મહાભારત · અધ્યાય 3.276
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.276.1
पुलस्त्यस् तु यः क्रोधादर्धदेहोऽभवन्मुनिः ।
विश्रवानाम सक्रोधं पितरं राक्षसेश्वरः। ॥ ३.२७६.१ ॥
ક્રોધથી અર્ધદેહ થયેલા મુનિ પુલસ્ત્ય — તેમનો પુત્ર વિશ્રવા. ક્રોધે પિતા સાથે વર્તેલો તે રાક્ષસેશ્વર બન્યો.
3.276.2
बुबुधे तं तु सक्रोधं पितरं राक्षसेश्वरः ।
कुबेरस्तत्प्रसादार्थं यतते स्म सदा नृप ॥ ३.२७६.२ ॥
રાક્ષસેશ્વરે ક્રોધિત પિતાને ઓળખ્યા. હે રાજા, કુબેર તેમની કૃપા મેળવવા સદા પ્રયત્ન કરતા.
3.276.3
स राजराजो लङ्कायां न्यवसन्नरवाहनः ।
राक्षसीः प्रददौ तिस्रः पितुर्वै परिचारिकाः ॥ ३.२७६.३ ॥
રાજાઓનો રાજા તે લંકામાં રહેતો હતો — નરવાહન. પિતાની સેવા માટે તેણે ત્રણ રાક્ષસી પરિચારિકાઓ આપી.
3.276.4
ताः सदा तं महात्मानं संतोषयितुमुद्यताः ।
ऋषिं भरतशार्दूल नृत्यगीतविशारदाः ॥ ३.२७६.४ ॥
તેઓ સદા તે મહાત્મા ઋષિને પ્રસન્ન કરવા તત્પર રહેતી, હે ભરતશાર્દૂલ — નૃત્ય-ગીતમાં નિપુણ.
3.276.5
पुष्पोत्कटा च राका च मालिनी च विशांपते ।
अन्योन्यस्पर्धयाराजञ्श्रेयस्कामाः सुमध्यमाः ॥ ३.२७६.५ ॥
પુષ્પોત્કટા, રાકા અને માલિની — હે પ્રજાપતિ! હે રાજા, પરસ્પર હરીફાઈ કરી, કલ્યાણ ઇચ્છતી, પાતળી કમરવાળી.
3.276.6
स तासां भगवांस्तुष्टो महात्मा प्रददौ वरान् ।
लोकपालोपमान्पुत्रानकैकस्या यथेप्सितान् ॥ ३.२७६.६ ॥
તે ભગવાન, મહાત્મા, તેમના પર પ્રસન્ન થઈને વરદાન આપ્યા — લોકપાલો સમાન પુત્રો, તેમણે ઇચ્છ્યા પ્રમાણે, કૈકસીના પુત્ર માટે પણ.
3.276.7
पुष्पोत्कटायां जज्ञाते द्वौ पुत्रौ राक्षसेश्वरौ ।
कुम्भकर्णदशग्रीवौ बलेनाप्रतिमौ भुवि ॥ ३.२७६.७ ॥
પુષ્પોત્કટાને બે પુત્રો જન્મ્યા; તેઓ રાક્ષસોના બે સ્વામી — કુંભકર્ણ અને દશગ્રીવ, પૃથ્વી પર બળમાં અપ્રતિમ.
3.276.8
मालिन जनयामास पुत्रमेकं विभीषणम् ।
राकार्या मिथुनं जज्ञे खरः शूर्पणखा तथा ॥ ३.२७६.८ ॥
માલિનીએ એક પુત્ર વિભીષણને જન્મ આપ્યો; રાકાને જોડિયાં જન્મ્યાં — ખર અને શૂર્પણખા.
3.276.9
विभीषणस्तु रूपेण सर्वेभ्योऽभ्यधिकोऽभवत् ।
स बभूव महाभागो धर्मगोप्ता क्रियारतिः ॥ ३.२७६.९ ॥
વિભીષણ રૂપમાં સૌથી વધુ શ્રેષ્ઠ થયા. તે મહાભાગ્યશાળી, ધર્મના રક્ષક અને ક્રિયાઓમાં રત હતા.
3.276.10
दशग्रीवस्तु सर्वेषां श्रेष्ठो राक्षसपुङ्गवः ।
महोत्साहो महावीर्यो महासत्वपराक्रमः ॥ ३.२७६.१० ॥
દશગ્રીવ સૌમાં શ્રેષ્ઠ હતો — રાક્ષસોમાં વૃષભ; મહાન ઉત્સાહ, મહાન વીર્ય, મહાન સત્ત્વ અને પરાક્રમવાળો.
3.276.11
कुम्भकर्णओ बलेनासीत्सर्वेभ्योऽभ्यधिको युधि ।
मायावी रणशौण्डश्चरौद्रश्च रजनीचरः ॥ ३.२७६.११ ॥
કુંભકર્ણ યુદ્ધમાં બળમાં સૌથી અધિક હતો. તે માયાવી, રણશૂર, ઉગ્ર અને રાત્રિચર હતો.
3.276.12
खरो धनुषि विक्रान्तो ब्रह्मद्विट् पिशिताशनः ।
सिद्धविघ्नकरी चापि रौद्री शूर्पणखा तदा ॥ ३.२७६.१२ ॥
ખર ધનુષ્યમાં પરાક્રમી હતો — બ્રાહ્મણદ્વેષી, માંસાહારી. ત્યારે શૂર્પણખા પણ ઉગ્ર હતી, સિદ્ધોના કાર્યમાં વિઘ્ન નાખનારી.
3.276.13
सर्वे वेदविदः शूराः सर्वेसुचरितव्रताः ।
ऊषुः पित्रा सह रता गन्धमादनपर्वते ॥ ३.२७६.१३ ॥
વેદજ્ઞ, શૂરવીર અને સદાચારના વ્રતોનું સારી રીતે પાલન કરનારા તે સૌ પિતા સાથે આનંદપૂર્વક ગંધમાદન પર્વત પર રહેતા હતા.
3.276.14
ततो वैश्रवणं तत्र ददृशुर्नरवाहनम् ।
पित्रा सार्धं समासीनमृद्ध्या परमया युतम् ॥ ३.२७६.१४ ॥
પછી ત્યાં તેમણે નરવાહન વૈશ્રવણ (કુબેર)ને જોયા; તેઓ પિતા સાથે બેઠા હતા અને પરમ ઐશ્વર્યથી યુક્ત હતા.
3.276.15
जातामर्षास्ततस्ते तु तपसे धृतनिश्चयाः ।
ब्रह्माणं तोषयामासुर्घोरेण तपसा तदा ॥ ३.२७६.१५ ॥
ત્યારે ક્રોધથી ભરાઈને તેમણે તપનો દૃઢ નિશ્ચય કર્યો અને ઘોર તપથી બ્રહ્માને પ્રસન્ન કર્યા.
3.276.16
अतिष्ठदेकपादेन सहस्रं परिवत्सरान् ।
वायुभक्षो दशग्रीवः पञ्चाग्निः सुसमाहितः ॥ ३.२७६.१६ ॥
દશગ્રીવ (રાવણ) માત્ર વાયુનો આહાર કરીને, પંચાગ્નિની વચ્ચે, પૂર્ણ એકાગ્રતાથી એક પગે હજાર વર્ષ સુધી ઊભો રહ્યો.
3.276.17
अधःशायी कुम्भकर्णो यताहारो यतव्रतः ।
विभीषणः शीर्णपर्णमेकमभ्यवहारयन् ॥ ३.२७६.१७ ॥
ભૂમિ પર સૂનારો કુંભકર્ણ સંયમિત આહાર અને સંયમિત વ્રત પાળતો હતો; વિભીષણ એક જ સૂકું પાન ખાતો હતો.
3.276.18
उपवासरतिर्धीमान्सदा जप्यपरायणः ।
तमेव कालमातिष्ठत्तीव्रं तप उदारधीः ॥ ३.२७६.१८ ॥
ઉપવાસમાં રત, બુદ્ધિમાન, સદા જપમાં તત્પર ઉદારબુદ્ધિ (વિભીષણ) એ જ કાળ સુધી તીવ્ર તપ કર્યું.
3.276.19
स्वरः शूर्पणखा चैव तेषां वै तप्यतां तपः ।
परिचर्यां च रक्षां च चक्रतुर्हष्टमानसौ ॥ ३.२७६.१९ ॥
સ્વર અને શૂર્પણખાએ તપ કરનારાઓની સેવા અને રક્ષા પ્રસન્ન મનથી કરી.
3.276.20
पूर्णे वर्षसहस्रेतु शिरश्छित्त्वा दशाननः ।
जुहोत्यग्नौ दुराधर्षस्तेनातुष्यज्जगत्प्रभुः ॥ ३.२७६.२० ॥
હજાર વર્ષ પૂર્ણ થતાં દશાનને પોતાનું માથું કાપીને અગ્નિમાં આહુતિ આપી; તેથી જગત્પ્રભુ સંતુષ્ટ થયા.
3.276.21
ततो ब्रह्मा स्वयं गत्वा तपसस्तान्न्यवारयत् ।
प्रलोभ्यवरदानेन सर्वानेवपृथक्पृथक् ॥ ३.२७६.२१ ॥
પછી બ્રહ્મા પોતે જઈને તેમને તપથી રોકવા લાગ્યા; વરદાનથી લલચાવીને તે સૌને અલગ અલગ.
3.276.22
प्रीतोऽस्मि वो निवर्तध्वं वरान्वृणुत पुत्रकाः ।
यद्यदिष्टमृते त्वेकममरत्वं तथाऽस्तु तत् ॥ ३.२७६.२२ ॥
હું તમારા પર પ્રસન્ન છું; પાછા વળો, પુત્રો, વરદાન માગો. જે ઇચ્છિત હોય તે, એક સિવાય—અમરત્વ; તે તો એમ જ રહે.
3.276.23
यद्यदग्नौ हुतं सर्वं शिरस्ते महदीप्सया ।
तथैव तानि ते देहे भविष्यन्ति यथेप्सया ॥ ३.२७६.२३ ॥
અગ્નિમાં જે જે હોમાયું, અને તારું મહાન મસ્તક, ઇચ્છાથી—તે બધું તારી ઇચ્છા પ્રમાણે તારા શરીરમાં રહેશે.
3.276.24
वैरूप्यं च न ते देहे कामरूपधरस्तथा ।
भविष्यसि रणेऽरीणां विजेता न च संशयः ॥ ३.२७६.२४ ॥
તારા શરીરમાં વિકૃતિ નહીં રહે, તું ઇચ્છા પ્રમાણે રૂપ ધારણ કરનાર થઈશ; યુદ્ધમાં શત્રુઓને જીતનાર થઈશ, એમાં શંકા નથી.
3.276.25
गन्धर्वदेवासुरतो यक्षराक्षसतस्तथा ।
सर्पकिंनरभूतेभ्यो न मे भूयात्पराभवः ॥ ३.२७६.२५ ॥
ગંધર્વો, દેવો, અસુરો, યક્ષો, રાક્ષસો, તેમજ સર્પો, કિન્નરો અને ભૂતોથી મારો પરાજય ન થાઓ.
3.276.26
य एते कीर्तिताः सर्वे न तेभ्योस्ति भयं रतव ।
ऋते मनुष्याद्भद्रं ते तथा तद्विहितं मया ॥ ३.२७६.२६ ॥
જેમના નામ કહેવાયા, તે સર્વેથી તને ભય નથી; મનુષ્ય સિવાય. તારું કલ્યાણ થાઓ; મેં એ જ વિધાન કર્યું છે.
3.276.27
एवमुक्तो दशग्रीवस्तुष्टः समभवत्तदा ।
अवमेने हि दुर्बुद्धिर्मनुष्यान्पुरुषादकः ॥ ३.२७६.२७ ॥
આમ કહેવાતાં દશગ્રીવ ત્યારે સંતુષ્ટ થયો. દુર્બુદ્ધિ એ નરભક્ષકે મનુષ્યોને તુચ્છ ગણ્યા.
3.276.28
कुम्भकर्णमथोवाच तथैव प्रपितामहः ।
वरं वृणीष्व भद्रं ते प्रीतोस्मीति पुनःपुनः।
स वव्रे महतीं निद्रां तमसा ग्रस्तचेतनः ॥ ३.२७६.२८ ॥
પછી કુંભકર્ણને પણ પ્રપિતામહે એ જ રીતે કહ્યું: 'તારું કલ્યાણ થાઓ, વર માગ; હું પ્રસન્ન છું' એમ વારંવાર. તમસથી ચેતના ગ્રસ્ત થયેલા તેણે મહાન નિદ્રાનો વર માગ્યો.
3.276.29
तथाभविष्यतीत्युक्त्वा विभीषणमुवाच ह ।
वरं वृणीष्व पुत्र त्वं प्रीतोऽस्मीति पुनःपुनः ॥ ३.२७६.२९ ॥
'તેમ જ થશે' એમ કહીને વિભીષણને કહ્યું: 'પુત્ર, વર માગ; હું પ્રસન્ન છું' એમ વારંવાર.
3.276.30
परमापद्गतस्यापि नाधर्मे मे मतिर्भवेत् ।
अशिक्षितं च भगवन्ब्रह्मास्त्रं प्रतिभातु मे ॥ ३.२७६.३० ॥
પરમ આપત્તિમાં પડું તોપણ મારી મતિ અધર્મમાં ન જાય. હે ભગવન્, મને શીખવ્યા વગરનું બ્રહ્માસ્ત્ર મને સ્ફુરો.
3.276.31
यस्माद्राक्षसयोनौ ते जातस्यामित्रकर्शन ।
नाधर्मे धीयते बुद्धिरमरत्वं ददानि ते ॥ ३.२७६.३१ ॥
હે શત્રુદમન! તું રાક્ષસ યોનિમાં જન્મ્યો હોવાથી તારી બુદ્ધિ અધર્મમાં લાગશે નહીં; હું તને અમરત્વ આપું છું.
3.276.32
राक्षसस्तु वरंलब्ध्वा दशग्रीवो विशांपते ।
लङ्कायाश्च्यावयामास युधि जित्वा धनेश्वरम् ॥ ३.२७६.३२ ॥
હે રાજન! દશગ્રીવ રાક્ષસે વરદાન પામીને યુદ્ધમાં ધનેશ્વરને જીતી લંકામાંથી હાંકી કાઢ્યો.
3.276.33
हित्वास भगवाँल्लङ्कामाविशद्गन्धमादनम् ।
गन्धर्वयक्षानुगतो रक्षःकिंपुरुषैः सह ॥ ३.२७६.३३ ॥
તે ભગવાને લંકા છોડીને ગંધર્વ, યક્ષ, રાક્ષસ અને કિંપુરુષો સાથે ગંધમાદનમાં પ્રવેશ કર્યો.
3.276.34
विमानं पुष्पकं तस्य जहाराक्रम्य रावणः ।
शशाप तं वैश्रवणो न त्वामेतद्वहिष्यति ॥ ३.२७६.३४ ॥
રાવણે બળપૂર્વક તેમનું પુષ્પક વિમાન હરી લીધું; વૈશ્રવણે તેને શાપ આપ્યો કે આ વિમાન તને વહન કરશે નહીં.
3.276.35
यस्तु त्वां समरे हन्ता तमेवैतद्वहिष्यति ।
अवमत्य गुरुं मां च क्षिप्रं त्वंनभविष्यसि ॥ ३.२७६.३५ ॥
જે યુદ્ધમાં તને મારશે, તે જ આને વહન કરશે; ગુરુ અને મારું અપમાન કરીને તું શીઘ્ર નાશ પામીશ.
3.276.36
विभीषणस्तु धर्मात्मा सतां मार्गमनुस्मरन् ।
अन्वगच्छन्महाराज श्रिया परमया युतः ॥ ३.२७६.३६ ॥
પરંતુ ધર્માત્મા વિભીષણ સજ્જનોના માર્ગનું સ્મરણ કરતાં, હે મહારાજ, પરમ શોભા સહિત તેની પાછળ ગયા.
3.276.37
तस्मै स भगवांस्तुष्टो भ्राता भ्रात्रे धनेश्वरः ।
सैनापत्यं ददौ धीमान्यक्षराक्षससेनयोः ॥ ३.२७६.३७ ॥
તેના પર પ્રસન્ન થયેલા ભગવાન ધનેશ્વરે, પોતાના ભાઈને, તે બુદ્ધિમાને યક્ષ અને રાક્ષસ સેનાઓનું સેનાપતિપદ આપ્યું.
3.276.38
राक्षसाः पुरुषादाश्च पिशाचाश्च महाबलाः ।
सर्वे समेत्य राजानमभ्यषिञ्चन्दशाननम् ॥ ३.२७६.३८ ॥
રાક્ષસો, પુરુષાદો, પિશાચો અને મહાબળવાન સૌએ એકત્ર થઈ તે દશાનનનો રાજા તરીકે અભિષેક કર્યો.
3.276.39
दशग्रीवश्चदैत्यानां दानवानां बलोत्कटः ।
आक्रम्य रत्नान्यहरत्कामरूपी विहंगम ॥ ३.२७६.३९ ॥
દશગ્રીવ દૈત્યો અને દાનવોમાં અતિ બળવાન હતો; આક્રમણ કરીને તેણે રત્નો હરી લીધાં; ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધરનાર, હે વિહંગમ.
3.276.40
रावयामास लोकान्यत्तस्माद्रावण उच्यते ।
दशग्रीवः कामबलो देवानां भयमादधत् ॥ ३.२७६.४० ॥
તેણે લોકોને રડાવ્યા, તેથી તે રાવણ કહેવાય છે. દશગ્રીવ, ઇચ્છાબળવાળો, દેવતાઓમાં ભય ઉત્પન્ન કરતો.