มหาภารตะ · อัธยายะ 3.278
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.278.1
उक्तं भगवता जन्म रामादीनां पृथक्पृथक् ।
प्रस्थानकारणं ब्रह्मञ्श्रोतुमिच्छामि कथ्यताम् ॥ ३.२७८.१ ॥
พระผู้มีเกียรติได้เล่าการประสูติของพระรามและผู้อื่นทีละองค์แล้ว ข้าแต่พราหมณ์ ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังเหตุแห่งการจากไปของพวกเขา ขอท่านโปรดเล่าด้วยเถิด
3.278.2
कथं दाशरथी वीरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।
प्रस्तापितौ वने ब्रह्मन्मैथिली च यशस्विनी ॥ ३.२७८.२ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ วีรบุรุษทั้งสองพี่น้องคือพระรามและพระลักษมณ์ บุตรของท้าวทศรถ และพระมัยถิลีผู้มีชื่อเสียง ถูกส่งเข้าไปในป่าได้อย่างไร
3.278.3
जातपुत्रो दशरथः प्रीतिमानभवन्नृप ।
क्रियारतिर्धर्मरतः सततं वृद्धसेविता ॥ ३.२७८.३ ॥
ข้าแต่พระราชา เมื่อมีโอรสประสูติ ท้าวทศรถก็ทรงมีความยินดี ทรงยินดีในการประกอบพิธีกรรมและทรงมีความรักในธรรม ทรงได้รับการปรนนิบัติจากผู้อาวุโสอยู่เสมอ
3.278.4
क्रमेण चास्य ते पुत्रा व्यवर्धन्त महौजसः ।
वेदेषु सरहस्येषु धनुर्वेदेषु पारगाः ॥ ३.२७८.४ ॥
ต่อมาโอรสทั้งหลายของพระองค์ผู้มีพลังยิ่งใหญ่ก็เจริญเติบโตขึ้น และได้เป็นผู้เชี่ยวชาญในพระเวทพร้อมคำสอนลับ และในศาสตร์แห่งธนู
3.278.5
चरितब्रह्मचर्यास्ते कृतदाराश्च पार्तिव ।
दृष्ट्वा रामं दशरथः प्रीतिमानभवत्सुखी ॥ ३.२७८.५ ॥
ข้าแต่พระราชา เมื่อโอรสเหล่านั้นทรงปฏิบัติพรหมจรรย์ครบแล้วและได้อภิเษกสมรส ท้าวทศรถทรงเห็นพระราม ก็ทรงมีความยินดีและมีความสุข
3.278.6
ज्येष्ठो रामोऽभवत्तेषां रमयामास हि प्रजाः ।
मनोहरतया धीमान्पितुर्हृदयनन्दनः ॥ ३.२७८.६ ॥
ในบรรดาโอรสเหล่านั้น พระรามทรงเป็นพระโอรสองค์โต ทรงทำให้ประชาชนรื่นรมย์ด้วยเสน่ห์ของพระองค์ ผู้ฉลาดนั้นเป็นที่ปีติแห่งหัวใจของพระบิดา
3.278.7
ततः स राजा मतिमान्मत्वाऽऽत्मानं वयोधिकम् ।
मन्त्रयामास सचिवैर्मन्त्रज्ञैश्च पुरोहितैः ॥ ३.२७८.७ ॥
ครั้นแล้ว พระราชาผู้ฉลาดนั้น เห็นว่าตนเองมีอายุมากแล้ว จึงปรึกษากับเสนาบดีทั้งหลาย ผู้รู้ในการปรึกษาหารือ และกับปุโรหิตทั้งหลาย
3.278.8
अभिषेकाय रामस्य यावैराज्येन भारत ।
प्राप्तकालं च ते सर्वे मेनिरे मन्त्रिसत्तमाः ॥ ३.२७८.८ ॥
ข้าแต่ภรต เสนาบดีผู้ประเสริฐที่สุดทั้งหมดเห็นว่าถึงเวลาแล้วสำหรับการอภิเษกพระรามให้เป็นรัชทายาท
3.278.9
लोहिताक्षं महाबाहुं मत्तमातङ्गगामिनम् ।
कम्बुग्रीवं महोरस्कं नीलकुञ्चितमूर्धजम् ॥ ३.२७८.९ ॥
มีดวงตาแดง มีพระพาหาอันทรงพลัง ทรงดำเนินเหมือนช้างตกมัน มีพระศอดุจสังข์ มีพระอุระกว้าง มีเส้นผมดำหยิกงาม
3.278.10
दीप्यमानं श्रिया वीरं शक्रादनवरं बले ।
पारगं सर्वधर्माणां बृहस्पतिसमं मतौ ॥ ३.२७८.१० ॥
ทรงรุ่งโรจน์ด้วยสิริ เป็นวีรบุรุษที่ไม่ด้อยไปกว่าพระอินทร์ในด้านกำลัง ทรงเป็นผู้ข้ามพ้นธรรมทั้งปวง มีปัญญาเสมอด้วยพระพฤหัสบดี
3.278.11
सर्वानुरक्तप्रकृतिं सर्वविद्याविशारदम् ।
जितेन्द्रियममित्राणामपि दृष्टिमनोहरम् ॥ ३.२७८.११ ॥
เป็นที่รักของประชาชนทั้งหมด ชำนาญในวิทยาการทั้งปวง ข่มอินทรีย์ได้ และเป็นที่ชื่นชมแก่สายตาและจิตใจแม้ของศัตรู
3.278.12
नियन्तारमसाधूनां गोप्तारं धर्मचारिणाम् ।
धृतिमन्तमनाधृष्यं जेतारमपराजितम् ॥ ३.२७८.१२ ॥
ทรงเป็นผู้ควบคุมคนชั่ว เป็นผู้คุ้มครองผู้ประพฤติธรรม มีความมั่นคง ไม่มีใครข่มได้ ทรงเป็นผู้ชนะ และไม่เคยพ่ายแพ้
3.278.13
पुत्रं राजा दशरथः कौसल्यानन्दवर्धनम् ।
संदृश्यपरमां प्रीतिमगच्छत्कुलनन्दनम् ॥ ३.२७८.१३ ॥
เมื่อท้าวทศรถทอดพระเนตรโอรส ผู้เพิ่มพูนความยินดีของพระนางเการัลยา และทำให้วงศ์ตระกูลชื่นชม ก็ทรงบรรลุความปีติยินดีอย่างยิ่ง
3.278.14
चिन्तयंश्च महातेजा गुणान्रामस्य वीर्यवान् ।
अभ्यभाषत भद्रं ते प्रीयमाणः पुरोहितम् ॥ ३.२७८.१४ ॥
พระราชาผู้ทรงมีพระเดชานุภาพและทรงพลัง ทรงรำพึงถึงคุณธรรมของพระราม ทรงปีติยินดี จึงตรัสกับปุโรหิตว่า ขอให้ท่านจงมีความเจริญ
3.278.15
अद् पुष्यो निशि ब्रह्मन्पुण्यं योगमुपैष्यति ।
संभाराः संभ्रियन्तां मे रामश्चोपनिमन्त्र्यताम् ॥ ३.२७८.१५ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ คืนนี้ฤกษ์ปุษยะอันเป็นมงคลจะมาถึง ขอจัดเตรียมเครื่องประกอบพิธีให้แก่ข้า และขอเชิญพระรามมาด้วย
3.278.16
श्व एवपुष्यो भविता यत्ररामः सुतो मया ।
यौवराज्येऽभिषेक्तव्यः पौरेषु सहमन्त्रिभिः ॥ ३.२७८.१६ ॥
พรุ่งนี้นั่นเองจะเป็นฤกษ์ปุษยะ เมื่อพระรามโอรสของข้าจะได้รับการอภิเษกเป็นยุพราชต่อหน้าประชาชน พร้อมด้วยเสนาบดีทั้งหลาย
3.278.17
इति तद्राजवचनं प्रतिश्रुत्याथ मन्थरा ।
कैकेयीमभिगम्येदं काले वचनमब्रवीत् ॥ ३.२७८.१७ ॥
เมื่อรับพระดำรัสของพระราชาเช่นนั้นแล้ว มันถรา จึงเข้าไปหาพระนางไกเกยี และกล่าววาจานี้ในเวลาอันควร
3.278.18
अद्य कैकेयि दौर्भाग्यं राज्ञा ते ख्यापितं महत् ।
आशीविषस्त्वां संक्रुद्धश्छन्नो दशति दुर्भगे ॥ ३.२७८.१८ ॥
วันนี้ไกเกยี พระราชาได้ประกาศความอาภัพอันยิ่งใหญ่ของเจ้าแล้ว ข้าแต่ผู้อาภัพ งูพิษที่กำลังโกรธจะกัดเจ้าเหมือนกัดสิ่งที่ซ่อนอยู่
3.278.19
सुभगा खलु कौसल्या यस्याः पुत्रोऽभिषेक्ष्यते ।
कुतो हि तव सौभाग्यं यस्याः पुत्रो न राज्यभाक् ॥ ३.२७८.१९ ॥
พระนางเการัลยาช่างโชคดีจริง เพราะพระโอรสของนางจะได้รับการอภิเษก ความโชคดีของเจ้าจะอยู่ที่ไหน ในเมื่อโอรสของเจ้าไม่ได้รับส่วนในราชอาณาจักร
3.278.20
सा तद्वचनमाज्ञाय सर्वाभरणभूषिता ।
वेदी विलग्नमध्येन बिभ्रती रूपमुत्तमम् ॥ ३.२७८.२० ॥
นางไกเกยีได้ฟังถ้อยคำเหล่านั้น นางประดับด้วยเครื่องอาภรณ์ทั้งปวง มีเอวเรียวบาง ทรงไว้ซึ่งรูปโฉมอันงดงามยิ่ง
3.278.21
वविक्ते पतिमासाद्य हसन्तीव शुचिस्मिता ।
राजानं तर्जयन्तीव मधुरं वाक्यमब्रवीत् ॥ ३.२७८.२१ ॥
เข้าไปหาพระสวามีตามลำพัง นางยิ้มละไมดุจหัวเราะ ผู้มีรอยยิ้มบริสุทธิ์ ดุจตำหนิพระราชา แล้วกล่าวถ้อยคำอันไพเราะ
3.278.22
सत्यप्रतिज्ञ यन्मे त्वं काममेकं विसृष्टवान् ।
उपाकुरुष्व तद्राजंस्तस्मान्मुञ्चस्व संकटात्।
तदद्य कुरु सत्यं मे वरं वरद भूपते ॥ ३.२७८.२२ ॥
โอ้ผู้ซื่อตรงต่อคำปฏิญาณ พระองค์ได้ประทานพรแก่หม่อมฉันเพียงหนึ่งประการ ขอพระองค์โปรดทรงทำให้สำเร็จเถิด โอ้พระราชา และโปรดทรงช่วยหม่อมฉันให้พ้นจากความทุกข์ยากนี้ โอ้ผู้ประทานพร โอ้เจ้าแห่งแผ่นดิน ขอให้พรของหม่อมฉันเป็นจริงในวันนี้
3.278.23
वरं ददानि ते हन्त तद्गृहाण यदिच्छसि ।
अवध्यो वध्यतां कोद्य वध्यः कोऽद्य विमुच्यतां ॥ ३.२७८.२३ ॥
เราจะประทานพรให้แก่เจ้า จงรับสิ่งที่เจ้าปรารถนาเถิด ผู้ที่ไม่ควรถูกฆ่าก็จงไม่ถูกฆ่า วันนี้ผู้ใดควรถูกฆ่า และผู้ใดควรได้รับการปล่อยตัว
3.278.24
धनं ददानि कस्याद् ह्रियतां कस्यरवापुनः ।
ब्राह्मणस्वादिहान्यत्रयत्किंचिद्वित्तमस्ति मे ॥ ३.२७८.२४ ॥
เราจะประทานทรัพย์ จะให้แก่ผู้ใดเล่า และจะให้ทรัพย์ของผู้ใดถูกนำกลับคืนไป ทรัพย์สินใดที่เรามีอยู่ทั้งในที่นี้และที่อื่น ไม่มีสิ่งใดเป็นทรัพย์ของพราหมณ์
3.278.25
पृथिव्यां राजराजोस्मि चातुर्वर्ण्यस् रिता ।
यस्तेऽभिलपितः कामो ब्रूहि कल्याणि माचिरं ॥ ३.२७८.२५ ॥
เราเป็นจักรพรรดิแห่งแผ่นดิน ผู้คุ้มครองระบบวรรณะทั้งสี่ โอ้ผู้มีความงาม สิ่งใดเป็นความปรารถนาของเจ้า จงบอกมาโดยไม่ชักช้าเถิด
3.278.26
सातद्वचनमाज्ञाय परिगृह्य नराधिपम् ।
आत्मनो बलमाज्ञाय तत एनमुवाच ह ॥ ३.२७८.२६ ॥
นางรับทราบถ้อยคำเหล่านั้น แล้วเข้าเกาะกุมพระราชาไว้ ครั้นรู้กำลังของตน นางจึงกล่าวกับพระองค์
3.278.27
आभिषेचनिकं यत्ते रामार्थमुपकल्पितम् ।
भरतस्तदवाप्नोतु वनं गच्छतु राघवः ॥ ३.२७८.२७ ॥
ขอให้ภรตได้รับการอภิเษกที่พระองค์ทรงเตรียมไว้เพื่อพระราม ขอให้พระราฆพะเสด็จเข้าป่า
3.278.28
नव पञ्च च वर्षाणि दण्डकारण्यमाश्रितः ।
चीराजिनजटाधारी रामो भवतु तापसः ॥ ३.२७८.२८ ॥
ขอให้พระรามเป็นนักพรต ไปอยู่ในป่าทัณฑกะเป็นเวลาสิบสี่ปี นุ่งผ้าเปลือกไม้ คลุมหนังกวาง และไว้ผมเกล้ามุ่นเป็นชฎา
3.278.29
स तं राजा वरं श्रुत्वा विप्रियं दारुणोदयम् ।
दुःखार्तो भरतश्रेष्ठ न किंचिद्व्याजहार ह ॥ ३.२७८.२९ ॥
โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในตระกูลภรตะ เมื่อพระราชาได้ฟังพรนั้นซึ่งไม่เป็นที่พอใจและมีผลร้ายแรง พระองค์ผู้ถูกความโศกเศร้าเบียดเบียนก็มิได้ตรัสสิ่งใดเลย
3.278.30
ततस्तथोक्तं पितरं रामो विज्ञाय वीर्यवान् ।
वनं प्रतस्थे धर्मात्मा राजा सत्यो भवत्विति ॥ ३.२७८.३० ॥
ครั้นนั้น พระรามผู้มีกำลังและมีจิตใจประกอบด้วยธรรม ทรงรับทราบว่าพระบิดาตรัสเช่นนั้น จึงเสด็จออกไปป่า ด้วยทรงดำริว่า ขอให้คำของพระราชาเป็นจริงเถิด
3.278.31
तमन्वगच्छल्लक्ष्मीवान्धनुष्माँल्लक्ष्मणस्तदा ।
सीता च भार्या भद्रं ते वैदेही जनकात्मजा ॥ ३.२७८.३१ ॥
ครั้งนั้น พระลักษมณ์ผู้รุ่งเรืองและถืออาวุธธนูได้ติดตามพระรามไป และสีดาผู้เป็นชายาของพระองค์ ธิดาของพระชนกผู้ได้นามว่าไวเทหี ก็ไปด้วย ขอให้เจ้าโชคดี
3.278.32
ततो वनं गतेरामे राजा दशरथस्तदा ।
समयुज्यत देहस्य कालपर्यायधर्मणा ॥ ३.२७८.३२ ॥
เมื่อพระรามเสด็จไปยังป่าแล้ว พระราชาทศรถในครานั้นก็ถึงจุดจบของร่างกาย ตามกฎแห่งการสืบต่อของกาลเวลา
3.278.33
रामं तु गतमाज्ञाय राजानं च तथागतम् ।
अनार्या भरतं देवी कैकेयी वाक्यमब्रवीत् ॥ ३.२७८.३३ ॥
เมื่อทราบว่าพระรามเสด็จไปแล้ว และพระราชาก็เสด็จไปเช่นกัน มเหสีไกเกยีผู้ไร้ศีลธรรมจึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้กับภรต
3.278.34
गतोदशरथः स्वर्गं वनस्थौ रामलक्ष्मणौ ।
गृहाण राज्यंविपुलं क्षेमं निहतकण्टकम् ॥ ३.२७८.३४ ॥
ท้าวทศรถเสด็จสู่สวรรค์แล้ว พระรามและพระลักษมณ์ประทับอยู่ในป่า จงรับราชสมบัติอันกว้างใหญ่และมั่นคงนี้ไว้เถิด เมื่อหนามทั้งหลายถูกกำจัดแล้ว
3.278.35
तामुवाच स धर्मात्मा नृशंसं बत ते कृतम् ।
पतिं हत्वाकुलं चेदमुत्साद्य धनलुब्धया ॥ ३.२७८.३५ ॥
ภรตผู้ประกอบด้วยธรรมจึงกล่าวกับนางว่า "ช่างน่าสลดใจ ที่นางได้กระทำการอันโหดร้ายเช่นนี้ นางได้ฆ่าสามี ทำลายและกวาดล้างตระกูลนี้ เพราะความโลภในทรัพย์"
3.278.36
अयशः पातयित्वा मे मूर्ध्नि त्वं कुलपांसने ।
सकामा भव मे मातरित्युक्त्वा प्ररुरोद ह ॥ ३.२७८.३६ ॥
"โอ้ผู้เป็นมลทินแห่งตระกูล นางได้นำความอัปยศมาสู่ศีรษะของข้า ขอให้ความปรารถนาของนางสำเร็จเถิด โอ้มารดา" เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว ภรตก็ร่ำไห้อย่างสุดซึ้ง
3.278.37
स चारित्रं विशोध्याथ सर्वप्रकृतिसन्निधौ ।
अन्वयाद्धातरं रामं विनिवर्तनलालसः ॥ ३.२७८.३७ ॥
ครั้นแล้ว เขาชำระความประพฤติของตนให้บริสุทธิ์ต่อหน้าประชาชนทั้งปวง แล้วติดตามพี่ชายคือพระรามไป ด้วยปรารถนาจะนำพระองค์กลับมา
3.278.38
कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीं च सुदुःखितः ।
अग्रे प्रस्थाप्य यानैः स शत्रुघ्नसहितो ययौ ॥ ३.२७८.३८ ॥
ด้วยความโศกเศร้าอย่างยิ่ง เขาส่งเการัลยา สุมิตรา และไกเกยีไปข้างหน้าด้วยรถ แล้วตนเองพร้อมด้วยศัตรุฆนะก็เดินทางตามไป
3.278.39
वसिष्ठवामदेवाभ्यां विप्रैश्चान्यैः सहस्रशः ।
पौरजानपदैः सार्धं रामानयनकाङ्क्षया ॥ ३.२७८.३९ ॥
พร้อมด้วยวสิษฐะและวามเทวะ พร้อมด้วยพราหมณ์นับพันและคนอื่น ๆ พร้อมด้วยชาวเมืองและชาวชนบท ด้วยความปรารถนาจะนำพระรามกลับมา
3.278.40
ददर्श चित्रकूटस्थं स रामं सहलक्ष्मणम् ।
तापसानामलंकारं धारयन्तं धनुर्धरम् ॥ ३.२७८.४० ॥
เขาได้เห็นพระรามประทับอยู่ที่จิตรกูฏ พร้อมด้วยพระลักษมณ์ ทรงเครื่องประดับอย่างนักพรต และทรงถือธนู
3.278.41
उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वाप्रणिपत्य रघूत्तमम् ।
शशंस मरणं राज्ञः सोऽनाथांश्चापि कोसलान् ॥ ३.२७८.४१ ॥
ด้วยประนมมือ ถวายบังคมพระรามผู้ประเสริฐที่สุดในราฆววงศ์ แล้วกล่าวแจ้งการสวรรคตของพระราชา และแจ้งแก่ชาวโกศลผู้ไร้ที่พึ่งด้วย
3.278.42
नाथ त्वं प्रतिपद्यस्व स्वराज्यमिति चोक्तवान् ॥ ३.२७८.४२ ॥
"ข้าแต่พระนาถ ขอพระองค์ทรงรับราชสมบัติของพระองค์เองเถิด" ดังนี้ท่านได้กล่าวไว้
3.278.43
स तस्य वचनं श्रुत्वा रामः परमदुःखितः ।
चकार देवकल्पस्य पितुः स्नात्वोदकक्रियाम् ॥ ३.२७८.४३ ॥
พระรามทรงสดับถ้อยคำนั้นแล้วทรงเศร้าโศกยิ่งนัก ครั้นทรงสรงน้ำแล้วจึงทรงทำอุทกกริยาถวายแด่พระราชบิดา ผู้ประดุจเทพเจ้า
3.278.44
अब्रवीत्स तदारामो भ्रातरं भ्रातृवत्सलम् ।
पादुके मे भविष्येते राज्यगोप्त्र्यौ परंतप।
एवमस्त्विति तं प्राह भरतः प्रणतस्तदा ॥ ३.२७८.४४ ॥
ครั้งนั้น พระรามตรัสแก่พระอนุชาผู้รักใคร่พี่ชายว่า "ข้าแต่ผู้ปราบศัตรู ขอให้ฉลองพระบาทของเราเป็นผู้พิทักษ์ราชอาณาจักรเถิด" ครั้งนั้น พระภรตก้มศีรษะลงกราบแล้วทูลว่า "ขอให้เป็นเช่นนั้นเถิด"
3.278.45
विसर्जितः स रामेण पितुर्वचनकारिणा ।
नन्दिग्रामेऽकरोद्राज्यं पुरस्कृत्यास्य पादुके ॥ ३.२७८.४५ ॥
พระภรตอันพระรามทรงส่งกลับไป ผู้ทรงปฏิบัติตามพระดำรัสของพระราชบิดา จึงทรงปกครองราชอาณาจักรที่นันทิครามโดยอัญเชิญฉลองพระบาทของพระรามไว้เบื้องหน้า
3.278.46
रामस्तु पुनराशङ्क्य पौरजानपदागमम् ।
प्रविवेश महारण्यं शरभङ्गाश्रमं प्रति ॥ ३.२७८.४६ ॥
ส่วนพระรามนั้น เมื่อทรงคาดว่าชาวเมืองและชาวชนบทจะมาติดตามอีก จึงเสด็จเข้าสู่มหาอรัญญานุ่งไปยังอาศรมของฤๅษีศรภังคะ
3.278.47
सत्कृत्य शरभङ्गं स दण्डकारण्यमाश्रितः ।
नदीं गोदावरीं रम्यामाश्रित्य न्यवसत्तदा ॥ ३.२७८.४७ ॥
พระรามทรงให้เกียรติแก่ฤๅษีศรภังคะแล้ว เสด็จเข้าพึ่งป่าทัณฑกะ และประทับอยู่ ณ ที่นั้นโดยอาศัยแม่น้ำโคทาวรีอันงดงาม
3.278.48
वसतस्तस्य रामस्य ततः शूर्पणखाकृतम् ।
खरेणासीन्महद्वैरं जनस्थाननिवासिना ॥ ३.२७८.४८ ॥
ขณะที่พระรามประทับอยู่ที่นั้น ความเป็นศัตรูอันใหญ่หลวงก็เกิดขึ้นกับขร ผู้อาศัยอยู่ที่ชนสถาน เพราะการที่ศูรปนขาได้กระทำไว้
3.278.49
रक्षार्थं तापसानां तु राघवो धर्मवत्सलः ।
चतुर्दशसहस्राणि जघान भुवि राक्षसान् ॥ ३.२७८.४९ ॥
เพื่อปกป้องดาบส พระราฆวะผู้ทรงรักธรรม ได้ทรงสังหารรากษสถึงหนึ่งหมื่นสี่พันตนบนผืนแผ่นดิน
3.278.50
दूषणं च स्वरं चैवनिहत्य सुमहाबलौ ।
चक्रे क्षेमं पुनर्धीमान्धर्मारण्यं स राघवः ॥ ३.२७८.५० ॥
ครั้นทรงปราบทูษณะและขร ทั้งสองผู้มีกำลังมหาศาลได้แล้ว พระราฆวะผู้ทรงปัญญาจึงทำให้ธรรมารัณยะกลับสู่ความปลอดภัยอีกครั้ง
3.278.51
हतेषु तेषु रक्षःसु ततः शूर्पणखा पुनः ।
ययौ निकृत्तनासोष्ठी लङ्कां भ्रातुर्निवेशनम् ॥ ३.२७८.५१ ॥
เมื่อรากษสเหล่านั้นถูกสังหารแล้ว ศูรปนขาผู้มีจมูกและริมฝีปากถูกตัดขาด จึงเสด็จกลับไปยังลงกา ซึ่งเป็นที่ประทับของพี่ชาย
3.278.52
ततो रावणमभ्येत्य राक्षसी दुःखमूर्च्छिता ।
पपात पादयोर्भ्रातुः संशुष्करुधिरानना ॥ ३.२७८.५२ ॥
ครั้นนั้น รากษสีผู้เป็นทุกข์จนสลบไป เข้าเฝ้าท้าวราวณะแล้วล้มลงที่พระบาทของพี่ชาย ใบหน้าเปื้อนเลือดแห้งกรัง
3.278.53
तां तथा विकृतां दृष्ट्वा रावणः क्रोधमूर्च्छितः ।
उत्पपातासनात्क्रुद्धो दन्तैर्दन्तानुपस्पृशन् ॥ ३.२७८.५३ ॥
ท้าวราวณะเมื่อเห็นนางพิการเช่นนั้น ก็ทรงพลุ่งพล่านด้วยความโกรธ ลุกพรวดขึ้นจากอาสนะด้วยความกริ้ว ขบฟันกระทบฟันด้วยความโกรธ
3.278.54
स्वानमात्यान्विसृज्याथ विविक्ते तामुवाच सः ।
केनास्येवं कृता भद्रे मामचिन्त्यावमत्य च ॥ ३.२७८.५४ ॥
ครั้นแล้ว ท้าวราวณะทรงให้เหล่าอำมาตย์ของพระองค์ถอยไป แล้วตรัสกับนางโดยลำพังว่า "นางผู้เจริญ ใครทำให้เจ้าเป็นเช่นนี้ ดูหมิ่นเราผู้ไม่มีใครคาดคิดได้"
3.278.55
कः शूलं तीक्ष्णमासाद्य सर्वगात्रेषु सेवते ।
कः शिरस्यग्निमाधाय विश्वस्तः स्वपते सुखम् ॥ ३.२७८.५५ ॥
ใครเล่าที่ยอมรับความเจ็บปวดจากหลาวแหลมคมตามร่างกายทุกส่วน ใครเล่าที่วางไฟไว้บนศีรษะแล้วนอนหลับอย่างสบายโดยไม่หวาดกลัว
3.278.56
आशीविषं घोरतरं पादेन स्पृशतीह कः ।
सिंहं केसरिणं मत्तः स्पृष्ट्वा दंष्ट्रासु तिष्ठति ॥ ३.२७८.५६ ॥
ใครเล่าในที่นี้จะเหยียบงูพิษร้ายกาจยิ่งด้วยเท้า ใครเล่าที่แหย่สิงโตมีแผงคอในความบ้าคลั่ง แล้วยืนอยู่ท่ามกลางเขี้ยวของมัน
3.278.57
इत्येवं ब्रुवतस्तस्य नेत्रेभ्यस्तेजसोऽर्चिषः ।
निश्चेरुर्दह्यतो रात्रौ वृक्षस्येव स्वरन्ध्रतः ॥ ३.२७८.५७ ॥
ขณะที่พระองค์ตรัสเช่นนั้น ประกายไฟแห่งเดชก็พุ่งออกจากพระเนตรของพระองค์ ดุจไฟที่พลุ่งออกจากโพรงต้นไม้ที่กำลังลุกไหม้ในยามราตรี
3.278.58
तस्य तत्सर्वमाचख्यौ भगिनी रामविक्रमम् ।
खरदूषणसंयुक्तं राक्षसानां पराभवम् ॥ ३.२७८.५८ ॥
น้องสาวของพระองค์ได้เล่าถึงความกล้าหาญของพระรามทั้งหมดแก่พระองค์ รวมทั้งความพ่ายแพ้ของรากษสทั้งหลายพร้อมด้วยขรและทูษณะ
3.278.59
ततो ज्ञातिवधं श्रुत्वा रावणः कालचोदितः ।
रामस्य वधमाकाङ्क्षन्मारीचं मनसागमत् ॥ ३.२७८.५९ ॥
ครั้นนั้น ท้าวราวณะทรงสดับการสังหารพวกญาติ ถูกกาลบันดาลให้เคลื่อนไหว ปรารถนาจะให้พระรามสิ้นชีพ จึงเสด็จไปยังมารีจด้วยพระทัย
3.278.60
स निश्चित्यततः कृत्यं सागरं लवणाकरम् ।
ऊर्ध्वमाचक्रमे राजा विधाय नगरे विधिम् ॥ ३.२७८.६० ॥
ท้าวราวณะทรงตกลงพระทัยในกิจที่จะทำแล้ว ทรงจัดการในพระนครเรียบร้อย จึงเสด็จเดินทางขึ้นไปสู่มหาสมุทรแห่งเกลือ
3.278.61
त्रिकूटं समतिक्रम्य कालपर्वतमेव च ।
ददर्श मकरावासं गम्भीरोदं महोदधिम् ॥ ३.२७८.६१ ॥
ข้ามตรีกูฏและภูเขากาลด้วย แล้วได้เห็นมหาสมุทร ที่อยู่ของสัตว์ทะเลมกร มีน้ำลึกล้ำ
3.278.62
तमतीत्याथ गोकर्णमभ्यगच्छद्दशाननः ।
दयितं स्तानमव्यग्रं शूलपाणेर्महात्मनः ॥ ३.२७८.६२ ॥
เมื่อผ่านพ้นที่นั้นไปแล้ว ทศานนะก็เข้าไปยังโคกรรณะ ที่รักของพระผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ผู้ถือตรีศูลในมือ เป็นที่พำนักอันสงบเงียบ
3.278.63
तत्राभ्यगच्छन्मारीचं पूर्वामात्यं दशाननः ।
पुरा रामभयादेव तापसं प्रियजीवितम् ॥ ३.२७८.६३ ॥
ที่นั้น ทศานนะได้เข้าไปหามารีจะ อำมาตย์คนก่อนของตน ผู้ซึ่งเพราะความกลัวพระราม จึงได้กลายเป็นดาบส หวงแหนชีวิตของตนยิ่งนัก