మహాభారతం · అధ్యాయం 3.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.28.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
प्रह्लादस्य च संवादं बलेर्वैरोचनस्य च ॥ ३.२८.१ ॥
ఇక్కడ కూడా ప్రజలు ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని ఉదాహరిస్తారు — ప్రహ్లాదుడు, విరోచనుని కుమారుడు బలి మధ్య సంవాదం.
3.28.2
असुरेन्द्रं महाप्राज्ञं धर्माणामागतागमम् ।
बलिः पप्रच्छ दैत्येनद्रं प्रह्लादं पितरं पितुः ॥ ३.२८.२ ॥
బలి, అసురేంద్రుడు, మహాప్రాజ్ఞుడు, ధర్మజ్ఞుడు, దైత్యేంద్రుడు అయిన తన తండ్రి తండ్రి ప్రహ్లాదుని అడిగాడు.
3.28.3
क्षमा स्विच्छ्रेयसी तात उताहो तेज इत्युत ।
एतन्मे संशयं तात यथावद्ब्रूहि पृच्छते ॥ ३.२८.३ ॥
'తాతా, క్షమ శ్రేష్ఠమా, తేజస్సు శ్రేష్ఠమా? నా ఈ సందేహాన్ని యథార్థంగా చెప్పు, నేను అడుగుతున్నాను.'
3.28.4
श्रेयो यदत्र धर्मज्ञ ब्रूहि मे तदसंशयम् ।
करिष्यामि हि तत्सर्वं यथावदनुशासनम् ॥ ३.२८.४ ॥
ధర్మజ్ఞుడా, ఇందులో ఏది శ్రేయస్కరమో అది నాకు నిస్సందేహంగా చెప్పు. ఆ ఉపదేశమంతటినీ యథావత్తుగా ఆచరిస్తాను.
3.28.5
तस्मै प्रोवाच तत्सर्वमेवं पृष्टः पितामहः ।
सर्वनिश्चयवित्प्राज्ञः संशयं परिपृच्छते ॥ ३.२८.५ ॥
ఇలా అడిగినప్పుడు పితామహుడు అతనికి అంతా చెప్పాడు. సమస్త నిశ్చయాలను తెలిసిన ఆ ప్రాజ్ఞుడు, అడిగినవాని సందేహాన్ని పూర్తిగా గ్రహించి సమాధానమిచ్చాడు.
3.28.6
न श्रेयः सततं तेजो न नित्यं श्रेयसी क्षमा ।
इति तात विजानीहि द्वयमेतदसंशयम् ॥ ३.२८.६ ॥
'తాతా, తేజస్సు ఎల్లప్పుడూ శ్రేయస్కరం కాదు; క్షమ కూడా నిత్యం శ్రేష్ఠం కాదు. ఈ రెండింటినీ నిస్సందేహంగా తెలుసుకో.'
3.28.7
यो नित्यं क्षमते तात बहून्दोषान्स विन्दति ।
भृत्याः परिभवन्त्येनमुदासीनास्तथाऽरयः ॥ ३.२८.७ ॥
ఎల్లప్పుడూ క్షమించేవాడు, ఓ కుమారా, అనేక దోషాలను పొందుతాడు. సేవకులు అతన్ని అవమానిస్తారు; ఉదాసీనులు, శత్రువులు కూడా అలాగే చేస్తారు.
3.28.8
सर्वभूतानि चाप्यस् न नमन्ते कदाचन ।
तस्मान्नित्यं क्षमा तात पण्डितैरपि वर्जिता ॥ ३.२८.८ ॥
సర్వ ప్రాణులూ ఎప్పుడూ వంగి నమస్కరించవు. కాబట్టి, ఓ కుమారా, పండితులు కూడా క్షమను ఎప్పుడూ విడిచిపెడతారు.
3.28.9
अवज्ञाय हितं भृत्या भजन्ते बहुदोषताम् ।
आदातुं चास्य वित्तानि प्रार्थयन्तेऽल्पचेतसः ॥ ३.२८.९ ॥
సేవకులు హితాన్ని నిర్లక్ష్యం చేసి అనేక దోషాలను ఆశ్రయిస్తారు. అల్పబుద్ధులు అతని ధనాన్ని లాక్కోవాలని కోరుకుంటారు.
3.28.10
यानं वस्त्राण्यलंकाराञ्शयनान्यासनानि च ।
भोजनान्यथ पानानि सर्वोपकरणानि च ॥ ३.२८.१० ॥
వాహనాలు, వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, పడకలు, ఆసనాలు, భోజనం, పానీయాలు మరియు అన్ని ఉపకరణాలు.
3.28.11
आददीरन्नधिकृता यथाकाममचेतसः ।
प्रदिष्टानि च देयानि न दद्युर्भर्तृशासनात् ॥ ३.२८.११ ॥
అధికారం పొందిన అవివేకులు ఇష్టానుసారం తీసుకుంటారు; యజమాని ఆజ్ఞాపించినదాన్ని కూడా ఇవ్వరు.
3.28.12
न चैनं भर्तृपूजाभिः पूजयन्ति कदाचन ।
अव्रज्ञानं हि लोकेऽस्मिन्मरणादपि गर्हितम् ॥ ३.२८.१२ ॥
వారు అతన్ని యజమానికి తగిన గౌరవంతో ఎప్పుడూ సత్కరించరు. ఈ లోకంలో అగౌరవం మరణం కంటే కూడా నిందార్హం.
3.28.13
क्षमिणं तादृशं तांत ब्रुवन्ति कटुकान्यपि ।
प्रेष्याः पुत्राश्च भृत्याश्च तथोदासीनवृत्तयः ॥ ३.२८.१३ ॥
క్షమాశీలుడైన అలాంటి వానిని, ఓ కుమారా, ప్రజలు కఠిన వాక్యాలతో కూడా నిందిస్తారు. సేవకులు, కుమారులు, భృత్యులు కూడా ఉదాసీన ప్రవృత్తితో ఉంటారు.
3.28.14
अप्यस्य दारानिच्छन्ति परिभूय क्षमावतः ।
दाराश्चास्य प्रवर्तन्ते यथाकाममचेतसः ॥ ३.२८.१४ ॥
క్షమాశీలుడిని అవమానించి ప్రజలు అతని భార్యలను కూడా కోరుకుంటారు; అతని భార్యలు కూడా అవివేకంగా ఇష్టమొచ్చినట్లు ప్రవర్తిస్తారు.
3.28.15
तथा च नित्यमुदिता यदि नाल्पमपीश्वरात् ।
अकृतोपद्रवः कश्चिन्महानपि न पूज्यते। ॥ ३.२८.१५ ॥
అలాగే, ఎల్లప్పుడూ సంతోషంగా ఉన్నవాడైనా, ప్రభువు నుండి కొంచెమైనా పొందకుండా, ఏ ఉపద్రవమూ చేయకుండా ఉన్నవాడు గొప్పవాడైనా గౌరవింపబడడు.
3.28.16
पूजयन्ति नरा नागान्न तार्क्ष्यं नामघातिनम् ।
एते चान्ये च बहवो नित्यं दोषाः क्षमावताम्। ॥ ३.२८.१६ ॥
ప్రజలు నాగులను పూజిస్తారు, కాని పేరును నాశనం చేసే తార్క్ష్యుడిని (గరుడుడిని) పూజించరు. ఇవి, ఇంకా అనేక ఇతర దోషాలు క్షమాశీలులలో ఎల్లప్పుడూ ఉంటాయి.
3.28.17
अथ वैरोचने दोषानिमान्विद्ध्यक्षमांवताम् ।
अथ वैरोचने दोषानिमान्विद्ध्यक्षमावताम् ॥ ३.२८.१७ ॥
ఇక, విరోచనుని కుమారా, ఈ దోషాలను అక్షమాశీలుల దోషాలుగా తెలుసుకో. ఇక, విరోచనుని కుమారా, ఈ దోషాలను అక్షమాశీలుల దోషాలుగా తెలుసుకో.
3.28.18
अस्थाने यदि वा स्थाने सततं रजसावृतः ।
क्रुद्धो दण्डान्प्रणयति विविधान्स्वेन तेजसा ॥ ३.२८.१८ ॥
అస్థానమైనా, స్థానమైనా, ఎల్లప్పుడూ రజోగుణంతో కప్పబడినవాడు కోపించి, తన స్వంత తేజస్సుతో అనేక రకాల దండనలు విధిస్తాడు.
3.28.19
मित्रैः सह विरोधं च प्राप्नुते तेजसाऽऽवृतः ।
आप्नोति द्वेष्यतां चैव लोकात्स्वजनतस्तथा ॥ ३.२८.१९ ॥
తేజస్సుతో ఆవృతుడైనవాడు మిత్రులతోనూ విరోధాన్ని పొందుతాడు; లోకంలోనూ, తన బంధువుల్లోనూ ద్వేషానికి గురవుతాడు.
3.28.20
सोऽवमानादर्थहानिमुपालम्भमनादरम् ।
संतापद्वेषमोहांश्च शत्रूंश्च लभते नरः ॥ ३.२८.२० ॥
అవమానం వల్ల ఆ మనిషి ధనహానిని, నిందను, అనాదరాన్ని, సంతాపాన్ని, ద్వేషాన్ని, మోహాన్ని, శత్రువులను పొందుతాడు.
3.28.21
क्रोधाद्दण्डान्मनुष्येषु विविधान्पुरुषोऽनयात् ।
भ्रश्यते शीघ्रमैश्वर्यात्प्राणेभ्यः स्वजनादपि ॥ ३.२८.२१ ॥
కోపంతో మనుష్యులపై అనేక విధాలైన దండనలను అన్యాయంగా విధించే పురుషుడు వేగంగా ఐశ్వర్యాన్ని, ప్రాణాలను, తన బంధువులను కూడా కోల్పోతాడు.
3.28.22
योपकर्तॄश्च हर्तॄश्च तेजसैवोपगच्छति ।
तस्मादुद्विजते लोकः सर्पाद्वेश्मगतादिव ॥ ३.२८.२२ ॥
తనకు ఉపకారం చేసేవారినీ, అపహరించేవారినీ కూడా తేజస్సుతోనే సమీపిస్తాడు; అందువల్ల ప్రజలు ఇంట్లో ప్రవేశించిన పాములా అతని వద్ద భయపడతారు.
3.28.23
यस्मादुद्विजतेलोकः कथं तस्य भवो भवेत् ।
अन्तरं तस्य दृष्ट्वैव लोको विकुरुते ध्रुवम् ॥ ३.२८.२३ ॥
లోకం అతనికి భయపడుతున్నప్పుడు అతనికి శ్రేయస్సు ఎలా కలుగుతుంది? అతని లోపాన్ని చూసిన వెంటనే లోకం నిశ్చయంగా అతనికి విరుద్ధంగా మారుతుంది.
3.28.24
तस्मान्नात्युत्सृजेत्तेजो न च नित्यं मृदुर्भवेत् ।
कालेकाले तु संप्राप्ते मृदुस्तीक्ष्णोपि वा भवेत् ॥ ३.२८.२४ ॥
అందువల్ల అతిగా తేజస్సును విడువకూడదు, ఎల్లప్పుడూ మృదువుగా ఉండకూడదు; సమయం వచ్చినప్పుడు మృదువుగానూ, కఠినంగానూ ఉండవచ్చు.
3.28.25
काले मृदुर्यो भवति काले भवति दारुणः ।
स वै सुखमवाप्नोति लोकेऽमुष्मिन्निहैव च ॥ ३.२८.२५ ॥
సమయానికి తగినట్లు మృదువుగా ఉండేవాడు, సమయానికి తగినట్లు కఠినంగా ఉండేవాడు ఈ లోకంలోనూ, ఆ లోకంలోనూ సుఖాన్ని పొందుతాడు.
3.28.26
क्षमाकालांस्तु वक्ष्यामि शृणु मे विस्तरेण तान् ।
ये ते नित्यमसंत्याज्या यथा प्राहुर्मनीषिणः ॥ ३.२८.२६ ॥
ఓర్పుకు తగిన కాలాలను నేను చెబుతాను; వాటిని విస్తారంగా నా నుండి వినుము. జ్ఞానులు చెప్పినట్లు వాటిని ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టరాదు.
3.28.27
पूर्वोपकारी यस्ते स्यादपराधे गरीयसि ।
उपकारेण तत्तस्य क्षन्तव्यमपराधिनः ॥ ३.२८.२७ ॥
ముందు నీకు ఉపకారం చేసినవాడు పెద్ద అపరాధం చేసినా, అతని పూర్వ ఉపకారాన్ని తలచి ఆ అపరాధిని క్షమించాలి.
3.28.28
अबुद्धिमाश्रितानां तु क्षन्तव्यमपराधिनाम् ।
न हि सर्वत्र पाण्डित्वं सुलभं पुरुषेण वै ॥ ३.२८.२८ ॥
అజ్ఞానాన్ని ఆశ్రయించిన అపరాధులను క్షమించాలి; ఎందుకంటే ప్రతిచోటా పాండిత్యం మనిషికి సులభంగా లభించదు.
3.28.29
अथ चेद्बुद्धिजं कृत्वा ब्रूयुस्ते तदबुद्धिजम् ।
पापान्स्वल्पेऽपि तान्हन्यादपराधे तथाऽनृजून् ॥ ३.२८.२९ ॥
అయితే వారు బుద్ధితో చేసినదానిని అవివేకంతో చేసినదని చెబితే, చిన్న అపరాధంలోనైనా పాపులను, కుటిలులను శిక్షించాలి.
3.28.30
सर्वस्यैकोपराधस्ते क्षन्तव्यः प्राणिनो भवेत् ।
द्वितीये सति वध्यस्तु स्वल्पेऽप्यपकृते भवेत् ॥ ३.२८.३० ॥
ఒక జీవి చేసిన ఒక అపరాధాన్ని క్షమించాలి; రెండవసారి జరిగితే, చిన్న అపకారానికైనా అతడు వధార్హుడు కావచ్చు.
3.28.31
अजानता भवेत्कश्चिदपराधः कृतो यदि ।
क्षन्तव्यमेव तस्याहुः सुपरीक्ष्य परीक्षया ॥ ३.२८.३१ ॥
తెలియక ఎవరైనా ఏదైనా తప్పు చేస్తే, దానిని క్షమించాలని అంటారు—బాగా పరిశీలించిన తర్వాతే.
3.28.32
मृदुना दारुणं हन्ति मृदुना हन्त्यदारुणम् ।
नासाध्यं मृदुना किंचित्तस्मात्तीव्रतरं मृदु ॥ ३.२८.३२ ॥
మృదుత్వంతో కఠినుడినీ జయించవచ్చు, మృదువైనవారినీ జయించవచ్చు. మృదుత్వంతో సాధించలేనిదేమీ లేదు; కాబట్టి మృదుత్వమే అత్యంత పదునైనది.
3.28.33
देशकालौ तु संप्रेक्ष्य बलाबलमथात्मनः ।
अन्वीक्ष्यकारणं चैव कार्यं तेजः क्षमापि वा ॥ ३.२८.३३ ॥
దేశకాలాలను బాగా చూసి, తన బలాబలాలను తూచి, కారణాన్ని కూడా పరిశీలించిన తర్వాతే చేయాలి—తేజస్సు చూపడమో, క్షమించడమో.
3.28.34
नादेशकाले किंचित्स्याद्देशकालौ प्रतीक्षताम् ।
तथा लोकभयाच्चैव क्षन्तव्यमपराधितम् ॥ ३.२८.३४ ॥
అనుచిత దేశకాలాల్లో ఏదీ చేయరాదు; దేశకాలాలకై వేచి ఉండాలి. అలాగే ప్రజల భయం వల్ల కూడా అపరాధిని క్షమించాలి.
3.28.35
एत एवंविधाः कालाः क्षमायाः परिकीर्तिताः ।
अतोऽन्यथाऽनुवर्तत्सु तेजसः काल उच्यते ॥ ३.२८.३५ ॥
క్షమకు ఇటువంటి కాలాలే చెప్పబడ్డాయి. దీనికి విరుద్ధంగా నడుచుకునేవారికి తేజస్సు చూపే కాలమని అంటారు.
3.28.36
तदहं तेजसः कालं तव मन्ये नराधिप ।
धार्तराष्ट्रेषु लुब्धेषु सततं चापकारिषु ॥ ३.२८.३६ ॥
కాబట్టి, ఓ నరాధిపా, నా దృష్టిలో నీకు తేజస్సు చూపే కాలం వచ్చింది—లోభులైన ధృతరాష్ట్ర పుత్రుల పట్ల, వారు నిరంతరం అపకారం చేస్తున్నారు.
3.28.37
न हि कश्चित्क्षमाकालो विद्यतेऽद्य कुरून्प्रति ।
तेजसश्चागते काले तेज उत्स्रष्टुमर्हसि ॥ ३.२८.३७ ॥
ఈ రోజు కురువుల పట్ల క్షమకు తగిన కాలం లేదు. తేజస్సు ప్రయోగించవలసిన కాలం వచ్చినప్పుడు నీవు తేజస్సును ప్రయోగించాలి.
3.28.38
मृदुर्भवत्यवज्ञातस्तीक्ष्णादुद्विजते जनः ।
काले प्राप्ते द्वयं चैतद्यो वेद स महीपतिः ॥ ३.२८.३८ ॥
మృదువైనవాడు అవమానానికి గురవుతాడు; కఠినుడి నుండి జనులు వెనుదిరుగుతారు. తగిన కాలం వచ్చినప్పుడు ఈ రెండింటినీ తెలుసుకున్నవాడే రాజు.