ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.278
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.278.1
उक्तं भगवता जन्म रामादीनां पृथक्पृथक् ।
प्रस्थानकारणं ब्रह्मञ्श्रोतुमिच्छामि कथ्यताम् ॥ ३.२७८.१ ॥
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਰਾਮ ਆਦਿ ਦੇ ਜਨਮ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਦੱਸੇ ਹਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।
3.278.2
कथं दाशरथी वीरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।
प्रस्तापितौ वने ब्रह्मन्मैथिली च यशस्विनी ॥ ३.२७८.२ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਦੋ ਵੀਰ ਭਰਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਮੈਥਿਲੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਵਿੱਚ ਭੇਜੇ ਗਏ?
3.278.3
जातपुत्रो दशरथः प्रीतिमानभवन्नृप ।
क्रियारतिर्धर्मरतः सततं वृद्धसेविता ॥ ३.२७८.३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਣ ਨਾਲ ਦਸ਼ਰਥ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਕਰਮਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਸਦਾ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।
3.278.4
क्रमेण चास्य ते पुत्रा व्यवर्धन्त महौजसः ।
वेदेषु सरहस्येषु धनुर्वेदेषु पारगाः ॥ ३.२७८.४ ॥
ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਪੁੱਤਰ ਵੱਡੇ ਹੋਏ। ਰਹੱਸ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਸਮੇਤ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਧਨੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਾਹਿਰ ਹੋ ਗਏ।
3.278.5
चरितब्रह्मचर्यास्ते कृतदाराश्च पार्तिव ।
दृष्ट्वा रामं दशरथः प्रीतिमानभवत्सुखी ॥ ३.२७८.५ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥਿਵ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦਸ਼ਰਥ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਸੁਖੀ ਹੋਇਆ।
3.278.6
ज्येष्ठो रामोऽभवत्तेषां रमयामास हि प्रजाः ।
मनोहरतया धीमान्पितुर्हृदयनन्दनः ॥ ३.२७८.६ ॥
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਮ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਮਨੋਹਰ ਸੁਭਾਅ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦਿਲ ਦਾ ਆਨੰਦ ਸੀ।
3.278.7
ततः स राजा मतिमान्मत्वाऽऽत्मानं वयोधिकम् ।
मन्त्रयामास सचिवैर्मन्त्रज्ञैश्च पुरोहितैः ॥ ३.२७८.७ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸਮਝ ਕੇ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਮੰਤਰਜ੍ਞਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ।
3.278.8
अभिषेकाय रामस्य यावैराज्येन भारत ।
प्राप्तकालं च ते सर्वे मेनिरे मन्त्रिसत्तमाः ॥ ३.२७८.८ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਰਾਮ ਦੇ ਯੁਵਰਾਜ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਸਮਝਿਆ।
3.278.9
लोहिताक्षं महाबाहुं मत्तमातङ्गगामिनम् ।
कम्बुग्रीवं महोरस्कं नीलकुञ्चितमूर्धजम् ॥ ३.२७८.९ ॥
ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਤੁਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੰਖ ਵਰਗੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ, ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਘੁੰਗਰਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ।
3.278.10
दीप्यमानं श्रिया वीरं शक्रादनवरं बले ।
पारगं सर्वधर्माणां बृहस्पतिसमं मतौ ॥ ३.२७८.१० ॥
ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਵੀਰ, ਬਲ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਾ, ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ, ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵਰਗਾ।
3.278.11
सर्वानुरक्तप्रकृतिं सर्वविद्याविशारदम् ।
जितेन्द्रियममित्राणामपि दृष्टिमनोहरम् ॥ ३.२७८.११ ॥
ਸਾਰੀ ਪਰਜਾ ਦਾ ਪਿਆਰਾ, ਸਭ ਵਿੱਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਮਨਮੋਹਕ।
3.278.12
नियन्तारमसाधूनां गोप्तारं धर्मचारिणाम् ।
धृतिमन्तमनाधृष्यं जेतारमपराजितम् ॥ ३.२७८.१२ ॥
ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਨੱਥ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ, ਧੀਰਜਵਾਨ, ਅਜਿੱਤ, ਜੇਤੂ ਅਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤ।
3.278.13
पुत्रं राजा दशरथः कौसल्यानन्दवर्धनम् ।
संदृश्यपरमां प्रीतिमगच्छत्कुलनन्दनम् ॥ ३.२७८.१३ ॥
ਕੌਸਲਿਆ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੁਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਪਰਮ ਪ੍ਰੀਤੀ ਹੋਈ।
3.278.14
चिन्तयंश्च महातेजा गुणान्रामस्य वीर्यवान् ।
अभ्यभाषत भद्रं ते प्रीयमाणः पुरोहितम् ॥ ३.२७८.१४ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ - ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ।
3.278.15
अद् पुष्यो निशि ब्रह्मन्पुण्यं योगमुपैष्यति ।
संभाराः संभ्रियन्तां मे रामश्चोपनिमन्त्र्यताम् ॥ ३.२७८.१५ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅੱਜ ਰਾਤ ਪੁਸ਼ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦਾ ਪੁੰਨ ਯੋਗ ਆਵੇਗਾ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਾਮਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
3.278.16
श्व एवपुष्यो भविता यत्ररामः सुतो मया ।
यौवराज्येऽभिषेक्तव्यः पौरेषु सहमन्त्रिभिः ॥ ३.२७८.१६ ॥
ਕੱਲ੍ਹ ਹੀ ਪੁਸ਼ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਯੁਵਰਾਜ ਪਦ ਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
3.278.17
इति तद्राजवचनं प्रतिश्रुत्याथ मन्थरा ।
कैकेयीमभिगम्येदं काले वचनमब्रवीत् ॥ ३.२७८.१७ ॥
ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੰਥਰਾ ਕੈਕੇਈ ਕੋਲ ਗਈ ਅਤੇ ਢੁਕਵੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
3.278.18
अद्य कैकेयि दौर्भाग्यं राज्ञा ते ख्यापितं महत् ।
आशीविषस्त्वां संक्रुद्धश्छन्नो दशति दुर्भगे ॥ ३.२७८.१८ ॥
ਕੈਕੇਈ, ਅੱਜ ਰਾਜੇ ਨੇ ਤੇਰਾ ਵੱਡਾ ਦੁਰਭਾਗ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਅਭਾਗਣੇ, ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਸੱਪ ਲੁਕ ਕੇ ਡੰਗਦਾ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਡੰਗੇਗਾ।
3.278.19
सुभगा खलु कौसल्या यस्याः पुत्रोऽभिषेक्ष्यते ।
कुतो हि तव सौभाग्यं यस्याः पुत्रो न राज्यभाक् ॥ ३.२७८.१९ ॥
ਕੌਸਲਿਆ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾਭਿਸ਼ੇਕ ਪਾਵੇਗਾ। ਤੇਰਾ ਸੁਭਾਗ ਕਿੱਥੇ, ਜਦ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਨਹੀਂ?
3.278.20
सा तद्वचनमाज्ञाय सर्वाभरणभूषिता ।
वेदी विलग्नमध्येन बिभ्रती रूपमुत्तमम् ॥ ३.२७८.२० ॥
ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਧਾਰਦੀ ਉਹ...
3.278.21
वविक्ते पतिमासाद्य हसन्तीव शुचिस्मिता ।
राजानं तर्जयन्तीव मधुरं वाक्यमब्रवीत् ॥ ३.२७८.२१ ॥
ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ, ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਝਿੜਕਦੀ ਹੋਈ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲੀ।
3.278.22
सत्यप्रतिज्ञ यन्मे त्वं काममेकं विसृष्टवान् ।
उपाकुरुष्व तद्राजंस्तस्मान्मुञ्चस्व संकटात्।
तदद्य कुरु सत्यं मे वरं वरद भूपते ॥ ३.२७८.२२ ॥
ਹੇ ਸੱਚੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਇੱਕ ਇੱਛਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਕਰ; ਉਸ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਛੁਡਾ। ਹੇ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਭੂਪਤੀ, ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਉਹ ਵਰ ਸੱਚ ਕਰ।
3.278.23
वरं ददानि ते हन्त तद्गृहाण यदिच्छसि ।
अवध्यो वध्यतां कोद्य वध्यः कोऽद्य विमुच्यतां ॥ ३.२७८.२३ ॥
ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਚਾਹੇਂ ਉਹ ਲੈ ਲੈ। ਜੋ ਅਵਧ ਹੈ ਉਹ ਅਵਧ ਹੀ ਰਹੇ; ਅੱਜ ਕੌਣ ਵਧ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਕੌਣ ਛੱਡਿਆ ਜਾਵੇ?
3.278.24
धनं ददानि कस्याद् ह्रियतां कस्यरवापुनः ।
ब्राह्मणस्वादिहान्यत्रयत्किंचिद्वित्तमस्ति मे ॥ ३.२७८.२४ ॥
ਧਨ ਦਿਆਂਗਾ; ਕਿਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਦਾ ਧਨ ਫਿਰ ਖੋਹਿਆ ਜਾਵੇ? ਇੱਥੇ ਜਾਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਜੋ ਵੀ ਧਨ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਧਨ ਨਹੀਂ।
3.278.25
पृथिव्यां राजराजोस्मि चातुर्वर्ण्यस् रिता ।
यस्तेऽभिलपितः कामो ब्रूहि कल्याणि माचिरं ॥ ३.२७८.२५ ॥
ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਜੋ ਵੀ ਇੱਛਾ ਤੇਰੀ ਹੈ, ਛੇਤੀ ਦੱਸ।
3.278.26
सातद्वचनमाज्ञाय परिगृह्य नराधिपम् ।
आत्मनो बलमाज्ञाय तत एनमुवाच ह ॥ ३.२७८.२६ ॥
ਉਹ ਬੋਲ ਸਮਝ ਕੇ, ਨਰਾਧਿਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਬਲ ਜਾਣ ਕੇ, ਤਦ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ।
3.278.27
आभिषेचनिकं यत्ते रामार्थमुपकल्पितम् ।
भरतस्तदवाप्नोतु वनं गच्छतु राघवः ॥ ३.२७८.२७ ॥
ਰਾਮ ਲਈ ਤੂੰ ਜੋ ਰਾਜ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਭਰਤ ਉਸਨੂੰ ਪਾਵੇ; ਅਤੇ ਰਾਘਵ ਬਨ ਨੂੰ ਜਾਵੇ।
3.278.28
नव पञ्च च वर्षाणि दण्डकारण्यमाश्रितः ।
चीराजिनजटाधारी रामो भवतु तापसः ॥ ३.२७८.२८ ॥
ਨੌਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੰਡਕਾਰਣ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਛਾਲ, ਮਿਰਗ-ਛਾਲ ਤੇ ਜਟਾਵਾਂ ਧਾਰ ਕੇ ਰਾਮ ਤਪਸਵੀ ਹੋਵੇ।
3.278.29
स तं राजा वरं श्रुत्वा विप्रियं दारुणोदयम् ।
दुःखार्तो भरतश्रेष्ठ न किंचिद्व्याजहार ह ॥ ३.२७८.२९ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼ਰੇਸ਼ਟ, ਉਹ ਵਰ ਸੁਣ ਕੇ — ਜੋ ਅਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਨਤੀਜੇ ਵਾਲਾ ਸੀ — ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਾਜਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਬੋਲਿਆ।
3.278.30
ततस्तथोक्तं पितरं रामो विज्ञाय वीर्यवान् ।
वनं प्रतस्थे धर्मात्मा राजा सत्यो भवत्विति ॥ ३.२७८.३० ॥
ਤਦ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ ਹੈ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ 'ਰਾਜੇ ਦਾ ਬਚਨ ਸੱਚ ਹੋਵੇ' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਬਨ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।
3.278.31
तमन्वगच्छल्लक्ष्मीवान्धनुष्माँल्लक्ष्मणस्तदा ।
सीता च भार्या भद्रं ते वैदेही जनकात्मजा ॥ ३.२७८.३१ ॥
ਤਦ ਧਨੁਖਧਾਰੀ ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਏ; ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਵੈਦੇਹੀ ਸੀਤਾ ਵੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਨਾਲ ਤੁਰੀ। ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ।
3.278.32
ततो वनं गतेरामे राजा दशरथस्तदा ।
समयुज्यत देहस्य कालपर्यायधर्मणा ॥ ३.२७८.३२ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਵਣ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਉਦੋਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਗਏ।
3.278.33
रामं तु गतमाज्ञाय राजानं च तथागतम् ।
अनार्या भरतं देवी कैकेयी वाक्यमब्रवीत् ॥ ३.२७८.३३ ॥
ਰਾਮ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਏ ਜਾਣ ਕੇ, ਅਨਾਰਿਆ ਦੇਵੀ ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
3.278.34
गतोदशरथः स्वर्गं वनस्थौ रामलक्ष्मणौ ।
गृहाण राज्यंविपुलं क्षेमं निहतकण्टकम् ॥ ३.२७८.३४ ॥
ਦਸ਼ਰਥ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ; ਵਣ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਰਾਮ-ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਨ। ਕੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਾਜ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ।
3.278.35
तामुवाच स धर्मात्मा नृशंसं बत ते कृतम् ।
पतिं हत्वाकुलं चेदमुत्साद्य धनलुब्धया ॥ ३.२७८.३५ ॥
ਧਰਮਾਤਮਾ ਭਰਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹਾਏ! ਤੂੰ ਬੇਰਹਿਮ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਕੁਲ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਕੇ, ਧਨ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੀਤਾ।"
3.278.36
अयशः पातयित्वा मे मूर्ध्नि त्वं कुलपांसने ।
सकामा भव मे मातरित्युक्त्वा प्ररुरोद ह ॥ ३.२७८.३६ ॥
"ਹੇ ਕੁਲ ਦੀ ਕਲੰਕਣੀ! ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਬਦਨਾਮੀ ਪਾ ਕੇ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ, ਮਾਤਾ!" ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਰੋ ਪਿਆ।
3.278.37
स चारित्रं विशोध्याथ सर्वप्रकृतिसन्निधौ ।
अन्वयाद्धातरं रामं विनिवर्तनलालसः ॥ ३.२७८.३७ ॥
ਉਸਨੇ ਸਾਰੀ ਪਰਜਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਆਚਰਨ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਭਰਾ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਿਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।
3.278.38
कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीं च सुदुःखितः ।
अग्रे प्रस्थाप्य यानैः स शत्रुघ्नसहितो ययौ ॥ ३.२७८.३८ ॥
ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਕੌਸਲਿਆ, ਸੁਮਿਤਰਾ ਅਤੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਗੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਭੇਜਿਆ, ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨਾਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
3.278.39
वसिष्ठवामदेवाभ्यां विप्रैश्चान्यैः सहस्रशः ।
पौरजानपदैः सार्धं रामानयनकाङ्क्षया ॥ ३.२७८.३९ ॥
ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਾਮਦੇਵ ਨਾਲ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ, ਨਗਰ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।
3.278.40
ददर्श चित्रकूटस्थं स रामं सहलक्ष्मणम् ।
तापसानामलंकारं धारयन्तं धनुर्धरम् ॥ ३.२७८.४० ॥
ਚਿੱਤਰਕੂਟ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਵੇਖਿਆ; ਤਪਸਵੀਆਂ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਪਹਿਨੇ, ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ।
3.278.41
उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वाप्रणिपत्य रघूत्तमम् ।
शशंस मरणं राज्ञः सोऽनाथांश्चापि कोसलान् ॥ ३.२७८.४१ ॥
ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਰਘੂਵੰਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬੋਲਿਆ; ਰਾਜੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਅਨਾਥ ਹੋਏ ਕੋਸਲਵਾਸੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ।
3.278.42
नाथ त्वं प्रतिपद्यस्व स्वराज्यमिति चोक्तवान् ॥ ३.२७८.४२ ॥
"ਹੇ ਨਾਥ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲੋ" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ।
3.278.43
स तस्य वचनं श्रुत्वा रामः परमदुःखितः ।
चकार देवकल्पस्य पितुः स्नात्वोदकक्रियाम् ॥ ३.२७८.४३ ॥
ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਮ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਦੇਵਤੁਲ੍ਯ ਪਿਤਾ ਲਈ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਦਕਕ੍ਰਿਆ ਕੀਤੀ।
3.278.44
अब्रवीत्स तदारामो भ्रातरं भ्रातृवत्सलम् ।
पादुके मे भविष्येते राज्यगोप्त्र्यौ परंतप।
एवमस्त्विति तं प्राह भरतः प्रणतस्तदा ॥ ३.२७८.४४ ॥
ਤਦ ਰਾਮ ਨੇ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਭਰਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੀਆਂ ਖੜਾਵਾਂ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨਗੀਆਂ।" ਤਦ ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਭਰਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਐਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ।"
3.278.45
विसर्जितः स रामेण पितुर्वचनकारिणा ।
नन्दिग्रामेऽकरोद्राज्यं पुरस्कृत्यास्य पादुके ॥ ३.२७८.४५ ॥
ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਉਹ, ਨੰਦਿਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਖੜਾਵਾਂ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
3.278.46
रामस्तु पुनराशङ्क्य पौरजानपदागमम् ।
प्रविवेश महारण्यं शरभङ्गाश्रमं प्रति ॥ ३.२७८.४६ ॥
ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਫਿਰ ਨਗਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਖਦਸ਼ਾ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਭੰਗ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
3.278.47
सत्कृत्य शरभङ्गं स दण्डकारण्यमाश्रितः ।
नदीं गोदावरीं रम्यामाश्रित्य न्यवसत्तदा ॥ ३.२७८.४७ ॥
ਸ਼ਰਭੰਗ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੰਡਕਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਗਿਆ; ਸੁੰਦਰ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉੱਥੇ ਵਸਿਆ।
3.278.48
वसतस्तस्य रामस्य ततः शूर्पणखाकृतम् ।
खरेणासीन्महद्वैरं जनस्थाननिवासिना ॥ ३.२७८.४८ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਉੱਥੇ ਵਸਦਿਆਂ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਕਾਰਨ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਖਰ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਵੈਰ ਹੋਇਆ।
3.278.49
रक्षार्थं तापसानां तु राघवो धर्मवत्सलः ।
चतुर्दशसहस्राणि जघान भुवि राक्षसान् ॥ ३.२७८.४९ ॥
ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਧਰਮ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਰਾਘਵ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
3.278.50
दूषणं च स्वरं चैवनिहत्य सुमहाबलौ ।
चक्रे क्षेमं पुनर्धीमान्धर्मारण्यं स राघवः ॥ ३.२७८.५० ॥
ਮਹਾਬਲੀ ਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਖਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਘਵ ਨੇ ਧਰਮਾਰਣਿਆ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ।
3.278.51
हतेषु तेषु रक्षःसु ततः शूर्पणखा पुनः ।
ययौ निकृत्तनासोष्ठी लङ्कां भ्रातुर्निवेशनम् ॥ ३.२७८.५१ ॥
ਉਹਨਾਂ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਨੱਕ ਅਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਕੱਟੀ ਹੋਈ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਭਰਾ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਗਈ।
3.278.52
ततो रावणमभ्येत्य राक्षसी दुःखमूर्च्छिता ।
पपात पादयोर्भ्रातुः संशुष्करुधिरानना ॥ ३.२७८.५२ ॥
ਫਿਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਈ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ੀ ਰਾਵਣ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮੂੰਹ ਸਮੇਤ ਭਰਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ।
3.278.53
तां तथा विकृतां दृष्ट्वा रावणः क्रोधमूर्च्छितः ।
उत्पपातासनात्क्रुद्धो दन्तैर्दन्तानुपस्पृशन् ॥ ३.२७८.५३ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਵੇਖ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਵਰਗਾ ਰਾਵਣ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਸਣ ਤੋਂ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ, ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਦੰਦ ਪੀਸਦਾ ਹੋਇਆ।
3.278.54
स्वानमात्यान्विसृज्याथ विविक्ते तामुवाच सः ।
केनास्येवं कृता भद्रे मामचिन्त्यावमत्य च ॥ ३.२७८.५४ ॥
ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਭਦਰੇ, ਮੈਨੂੰ ਤੁੱਛ ਸਮਝ ਕੇ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਕੇ ਤੇਰੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤੀ?"
3.278.55
कः शूलं तीक्ष्णमासाद्य सर्वगात्रेषु सेवते ।
कः शिरस्यग्निमाधाय विश्वस्तः स्वपते सुखम् ॥ ३.२७८.५५ ॥
ਤਿੱਖੇ ਸੂਲ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕੌਣ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ? ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਰੱਖ ਕੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਕੌਣ ਸੌਂਦਾ ਹੈ?
3.278.56
आशीविषं घोरतरं पादेन स्पृशतीह कः ।
सिंहं केसरिणं मत्तः स्पृष्ट्वा दंष्ट्रासु तिष्ठति ॥ ३.२७८.५६ ॥
ਇੱਥੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਆਸ਼ੀਵਿਸ਼ (ਸੱਪ) ਨੂੰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਕੌਣ ਛੂਹੰਦਾ ਹੈ? ਮਸਤ ਕੇਸਰੀ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਉਸਦੀਆਂ ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
3.278.57
इत्येवं ब्रुवतस्तस्य नेत्रेभ्यस्तेजसोऽर्चिषः ।
निश्चेरुर्दह्यतो रात्रौ वृक्षस्येव स्वरन्ध्रतः ॥ ३.२७८.५७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੇਜ ਦੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਨਿਕਲੀਆਂ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੜਦੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮੋਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਾਟਾਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਂਗ।
3.278.58
तस्य तत्सर्वमाचख्यौ भगिनी रामविक्रमम् ।
खरदूषणसंयुक्तं राक्षसानां पराभवम् ॥ ३.२७८.५८ ॥
ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰਾਮ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਰਾਕਰਮ ਦੱਸਿਆ; ਖਰ ਤੇ ਦੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੀ ਹਾਰ।
3.278.59
ततो ज्ञातिवधं श्रुत्वा रावणः कालचोदितः ।
रामस्य वधमाकाङ्क्षन्मारीचं मनसागमत् ॥ ३.२७८.५९ ॥
ਫਿਰ ਭਾਈ-ਬੰਧੂਆਂ ਦਾ ਵਧ ਸੁਣ ਕੇ ਕਾਲ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਰਾਵਣ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਮਾਰੀਚ ਕੋਲ ਗਿਆ।
3.278.60
स निश्चित्यततः कृत्यं सागरं लवणाकरम् ।
ऊर्ध्वमाचक्रमे राजा विधाय नगरे विधिम् ॥ ३.२७८.६० ॥
ਉਸਨੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਪੱਕਾ ਕਰ ਕੇ, ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਕੇ ਰਾਜਾ ਖਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।
3.278.61
त्रिकूटं समतिक्रम्य कालपर्वतमेव च ।
ददर्श मकरावासं गम्भीरोदं महोदधिम् ॥ ३.२७८.६१ ॥
ਤ੍ਰਿਕੂਟ ਅਤੇ ਕਾਲਪਰਬਤ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਦੇ ਵਾਸ ਵਾਲਾ, ਡੂੰਘੇ ਜਲ ਵਾਲਾ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵੇਖਿਆ।
3.278.62
तमतीत्याथ गोकर्णमभ्यगच्छद्दशाननः ।
दयितं स्तानमव्यग्रं शूलपाणेर्महात्मनः ॥ ३.२७८.६२ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਦਸਾਨਨ ਗੋਕਰਣ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਉਹ ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਪਿਆਰਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਥਾਂ ਸੀ।
3.278.63
तत्राभ्यगच्छन्मारीचं पूर्वामात्यं दशाननः ।
पुरा रामभयादेव तापसं प्रियजीवितम् ॥ ३.२७८.६३ ॥
ਉੱਥੇ ਦਸਾਨਨ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਮਾਰੀਚ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਰਾਮ ਦੇ ਡਰੋਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਪਸਵੀ ਬਣ ਕੇ ਜਾਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸਮਝਦਾ ਸੀ।