મહાભારત · અધ્યાય 3.274

3.274.1

एवं हृतायां कृष्णायां प्राप्य क्लेशमनुत्तमम् ।
अत ऊर्द्वं नरव्याघ्राः किमकुर्वत पाण्डवाः ॥ ३.२७४.१ ॥

આ રીતે કૃષ્ણાનું હરણ થયા પછી અને અત્યંત ક્લેશ પામ્યા પછી, ત્યારબાદ એ નરવ્યાઘ્ર પાંડવોએ શું કર્યું?

एवं कृष्णां मोक्षयित्वाविनिर्जित्य जयद्रथम् ।
आसांचक्रे मुनिगणैर्धर्मराजो युधिष्टिरः ॥ ३.२७४.२ ॥

આ રીતે કૃષ્ણાને મુક્ત કરી અને જયદ્રથને સંપૂર્ણપણે હરાવીને, ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર મુનિગણો સાથે બેઠા.

तेषां मध्येमहर्षीणां शृण्वतामनुशोचताम् ।
मार्कण्डेयमिदं वाक्यमब्रवीत्पाण्डुनन्दनः ॥ ३.२७४.३ ॥

તે મહર્ષિઓની વચ્ચે, જેઓ સાંભળતા અને શોક કરતા હતા, પાંડુના પુત્રે માર્કંડેયને આ વચન કહ્યું.

भगवन्देवर्षीणां त्वं ख्यातो भूतभविष्यवित् ।
संशयं परिपृच्छमि च्छिन्धि मे हृदि संस्थितम् ॥ ३.२७४.४ ॥

ભગવન્, દેવર્ષિઓમાં તમે ભૂત-ભવિષ્યના જ્ઞાતા તરીકે પ્રસિદ્ધ છો. હું એક સંશય પૂછું છું; મારા હૃદયમાં રહેલો તે સંશય દૂર કરો.

द्रुपदस्य सुता ह्येषा वेदिमध्यात्समुत्थिता ।
अयोनिजा महाभागास्नुषा पाण्डोर्महात्मनः ॥ ३.२७४.५ ॥

આ દ્રુપદની પુત્રી છે; યજ્ઞવેદીના મધ્યમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી; અયોનિજા; મહાભાગ્યવતી; મહાત્મા પાંડુની પુત્રવધૂ.

मन्ये कालश्च भगवान्दैवं च दुरतिक्रमम् ।
भवितव्यं च भूतानां यस् नास्ति व्यतिक्रमः ॥ ३.२७४.६ ॥

હું માનું છું કે કાળ ભગવાન છે અને દૈવ ઓળંગવું કઠિન છે; જે પ્રાણીઓ માટે થવાનું છે તેનું ઉલ્લંઘન થતું નથી.

कथं हि पत्नीमस्माकं धर्मज्ञां धर्मचारिणीम् ।
संस्पृशेदीदृशो भावः शुचिं स्तैन्यमिवानृतम् ॥ ३.२७४.७ ॥

ધર્મ જાણનારી અને ધર્મનું આચરણ કરનારી અમારી પત્નીને આવો ભાવ કેવી રીતે સ્પર્શે? શુદ્ધને ચોરી અને અસત્ય સ્પર્શે તેમ.

न हि पापं कृतंकिंचित्कर्म वा निन्दितं क्वचित् ।
द्रौपद्या ब्राह्मणेष्वेव धर्मः सुचरितो महान् ॥ ३.२७४.८ ॥

દ્રૌપદીએ ક્યારેય કોઈ પાપ કે નિંદનીય કર્મ કર્યું નથી; બ્રાહ્મણો પ્રત્યે તેણે મહાન ધર્મનું સારી રીતે આચરણ કર્યું છે.

तां जहार बलाद्राजा मूढबुद्धिर्जयद्रथः ।
तस्याः संहरणात्पापः शिरसः केशवापनम् ॥ ३.२७४.९ ॥

મૂઢબુદ્ધિ રાજા જયદ્રથે તેને બળજબરીથી હરી લીધી; તેના હરણને કારણે તે પાપીએ માથું મુંડાવવું પડ્યું.

पराजयं च संग्रामे ससहाः समाप्तवान् ।
प्रत्याहृता तथाऽस्माभिर्हत्वा तत्सैन्धवं बलम् ॥ ३.२७४.१० ॥

યુદ્ધમાં તે સહાયકો સહિત પરાજિત થયો; અને અમે તે સૈંધવ સેનાને હણીને તેને પાછી મેળવી.

तद्दारहरणं प्राप्तमस्माभिरवितर्कितम् ।
दुःखश्चायं वने वासो मृगयायां च जीविका ॥ ३.२७४.११ ॥

પત્નીનું હરણ અમારા પર અણધાર્યું આવી પડ્યું; અને આ વનવાસ તથા શિકારથી જીવિકા દુઃખદ છે.

हिंसा च मृगजातीनां वनौकोभिर्वनौकसाम् ।
ज्ञातिभिर्विप्रवासश्च मिथ्याव्यवसितैरियम् ॥ ३.२७४.१२ ॥

વનમાં રહેનારાઓ દ્વારા મૃગ જાતિઓની હિંસા થાય છે; અને મિથ્યા સંકલ્પ કરનારા સગાંઓને કારણે આ વિપ્રવાસ થયો છે.

अस्ति नूनं मया कश्चिदल्पभाग्यतरो नरः ।
भवता दृष्टपूर्वो वा श्रुतपूर्वोऽपि वा क्वचित् ॥ ३.२७४.१३ ॥

શું મેં ક્યારેય અત્યંત કમનસીબ એવા કોઈ માણસને જોયો કે સાંભળ્યો છે? શું તમે તેને ક્યારેય જોયો કે સાંભળ્યો છે?