Mahābhārata · Adhyāya 3.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.28.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
प्रह्लादस्य च संवादं बलेर्वैरोचनस्य च ॥ ३.२८.१ ॥
Aquí también citan esta antigua historia: el diálogo de Prahlāda y Bali, hijo de Virocana.
3.28.2
असुरेन्द्रं महाप्राज्ञं धर्माणामागतागमम् ।
बलिः पप्रच्छ दैत्येनद्रं प्रह्लादं पितरं पितुः ॥ ३.२८.२ ॥
Bali preguntó a Prahlāda, señor de los asuras, muy sabio y conocedor de los deberes, señor de los daityas, padre de su padre.
3.28.3
क्षमा स्विच्छ्रेयसी तात उताहो तेज इत्युत ।
एतन्मे संशयं तात यथावद्ब्रूहि पृच्छते ॥ ३.२८.३ ॥
'Querido padre, ¿es mejor la paciencia o el vigor? ¿O cuál de los dos trae bienestar? Explica con verdad esta duda mía; pregunto.'
3.28.4
श्रेयो यदत्र धर्मज्ञ ब्रूहि मे तदसंशयम् ।
करिष्यामि हि तत्सर्वं यथावदनुशासनम् ॥ ३.२८.४ ॥
Conocedor del dharma, dime sin duda lo que es bueno en esto. Cumpliré fielmente toda esa enseñanza.
3.28.5
तस्मै प्रोवाच तत्सर्वमेवं पृष्टः पितामहः ।
सर्वनिश्चयवित्प्राज्ञः संशयं परिपृच्छते ॥ ३.२८.५ ॥
Así preguntado, el abuelo le declaró todo aquello. El sabio, conocedor de toda certeza, comprendiendo plenamente la duda del que pregunta, respondió.
3.28.6
न श्रेयः सततं तेजो न नित्यं श्रेयसी क्षमा ।
इति तात विजानीहि द्वयमेतदसंशयम् ॥ ३.२८.६ ॥
'Querido, el vigor no siempre es bueno, ni la paciencia siempre es superior. Comprende estas dos cosas sin duda.'
3.28.7
यो नित्यं क्षमते तात बहून्दोषान्स विन्दति ।
भृत्याः परिभवन्त्येनमुदासीनास्तथाऽरयः ॥ ३.२८.७ ॥
Quien siempre perdona, querido hijo, incurre en muchas faltas; los sirvientes lo menosprecian, y también los indiferentes y los enemigos.
3.28.8
सर्वभूतानि चाप्यस् न नमन्ते कदाचन ।
तस्मान्नित्यं क्षमा तात पण्डितैरपि वर्जिता ॥ ३.२८.८ ॥
Todos los seres nunca se inclinan; por eso, querido hijo, incluso los sabios siempre rechazan la paciencia.
3.28.9
अवज्ञाय हितं भृत्या भजन्ते बहुदोषताम् ।
आदातुं चास्य वित्तानि प्रार्थयन्तेऽल्पचेतसः ॥ ३.२८.९ ॥
Desdeñando el bien, los sirvientes adoptan muchas faltas; los de mente pequeña desean arrebatarle su riqueza.
3.28.10
यानं वस्त्राण्यलंकाराञ्शयनान्यासनानि च ।
भोजनान्यथ पानानि सर्वोपकरणानि च ॥ ३.२८.१० ॥
Vehículos, vestidos, adornos, lechos y asientos, comida y bebida, y todos los utensilios.
3.28.11
आददीरन्नधिकृता यथाकाममचेतसः ।
प्रदिष्टानि च देयानि न दद्युर्भर्तृशासनात् ॥ ३.२८.११ ॥
Los encargados, sin juicio, toman a su antojo, y no dan lo que se ha ordenado dar, ni siquiera por orden del amo.
3.28.12
न चैनं भर्तृपूजाभिः पूजयन्ति कदाचन ।
अव्रज्ञानं हि लोकेऽस्मिन्मरणादपि गर्हितम् ॥ ३.२८.१२ ॥
Ni tampoco lo honran jamás con los honores debidos a un amo; en este mundo, la falta de respeto es más reprochable incluso que la muerte.
3.28.13
क्षमिणं तादृशं तांत ब्रुवन्ति कटुकान्यपि ।
प्रेष्याः पुत्राश्च भृत्याश्च तथोदासीनवृत्तयः ॥ ३.२८.१३ ॥
A un hombre tan paciente, querido hijo, la gente le dice palabras duras; los sirvientes, los hijos y los criados también adoptan una conducta indiferente.
3.28.14
अप्यस्य दारानिच्छन्ति परिभूय क्षमावतः ।
दाराश्चास्य प्रवर्तन्ते यथाकाममचेतसः ॥ ३.२८.१४ ॥
Humillando al hombre paciente, la gente incluso desea a sus esposas, y sus esposas se comportan a su antojo, sin juicio.
3.28.15
तथा च नित्यमुदिता यदि नाल्पमपीश्वरात् ।
अकृतोपद्रवः कश्चिन्महानपि न पूज्यते। ॥ ३.२८.१५ ॥
Del mismo modo, incluso un gran hombre que siempre está alegre, que no recibe ni un poco de su señor y no causa ningún daño, no es honrado.
3.28.16
पूजयन्ति नरा नागान्न तार्क्ष्यं नामघातिनम् ।
एते चान्ये च बहवो नित्यं दोषाः क्षमावताम्। ॥ ३.२८.१६ ॥
La gente honra a las serpientes, pero no a Tārkṣya (Garuḍa), el destructor de nombres. Estos y muchos otros defectos siempre pertenecen a los pacientes.
3.28.17
अथ वैरोचने दोषानिमान्विद्ध्यक्षमांवताम् ।
अथ वैरोचने दोषानिमान्विद्ध्यक्षमावताम् ॥ ३.२८.१७ ॥
Ahora, hijo de Virocana, sabe que estos defectos pertenecen a los impacientes. Ahora, hijo de Virocana, sabe que estos defectos pertenecen a los impacientes.
3.28.18
अस्थाने यदि वा स्थाने सततं रजसावृतः ।
क्रुद्धो दण्डान्प्रणयति विविधान्स्वेन तेजसा ॥ ३.२८.१८ ॥
Sin motivo o con motivo, quien está constantemente cubierto de pasión, airado, impone diversos castigos con su propio esplendor.
3.28.19
मित्रैः सह विरोधं च प्राप्नुते तेजसाऽऽवृतः ।
आप्नोति द्वेष्यतां चैव लोकात्स्वजनतस्तथा ॥ ३.२८.१९ ॥
Envuelto en su tejas, incurre en enemistad incluso con sus amigos y se vuelve odiado por el pueblo y por sus propios parientes.
3.28.20
सोऽवमानादर्थहानिमुपालम्भमनादरम् ।
संतापद्वेषमोहांश्च शत्रूंश्च लभते नरः ॥ ३.२८.२० ॥
Por el desprecio, ese hombre obtiene pérdida de riqueza, reproche, desdén, angustia, odio, confusión y enemigos.
3.28.21
क्रोधाद्दण्डान्मनुष्येषु विविधान्पुरुषोऽनयात् ।
भ्रश्यते शीघ्रमैश्वर्यात्प्राणेभ्यः स्वजनादपि ॥ ३.२८.२१ ॥
El hombre que, por ira, impone diversos castigos a otros hombres de manera injusta, pronto cae de su soberanía, de su vida e incluso de sus propios parientes.
3.28.22
योपकर्तॄश्च हर्तॄश्च तेजसैवोपगच्छति ।
तस्मादुद्विजते लोकः सर्पाद्वेश्मगतादिव ॥ ३.२८.२२ ॥
Quien trata con su tejas tanto a sus benefactores como a sus saqueadores; por eso el mundo le teme como a una serpiente que ha entrado en la casa.
3.28.23
यस्मादुद्विजतेलोकः कथं तस्य भवो भवेत् ।
अन्तरं तस्य दृष्ट्वैव लोको विकुरुते ध्रुवम् ॥ ३.२८.२३ ॥
Puesto que el mundo le teme, ¿cómo podría prosperar? En cuanto ven su debilidad, la gente sin duda se vuelve contra él.
3.28.24
तस्मान्नात्युत्सृजेत्तेजो न च नित्यं मृदुर्भवेत् ।
कालेकाले तु संप्राप्ते मृदुस्तीक्ष्णोपि वा भवेत् ॥ ३.२८.२४ ॥
Por tanto, no debe desplegar su poder ardiente en exceso, ni permanecer siempre dulce; cuando llegue el momento, debe ser suave o severo según convenga.
3.28.25
काले मृदुर्यो भवति काले भवति दारुणः ।
स वै सुखमवाप्नोति लोकेऽमुष्मिन्निहैव च ॥ ३.२८.२५ ॥
Quien es suave cuando conviene y severo cuando conviene, alcanza la felicidad en este mundo y en aquel otro.
3.28.26
क्षमाकालांस्तु वक्ष्यामि शृणु मे विस्तरेण तान् ।
ये ते नित्यमसंत्याज्या यथा प्राहुर्मनीषिणः ॥ ३.२८.२६ ॥
Hablaré de los momentos para la paciencia; escúchalos de mí en detalle, los que nunca deben abandonarse, como declaran los sabios.
3.28.27
पूर्वोपकारी यस्ते स्यादपराधे गरीयसि ।
उपकारेण तत्तस्य क्षन्तव्यमपराधिनः ॥ ३.२८.२७ ॥
Si quien antes te hizo un bien comete una gran ofensa, debe ser perdonado por el bien que te hizo.
3.28.28
अबुद्धिमाश्रितानां तु क्षन्तव्यमपराधिनाम् ।
न हि सर्वत्र पाण्डित्वं सुलभं पुरुषेण वै ॥ ३.२८.२८ ॥
Los culpables que han recurrido a la necedad deben ser perdonados, pues la sabiduría no es fácil de alcanzar para el hombre en todas partes.
3.28.29
अथ चेद्बुद्धिजं कृत्वा ब्रूयुस्ते तदबुद्धिजम् ।
पापान्स्वल्पेऽपि तान्हन्यादपराधे तथाऽनृजून् ॥ ३.२८.२९ ॥
Pero si, habiendo actuado con inteligencia, dicen que fue hecho por necedad, hay que castigar incluso las ofensas leves de los malvados y los torcidos.
3.28.30
सर्वस्यैकोपराधस्ते क्षन्तव्यः प्राणिनो भवेत् ।
द्वितीये सति वध्यस्तु स्वल्पेऽप्यपकृते भवेत् ॥ ३.२८.३० ॥
La única ofensa de cualquier ser vivo debe ser perdonada; pero si ocurre por segunda vez, incluso por un agravio leve, puede merecer ser muerto.
3.28.31
अजानता भवेत्कश्चिदपराधः कृतो यदि ।
क्षन्तव्यमेव तस्याहुः सुपरीक्ष्य परीक्षया ॥ ३.२८.३१ ॥
Si alguien comete una falta sin saberlo, dicen que debe ser perdonada, tras examinarla cuidadosamente.
3.28.32
मृदुना दारुणं हन्ति मृदुना हन्त्यदारुणम् ।
नासाध्यं मृदुना किंचित्तस्मात्तीव्रतरं मृदु ॥ ३.२८.३२ ॥
Con suavidad se vence al duro, y con suavidad se vence al suave; nada es inalcanzable por la suavidad, por eso la suavidad es lo más aguzado.
3.28.33
देशकालौ तु संप्रेक्ष्य बलाबलमथात्मनः ।
अन्वीक्ष्यकारणं चैव कार्यं तेजः क्षमापि वा ॥ ३.२८.३३ ॥
Tras considerar bien el lugar y el tiempo, y sopesar la propia fuerza y debilidad, e indagar también la causa, se debe actuar, ya sea con vigor o con paciencia.
3.28.34
नादेशकाले किंचित्स्याद्देशकालौ प्रतीक्षताम् ।
तथा लोकभयाच्चैव क्षन्तव्यमपराधितम् ॥ ३.२८.३४ ॥
Nada debe hacerse en lugar y tiempo inadecuados; hay que esperar el lugar y el tiempo oportunos. Asimismo, por temor a la gente, debe perdonarse al ofensor.
3.28.35
एत एवंविधाः कालाः क्षमायाः परिकीर्तिताः ।
अतोऽन्यथाऽनुवर्तत्सु तेजसः काल उच्यते ॥ ३.२८.३५ ॥
Tales son los tiempos declarados para la paciencia; para quienes actúan de otro modo, se dice que llega el tiempo del vigor.
3.28.36
तदहं तेजसः कालं तव मन्ये नराधिप ।
धार्तराष्ट्रेषु लुब्धेषु सततं चापकारिषु ॥ ३.२८.३६ ॥
Por tanto, señor de los hombres, considero que ha llegado el momento de que muestres tu vigor contra los codiciosos hijos de Dhṛtarāṣṭra, que constantemente te han hecho daño.
3.28.37
न हि कश्चित्क्षमाकालो विद्यतेऽद्य कुरून्प्रति ।
तेजसश्चागते काले तेज उत्स्रष्टुमर्हसि ॥ ३.२८.३७ ॥
Hoy no hay tiempo de clemencia hacia los Kurus. Cuando llegue el tiempo del ardor, debes liberar tu ardor.
3.28.38
मृदुर्भवत्यवज्ञातस्तीक्ष्णादुद्विजते जनः ।
काले प्राप्ते द्वयं चैतद्यो वेद स महीपतिः ॥ ३.२८.३८ ॥
El hombre apacible es despreciado; la gente huye del duro. Cuando llega el momento oportuno, quien conoce estas dos cosas es el señor de la tierra.