महाभारत · अध्याय 3.274

3.274.1

एवं हृतायां कृष्णायां प्राप्य क्लेशमनुत्तमम् ।
अत ऊर्द्वं नरव्याघ्राः किमकुर्वत पाण्डवाः ॥ ३.२७४.१ ॥

अशा प्रकारे कृष्णेचे हरण झाल्यावर आणि अत्यंत क्लेश भोगल्यावर, त्यानंतर त्या नरव्याघ्र पांडवांनी काय केले?

एवं कृष्णां मोक्षयित्वाविनिर्जित्य जयद्रथम् ।
आसांचक्रे मुनिगणैर्धर्मराजो युधिष्टिरः ॥ ३.२७४.२ ॥

अशा प्रकारे कृष्णेची सुटका करून आणि जयद्रथाचा पूर्ण पराभव करून, धर्मराज युधिष्ठिर मुनिगणांसह बसले.

तेषां मध्येमहर्षीणां शृण्वतामनुशोचताम् ।
मार्कण्डेयमिदं वाक्यमब्रवीत्पाण्डुनन्दनः ॥ ३.२७४.३ ॥

ते ऐकत शोक करत असलेल्या महर्षींमध्ये पांडूचा पुत्र मार्कण्डेयांना हे वचन म्हणाला.

भगवन्देवर्षीणां त्वं ख्यातो भूतभविष्यवित् ।
संशयं परिपृच्छमि च्छिन्धि मे हृदि संस्थितम् ॥ ३.२७४.४ ॥

भगवन्, देवर्षींमध्ये आपण भूत-भविष्य जाणणारे म्हणून प्रसिद्ध आहात. मी एक संशय विचारतो; माझ्या हृदयात असलेला तो संशय दूर करा.

द्रुपदस्य सुता ह्येषा वेदिमध्यात्समुत्थिता ।
अयोनिजा महाभागास्नुषा पाण्डोर्महात्मनः ॥ ३.२७४.५ ॥

ही द्रुपदाची कन्या आहे; यज्ञवेदीच्या मध्यातून उत्पन्न झालेली; अयोनिजा; परम भाग्यवती; महात्मा पांडूची सून.

मन्ये कालश्च भगवान्दैवं च दुरतिक्रमम् ।
भवितव्यं च भूतानां यस् नास्ति व्यतिक्रमः ॥ ३.२७४.६ ॥

मला वाटते काळ भगवान आहे आणि दैव ओलांडणे कठीण आहे; प्राण्यांच्या बाबतीत जे घडायचे आहे त्याचे उल्लंघन होत नाही.

कथं हि पत्नीमस्माकं धर्मज्ञां धर्मचारिणीम् ।
संस्पृशेदीदृशो भावः शुचिं स्तैन्यमिवानृतम् ॥ ३.२७४.७ ॥

धर्म जाणणाऱ्या आणि धर्माचरण करणाऱ्या आमच्या पत्नीला असा भाव कसा स्पर्शू शकेल? शुद्धतेला चोरी आणि असत्य स्पर्श करावे तसे.

न हि पापं कृतंकिंचित्कर्म वा निन्दितं क्वचित् ।
द्रौपद्या ब्राह्मणेष्वेव धर्मः सुचरितो महान् ॥ ३.२७४.८ ॥

द्रौपदीने कधीही कोणतेही पाप किंवा निंद्य कर्म केले नाही; ब्राह्मणांप्रती तिने महान धर्माचे उत्तम आचरण केले.

तां जहार बलाद्राजा मूढबुद्धिर्जयद्रथः ।
तस्याः संहरणात्पापः शिरसः केशवापनम् ॥ ३.२७४.९ ॥

मूढबुद्धी राजा जयद्रथाने तिला बळजबरीने पळवले; तिच्या हरणामुळे त्या पाप्याला डोक्याचे केस मुंडवावे लागले.

पराजयं च संग्रामे ससहाः समाप्तवान् ।
प्रत्याहृता तथाऽस्माभिर्हत्वा तत्सैन्धवं बलम् ॥ ३.२७४.१० ॥

युद्धात तो सहकाऱ्यांसह पराभूत झाला; आणि आम्ही त्या सैंधव सैन्याला मारून तिला परत मिळवले.

तद्दारहरणं प्राप्तमस्माभिरवितर्कितम् ।
दुःखश्चायं वने वासो मृगयायां च जीविका ॥ ३.२७४.११ ॥

पत्नीचे हरण आमच्यावर अनपेक्षितपणे ओढवले; आणि हा वनवास व शिकारीने उपजीविका हे दुःखद आहे.

हिंसा च मृगजातीनां वनौकोभिर्वनौकसाम् ।
ज्ञातिभिर्विप्रवासश्च मिथ्याव्यवसितैरियम् ॥ ३.२७४.१२ ॥

वनात राहणाऱ्यांकडून मृगजातींची हिंसा होते; आणि खोटे निश्चय करणाऱ्या नातेवाइकांमुळे हा निर्वासन आला आहे.

अस्ति नूनं मया कश्चिदल्पभाग्यतरो नरः ।
भवता दृष्टपूर्वो वा श्रुतपूर्वोऽपि वा क्वचित् ॥ ३.२७४.१३ ॥

मी कधी अत्यंत दुर्दैवी असा एखादा माणूस पाहिला किंवा ऐकला आहे का? तुम्ही तरी असा कोणी कधी पाहिला किंवा ऐकला आहे का?