ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.278
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.278.1
उक्तं भगवता जन्म रामादीनां पृथक्पृथक् ।
प्रस्थानकारणं ब्रह्मञ्श्रोतुमिच्छामि कथ्यताम् ॥ ३.२७८.१ ॥
ଭଗବାନ ରାମ ଆଦିଙ୍କର ଜନ୍ମ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାବେ କହିଛନ୍ତି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରସ୍ଥାନର କାରଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।
3.278.2
कथं दाशरथी वीरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।
प्रस्तापितौ वने ब्रह्मन्मैथिली च यशस्विनी ॥ ३.२७८.२ ॥
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ବୀର ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏବଂ ଯଶସ୍ୱିନୀ ମୈଥିଳୀ କିପରି ବନକୁ ପଠାଯାଇଥିଲେ?
3.278.3
जातपुत्रो दशरथः प्रीतिमानभवन्नृप ।
क्रियारतिर्धर्मरतः सततं वृद्धसेविता ॥ ३.२७८.३ ॥
ହେ ନୃପ, ପୁତ୍ର ଜନ୍ମରେ ଦଶରଥ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେ କ୍ରିୟାକର୍ମରେ ରତ, ଧର୍ମରେ ନିରତ, ସର୍ବଦା ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ସେବାରେ ଥିଲେ।
3.278.4
क्रमेण चास्य ते पुत्रा व्यवर्धन्त महौजसः ।
वेदेषु सरहस्येषु धनुर्वेदेषु पारगाः ॥ ३.२७८.४ ॥
କ୍ରମେ ତାଙ୍କର ସେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ପୁତ୍ରମାନେ ବଢ଼ିଲେ। ରହସ୍ୟ ଉପନିଷଦ ସହିତ ବେଦ ଓ ଧନୁର୍ବେଦରେ ସେମାନେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ।
3.278.5
चरितब्रह्मचर्यास्ते कृतदाराश्च पार्तिव ।
दृष्ट्वा रामं दशरथः प्रीतिमानभवत्सुखी ॥ ३.२७८.५ ॥
ହେ ପାର୍ଥିବ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି ବିବାହ କଲେ। ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଦଶରଥ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ସୁଖୀ ହେଲେ।
3.278.6
ज्येष्ठो रामोऽभवत्तेषां रमयामास हि प्रजाः ।
मनोहरतया धीमान्पितुर्हृदयनन्दनः ॥ ३.२७८.६ ॥
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଥିଲେ ରାମ। ନିଜ ମନୋହର ସ୍ୱଭାବରେ ସେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କଲେ; ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ପିତାଙ୍କ ହୃଦୟର ଆନନ୍ଦ ଥିଲେ।
3.278.7
ततः स राजा मतिमान्मत्वाऽऽत्मानं वयोधिकम् ।
मन्त्रयामास सचिवैर्मन्त्रज्ञैश्च पुरोहितैः ॥ ३.२७८.७ ॥
ଏଥର ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ନିଜକୁ ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାବି ମନ୍ତ୍ରୀ, ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଓ ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କଲେ।
3.278.8
अभिषेकाय रामस्य यावैराज्येन भारत ।
प्राप्तकालं च ते सर्वे मेनिरे मन्त्रिसत्तमाः ॥ ३.२७८.८ ॥
ହେ ଭାରତ, ରାମଙ୍କ ଯୁବରାଜ ଅଭିଷେକର ସମୟ ଆସିଛି ବୋଲି ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀ ମନେ କଲେ।
3.278.9
लोहिताक्षं महाबाहुं मत्तमातङ्गगामिनम् ।
कम्बुग्रीवं महोरस्कं नीलकुञ्चितमूर्धजम् ॥ ३.२७८.९ ॥
ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଆଖି, ବିଶାଳ ବାହୁ, ମତ୍ତ ହସ୍ତୀ ପରି ଚାଲିବା, ଶଙ୍ଖ ପରି ଗଳା, ପ୍ରଶସ୍ତ ବକ୍ଷ ଓ କଳା କୁଞ୍ଚିତ କେଶଯୁକ୍ତ।
3.278.10
दीप्यमानं श्रिया वीरं शक्रादनवरं बले ।
पारगं सर्वधर्माणां बृहस्पतिसमं मतौ ॥ ३.२७८.१० ॥
ଶୋଭାରେ ଦୀପ୍ତ ବୀର, ବଳରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କଠାରୁ ନ୍ୟୂନ ନୁହଁନ୍ତି, ସକଳ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବୁଦ୍ଧିରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସମାନ।
3.278.11
सर्वानुरक्तप्रकृतिं सर्वविद्याविशारदम् ।
जितेन्द्रियममित्राणामपि दृष्टिमनोहरम् ॥ ३.२७८.११ ॥
ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସକଳ ବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବି ଦୃଷ୍ଟିରେ ମନୋହର।
3.278.12
नियन्तारमसाधूनां गोप्तारं धर्मचारिणाम् ।
धृतिमन्तमनाधृष्यं जेतारमपराजितम् ॥ ३.२७८.१२ ॥
ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା, ଧର୍ମାଚରଣକାରୀଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ଧୈର୍ଯ୍ୟବାନ, ଅଜେୟ, ବିଜେତା ଓ ଅପରାଜିତ।
3.278.13
पुत्रं राजा दशरथः कौसल्यानन्दवर्धनम् ।
संदृश्यपरमां प्रीतिमगच्छत्कुलनन्दनम् ॥ ३.२७८.१३ ॥
କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଉଥିବା ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି, କୁଳର ଆନନ୍ଦ ସେହି ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି, ରାଜା ଦଶରଥ ପରମ ପ୍ରୀତି ପାଇଲେ।
3.278.14
चिन्तयंश्च महातेजा गुणान्रामस्य वीर्यवान् ।
अभ्यभाषत भद्रं ते प्रीयमाणः पुरोहितम् ॥ ३.२७८.१४ ॥
ମହାତେଜସ୍ବୀ ଓ ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ୍ ରାଜା ରାମଙ୍କ ଗୁଣ ଚିନ୍ତା କରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ କହିଲେ - ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।
3.278.15
अद् पुष्यो निशि ब्रह्मन्पुण्यं योगमुपैष्यति ।
संभाराः संभ्रियन्तां मे रामश्चोपनिमन्त्र्यताम् ॥ ३.२७८.१५ ॥
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆଜି ରାତିରେ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରର ପୁଣ୍ୟ ଯୋଗ ଆସିବ; ମୋ ପାଇଁ ସାମଗ୍ରୀ ସଂଗ୍ରହ ହେଉ, ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଉ।
3.278.16
श्व एवपुष्यो भविता यत्ररामः सुतो मया ।
यौवराज्येऽभिषेक्तव्यः पौरेषु सहमन्त्रिभिः ॥ ३.२७८.१६ ॥
ଆସନ୍ତାକାଲି ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ହେବ; ସେତେବେଳେ ମୋ ପୁତ୍ର ରାମ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୌରଜନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୌବରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବେ।
3.278.17
इति तद्राजवचनं प्रतिश्रुत्याथ मन्थरा ।
कैकेयीमभिगम्येदं काले वचनमब्रवीत् ॥ ३.२७८.१७ ॥
ରାଜାଙ୍କର ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ମନ୍ଥରା କୈକେୟୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଏହି କଥା କହିଲା।
3.278.18
अद्य कैकेयि दौर्भाग्यं राज्ञा ते ख्यापितं महत् ।
आशीविषस्त्वां संक्रुद्धश्छन्नो दशति दुर्भगे ॥ ३.२७८.१८ ॥
ହେ କୈକେୟୀ, ଆଜି ରାଜା ତୁମର ମହା ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି; ହେ ଅଭାଗିନୀ, କ୍ରୁଦ୍ଧ ସାପ ଲୁଚି ଦଂଶନ କରେ ସେପରି ଏହା ତୁମକୁ ଦଂଶନ କରିବ।
3.278.19
सुभगा खलु कौसल्या यस्याः पुत्रोऽभिषेक्ष्यते ।
कुतो हि तव सौभाग्यं यस्याः पुत्रो न राज्यभाक् ॥ ३.२७८.१९ ॥
କୌଶଲ୍ୟା ପ୍ରକୃତରେ ସୌଭାଗ୍ୟବତୀ, କାରଣ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବେ। ତୁମର ସୌଭାଗ୍ୟ କେଉଁଠି, ଯେତେବେଳେ ତୁମ ପୁତ୍ର ରାଜ୍ୟର ଅଧିକାରୀ ନୁହଁନ୍ତି?
3.278.20
सा तद्वचनमाज्ञाय सर्वाभरणभूषिता ।
वेदी विलग्नमध्येन बिभ्रती रूपमुत्तमम् ॥ ३.२७८.२० ॥
ସେହି ବଚନ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତା, ପତଳା କଟିଥିବା, ଉତ୍ତମ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସେ...
3.278.21
वविक्ते पतिमासाद्य हसन्तीव शुचिस्मिता ।
राजानं तर्जयन्तीव मधुरं वाक्यमब्रवीत् ॥ ३.२७८.२१ ॥
ନିର୍ଜନରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଯେମିତି ହସୁଥିବା ଭଳି, ପବିତ୍ର ସ୍ମିତ ସହିତ, ଯେମିତି ରାଜାଙ୍କୁ ତଜ୍ଜନ କରୁଥିବା ଭଳି, ମଧୁର ବାକ୍ୟ କହିଲା।
3.278.22
सत्यप्रतिज्ञ यन्मे त्वं काममेकं विसृष्टवान् ।
उपाकुरुष्व तद्राजंस्तस्मान्मुञ्चस्व संकटात्।
तदद्य कुरु सत्यं मे वरं वरद भूपते ॥ ३.२७८.२२ ॥
ହେ ସତ୍ୟପ୍ରତିଜ୍ଞ, ତୁମେ ମୋତେ ଦେଇଥିବା ଗୋଟିଏ ଇଚ୍ଛା, ହେ ରାଜନ, ଏବେ ପୂରଣ କର; ସେହି ସଙ୍କଟରୁ ମୋତେ ମୁକ୍ତ କର। ହେ ବରଦାତା, ହେ ଭୂପତି, ଆଜି ମୋର ସେହି ବର ସତ୍ୟ କର।
3.278.23
वरं ददानि ते हन्त तद्गृहाण यदिच्छसि ।
अवध्यो वध्यतां कोद्य वध्यः कोऽद्य विमुच्यतां ॥ ३.२७८.२३ ॥
ତୁମକୁ ବର ଦେଉଛି, ଯାହା ଇଚ୍ଛା ତାହା ଗ୍ରହଣ କର। ଯିଏ ଅବଧ୍ୟ ସେ ଅବଧ୍ୟ ରହୁ; ଆଜି କିଏ ବଧ୍ୟ, ଆଉ କାହାକୁ ମୁକ୍ତ କରାଯିବ?
3.278.24
धनं ददानि कस्याद् ह्रियतां कस्यरवापुनः ।
ब्राह्मणस्वादिहान्यत्रयत्किंचिद्वित्तमस्ति मे ॥ ३.२७८.२४ ॥
ଧନ ଦେବି; କାହାକୁ ଦିଆଯିବ, ଆଉ କାହାର ଧନ ପୁଣି ହରଣ କରାଯିବ? ଏଠାରେ ବା ଅନ୍ୟତ୍ର ମୋ ପାଖରେ ଯେଉଁ ଧନ ଅଛି ତାହା ବ୍ରାହ୍ମଣର ସମ୍ପତ୍ତି ନୁହେଁ।
3.278.25
पृथिव्यां राजराजोस्मि चातुर्वर्ण्यस् रिता ।
यस्तेऽभिलपितः कामो ब्रूहि कल्याणि माचिरं ॥ ३.२७८.२५ ॥
ମୁଁ ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନଙ୍କର ରାଜା ଓ ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ଯର ରକ୍ଷକ। ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଯାହା ହେଉ, ଶୀଘ୍ର କୁହ।
3.278.26
सातद्वचनमाज्ञाय परिगृह्य नराधिपम् ।
आत्मनो बलमाज्ञाय तत एनमुवाच ह ॥ ३.२७८.२६ ॥
ସେ କଥା ବୁଝି, ନରାଧିପଙ୍କୁ ବଶ କରି, ନିଜ ବଳ ଜାଣି, ତାପରେ ତାଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲା।
3.278.27
आभिषेचनिकं यत्ते रामार्थमुपकल्पितम् ।
भरतस्तदवाप्नोतु वनं गच्छतु राघवः ॥ ३.२७८.२७ ॥
ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିବା ଅଭିଷେକ ଭରତ ପାଆନ୍ତୁ; ରାଘବ ବନକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।
3.278.28
नव पञ्च च वर्षाणि दण्डकारण्यमाश्रितः ।
चीराजिनजटाधारी रामो भवतु तापसः ॥ ३.२७८.२८ ॥
ନଅ ଓ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ବଲ୍କଳ, ମୃଗଚର୍ମ ଓ ଜଟା ଧାରଣ କରି ରାମ ତାପସ ହେଉ।
3.278.29
स तं राजा वरं श्रुत्वा विप्रियं दारुणोदयम् ।
दुःखार्तो भरतश्रेष्ठ न किंचिद्व्याजहार ह ॥ ३.२७८.२९ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ବର ଶୁଣି — ଯାହା ଅପ୍ରିୟ ଓ ଭୟଙ୍କର ଫଳବିଶିଷ୍ଟ — ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ରାଜା କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
3.278.30
ततस्तथोक्तं पितरं रामो विज्ञाय वीर्यवान् ।
वनं प्रतस्थे धर्मात्मा राजा सत्यो भवत्विति ॥ ३.२७८.३० ॥
ତାପରେ ପିତା ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ବୀର୍ଯ୍ଯବାନ ଓ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ 'ରାଜାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ସତ୍ୟ ହେଉ' ବୋଲି ଭାବି ବନ ଆଡ଼କୁ ଗଲେ।
3.278.31
तमन्वगच्छल्लक्ष्मीवान्धनुष्माँल्लक्ष्मणस्तदा ।
सीता च भार्या भद्रं ते वैदेही जनकात्मजा ॥ ३.२७८.३१ ॥
ସେତେବେଳେ ଧନୁର୍ଧର ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ପଛେ ଗଲେ; ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା ବୈଦେହୀ ସୀତା ମଧ୍ୟ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ସାଥେ ଗଲେ। ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।
3.278.32
ततो वनं गतेरामे राजा दशरथस्तदा ।
समयुज्यत देहस्य कालपर्यायधर्मणा ॥ ३.२७८.३२ ॥
ରାମ ବନକୁ ଗଲା ପରେ ରାଜା ଦଶରଥ ସେତେବେଳେ କାଳର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
3.278.33
रामं तु गतमाज्ञाय राजानं च तथागतम् ।
अनार्या भरतं देवी कैकेयी वाक्यमब्रवीत् ॥ ३.२७८.३३ ॥
ରାମ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ରାଜା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଗଲେ ଜାଣି ଅନାର୍ଯ୍ୟା ଦେବୀ କୈକେୟୀ ଭରତଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
3.278.34
गतोदशरथः स्वर्गं वनस्थौ रामलक्ष्मणौ ।
गृहाण राज्यंविपुलं क्षेमं निहतकण्टकम् ॥ ३.२७८.३४ ॥
ଦଶରଥ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ; ବନରେ ରାମ-ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି। କଣ୍ଟକ ବିନାଶିତ ଏହି ବିଶାଳ, ନିରାପଦ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର।
3.278.35
तामुवाच स धर्मात्मा नृशंसं बत ते कृतम् ।
पतिं हत्वाकुलं चेदमुत्साद्य धनलुब्धया ॥ ३.२७८.३५ ॥
ଧର୍ମାତ୍ମା ଭରତ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଅହୋ! ତୁମେ ନିଷ୍ଠୁର କର୍ମ କରିଛ। ପତିଙ୍କୁ ବଧ କରି, କୁଳକୁ ଉତ୍ସନ୍ନ କରି, ଧନ ଲୋଭରେ ଏହା କରିଛ।"
3.278.36
अयशः पातयित्वा मे मूर्ध्नि त्वं कुलपांसने ।
सकामा भव मे मातरित्युक्त्वा प्ररुरोद ह ॥ ३.२७८.३६ ॥
"ହେ କୁଳକଳଙ୍କିନୀ! ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ଅପଯଶ ଲଦି ତୁମ କାମନା ପୂରଣ ହେଉ, ମାତା!" ଏହା କହି ସେ କାନ୍ଦି ପକାଇଲେ।
3.278.37
स चारित्रं विशोध्याथ सर्वप्रकृतिसन्निधौ ।
अन्वयाद्धातरं रामं विनिवर्तनलालसः ॥ ३.२७८.३७ ॥
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ନିଜର ଆଚରଣ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ଭାଇ ରାମଙ୍କ ଅନୁସରଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି।
3.278.38
कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीं च सुदुःखितः ।
अग्रे प्रस्थाप्य यानैः स शत्रुघ्नसहितो ययौ ॥ ३.२७८.३८ ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେ କୌଶଲ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା ଓ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଯାନରେ ଆଗକୁ ପଠାଇ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସହିତ ଗଲେ।
3.278.39
वसिष्ठवामदेवाभ्यां विप्रैश्चान्यैः सहस्रशः ।
पौरजानपदैः सार्धं रामानयनकाङ्क्षया ॥ ३.२७८.३९ ॥
ବଶିଷ୍ଠ ଓ ବାମଦେବଙ୍କ ସହିତ, ହଜାର ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ, ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ସହିତ, ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବାର ଇଚ୍ଛାରେ।
3.278.40
ददर्श चित्रकूटस्थं स रामं सहलक्ष्मणम् ।
तापसानामलंकारं धारयन्तं धनुर्धरम् ॥ ३.२७८.४० ॥
ଚିତ୍ରକୂଟରେ ରହୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ସେ ଦେଖିଲେ; ତପସ୍ଵୀମାନଙ୍କ ଅଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରି ଧନୁର୍ଧର ଥିବା।
3.278.41
उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वाप्रणिपत्य रघूत्तमम् ।
शशंस मरणं राज्ञः सोऽनाथांश्चापि कोसलान् ॥ ३.२७८.४१ ॥
କର ଯୋଡ଼ି, ରଘୁବଂଶଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସେ କହିଲେ; ରାଜାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଅନାଥ ହୋଇଥିବା କୋଶଳବାସୀଙ୍କ ଖବର ଦେଲେ।
3.278.42
नाथ त्वं प्रतिपद्यस्व स्वराज्यमिति चोक्तवान् ॥ ३.२७८.४२ ॥
"ହେ ନାଥ, ତୁମେ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର" ଏହା ସେ କହିଲେ।
3.278.43
स तस्य वचनं श्रुत्वा रामः परमदुःखितः ।
चकार देवकल्पस्य पितुः स्नात्वोदकक्रियाम् ॥ ३.२७८.४३ ॥
ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଦେବତୁଲ୍ୟ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ନାନ କରି ଉଦକକ୍ରିୟା କଲେ।
3.278.44
अब्रवीत्स तदारामो भ्रातरं भ्रातृवत्सलम् ।
पादुके मे भविष्येते राज्यगोप्त्र्यौ परंतप।
एवमस्त्विति तं प्राह भरतः प्रणतस्तदा ॥ ३.२७८.४४ ॥
ସେତେବେଳେ ରାମ ଭାଇ ପ୍ରତି ସ୍ନେହଶୀଳ ଭାଇକୁ କହିଲେ: "ହେ ଶତ୍ରୁତାପନ, ମୋ ପାଦୁକା ରାଜ୍ୟ ରକ୍ଷକ ହେବେ।" ସେତେବେଳେ ପ୍ରଣତ ଭରତ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏମିତି ହେଉ।"
3.278.45
विसर्जितः स रामेण पितुर्वचनकारिणा ।
नन्दिग्रामेऽकरोद्राज्यं पुरस्कृत्यास्य पादुके ॥ ३.२७८.४५ ॥
ପିତାଙ୍କ ବଚନ ପାଳନକାରୀ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଦାୟ ପାଇ ସେ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ତାଙ୍କ ପାଦୁକା ଆଗରେ ରଖି ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ।
3.278.46
रामस्तु पुनराशङ्क्य पौरजानपदागमम् ।
प्रविवेश महारण्यं शरभङ्गाश्रमं प्रति ॥ ३.२७८.४६ ॥
କିନ୍ତୁ ରାମ ପୁଣି ନଗର ଓ ଜନପଦବାସୀଙ୍କ ଆଗମନର ଆଶଙ୍କା କରି ମହାରଣ୍ୟରେ ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଆଡ଼କୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
3.278.47
सत्कृत्य शरभङ्गं स दण्डकारण्यमाश्रितः ।
नदीं गोदावरीं रम्यामाश्रित्य न्यवसत्तदा ॥ ३.२७८.४७ ॥
ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ସେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ କଲେ; ସୁନ୍ଦର ଗୋଦାବରୀ ନଦୀକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେଠାରେ ବାସ କଲେ।
3.278.48
वसतस्तस्य रामस्य ततः शूर्पणखाकृतम् ।
खरेणासीन्महद्वैरं जनस्थाननिवासिना ॥ ३.२७८.४८ ॥
ରାମ ସେଠାରେ ବାସ କରୁଥିବା ସମୟରେ ଶୂର୍ପଣଖା ଯୋଗୁଁ ଜନସ୍ଥାନବାସୀ ଖର ସହିତ ମହା ବୈର ଉପୁଜିଲା।
3.278.49
रक्षार्थं तापसानां तु राघवो धर्मवत्सलः ।
चतुर्दशसहस्राणि जघान भुवि राक्षसान् ॥ ३.२७८.४९ ॥
ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଧର୍ମପ୍ରିୟ ରାଘବ ପୃଥିବୀରେ ଚଉଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
3.278.50
दूषणं च स्वरं चैवनिहत्य सुमहाबलौ ।
चक्रे क्षेमं पुनर्धीमान्धर्मारण्यं स राघवः ॥ ३.२७८.५० ॥
ମହାବଳୀ ଦୂଷଣ ଓ ଖରଙ୍କୁ ବଧ କରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଘବ ଧର୍ମାରଣ୍ୟରେ ପୁନର୍ବାର ଶାନ୍ତି ସ୍ଥାପନ କଲେ।
3.278.51
हतेषु तेषु रक्षःसु ततः शूर्पणखा पुनः ।
ययौ निकृत्तनासोष्ठी लङ्कां भ्रातुर्निवेशनम् ॥ ३.२७८.५१ ॥
ସେହି ରାକ୍ଷସମାନେ ନିହତ ହେବା ପରେ ନାକ ଓ ଓଠ କଟା ଯାଇଥିବା ଶୂର୍ପଣଖା ଭାଇଙ୍କ ନିବାସ ଲଙ୍କାକୁ ଗଲା।
3.278.52
ततो रावणमभ्येत्य राक्षसी दुःखमूर्च्छिता ।
पपात पादयोर्भ्रातुः संशुष्करुधिरानना ॥ ३.२७८.५२ ॥
ତା'ପରେ ଦୁଃଖରେ ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ସେହି ରାକ୍ଷସୀ ରାବଣ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚି, ଶୁଖିଲା ରକ୍ତରେ ଭରା ମୁଖ ନେଇ ଭାଇଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ିଗଲା।
3.278.53
तां तथा विकृतां दृष्ट्वा रावणः क्रोधमूर्च्छितः ।
उत्पपातासनात्क्रुद्धो दन्तैर्दन्तानुपस्पृशन् ॥ ३.२७८.५३ ॥
ତାକୁ ଏପରି ବିକୃତ ଦେଖି କ୍ରୋଧରେ ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ପ୍ରାୟ ରାବଣ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଆସନରୁ ଉଠିଗଲା, ଦାନ୍ତେ ଦାନ୍ତ ଘସି।
3.278.54
स्वानमात्यान्विसृज्याथ विविक्ते तामुवाच सः ।
केनास्येवं कृता भद्रे मामचिन्त्यावमत्य च ॥ ३.२७८.५४ ॥
ତା'ପରେ ନିଜର ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ନିର୍ଜନରେ ସେ ତାକୁ କହିଲା: "ହେ ଭଦ୍ରେ, ମୋତେ ଗ୍ରାହ୍ୟ ନକରି ଓ ଅପମାନ କରି ତୁମକୁ ଏପରି କିଏ କଲା?"
3.278.55
कः शूलं तीक्ष्णमासाद्य सर्वगात्रेषु सेवते ।
कः शिरस्यग्निमाधाय विश्वस्तः स्वपते सुखम् ॥ ३.२७८.५५ ॥
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଳରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ସର୍ବାଙ୍ଗରେ କିଏ ତାହା ସହେ? ମସ୍ତକରେ ଅଗ୍ନି ରଖି ନିର୍ଭୟରେ ସୁଖରେ କିଏ ଶୋଏ?
3.278.56
आशीविषं घोरतरं पादेन स्पृशतीह कः ।
सिंहं केसरिणं मत्तः स्पृष्ट्वा दंष्ट्रासु तिष्ठति ॥ ३.२७८.५६ ॥
ଏଠାରେ ଅତି ଘୋର ଆଶୀବିଷ (ସର୍ପ)କୁ ପାଦରେ କିଏ ସ୍ପର୍ଶ କରେ? ମତ୍ତ କେଶରୀ ସିଂହକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ତାହାର ଦାଢ଼ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ଠିଆ ହୁଏ?
3.278.57
इत्येवं ब्रुवतस्तस्य नेत्रेभ्यस्तेजसोऽर्चिषः ।
निश्चेरुर्दह्यतो रात्रौ वृक्षस्येव स्वरन्ध्रतः ॥ ३.२७८.५७ ॥
ଏପରି କହୁଥିବା ତାହାର ଚକ୍ଷୁରୁ ତେଜର ଶିଖା ବାହାରିଲା; ରାତ୍ରିରେ ଜଳୁଥିବା ବୃକ୍ଷର ନିଜ ଛିଦ୍ରରୁ ଶିଖା ବାହାରିବା ପରି।
3.278.58
तस्य तत्सर्वमाचख्यौ भगिनी रामविक्रमम् ।
खरदूषणसंयुक्तं राक्षसानां पराभवम् ॥ ३.२७८.५८ ॥
ତାହାର ଭଉଣୀ ତାହାକୁ ରାମଙ୍କ ସମସ୍ତ ପରାକ୍ରମ କହିଲା; ଖର ଓ ଦୂଷଣ ସହିତ ଜଡିତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପରାଭବ।
3.278.59
ततो ज्ञातिवधं श्रुत्वा रावणः कालचोदितः ।
रामस्य वधमाकाङ्क्षन्मारीचं मनसागमत् ॥ ३.२७८.५९ ॥
ତା'ପରେ ଜ୍ଞାତିବଧ ଶୁଣି କାଳପ୍ରେରିତ ରାବଣ ରାମଙ୍କ ବଧ ଇଚ୍ଛା କରି ମନରେ ମାରୀଚ ନିକଟକୁ ଗଲା।
3.278.60
स निश्चित्यततः कृत्यं सागरं लवणाकरम् ।
ऊर्ध्वमाचक्रमे राजा विधाय नगरे विधिम् ॥ ३.२७८.६० ॥
ସେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସ୍ଥିର କରି, ନଗରରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି ରାଜା ଲବଣ ସାଗର ଆଡ଼େ ଯାତ୍ରା କଲା।
3.278.61
त्रिकूटं समतिक्रम्य कालपर्वतमेव च ।
ददर्श मकरावासं गम्भीरोदं महोदधिम् ॥ ३.२७८.६१ ॥
ତ୍ରିକୂଟ ଓ କାଳପର୍ବତ ଅତିକ୍ରମ କରି ସେ ମକରଙ୍କ ଆବାସ, ଗମ୍ଭୀର ଜଳର ମହାସାଗର ଦେଖିଲେ।
3.278.62
तमतीत्याथ गोकर्णमभ्यगच्छद्दशाननः ।
दयितं स्तानमव्यग्रं शूलपाणेर्महात्मनः ॥ ३.२७८.६२ ॥
ତାହା ଅତିକ୍ରମ କରି ଦଶାନନ ଗୋକର୍ଣ୍ଣରେ ପହଞ୍ଚିଲେ; ତାହା ଶୂଳପାଣି ମହାତ୍ମାଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଶାନ୍ତ ସ୍ଥାନ ଥିଲା।
3.278.63
तत्राभ्यगच्छन्मारीचं पूर्वामात्यं दशाननः ।
पुरा रामभयादेव तापसं प्रियजीवितम् ॥ ३.२७८.६३ ॥
ସେଠାରେ ଦଶାନନ ପୂର୍ବତନ ମନ୍ତ୍ରୀ ମାରୀଚଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ରାମଙ୍କ ଭୟରେ ସେ ପୂର୍ବରୁ ତପସ୍ୱୀ ହୋଇ ପ୍ରାଣପ୍ରିୟ ହୋଇଥିଲେ।