مهابهاراتا · أدهيايا 3.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.28.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
प्रह्लादस्य च संवादं बलेर्वैरोचनस्य च ॥ ३.२८.१ ॥
وهنا يستشهد الناس أيضًا بهذه الحكاية القديمة: حوار برهلادا وبالي، ابن فيروتشانا.
3.28.2
असुरेन्द्रं महाप्राज्ञं धर्माणामागतागमम् ।
बलिः पप्रच्छ दैत्येनद्रं प्रह्लादं पितरं पितुः ॥ ३.२८.२ ॥
سأل بالي برهلادا، سيد الأسورا، الحكيم العظيم العارف بالواجبات، سيد الدايتيا، أبا أبيه.
3.28.3
क्षमा स्विच्छ्रेयसी तात उताहो तेज इत्युत ।
एतन्मे संशयं तात यथावद्ब्रूहि पृच्छते ॥ ३.२८.३ ॥
'يا أبي، أالصبر أفضل أم البأس؟ أو أيهما يجلب الخير؟ بيّن لي شكّي هذا على حقيقته، فأنا أسأل.'
3.28.4
श्रेयो यदत्र धर्मज्ञ ब्रूहि मे तदसंशयम् ।
करिष्यामि हि तत्सर्वं यथावदनुशासनम् ॥ ३.२८.४ ॥
يا عارف الدهرما، أخبرني دون شك بما هو الخير في هذا. سأنفّذ ذلك التعليم كله على حقيقته.
3.28.5
तस्मै प्रोवाच तत्सर्वमेवं पृष्टः पितामहः ।
सर्वनिश्चयवित्प्राज्ञः संशयं परिपृच्छते ॥ ३.२८.५ ॥
وحين سُئل هكذا، بيّن له الجد كل ذلك. فالحكيم، العارف بكل يقين، إذ أدرك شك السائل إدراكًا تامًا، أجاب.
3.28.6
न श्रेयः सततं तेजो न नित्यं श्रेयसी क्षमा ।
इति तात विजानीहि द्वयमेतदसंशयम् ॥ ३.२८.६ ॥
'يا بني، ليس البأس خيرًا دائمًا، ولا الصبر أفضل دائمًا. فافهم هذين بلا شك.'
3.28.7
यो नित्यं क्षमते तात बहून्दोषान्स विन्दति ।
भृत्याः परिभवन्त्येनमुदासीनास्तथाऽरयः ॥ ३.२८.७ ॥
من يصفح دائمًا، يا بني، يلقى عيوبًا كثيرة؛ يحتقره الخدم، ويفعل الغافلون والأعداء مثل ذلك.
3.28.8
सर्वभूतानि चाप्यस् न नमन्ते कदाचन ।
तस्मान्नित्यं क्षमा तात पण्डितैरपि वर्जिता ॥ ३.२८.८ ॥
لا تخضع جميع الكائنات أبدًا؛ لذلك، يا بني، يتجنب حتى الحكماء الصبر دائمًا.
3.28.9
अवज्ञाय हितं भृत्या भजन्ते बहुदोषताम् ।
आदातुं चास्य वित्तानि प्रार्थयन्तेऽल्पचेतसः ॥ ३.२८.९ ॥
يتجاهل الخدم المنفعة فيقعون في عيوب كثيرة؛ ويرغب ذوو العقول الضيقة في انتزاع ثروته.
3.28.10
यानं वस्त्राण्यलंकाराञ्शयनान्यासनानि च ।
भोजनान्यथ पानानि सर्वोपकरणानि च ॥ ३.२८.१० ॥
المركبات، والثياب، والحلي، والأسرّة والمقاعد، والطعام والشراب، وجميع الأدوات.
3.28.11
आददीरन्नधिकृता यथाकाममचेतसः ।
प्रदिष्टानि च देयानि न दद्युर्भर्तृशासनात् ॥ ३.२८.११ ॥
يأخذ المولّون عديمو العقل ما يشاؤون، ولا يعطون ما أُمروا بإعطائه حتى بأمر السيد.
3.28.12
न चैनं भर्तृपूजाभिः पूजयन्ति कदाचन ।
अव्रज्ञानं हि लोकेऽस्मिन्मरणादपि गर्हितम् ॥ ३.२८.१२ ॥
ولا يكرمونه أبدًا بالتكريم الذي يليق بالسيد؛ ففي هذا العالم، الإهانة أشد استحقاقًا للذم حتى من الموت.
3.28.13
क्षमिणं तादृशं तांत ब्रुवन्ति कटुकान्यपि ।
प्रेष्याः पुत्राश्च भृत्याश्च तथोदासीनवृत्तयः ॥ ३.२८.१३ ॥
يا بني العزيز، يقول الناس الكلمات القاسية حتى لمثل هذا الصابر؛ ويصبح الخدم والأبناء والأجراء ذوي سلوك لامبالٍ.
3.28.14
अप्यस्य दारानिच्छन्ति परिभूय क्षमावतः ।
दाराश्चास्य प्रवर्तन्ते यथाकाममचेतसः ॥ ३.२८.१४ ॥
يحتقر الناس الصابر، بل يشتهون زوجاته، وتتصرف زوجاته كما يشأن دون تبصر.
3.28.15
तथा च नित्यमुदिता यदि नाल्पमपीश्वरात् ।
अकृतोपद्रवः कश्चिन्महानपि न पूज्यते। ॥ ३.२८.१५ ॥
وكذلك العظيم، وإن كان دائم السرور، إن لم ينل من سيده شيئًا يسيرًا ولم يُحدث أذى، فإنه لا يُكرَّم.
3.28.16
पूजयन्ति नरा नागान्न तार्क्ष्यं नामघातिनम् ।
एते चान्ये च बहवो नित्यं दोषाः क्षमावताम्। ॥ ३.२८.१६ ॥
يعبد الناس الثعابين، لكنهم لا يعبدون تارکشيا (غارودا) مُبيد الأسماء. وهذه وغيرها من العيوب الكثيرة تكون دائمًا في الصابرين.
3.28.17
अथ वैरोचने दोषानिमान्विद्ध्यक्षमांवताम् ।
अथ वैरोचने दोषानिमान्विद्ध्यक्षमावताम् ॥ ३.२८.१७ ॥
والآن، يا ابن فيروتشانا، اعلم أن هذه العيوب للذين لا يصبرون. والآن، يا ابن فيروتشانا، اعلم أن هذه العيوب للذين لا يصبرون.
3.28.18
अस्थाने यदि वा स्थाने सततं रजसावृतः ।
क्रुद्धो दण्डान्प्रणयति विविधान्स्वेन तेजसा ॥ ३.२८.१८ ॥
سواء في غير موضعه أو في موضعه، فإن من يغلبه الهوى دائمًا يغضب، فيوقع عقوبات شتى بقوة سلطانه.
3.28.19
मित्रैः सह विरोधं च प्राप्नुते तेजसाऽऽवृतः ।
आप्नोति द्वेष्यतां चैव लोकात्स्वजनतस्तथा ॥ ३.२८.१९ ॥
من غلب عليه التيجاس يلقى العداء حتى من أصدقائه، ويصير مكروهًا عند الناس وعند أقاربه.
3.28.20
सोऽवमानादर्थहानिमुपालम्भमनादरम् ।
संतापद्वेषमोहांश्च शत्रूंश्च लभते नरः ॥ ३.२८.२० ॥
بسبب الإهانة يفقد ذلك الرجل ماله، ويلقى اللوم والازدراء والكرب والبغضاء والحيرة والأعداء.
3.28.21
क्रोधाद्दण्डान्मनुष्येषु विविधान्पुरुषोऽनयात् ।
भ्रश्यते शीघ्रमैश्वर्यात्प्राणेभ्यः स्वजनादपि ॥ ३.२८.२१ ॥
من يوقع بالناس عقوبات شتى بغير حق بدافع الغضب، يسقط سريعًا من سلطانه ومن حياته، بل ومن أقاربه.
3.28.22
योपकर्तॄश्च हर्तॄश्च तेजसैवोपगच्छति ।
तस्मादुद्विजते लोकः सर्पाद्वेश्मगतादिव ॥ ३.२८.२२ ॥
من يعامل حتى محسنيه ولصوصه بالتيجاس وحده، فلذلك يخاف منه الناس كما يخافون الحية التي دخلت البيت.
3.28.23
यस्मादुद्विजतेलोकः कथं तस्य भवो भवेत् ।
अन्तरं तस्य दृष्ट्वैव लोको विकुरुते ध्रुवम् ॥ ३.२८.२३ ॥
وإذا كان الناس يخافونه، فكيف تكون له السلامة والازدهار؟ فما إن يروا ضعفه حتى ينقلبوا عليه لا محالة.
3.28.24
तस्मान्नात्युत्सृजेत्तेजो न च नित्यं मृदुर्भवेत् ।
कालेकाले तु संप्राप्ते मृदुस्तीक्ष्णोपि वा भवेत् ॥ ३.२८.२४ ॥
فلذلك لا ينبغي أن يُظهر التيجاس بإفراط، ولا أن يبقى لينًا دائمًا؛ بل عند حلول الوقت يكون لينًا أو شديدًا.
3.28.25
काले मृदुर्यो भवति काले भवति दारुणः ।
स वै सुखमवाप्नोति लोकेऽमुष्मिन्निहैव च ॥ ३.२८.२५ ॥
من يكون لينًا في وقته وشديدًا في وقته، فإنه ينال السعادة في هذا العالم وفي ذلك.
3.28.26
क्षमाकालांस्तु वक्ष्यामि शृणु मे विस्तरेण तान् ।
ये ते नित्यमसंत्याज्या यथा प्राहुर्मनीषिणः ॥ ३.२८.२६ ॥
سأتحدث عن أوقات الصبر؛ فاسمعها مني بالتفصيل، تلك التي لا يجوز التخلي عنها أبدًا، كما قال الحكماء.
3.28.27
पूर्वोपकारी यस्ते स्यादपराधे गरीयसि ।
उपकारेण तत्तस्य क्षन्तव्यमपराधिनः ॥ ३.२८.२७ ॥
إذا ارتكب من أسدى إليك معروفًا من قبل جرمًا عظيمًا، فينبغي أن يُغفر للمسيء بسبب معروفه لك.
3.28.28
अबुद्धिमाश्रितानां तु क्षन्तव्यमपराधिनाम् ।
न हि सर्वत्र पाण्डित्वं सुलभं पुरुषेण वै ॥ ३.२८.२८ ॥
ينبغي أن يُغفر للمسيئين الذين لجأوا إلى الجهل، فالحكمة ليست سهلة المنال للإنسان في كل مكان.
3.28.29
अथ चेद्बुद्धिजं कृत्वा ब्रूयुस्ते तदबुद्धिजम् ।
पापान्स्वल्पेऽपि तान्हन्यादपराधे तथाऽनृजून् ॥ ३.२८.२९ ॥
أما إن تصرفوا بعقل ثم زعموا أن ذلك كان عن جهل، فينبغي معاقبة الأشرار والمعوجين حتى على الإساءة الصغيرة.
3.28.30
सर्वस्यैकोपराधस्ते क्षन्तव्यः प्राणिनो भवेत् ।
द्वितीये सति वध्यस्तु स्वल्पेऽप्यपकृते भवेत् ॥ ३.२८.३० ॥
ينبغي أن يُغفر خطأ الكائن الحي الواحد؛ فإن تكرر للمرة الثانية، فقد يستحق القتل حتى بسبب إساءة طفيفة.
3.28.31
अजानता भवेत्कश्चिदपराधः कृतो यदि ।
क्षन्तव्यमेव तस्याहुः सुपरीक्ष्य परीक्षया ॥ ३.२८.३१ ॥
إن ارتكب أحدٌ ذنبًا وهو لا يعلم، قيل إنه يُغفر له، بعد فحصٍ دقيق.
3.28.32
मृदुना दारुणं हन्ति मृदुना हन्त्यदारुणम् ।
नासाध्यं मृदुना किंचित्तस्मात्तीव्रतरं मृदु ॥ ३.२८.३२ ॥
بالليونة يُقهر القاسي، وبالليونة يُقهر الليّن؛ لا شيء مستحيل على الليونة، ولذلك فالليونة أمضى الأشياء.
3.28.33
देशकालौ तु संप्रेक्ष्य बलाबलमथात्मनः ।
अन्वीक्ष्यकारणं चैव कार्यं तेजः क्षमापि वा ॥ ३.२८.३३ ॥
بعد أن تنظر بعناية إلى المكان والزمان، وتزن قوتك وضعفك، وتتحرّى السبب أيضًا، عليك أن تفعل — إما بالحزم أو بالصفح.
3.28.34
नादेशकाले किंचित्स्याद्देशकालौ प्रतीक्षताम् ।
तथा लोकभयाच्चैव क्षन्तव्यमपराधितम् ॥ ३.२८.३४ ॥
لا ينبغي أن يُفعل شيء في مكانٍ وزمانٍ غير مناسبين، بل يُنتظر المكان والزمان المناسبان. وكذلك، خوفًا من الناس، ينبغي أن يُغفر للمذنب.
3.28.35
एत एवंविधाः कालाः क्षमायाः परिकीर्तिताः ।
अतोऽन्यथाऽनुवर्तत्सु तेजसः काल उच्यते ॥ ३.२८.३५ ॥
هكذا تُذكر أزمنة الصفح؛ أما لمن يسلك خلاف ذلك، فيُقال إن زمن الحزم قد جاء.
3.28.36
तदहं तेजसः कालं तव मन्ये नराधिप ।
धार्तराष्ट्रेषु लुब्धेषु सततं चापकारिषु ॥ ३.२८.३६ ॥
لذلك، أيها سيد البشر، أرى أن وقت إظهار حزمك قد حان — ضد أبناء دهريتراشتْرا الجشعين، الذين ما فتئوا يُلحقون بك الأذى.
3.28.37
न हि कश्चित्क्षमाकालो विद्यतेऽद्य कुरून्प्रति ।
तेजसश्चागते काले तेज उत्स्रष्टुमर्हसि ॥ ३.२८.३७ ॥
لا يوجد اليوم وقت للصفح تجاه الكورو. وحين يأتي زمن البأس، ينبغي لك أن تُظهر بأسك.
3.28.38
मृदुर्भवत्यवज्ञातस्तीक्ष्णादुद्विजते जनः ।
काले प्राप्ते द्वयं चैतद्यो वेद स महीपतिः ॥ ३.२८.३८ ॥
يُحتقر اللين، وينفر الناس من الشديد. وحين يأتي الوقت المناسب، فمن يعرف هذين هو سيد الأرض.