Mahābhārata · Adhyāya 3.278
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.278.1
उक्तं भगवता जन्म रामादीनां पृथक्पृथक् ।
प्रस्थानकारणं ब्रह्मञ्श्रोतुमिच्छामि कथ्यताम् ॥ ३.२७८.१ ॥
El venerable ha contado los nacimientos de Rāma y los demás, uno por uno. Oh brahmán, deseo oír la causa de su partida; que se me cuente.
3.278.2
कथं दाशरथी वीरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।
प्रस्तापितौ वने ब्रह्मन्मैथिली च यशस्विनी ॥ ३.२७८.२ ॥
Oh brahmán, ¿cómo fueron enviados al bosque los dos héroes hermanos, los hijos de Daśaratha, Rāma y Lakṣmaṇa, y la famosa Maithilī?
3.278.3
जातपुत्रो दशरथः प्रीतिमानभवन्नृप ।
क्रियारतिर्धर्मरतः सततं वृद्धसेविता ॥ ३.२७८.३ ॥
Oh rey, al nacer un hijo, Daśaratha se llenó de alegría. Deleitándose en la acción ritual y entregado al dharma, siempre era servido por los ancianos.
3.278.4
क्रमेण चास्य ते पुत्रा व्यवर्धन्त महौजसः ।
वेदेषु सरहस्येषु धनुर्वेदेषु पारगाः ॥ ३.२७८.४ ॥
Con el tiempo crecieron sus hijos, de gran vigor, y llegaron a ser maestros de los Vedas con sus enseñanzas secretas y del arte del arco.
3.278.5
चरितब्रह्मचर्यास्ते कृतदाराश्च पार्तिव ।
दृष्ट्वा रामं दशरथः प्रीतिमानभवत्सुखी ॥ ३.२७८.५ ॥
Oh rey, habiendo cumplido sus votos de estudio célibe y tomado esposas, Daśaratha, al ver a Rāma, se llenó de alegría y dicha.
3.278.6
ज्येष्ठो रामोऽभवत्तेषां रमयामास हि प्रजाः ।
मनोहरतया धीमान्पितुर्हृदयनन्दनः ॥ ३.२७८.६ ॥
Entre ellos el mayor era Rāma. Por su encanto deleitaba al pueblo; el sabio era el gozo del corazón de su padre.
3.278.7
ततः स राजा मतिमान्मत्वाऽऽत्मानं वयोधिकम् ।
मन्त्रयामास सचिवैर्मन्त्रज्ञैश्च पुरोहितैः ॥ ३.२७८.७ ॥
Entonces aquel sabio rey, considerándose ya avanzado en años, deliberó con sus ministros, con los conocedores del consejo y con sus sacerdotes.
3.278.8
अभिषेकाय रामस्य यावैराज्येन भारत ।
प्राप्तकालं च ते सर्वे मेनिरे मन्त्रिसत्तमाः ॥ ३.२७८.८ ॥
Oh Bhārata, todos los mejores ministros consideraron que había llegado el momento de la consagración de Rāma como príncipe heredero.
3.278.9
लोहिताक्षं महाबाहुं मत्तमातङ्गगामिनम् ।
कम्बुग्रीवं महोरस्कं नीलकुञ्चितमूर्धजम् ॥ ३.२७८.९ ॥
De ojos rojos, de brazos poderosos, que camina como un elefante en celo, de cuello como una concha, de pecho ancho, con cabellos oscuros y rizados.
3.278.10
दीप्यमानं श्रिया वीरं शक्रादनवरं बले ।
पारगं सर्वधर्माणां बृहस्पतिसमं मतौ ॥ ३.२७८.१० ॥
Resplandeciente de esplendor, héroe no inferior a Indra en fuerza, maestro de todos los deberes, igual a Bṛhaspati en sabiduría.
3.278.11
सर्वानुरक्तप्रकृतिं सर्वविद्याविशारदम् ।
जितेन्द्रियममित्राणामपि दृष्टिमनोहरम् ॥ ३.२७८.११ ॥
Amado por todos sus súbditos, diestro en todas las ciencias, dueño de sus sentidos, agradable a la vista y al ánimo incluso de sus enemigos.
3.278.12
नियन्तारमसाधूनां गोप्तारं धर्मचारिणाम् ।
धृतिमन्तमनाधृष्यं जेतारमपराजितम् ॥ ३.२७८.१२ ॥
Refrenador de los malvados, protector de quienes siguen el dharma, firme, inexpugnable, conquistador e invicto.
3.278.13
पुत्रं राजा दशरथः कौसल्यानन्दवर्धनम् ।
संदृश्यपरमां प्रीतिमगच्छत्कुलनन्दनम् ॥ ३.२७८.१३ ॥
Al ver a su hijo, quien aumentaba la alegría de Kauśalyā y era el deleite de la familia, el rey Daśaratha alcanzó una suprema alegría.
3.278.14
चिन्तयंश्च महातेजा गुणान्रामस्य वीर्यवान् ।
अभ्यभाषत भद्रं ते प्रीयमाणः पुरोहितम् ॥ ३.२७८.१४ ॥
Meditando en las virtudes de Rāma, el rey poderoso y de gran esplendor, complacido habló al sacerdote doméstico: Que te vaya bien.
3.278.15
अद् पुष्यो निशि ब्रह्मन्पुण्यं योगमुपैष्यति ।
संभाराः संभ्रियन्तां मे रामश्चोपनिमन्त्र्यताम् ॥ ३.२७८.१५ ॥
Brahmán, esta noche llegará la auspiciosa conjunción del asterismo Puṣya; que se reúnan los materiales para mí y que se invite a Rāma.
3.278.16
श्व एवपुष्यो भविता यत्ररामः सुतो मया ।
यौवराज्येऽभिषेक्तव्यः पौरेषु सहमन्त्रिभिः ॥ ३.२७८.१६ ॥
Mañana mismo será el asterismo Puṣya, cuando mi hijo Rāma sea ungido como príncipe heredero ante los ciudadanos, junto con los ministros.
3.278.17
इति तद्राजवचनं प्रतिश्रुत्याथ मन्थरा ।
कैकेयीमभिगम्येदं काले वचनमब्रवीत् ॥ ३.२७८.१७ ॥
Habiendo escuchado las palabras del rey, Mantharā fue a Kaikeyī y en el momento oportuno dijo estas palabras.
3.278.18
अद्य कैकेयि दौर्भाग्यं राज्ञा ते ख्यापितं महत् ।
आशीविषस्त्वां संक्रुद्धश्छन्नो दशति दुर्भगे ॥ ३.२७८.१८ ॥
Hoy, Kaikeyī, el rey ha proclamado tu gran desdicha; oh desdichada, te morderá como una serpiente airada que muerde oculta.
3.278.19
सुभगा खलु कौसल्या यस्याः पुत्रोऽभिषेक्ष्यते ।
कुतो हि तव सौभाग्यं यस्याः पुत्रो न राज्यभाक् ॥ ३.२७८.१९ ॥
Kauśalyā es verdaderamente afortunada, pues su hijo será consagrado. ¿Qué fortuna es la tuya, si tu hijo no participa del reino?
3.278.20
सा तद्वचनमाज्ञाय सर्वाभरणभूषिता ।
वेदी विलग्नमध्येन बिभ्रती रूपमुत्तमम् ॥ ३.२७८.२० ॥
Al oír esas palabras, ella, adornada con todas las joyas, de cintura esbelta, portando una belleza suprema...
3.278.21
वविक्ते पतिमासाद्य हसन्तीव शुचिस्मिता ।
राजानं तर्जयन्तीव मधुरं वाक्यमब्रवीत् ॥ ३.२७८.२१ ॥
Acercándose a su esposo en privado, sonriendo como si riera, con sonrisa pura, como si reprendiera al rey, pronunció estas dulces palabras.
3.278.22
सत्यप्रतिज्ञ यन्मे त्वं काममेकं विसृष्टवान् ।
उपाकुरुष्व तद्राजंस्तस्मान्मुञ्चस्व संकटात्।
तदद्य कुरु सत्यं मे वरं वरद भूपते ॥ ३.२७८.२२ ॥
Oh tú, fiel a tu promesa, cumple ahora, oh rey, el único deseo que me concediste, y líbrame de esa angustia. Oh dador de dones, oh señor de la tierra, haz hoy verdadero mi don.
3.278.23
वरं ददानि ते हन्त तद्गृहाण यदिच्छसि ।
अवध्यो वध्यतां कोद्य वध्यः कोऽद्य विमुच्यतां ॥ ३.२७८.२३ ॥
Te concedo un don; toma lo que desees. Quien no debe ser muerto, que no sea muerto; hoy, ¿quién ha de ser muerto y quién liberado?
3.278.24
धनं ददानि कस्याद् ह्रियतां कस्यरवापुनः ।
ब्राह्मणस्वादिहान्यत्रयत्किंचिद्वित्तमस्ति मे ॥ ३.२७८.२४ ॥
Daré riquezas; ¿a quién se darán, y de quién volverán a ser arrebatadas? Cualquier riqueza que tengo aquí o en otra parte no es propiedad de un brahmán.
3.278.25
पृथिव्यां राजराजोस्मि चातुर्वर्ण्यस् रिता ।
यस्तेऽभिलपितः कामो ब्रूहि कल्याणि माचिरं ॥ ३.२७८.२५ ॥
Soy el rey de reyes sobre la tierra, protector del orden cuádruple de la sociedad. Oh auspiciosa, dime sin demora cualquier deseo que tengas.
3.278.26
सातद्वचनमाज्ञाय परिगृह्य नराधिपम् ।
आत्मनो बलमाज्ञाय तत एनमुवाच ह ॥ ३.२७८.२६ ॥
Comprendiendo aquellas palabras, habiendo asido al señor de los hombres, conociendo su propio poder, entonces le habló así.
3.278.27
आभिषेचनिकं यत्ते रामार्थमुपकल्पितम् ।
भरतस्तदवाप्नोतु वनं गच्छतु राघवः ॥ ३.२७८.२७ ॥
Que Bharata obtenga la consagración que has preparado para Rāma; que Rāghava vaya al bosque.
3.278.28
नव पञ्च च वर्षाणि दण्डकारण्यमाश्रितः ।
चीराजिनजटाधारी रामो भवतु तापसः ॥ ३.२७८.२८ ॥
Durante catorce años, refugiado en el bosque de Daṇḍaka, portando ropa de corteza, piel de ciervo y cabello enmarañado, que Rāma se convierta en asceta.
3.278.29
स तं राजा वरं श्रुत्वा विप्रियं दारुणोदयम् ।
दुःखार्तो भरतश्रेष्ठ न किंचिद्व्याजहार ह ॥ ३.२७८.२९ ॥
Oh mejor de los Bharatas, habiendo oído aquel don, desagradable y de terrible desenlace, el rey, atormentado por el dolor, no dijo nada en absoluto.
3.278.30
ततस्तथोक्तं पितरं रामो विज्ञाय वीर्यवान् ।
वनं प्रतस्थे धर्मात्मा राजा सत्यो भवत्विति ॥ ३.२७८.३० ॥
Entonces Rāma, poderoso y de alma justa, comprendiendo que su padre había hablado así, partió hacia el bosque pensando: «Que la palabra del rey sea verdadera».
3.278.31
तमन्वगच्छल्लक्ष्मीवान्धनुष्माँल्लक्ष्मणस्तदा ।
सीता च भार्या भद्रं ते वैदेही जनकात्मजा ॥ ३.२७८.३१ ॥
Entonces el glorioso Lakṣmaṇa, portador de arco, le siguió, y Sītā, la Vaidehī, hija de Janaka, su esposa, también fue. Que la fortuna te acompañe.
3.278.32
ततो वनं गतेरामे राजा दशरथस्तदा ।
समयुज्यत देहस्य कालपर्यायधर्मणा ॥ ३.२७८.३२ ॥
Cuando Rāma se fue al bosque, el rey Daśaratha entonces se unió al fin del cuerpo, por la ley de la sucesión del tiempo.
3.278.33
रामं तु गतमाज्ञाय राजानं च तथागतम् ।
अनार्या भरतं देवी कैकेयी वाक्यमब्रवीत् ॥ ३.२७८.३३ ॥
Sabiendo que Rāma se había ido, y que el rey también se había ido de igual modo, la indigna reina Kaikeyī dijo estas palabras a Bharata.
3.278.34
गतोदशरथः स्वर्गं वनस्थौ रामलक्ष्मणौ ।
गृहाण राज्यंविपुलं क्षेमं निहतकण्टकम् ॥ ३.२७८.३४ ॥
Daśaratha ha ido al cielo, y Rāma y Lakṣmaṇa viven en el bosque. Toma este reino vasto, seguro y libre de espinas.
3.278.35
तामुवाच स धर्मात्मा नृशंसं बत ते कृतम् ।
पतिं हत्वाकुलं चेदमुत्साद्य धनलुब्धया ॥ ३.२७८.३५ ॥
Entonces el justo Bharata le dijo: "¡Ay! Has cometido una acción cruel. Habiendo dado muerte a tu esposo, arruinado esta familia, codiciosa de riquezas."
3.278.36
अयशः पातयित्वा मे मूर्ध्नि त्वं कुलपांसने ।
सकामा भव मे मातरित्युक्त्वा प्ररुरोद ह ॥ ३.२७८.३६ ॥
"¡Oh, deshonra de la familia! Habiendo hecho caer la infamia sobre mi cabeza, que se cumpla tu deseo, ¡oh madre!" Habiendo dicho esto, lloró amargamente.
3.278.37
स चारित्रं विशोध्याथ सर्वप्रकृतिसन्निधौ ।
अन्वयाद्धातरं रामं विनिवर्तनलालसः ॥ ३.२७८.३७ ॥
Tras purificar su conducta ante todos los súbditos, siguió a su hermano Rāma, ansioso por hacerlo volver.
3.278.38
कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीं च सुदुःखितः ।
अग्रे प्रस्थाप्य यानैः स शत्रुघ्नसहितो ययौ ॥ ३.२७८.३८ ॥
Profundamente afligido, envió delante en carruajes a Kausalyā, Sumitrā y Kaikeyī, y partió junto con Śatrughna.
3.278.39
वसिष्ठवामदेवाभ्यां विप्रैश्चान्यैः सहस्रशः ।
पौरजानपदैः सार्धं रामानयनकाङ्क्षया ॥ ३.२७८.३९ ॥
Junto con Vasiṣṭha y Vāmadeva, con miles de brahmanes y otros, con los habitantes de la ciudad y del campo, deseando traer de vuelta a Rāma.
3.278.40
ददर्श चित्रकूटस्थं स रामं सहलक्ष्मणम् ।
तापसानामलंकारं धारयन्तं धनुर्धरम् ॥ ३.२७८.४० ॥
Vio a Rāma, que habitaba en Citrakūṭa junto con Lakṣmaṇa, adornado como un asceta y portando su arco.
3.278.41
उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वाप्रणिपत्य रघूत्तमम् ।
शशंस मरणं राज्ञः सोऽनाथांश्चापि कोसलान् ॥ ३.२७८.४१ ॥
Con las manos juntas, inclinándose ante Rāma, el mejor de los Raghu, habló e informó de la muerte del rey y de los kosalas huérfanos.
3.278.42
नाथ त्वं प्रतिपद्यस्व स्वराज्यमिति चोक्तवान् ॥ ३.२७८.४२ ॥
"Señor, toma tu reino", así habló.
3.278.43
स तस्य वचनं श्रुत्वा रामः परमदुःखितः ।
चकार देवकल्पस्य पितुः स्नात्वोदकक्रियाम् ॥ ३.२७८.४३ ॥
Al oír sus palabras, Rāma quedó profundamente afligido, y tras bañarse realizó el rito de la ofrenda de agua para su padre, semejante a un dios.
3.278.44
अब्रवीत्स तदारामो भ्रातरं भ्रातृवत्सलम् ।
पादुके मे भविष्येते राज्यगोप्त्र्यौ परंतप।
एवमस्त्विति तं प्राह भरतः प्रणतस्तदा ॥ ३.२७८.४४ ॥
Entonces Rāma dijo a su hermano, que amaba a su hermano: "Oh abrasador de enemigos, que mis sandalias sean las guardianas del reino." Entonces Bharata, inclinándose, le dijo: "Así sea."
3.278.45
विसर्जितः स रामेण पितुर्वचनकारिणा ।
नन्दिग्रामेऽकरोद्राज्यं पुरस्कृत्यास्य पादुके ॥ ३.२७८.४५ ॥
Despedido por Rāma, que obedecía la palabra de su padre, gobernó en Nandigrāma, colocando delante de sí las sandalias de aquél.
3.278.46
रामस्तु पुनराशङ्क्य पौरजानपदागमम् ।
प्रविवेश महारण्यं शरभङ्गाश्रमं प्रति ॥ ३.२७८.४६ ॥
Pero Rāma, temiendo de nuevo la llegada de la gente de la ciudad y del campo, entró en el gran bosque hacia el ermitaño de Śarabhaṅga.
3.278.47
सत्कृत्य शरभङ्गं स दण्डकारण्यमाश्रितः ।
नदीं गोदावरीं रम्यामाश्रित्य न्यवसत्तदा ॥ ३.२७८.४७ ॥
Tras honrar a Śarabhaṅga, se refugió en el bosque de Daṇḍaka, y tomando refugio junto al hermoso río Godāvarī, habitó allí.
3.278.48
वसतस्तस्य रामस्य ततः शूर्पणखाकृतम् ।
खरेणासीन्महद्वैरं जनस्थाननिवासिना ॥ ३.२७८.४८ ॥
Mientras Rāma residía allí, surgió una gran enemistad con Khara, morador de Janasthāna, a causa de lo que había hecho Śūrpaṇakhā.
3.278.49
रक्षार्थं तापसानां तु राघवो धर्मवत्सलः ।
चतुर्दशसहस्राणि जघान भुवि राक्षसान् ॥ ३.२७८.४९ ॥
Para proteger a los ascetas, Rāghava, amante del dharma, abatió sobre la tierra a catorce mil rākṣasas.
3.278.50
दूषणं च स्वरं चैवनिहत्य सुमहाबलौ ।
चक्रे क्षेमं पुनर्धीमान्धर्मारण्यं स राघवः ॥ ३.२७८.५० ॥
Tras matar a Dūṣaṇa y a Khara, los dos muy poderosos, el sabio Rāghava devolvió la seguridad al Dharmāraṇya.
3.278.51
हतेषु तेषु रक्षःसु ततः शूर्पणखा पुनः ।
ययौ निकृत्तनासोष्ठी लङ्कां भ्रातुर्निवेशनम् ॥ ३.२७८.५१ ॥
Muertos aquellos rākṣasas, Śūrpaṇakhā, con la nariz y los labios cortados, volvió a Laṅkā, la morada de su hermano.
3.278.52
ततो रावणमभ्येत्य राक्षसी दुःखमूर्च्छिता ।
पपात पादयोर्भ्रातुः संशुष्करुधिरानना ॥ ३.२७८.५२ ॥
Entonces la rākṣasī, desmayada de dolor, se acercó a Rāvaṇa y cayó a los pies de su hermano, con el rostro cubierto de sangre seca.
3.278.53
तां तथा विकृतां दृष्ट्वा रावणः क्रोधमूर्च्छितः ।
उत्पपातासनात्क्रुद्धो दन्तैर्दन्तानुपस्पृशन् ॥ ३.२७८.५३ ॥
Al verla así desfigurada, Rāvaṇa, desfallecido de cólera, se levantó de un salto de su asiento, furioso, apretando los dientes.
3.278.54
स्वानमात्यान्विसृज्याथ विविक्ते तामुवाच सः ।
केनास्येवं कृता भद्रे मामचिन्त्यावमत्य च ॥ ३.२७८.५४ ॥
Entonces, tras despedir a sus ministros, le habló en privado: "Buena señora, ¿quién te ha hecho esto, despreciándome y deshonrándome?"
3.278.55
कः शूलं तीक्ष्णमासाद्य सर्वगात्रेषु सेवते ।
कः शिरस्यग्निमाधाय विश्वस्तः स्वपते सुखम् ॥ ३.२७८.५५ ॥
¿Quién, empalado en una estaca afilada, lo soporta en todos sus miembros? ¿Quién, con fuego sobre la cabeza, duerme plácidamente sin temor?
3.278.56
आशीविषं घोरतरं पादेन स्पृशतीह कः ।
सिंहं केसरिणं मत्तः स्पृष्ट्वा दंष्ट्रासु तिष्ठति ॥ ३.२७८.५६ ॥
¿Quién aquí toca con el pie a una serpiente venenosa terrible? ¿Quién, tocando al león de melena furioso, se queda entre sus colmillos?
3.278.57
इत्येवं ब्रुवतस्तस्य नेत्रेभ्यस्तेजसोऽर्चिषः ।
निश्चेरुर्दह्यतो रात्रौ वृक्षस्येव स्वरन्ध्रतः ॥ ३.२७८.५७ ॥
Mientras hablaba así, de sus ojos brotaron llamas de fulgor, como fuego que sale por los huecos de un árbol ardiendo de noche.
3.278.58
तस्य तत्सर्वमाचख्यौ भगिनी रामविक्रमम् ।
खरदूषणसंयुक्तं राक्षसानां पराभवम् ॥ ३.२७८.५८ ॥
Su hermana le contó todo el valor de Rāma, la derrota de los rākṣasas junto con Khara y Dūṣaṇa.
3.278.59
ततो ज्ञातिवधं श्रुत्वा रावणः कालचोदितः ।
रामस्य वधमाकाङ्क्षन्मारीचं मनसागमत् ॥ ३.२७८.५९ ॥
Entonces Rāvaṇa, al oír la matanza de sus parientes e impulsado por el tiempo, deseando la muerte de Rāma, acudió con la mente a Mārīca.
3.278.60
स निश्चित्यततः कृत्यं सागरं लवणाकरम् ।
ऊर्ध्वमाचक्रमे राजा विधाय नगरे विधिम् ॥ ३.२७८.६० ॥
Habiendo decidido su tarea y dispuesto los asuntos en la ciudad, el rey partió hacia el océano salado.
3.278.61
त्रिकूटं समतिक्रम्य कालपर्वतमेव च ।
ददर्श मकरावासं गम्भीरोदं महोदधिम् ॥ ३.२७८.६१ ॥
Tras cruzar el Trikūṭa y también la montaña Kāla, vio el gran océano, morada de monstruos marinos, de aguas profundas.
3.278.62
तमतीत्याथ गोकर्णमभ्यगच्छद्दशाननः ।
दयितं स्तानमव्यग्रं शूलपाणेर्महात्मनः ॥ ३.२७८.६२ ॥
Tras pasar aquello, Daśānana llegó a Gokarṇa, la morada querida y tranquila del gran Śūlapāṇi.
3.278.63
तत्राभ्यगच्छन्मारीचं पूर्वामात्यं दशाननः ।
पुरा रामभयादेव तापसं प्रियजीवितम् ॥ ३.२७८.६३ ॥
Allí Daśānana se acercó a Mārīca, su antiguo ministro, que por temor a Rāma se había hecho asceta, apegado a su vida.