महाभारत · अध्याय 3.278
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.278.1
उक्तं भगवता जन्म रामादीनां पृथक्पृथक् ।
प्रस्थानकारणं ब्रह्मञ्श्रोतुमिच्छामि कथ्यताम् ॥ ३.२७८.१ ॥
भगवंतांनी राम इत्यादींचे जन्म एकेक करून सांगितले आहेत. हे ब्रह्मन्, त्यांच्या प्रस्थानाचे कारण ऐकण्याची माझी इच्छा आहे; कृपया सांगा.
3.278.2
कथं दाशरथी वीरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।
प्रस्तापितौ वने ब्रह्मन्मैथिली च यशस्विनी ॥ ३.२७८.२ ॥
हे ब्रह्मन्, दशरथाचे दोन वीर बंधू राम आणि लक्ष्मण, आणि यशस्विनी मैथिली वनात कशी पाठवली गेली?
3.278.3
जातपुत्रो दशरथः प्रीतिमानभवन्नृप ।
क्रियारतिर्धर्मरतः सततं वृद्धसेविता ॥ ३.२७८.३ ॥
हे नृपा, पुत्र जन्मल्यामुळे दशरथ आनंदित झाला. क्रियाकर्मात रमणारा, धर्मात निरत असलेला, सदैव वृद्धांची सेवा करणारा तो होता.
3.278.4
क्रमेण चास्य ते पुत्रा व्यवर्धन्त महौजसः ।
वेदेषु सरहस्येषु धनुर्वेदेषु पारगाः ॥ ३.२७८.४ ॥
कालांतराने त्याचे ते महापराक्रमी पुत्र वाढले. रहस्य उपनिषदांसह वेदांत आणि धनुर्वेदात ते पारंगत झाले.
3.278.5
चरितब्रह्मचर्यास्ते कृतदाराश्च पार्तिव ।
दृष्ट्वा रामं दशरथः प्रीतिमानभवत्सुखी ॥ ३.२७८.५ ॥
हे पार्थिवा, त्यांनी ब्रह्मचर्य पूर्ण करून विवाह केला. रामाला पाहून दशरथ आनंदित व सुखी झाला.
3.278.6
ज्येष्ठो रामोऽभवत्तेषां रमयामास हि प्रजाः ।
मनोहरतया धीमान्पितुर्हृदयनन्दनः ॥ ३.२७८.६ ॥
त्यांमध्ये ज्येष्ठ राम होते. आपल्या मनोहर स्वभावाने त्यांनी प्रजेला आनंदित केले; ते बुद्धिमान पित्याच्या हृदयाचे आनंद होते.
3.278.7
ततः स राजा मतिमान्मत्वाऽऽत्मानं वयोधिकम् ।
मन्त्रयामास सचिवैर्मन्त्रज्ञैश्च पुरोहितैः ॥ ३.२७८.७ ॥
तेव्हा त्या बुद्धिमान राजाने स्वतःला वयाने वृद्ध समजून मंत्री, मंत्रज्ञ आणि पुरोहितांशी विचारविनिमय केला.
3.278.8
अभिषेकाय रामस्य यावैराज्येन भारत ।
प्राप्तकालं च ते सर्वे मेनिरे मन्त्रिसत्तमाः ॥ ३.२७८.८ ॥
हे भारता, रामाच्या युवराजपदाच्या अभिषेकाची वेळ आली आहे, असे सर्व श्रेष्ठ मंत्र्यांनी मानले.
3.278.9
लोहिताक्षं महाबाहुं मत्तमातङ्गगामिनम् ।
कम्बुग्रीवं महोरस्कं नीलकुञ्चितमूर्धजम् ॥ ३.२७८.९ ॥
लाल डोळ्यांचा, विशाल बाहूंचा, मदोन्मत्त हत्तीसारखी चाल असलेला, शंखासारखी मान असलेला, विशाल छाती असलेला आणि काळ्या कुरळ्या केसांचा.
3.278.10
दीप्यमानं श्रिया वीरं शक्रादनवरं बले ।
पारगं सर्वधर्माणां बृहस्पतिसमं मतौ ॥ ३.२७८.१० ॥
तेजाने झळकणारा वीर, बळात इंद्राहून कमी नसलेला, सर्व धर्मांत पारंगत, बुद्धीत बृहस्पतीसमान.
3.278.11
सर्वानुरक्तप्रकृतिं सर्वविद्याविशारदम् ।
जितेन्द्रियममित्राणामपि दृष्टिमनोहरम् ॥ ३.२७८.११ ॥
सर्व प्रजेला प्रिय, सर्व विद्यांत निपुण, इंद्रियांवर विजय मिळवलेला, शत्रूंनाही दृष्टीने मनोहर वाटणारा.
3.278.12
नियन्तारमसाधूनां गोप्तारं धर्मचारिणाम् ।
धृतिमन्तमनाधृष्यं जेतारमपराजितम् ॥ ३.२७८.१२ ॥
दुष्टांचे नियंत्रण करणारा, धर्माचरण करणाऱ्यांचे रक्षण करणारा, धैर्यवान, अजेय, विजेता आणि अपराजित.
3.278.13
पुत्रं राजा दशरथः कौसल्यानन्दवर्धनम् ।
संदृश्यपरमां प्रीतिमगच्छत्कुलनन्दनम् ॥ ३.२७८.१३ ॥
कौसल्येचा आनंद वाढवणाऱ्या पुत्राला पाहून, कुलाचा आनंद असलेल्या त्या पुत्राला पाहून राजा दशरथाला परम प्रीती झाली.
3.278.14
चिन्तयंश्च महातेजा गुणान्रामस्य वीर्यवान् ।
अभ्यभाषत भद्रं ते प्रीयमाणः पुरोहितम् ॥ ३.२७८.१४ ॥
महातेजस्वी व पराक्रमी राजा रामाच्या गुणांचा विचार करीत आनंदाने पुरोहिताला म्हणाला - तुझे कल्याण होवो.
3.278.15
अद् पुष्यो निशि ब्रह्मन्पुण्यं योगमुपैष्यति ।
संभाराः संभ्रियन्तां मे रामश्चोपनिमन्त्र्यताम् ॥ ३.२७८.१५ ॥
हे ब्राह्मणा, आज रात्री पुष्य नक्षत्राचा पुण्य योग येईल; माझ्यासाठी साहित्य जमवावे आणि रामाला निमंत्रण द्यावे.
3.278.16
श्व एवपुष्यो भविता यत्ररामः सुतो मया ।
यौवराज्येऽभिषेक्तव्यः पौरेषु सहमन्त्रिभिः ॥ ३.२७८.१६ ॥
उद्याच पुष्य नक्षत्र होईल, तेव्हा माझा पुत्र राम मंत्र्यांसह आणि नागरिकांसमोर युवराजपदावर अभिषिक्त व्हावा.
3.278.17
इति तद्राजवचनं प्रतिश्रुत्याथ मन्थरा ।
कैकेयीमभिगम्येदं काले वचनमब्रवीत् ॥ ३.२७८.१७ ॥
राजाचे हे वचन ऐकून मंथरा कैकेयीजवळ गेली आणि योग्य वेळी हे बोलली.
3.278.18
अद्य कैकेयि दौर्भाग्यं राज्ञा ते ख्यापितं महत् ।
आशीविषस्त्वां संक्रुद्धश्छन्नो दशति दुर्भगे ॥ ३.२७८.१८ ॥
कैकेयी, आज राजाने तुझे मोठे दुर्भाग्य जाहीर केले आहे; अभागिनी, क्रुद्ध सर्प लपून दंश करतो तसे ते तुला दंश करील.
3.278.19
सुभगा खलु कौसल्या यस्याः पुत्रोऽभिषेक्ष्यते ।
कुतो हि तव सौभाग्यं यस्याः पुत्रो न राज्यभाक् ॥ ३.२७८.१९ ॥
कौसल्या खरोखर सौभाग्यवती आहे, कारण तिचा पुत्र अभिषिक्त होईल. तुझे सौभाग्य कुठे, ज्याचा पुत्र राज्याचा भागीदार नाही?
3.278.20
सा तद्वचनमाज्ञाय सर्वाभरणभूषिता ।
वेदी विलग्नमध्येन बिभ्रती रूपमुत्तमम् ॥ ३.२७८.२० ॥
ते बोलणे ऐकून, सर्व अलंकारांनी सजलेली, बारीक कमरेची, उत्तम रूप धारण करणारी ती...
3.278.21
वविक्ते पतिमासाद्य हसन्तीव शुचिस्मिता ।
राजानं तर्जयन्तीव मधुरं वाक्यमब्रवीत् ॥ ३.२७८.२१ ॥
एकांतात पतीजवळ जाऊन, जणू हसत, शुद्ध स्मित करत, जणू राजाला धमकावत ती मधुर वाक्य बोलली.
3.278.22
सत्यप्रतिज्ञ यन्मे त्वं काममेकं विसृष्टवान् ।
उपाकुरुष्व तद्राजंस्तस्मान्मुञ्चस्व संकटात्।
तदद्य कुरु सत्यं मे वरं वरद भूपते ॥ ३.२७८.२२ ॥
हे सत्यप्रतिज्ञ, तू मला दिलेली एक इच्छा, हे राजा, आता पूर्ण कर; त्या संकटातून मला मुक्त कर. हे वरदात्या, हे भूपती, आज माझा तो वर खरा कर.
3.278.23
वरं ददानि ते हन्त तद्गृहाण यदिच्छसि ।
अवध्यो वध्यतां कोद्य वध्यः कोऽद्य विमुच्यतां ॥ ३.२७८.२३ ॥
तुला वर देतो, जे हवे ते घे. जो अवध्य आहे तो अवध्यच राहो; आज कोण वध्य आहे आणि कोणाला मुक्त करायचे?
3.278.24
धनं ददानि कस्याद् ह्रियतां कस्यरवापुनः ।
ब्राह्मणस्वादिहान्यत्रयत्किंचिद्वित्तमस्ति मे ॥ ३.२७८.२४ ॥
धन देतो; कोणाला द्यायचे, आणि कोणाचे धन पुन्हा हरण करायचे? येथे किंवा इतरत्र माझ्याजवळ जे धन आहे, ते ब्राह्मणाचे धन नाही.
3.278.25
पृथिव्यां राजराजोस्मि चातुर्वर्ण्यस् रिता ।
यस्तेऽभिलपितः कामो ब्रूहि कल्याणि माचिरं ॥ ३.२७८.२५ ॥
मी पृथ्वीवरील राजांचा राजा आणि चातुर्वर्ण्याचा रक्षक आहे. हे कल्याणी, तुझी जी इच्छा असेल ती लवकर सांग.
3.278.26
सातद्वचनमाज्ञाय परिगृह्य नराधिपम् ।
आत्मनो बलमाज्ञाय तत एनमुवाच ह ॥ ३.२७८.२६ ॥
ते शब्द समजून घेऊन, नराधिपाला आपल्या बाजूने वळवून, स्वतःचे सामर्थ्य जाणून, तेव्हा ती त्याला असे म्हणाली.
3.278.27
आभिषेचनिकं यत्ते रामार्थमुपकल्पितम् ।
भरतस्तदवाप्नोतु वनं गच्छतु राघवः ॥ ३.२७८.२७ ॥
रामासाठी तू जो राज्याभिषेक ठरवला आहे, तो भरताला मिळो; आणि राघव वनात जावो.
3.278.28
नव पञ्च च वर्षाणि दण्डकारण्यमाश्रितः ।
चीराजिनजटाधारी रामो भवतु तापसः ॥ ३.२७८.२८ ॥
नऊ आणि पाच वर्षे दण्डकारण्यात आश्रय घेऊन, वल्कल, मृगचर्म आणि जटा धारण करून राम तपस्वी होवो.
3.278.29
स तं राजा वरं श्रुत्वा विप्रियं दारुणोदयम् ।
दुःखार्तो भरतश्रेष्ठ न किंचिद्व्याजहार ह ॥ ३.२७८.२९ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, तो वर ऐकून — जो अप्रिय आणि भयंकर परिणामाचा होता — दुःखाने पीडित झालेला राजा काहीच बोलू शकला नाही.
3.278.30
ततस्तथोक्तं पितरं रामो विज्ञाय वीर्यवान् ।
वनं प्रतस्थे धर्मात्मा राजा सत्यो भवत्विति ॥ ३.२७८.३० ॥
तेव्हा पित्याने असे म्हटले आहे हे जाणून, पराक्रमी आणि धर्मात्मा राम 'राजाचे वचन खरे होवो' असे मनात आणून वनाकडे निघाला.
3.278.31
तमन्वगच्छल्लक्ष्मीवान्धनुष्माँल्लक्ष्मणस्तदा ।
सीता च भार्या भद्रं ते वैदेही जनकात्मजा ॥ ३.२७८.३१ ॥
तेव्हा धनुर्धर आणि तेजस्वी लक्ष्मण त्यांच्या मागे गेला; जनकाची कन्या वैदेही सीताही पत्नी म्हणून गेली. तुझे कल्याण असो.
3.278.32
ततो वनं गतेरामे राजा दशरथस्तदा ।
समयुज्यत देहस्य कालपर्यायधर्मणा ॥ ३.२७८.३२ ॥
राम वनात गेल्यानंतर राजा दशरथ तेव्हा कालक्रमाच्या नियमाने देहत्यागाला प्राप्त झाला.
3.278.33
रामं तु गतमाज्ञाय राजानं च तथागतम् ।
अनार्या भरतं देवी कैकेयी वाक्यमब्रवीत् ॥ ३.२७८.३३ ॥
राम गेला आणि राजाही तसाच गेला हे जाणून अनार्या देवी कैकेयी भरताला हे वचन म्हणाली.
3.278.34
गतोदशरथः स्वर्गं वनस्थौ रामलक्ष्मणौ ।
गृहाण राज्यंविपुलं क्षेमं निहतकण्टकम् ॥ ३.२७८.३४ ॥
दशरथ स्वर्गाला गेले; वनात राहणारे राम-लक्ष्मण आहेत. काटे नष्ट झालेले हे विशाल, सुरक्षित राज्य स्वीकार.
3.278.35
तामुवाच स धर्मात्मा नृशंसं बत ते कृतम् ।
पतिं हत्वाकुलं चेदमुत्साद्य धनलुब्धया ॥ ३.२७८.३५ ॥
धर्मात्मा भरत तिला म्हणाला, "अरेरे! तू क्रूर कृत्य केलेस. पतीचा वध करून, कुळाचा नाश करून, धनलोभाने हे केलेस."
3.278.36
अयशः पातयित्वा मे मूर्ध्नि त्वं कुलपांसने ।
सकामा भव मे मातरित्युक्त्वा प्ररुरोद ह ॥ ३.२७८.३६ ॥
"हे कुळाला कलंक असणारी! माझ्या डोक्यावर अपकीर्ती टाकून तुझी इच्छा पूर्ण होवो, माते!" असे म्हणून तो रडू लागला.
3.278.37
स चारित्रं विशोध्याथ सर्वप्रकृतिसन्निधौ ।
अन्वयाद्धातरं रामं विनिवर्तनलालसः ॥ ३.२७८.३७ ॥
तो सर्व प्रजेच्या उपस्थितीत आपले आचरण शुद्ध करून, बंधू रामाचा पाठलाग करत, त्यांना परत नेण्याच्या इच्छेने गेला.
3.278.38
कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीं च सुदुःखितः ।
अग्रे प्रस्थाप्य यानैः स शत्रुघ्नसहितो ययौ ॥ ३.२७८.३८ ॥
अत्यंत दुःखी होऊन त्याने कौसल्या, सुमित्रा आणि कैकेयी यांना रथांतून पुढे पाठवले आणि शत्रुघ्नासह तो गेला.
3.278.39
वसिष्ठवामदेवाभ्यां विप्रैश्चान्यैः सहस्रशः ।
पौरजानपदैः सार्धं रामानयनकाङ्क्षया ॥ ३.२७८.३९ ॥
वसिष्ठ आणि वामदेव यांच्यासह, हजारो ब्राह्मण आणि इतरांसह, नगरवासी आणि ग्रामवासीयांसह, रामाला परत आणण्याच्या इच्छेने.
3.278.40
ददर्श चित्रकूटस्थं स रामं सहलक्ष्मणम् ।
तापसानामलंकारं धारयन्तं धनुर्धरम् ॥ ३.२७८.४० ॥
चित्रकूटावर राहणाऱ्या रामाला लक्ष्मणासह त्याने पाहिले; तपस्व्यांचे अलंकार धारण करून धनुर्धर असलेल्या रामाला.
3.278.41
उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वाप्रणिपत्य रघूत्तमम् ।
शशंस मरणं राज्ञः सोऽनाथांश्चापि कोसलान् ॥ ३.२७८.४१ ॥
हात जोडून, रघुवंशश्रेष्ठ रामाला नमस्कार करून तो बोलला; राजाचे मरण आणि अनाथ झालेल्या कोसलवासीयांची माहिती दिली.
3.278.42
नाथ त्वं प्रतिपद्यस्व स्वराज्यमिति चोक्तवान् ॥ ३.२७८.४२ ॥
"हे नाथा, तू आपले राज्य स्वीकार" असे तो म्हणाला.
3.278.43
स तस्य वचनं श्रुत्वा रामः परमदुःखितः ।
चकार देवकल्पस्य पितुः स्नात्वोदकक्रियाम् ॥ ३.२७८.४३ ॥
त्याचे वचन ऐकून राम अत्यंत दुःखी झाला, आणि देवतुल्य पित्यासाठी स्नान करून उदकक्रिया केली.
3.278.44
अब्रवीत्स तदारामो भ्रातरं भ्रातृवत्सलम् ।
पादुके मे भविष्येते राज्यगोप्त्र्यौ परंतप।
एवमस्त्विति तं प्राह भरतः प्रणतस्तदा ॥ ३.२७८.४४ ॥
तेव्हा राम भावाला, जो बंधुप्रेमी होता, म्हणाला: "हे शत्रुतापना, माझ्या पादुका राज्याचे रक्षण करणाऱ्या होतील." तेव्हा नम्र भरत त्याला म्हणाला, "असेच होवो."
3.278.45
विसर्जितः स रामेण पितुर्वचनकारिणा ।
नन्दिग्रामेऽकरोद्राज्यं पुरस्कृत्यास्य पादुके ॥ ३.२७८.४५ ॥
पित्याच्या वचनाचे पालन करणाऱ्या रामाने निरोप दिलेल्या त्याने नंदिग्रामात त्याच्या पादुका पुढे ठेवून राज्य केले.
3.278.46
रामस्तु पुनराशङ्क्य पौरजानपदागमम् ।
प्रविवेश महारण्यं शरभङ्गाश्रमं प्रति ॥ ३.२७८.४६ ॥
पण राम पुन्हा नगरवासी व जनपदवासी येतील या शंकेने महारण्यात शरभंगाच्या आश्रमाकडे गेला.
3.278.47
सत्कृत्य शरभङ्गं स दण्डकारण्यमाश्रितः ।
नदीं गोदावरीं रम्यामाश्रित्य न्यवसत्तदा ॥ ३.२७८.४७ ॥
शरभंगाचा सत्कार करून तो दंडकारण्यात गेला; सुंदर गोदावरी नदीच्या आश्रयाने तेथे वास्तव्य केले.
3.278.48
वसतस्तस्य रामस्य ततः शूर्पणखाकृतम् ।
खरेणासीन्महद्वैरं जनस्थाननिवासिना ॥ ३.२७८.४८ ॥
राम तेथे वास्तव्य करत असताना शूर्पणखेमुळे जनस्थानात राहणाऱ्या खराशी त्याचे मोठे वैर निर्माण झाले.
3.278.49
रक्षार्थं तापसानां तु राघवो धर्मवत्सलः ।
चतुर्दशसहस्राणि जघान भुवि राक्षसान् ॥ ३.२७८.४९ ॥
तपस्व्यांच्या रक्षणासाठी धर्मप्रिय राघवाने पृथ्वीवर चौदा हजार राक्षसांचा वध केला.
3.278.50
दूषणं च स्वरं चैवनिहत्य सुमहाबलौ ।
चक्रे क्षेमं पुनर्धीमान्धर्मारण्यं स राघवः ॥ ३.२७८.५० ॥
अतिबलवान दूषण आणि खर यांचा वध करून बुद्धिमान राघवाने धर्मारण्यात पुन्हा क्षेम प्रस्थापित केले.
3.278.51
हतेषु तेषु रक्षःसु ततः शूर्पणखा पुनः ।
ययौ निकृत्तनासोष्ठी लङ्कां भ्रातुर्निवेशनम् ॥ ३.२७८.५१ ॥
ते राक्षस मारले गेल्यावर नाक व ओठ कापलेली शूर्पणखा भावाच्या निवासस्थान लंकेकडे गेली.
3.278.52
ततो रावणमभ्येत्य राक्षसी दुःखमूर्च्छिता ।
पपात पादयोर्भ्रातुः संशुष्करुधिरानना ॥ ३.२७८.५२ ॥
मग दुःखाने मूर्च्छित झालेली ती राक्षसी रावणाजवळ जाऊन, वाळलेल्या रक्ताने माखलेल्या तोंडाने भावाच्या पायांवर कोसळली.
3.278.53
तां तथा विकृतां दृष्ट्वा रावणः क्रोधमूर्च्छितः ।
उत्पपातासनात्क्रुद्धो दन्तैर्दन्तानुपस्पृशन् ॥ ३.२७८.५३ ॥
तिला अशा विकृत अवस्थेत पाहून क्रोधाने मूर्च्छित झालेला रावण क्रुद्ध होऊन आसनावरून उठला, दातांवर दात आवळत.
3.278.54
स्वानमात्यान्विसृज्याथ विविक्ते तामुवाच सः ।
केनास्येवं कृता भद्रे मामचिन्त्यावमत्य च ॥ ३.२७८.५४ ॥
मग आपल्या अमात्यांना बाजूला पाठवून एकांतात तो तिला म्हणाला, "हे भद्रे, मला तुच्छ लेखून आणि अपमान करून तुझी ही दशा कोणी केली?"
3.278.55
कः शूलं तीक्ष्णमासाद्य सर्वगात्रेषु सेवते ।
कः शिरस्यग्निमाधाय विश्वस्तः स्वपते सुखम् ॥ ३.२७८.५५ ॥
तीक्ष्ण शूळावर चढून सर्व अवयवांत ते सहन करणारा कोण आहे? डोक्यावर अग्नी ठेवून निश्चिंत होऊन सुखाने झोपणारा कोण आहे?
3.278.56
आशीविषं घोरतरं पादेन स्पृशतीह कः ।
सिंहं केसरिणं मत्तः स्पृष्ट्वा दंष्ट्रासु तिष्ठति ॥ ३.२७८.५६ ॥
येथे अत्यंत घोर आशीविषाला पायाने कोण स्पर्श करतो? मदमत्त केसरी सिंहाला स्पर्श करून त्याच्या दाढांमध्ये कोण उभा राहतो?
3.278.57
इत्येवं ब्रुवतस्तस्य नेत्रेभ्यस्तेजसोऽर्चिषः ।
निश्चेरुर्दह्यतो रात्रौ वृक्षस्येव स्वरन्ध्रतः ॥ ३.२७८.५७ ॥
असे बोलत असताना त्याच्या डोळ्यांतून तेजाच्या ज्वाळा बाहेर पडल्या; रात्री जळणाऱ्या वृक्षाच्या छिद्रांतून ज्वाळा निघाव्यात तसे.
3.278.58
तस्य तत्सर्वमाचख्यौ भगिनी रामविक्रमम् ।
खरदूषणसंयुक्तं राक्षसानां पराभवम् ॥ ३.२७८.५८ ॥
त्याची बहीण त्याला रामाचा सर्व पराक्रम सांगू लागली; खर-दूषणांसह राक्षसांच्या पराभवाचा वृत्तान्त.
3.278.59
ततो ज्ञातिवधं श्रुत्वा रावणः कालचोदितः ।
रामस्य वधमाकाङ्क्षन्मारीचं मनसागमत् ॥ ३.२७८.५९ ॥
मग नातेवाइकांचा वध ऐकून कालप्रेरित रावण रामाच्या वधाची इच्छा धरून मनाने मारीचाकडे गेला.
3.278.60
स निश्चित्यततः कृत्यं सागरं लवणाकरम् ।
ऊर्ध्वमाचक्रमे राजा विधाय नगरे विधिम् ॥ ३.२७८.६० ॥
ते कर्तव्य निश्चित करून, नगरात व्यवस्था लावून राजा लवणसागराकडे निघाला.
3.278.61
त्रिकूटं समतिक्रम्य कालपर्वतमेव च ।
ददर्श मकरावासं गम्भीरोदं महोदधिम् ॥ ३.२७८.६१ ॥
त्रिकूट आणि कालपर्वत ओलांडून त्याने मकरांचे निवासस्थान, खोल जलाचा महासागर पाहिला.
3.278.62
तमतीत्याथ गोकर्णमभ्यगच्छद्दशाननः ।
दयितं स्तानमव्यग्रं शूलपाणेर्महात्मनः ॥ ३.२७८.६२ ॥
ते ओलांडून दशाननाने गोकर्णाकडे प्रयाण केले; ते शूलपाणी महात्म्याचे प्रिय, शांत स्थान होते.
3.278.63
तत्राभ्यगच्छन्मारीचं पूर्वामात्यं दशाननः ।
पुरा रामभयादेव तापसं प्रियजीवितम् ॥ ३.२७८.६३ ॥
तेथे दशानन पूर्वीचा मंत्री मारीचाकडे गेला; रामाच्या भीतीने तो आधीच तपस्वी होऊन प्राणप्रिय झाला होता.