ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.28.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
प्रह्लादस्य च संवादं बलेर्वैरोचनस्य च ॥ ३.२८.१ ॥
ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସକୁ ଉଦାହରଣ ଭାବେ ଦିଅନ୍ତି — ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ବିରୋଚନ-ପୁତ୍ର ବଳିଙ୍କ ସଂବାଦ।
3.28.2
असुरेन्द्रं महाप्राज्ञं धर्माणामागतागमम् ।
बलिः पप्रच्छ दैत्येनद्रं प्रह्लादं पितरं पितुः ॥ ३.२८.२ ॥
ବଳି, ଅସୁରେନ୍ଦ୍ର, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ନିଜ ପିତାଙ୍କ ପିତା ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
3.28.3
क्षमा स्विच्छ्रेयसी तात उताहो तेज इत्युत ।
एतन्मे संशयं तात यथावद्ब्रूहि पृच्छते ॥ ३.२८.३ ॥
'ତାତ, କ୍ଷମା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନା ତେଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ? ମୋର ଏହି ସଂଶୟ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କୁହନ୍ତୁ, ମୁଁ ପଚାରୁଛି।'
3.28.4
श्रेयो यदत्र धर्मज्ञ ब्रूहि मे तदसंशयम् ।
करिष्यामि हि तत्सर्वं यथावदनुशासनम् ॥ ३.२८.४ ॥
ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଏଥିରେ ଯାହା ଶ୍ରେୟସ୍କର ତାହା ମୋତେ ନିଃସନ୍ଦେହରେ କୁହନ୍ତୁ। ସେହି ସମସ୍ତ ଉପଦେଶ ମୁଁ ଯଥାଯଥ ପାଳନ କରିବି।
3.28.5
तस्मै प्रोवाच तत्सर्वमेवं पृष्टः पितामहः ।
सर्वनिश्चयवित्प्राज्ञः संशयं परिपृच्छते ॥ ३.२८.५ ॥
ଏପରି ପଚରାଗଲେ ପିତାମହ ତାଙ୍କୁ ସବୁ କହିଲେ। ସମସ୍ତ ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣିଥିବା ସେହି ପ୍ରାଜ୍ଞ ପଚାରିବାବାଲାଙ୍କ ସଂଶୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଝି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
3.28.6
न श्रेयः सततं तेजो न नित्यं श्रेयसी क्षमा ।
इति तात विजानीहि द्वयमेतदसंशयम् ॥ ३.२८.६ ॥
'ତାତ, ତେଜ ସଦା ଶ୍ରେୟସ୍କର ନୁହେଁ; କ୍ଷମା ମଧ୍ୟ ନିତ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହେଁ। ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ନିଃସନ୍ଦେହରେ ଜାଣ।'
3.28.7
यो नित्यं क्षमते तात बहून्दोषान्स विन्दति ।
भृत्याः परिभवन्त्येनमुदासीनास्तथाऽरयः ॥ ३.२८.७ ॥
ଯେ ସର୍ବଦା କ୍ଷମା କରେ, ହେ ତାତ, ସେ ବହୁ ଦୋଷ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଭୃତ୍ୟମାନେ ତାକୁ ଅପମାନ କରନ୍ତି; ଉଦାସୀନ ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ସେପରି କରନ୍ତି।
3.28.8
सर्वभूतानि चाप्यस् न नमन्ते कदाचन ।
तस्मान्नित्यं क्षमा तात पण्डितैरपि वर्जिता ॥ ३.२८.८ ॥
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ କେବେ ବି ନମନ୍ତି ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ତାତ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷମାକୁ ସର୍ବଦା ବର୍ଜନ କରନ୍ତି।
3.28.9
अवज्ञाय हितं भृत्या भजन्ते बहुदोषताम् ।
आदातुं चास्य वित्तानि प्रार्थयन्तेऽल्पचेतसः ॥ ३.२८.९ ॥
ଭୃତ୍ୟମାନେ ହିତକୁ ଅବହେଳା କରି ବହୁ ଦୋଷକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି ଲୋକମାନେ ତାର ଧନ ଛଡ଼ାଇ ନେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।
3.28.10
यानं वस्त्राण्यलंकाराञ्शयनान्यासनानि च ।
भोजनान्यथ पानानि सर्वोपकरणानि च ॥ ३.२८.१० ॥
ଯାନ, ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର, ଶଯ୍ୟା ଓ ଆସନ, ଭୋଜନ, ପାନୀୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ।
3.28.11
आददीरन्नधिकृता यथाकाममचेतसः ।
प्रदिष्टानि च देयानि न दद्युर्भर्तृशासनात् ॥ ३.२८.११ ॥
ଅଧିକାର ପାଇଥିବା ଅବିବେକୀମାନେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ନିଅନ୍ତି; ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଯାହା ଦେବାର କଥା, ତାହା ମଧ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।
3.28.12
न चैनं भर्तृपूजाभिः पूजयन्ति कदाचन ।
अव्रज्ञानं हि लोकेऽस्मिन्मरणादपि गर्हितम् ॥ ३.२८.१२ ॥
ସେମାନେ ତାକୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନରେ କେବେ ବି ସମ୍ମାନ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ଜଗତରେ ଅବମାନନା ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦନୀୟ।
3.28.13
क्षमिणं तादृशं तांत ब्रुवन्ति कटुकान्यपि ।
प्रेष्याः पुत्राश्च भृत्याश्च तथोदासीनवृत्तयः ॥ ३.२८.१३ ॥
କ୍ଷମାଶୀଳ ଏପରି ଲୋକଙ୍କୁ, ହେ ତାତ, ଲୋକେ କଟୁ ବାକ୍ୟ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି। ସେବକ, ପୁତ୍ର ଓ ଭୃତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଦାସୀନ ଆଚରଣ କରନ୍ତି।
3.28.14
अप्यस्य दारानिच्छन्ति परिभूय क्षमावतः ।
दाराश्चास्य प्रवर्तन्ते यथाकाममचेतसः ॥ ३.२८.१४ ॥
କ୍ଷମାଶୀଳଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି ଲୋକେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି; ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଜ୍ଞାନରେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଆଚରଣ କରନ୍ତି।
3.28.15
तथा च नित्यमुदिता यदि नाल्पमपीश्वरात् ।
अकृतोपद्रवः कश्चिन्महानपि न पूज्यते। ॥ ३.२८.१५ ॥
ସେହିପରି, ସର୍ବଦା ଆନନ୍ଦିତ ଥାଇ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଭୁଙ୍କଠାରୁ ଅଳ୍ପ ମଧ୍ୟ ନ ପାଇ ଓ କୌଣସି ଉପଦ୍ରବ ନ କରି, ମହାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
3.28.16
पूजयन्ति नरा नागान्न तार्क्ष्यं नामघातिनम् ।
एते चान्ये च बहवो नित्यं दोषाः क्षमावताम्। ॥ ३.२८.१६ ॥
ଲୋକେ ନାଗମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ନାମ ନାଶକାରୀ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ (ଗରୁଡ଼)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିସବୁ ଏବଂ ଆହୁରି ଅନେକ ଦୋଷ କ୍ଷମାଶୀଳମାନଙ୍କଠାରେ ସର୍ବଦା ଥାଏ।
3.28.17
अथ वैरोचने दोषानिमान्विद्ध्यक्षमांवताम् ।
अथ वैरोचने दोषानिमान्विद्ध्यक्षमावताम् ॥ ३.२८.१७ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ, ହେ ବୈରୋଚନ, ଏହି ଦୋଷସବୁକୁ ଅକ୍ଷମାଶୀଳମାନଙ୍କର ବୋଲି ଜାଣ। ବର୍ତ୍ତମାନ, ହେ ବୈରୋଚନ, ଏହି ଦୋଷସବୁକୁ ଅକ୍ଷମାଶୀଳମାନଙ୍କର ବୋଲି ଜାଣ।
3.28.18
अस्थाने यदि वा स्थाने सततं रजसावृतः ।
क्रुद्धो दण्डान्प्रणयति विविधान्स्वेन तेजसा ॥ ३.२८.१८ ॥
ଅସ୍ଥାନରେ ହେଉ କି ସ୍ଥାନରେ ହେଉ, ସର୍ବଦା ରଜୋଗୁଣରେ ଆବୃତ ବ୍ୟକ୍ତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ନିଜ ତେଜରେ ନାନା ଦଣ୍ଡ ଦିଏ।
3.28.19
मित्रैः सह विरोधं च प्राप्नुते तेजसाऽऽवृतः ।
आप्नोति द्वेष्यतां चैव लोकात्स्वजनतस्तथा ॥ ३.२८.१९ ॥
ତେଜରେ ଆବୃତ ବ୍ୟକ୍ତି ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ବିରୋଧ ପାଏ; ଏବଂ ଲୋକ ଓ ନିଜ ସ୍ୱଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱେଷର ପାତ୍ର ହୁଏ।
3.28.20
सोऽवमानादर्थहानिमुपालम्भमनादरम् ।
संतापद्वेषमोहांश्च शत्रूंश्च लभते नरः ॥ ३.२८.२० ॥
ଅପମାନ ଯୋଗୁ ସେ ମନୁଷ୍ୟ ଧନହାନି, ନିନ୍ଦା, ଅନାଦର, ସନ୍ତାପ, ଦ୍ୱେଷ, ମୋହ ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ପାଏ।
3.28.21
क्रोधाद्दण्डान्मनुष्येषु विविधान्पुरुषोऽनयात् ।
भ्रश्यते शीघ्रमैश्वर्यात्प्राणेभ्यः स्वजनादपि ॥ ३.२८.२१ ॥
କ୍ରୋଧବଶତଃ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅନ୍ୟାୟରେ ବହୁବିଧ ଦଣ୍ଡ ଦେଉଥିବା ପୁରୁଷ ଶୀଘ୍ର ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରାଣ ଏବଂ ନିଜ ସ୍ୱଜନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୁଏ।
3.28.22
योपकर्तॄश्च हर्तॄश्च तेजसैवोपगच्छति ।
तस्मादुद्विजते लोकः सर्पाद्वेश्मगतादिव ॥ ३.२८.२२ ॥
ଯିଏ ନିଜ ଉପକାରୀ ଓ ଅପହରଣକାରୀଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ତେଜରେ ହିଁ ଆଚରଣ କରେ; ତେଣୁ ଲୋକେ ଘରେ ପଶିଥିବା ସାପ ପରି ତାଙ୍କଠାରୁ ଭୟ କରନ୍ତି।
3.28.23
यस्मादुद्विजतेलोकः कथं तस्य भवो भवेत् ।
अन्तरं तस्य दृष्ट्वैव लोको विकुरुते ध्रुवम् ॥ ३.२८.२३ ॥
ଲୋକେ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କଠାରୁ ଭୟ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ କିପରି ହେବ? ତାଙ୍କର ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖିବା ମାତ୍ରେ ଲୋକେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଆନ୍ତି।
3.28.24
तस्मान्नात्युत्सृजेत्तेजो न च नित्यं मृदुर्भवेत् ।
कालेकाले तु संप्राप्ते मृदुस्तीक्ष्णोपि वा भवेत् ॥ ३.२८.२४ ॥
ତେଣୁ ଅତ୍ୟଧିକ ତେଜ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ସଦା କୋମଳ ମଧ୍ୟ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସମୟ ଆସିଲେ କୋମଳ ଓ କଠୋର ଦୁଇଟି ହୋଇପାରେ।
3.28.25
काले मृदुर्यो भवति काले भवति दारुणः ।
स वै सुखमवाप्नोति लोकेऽमुष्मिन्निहैव च ॥ ३.२८.२५ ॥
ଯିଏ ସମୟାନୁସାରେ କୋମଳ ହୁଏ ଏବଂ ସମୟାନୁସାରେ କଠୋର ହୁଏ, ସେ ଏ ଲୋକରେ ଓ ସେ ଲୋକରେ ସୁଖ ପାଏ।
3.28.26
क्षमाकालांस्तु वक्ष्यामि शृणु मे विस्तरेण तान् ।
ये ते नित्यमसंत्याज्या यथा प्राहुर्मनीषिणः ॥ ३.२८.२६ ॥
କ୍ଷମାର ସମୟ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି; ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋ ପାଖରୁ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଥିବା ପରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ କେବେ ବି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
3.28.27
पूर्वोपकारी यस्ते स्यादपराधे गरीयसि ।
उपकारेण तत्तस्य क्षन्तव्यमपराधिनः ॥ ३.२८.२७ ॥
ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ତୁମର ଉପକାର କରିଛି, ସେ ବଡ଼ ଅପରାଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ତାର ଉପକାର ସ୍ମରଣ କରି ସେହି ଅପରାଧୀକୁ କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ।
3.28.28
अबुद्धिमाश्रितानां तु क्षन्तव्यमपराधिनाम् ।
न हि सर्वत्र पाण्डित्वं सुलभं पुरुषेण वै ॥ ३.२८.२८ ॥
ଅବୁଦ୍ଧିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଥିବା ଅପରାଧୀମାନଙ୍କୁ କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ସବୁଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ସହଜରେ ମିଳେ ନାହିଁ।
3.28.29
अथ चेद्बुद्धिजं कृत्वा ब्रूयुस्ते तदबुद्धिजम् ।
पापान्स्वल्पेऽपि तान्हन्यादपराधे तथाऽनृजून् ॥ ३.२८.२९ ॥
କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେମାନେ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ବକ କରାଯାଇଥିବା କାମକୁ ଅବୁଦ୍ଧିରୁ ଜାତ ବୋଲି କହନ୍ତି, ତେବେ ସାମାନ୍ୟ ଅପରାଧରେ ମଧ୍ୟ ପାପୀ ଓ କପଟୀମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ।
3.28.30
सर्वस्यैकोपराधस्ते क्षन्तव्यः प्राणिनो भवेत् ।
द्वितीये सति वध्यस्तु स्वल्पेऽप्यपकृते भवेत् ॥ ३.२८.३० ॥
କୌଣସି ପ୍ରାଣୀର ଏକ ଅପରାଧ କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ହେଲେ, ସାମାନ୍ୟ ଅପକାର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେ ବଧଯୋଗ୍ୟ ହୋଇପାରେ।
3.28.31
अजानता भवेत्कश्चिदपराधः कृतो यदि ।
क्षन्तव्यमेव तस्याहुः सुपरीक्ष्य परीक्षया ॥ ३.२८.३१ ॥
ଅଜାଣତରେ ଯଦି କାହାରିଦ୍ୱାରା ଅପରାଧ ହୁଏ, ତେବେ ତାକୁ କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ—ଭଲ ଭାବେ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ପରେ।
3.28.32
मृदुना दारुणं हन्ति मृदुना हन्त्यदारुणम् ।
नासाध्यं मृदुना किंचित्तस्मात्तीव्रतरं मृदु ॥ ३.२८.३२ ॥
ମୃଦୁତାରେ କଠୋରକୁ ମଧ୍ୟ ବଧ କରାଯାଏ, ଏବଂ ମୃଦୁକୁ ମଧ୍ୟ। ମୃଦୁତାରେ କିଛି ଅସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ମୃଦୁତା ହିଁ ସର୍ବାଧିକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ।
3.28.33
देशकालौ तु संप्रेक्ष्य बलाबलमथात्मनः ।
अन्वीक्ष्यकारणं चैव कार्यं तेजः क्षमापि वा ॥ ३.२८.३३ ॥
ଦେଶ ଓ କାଳକୁ ଭଲ ଭାବେ ଦେଖି, ନିଜର ବଳ ଓ ଦୁର୍ବଳତା ମାପି, କାରଣକୁ ମଧ୍ୟ ବିଚାରି କରିବା ଉଚିତ—ତେଜ ଦେଖାଇବା କିମ୍ବା କ୍ଷମା କରିବା।
3.28.34
नादेशकाले किंचित्स्याद्देशकालौ प्रतीक्षताम् ।
तथा लोकभयाच्चैव क्षन्तव्यमपराधितम् ॥ ३.२८.३४ ॥
ଅନୁଚିତ ଦେଶ ଓ କାଳରେ କିଛି ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଦେଶ ଓ କାଳ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ସେହିପରି ଲୋକଭୟରୁ ମଧ୍ୟ ଅପରାଧୀକୁ କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ।
3.28.35
एत एवंविधाः कालाः क्षमायाः परिकीर्तिताः ।
अतोऽन्यथाऽनुवर्तत्सु तेजसः काल उच्यते ॥ ३.२८.३५ ॥
କ୍ଷମା ପାଇଁ ଏପରି କାଳ କୁହାଯାଇଛି। ଏହାର ବିପରୀତ ଆଚରଣ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ତେଜ ଦେଖାଇବାର କାଳ କୁହାଯାଏ।
3.28.36
तदहं तेजसः कालं तव मन्ये नराधिप ।
धार्तराष्ट्रेषु लुब्धेषु सततं चापकारिषु ॥ ३.२८.३६ ॥
ତେଣୁ, ହେ ନରାଧିପ, ମୋ ମତରେ ତୁମ ପାଇଁ ତେଜ ଦେଖାଇବାର ସମୟ ଆସିଛି—ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଲୋଭୀ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରତି, ଯେଉଁମାନେ ସତତ ଅପକାର କରିଆସିଛନ୍ତି।
3.28.37
न हि कश्चित्क्षमाकालो विद्यतेऽद्य कुरून्प्रति ।
तेजसश्चागते काले तेज उत्स्रष्टुमर्हसि ॥ ३.२८.३७ ॥
ଆଜି କୁରୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କ୍ଷମାର ସମୟ ନାହିଁ। ତେଜର ସମୟ ଆସିଲେ ତୁମେ ତେଜ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ।
3.28.38
मृदुर्भवत्यवज्ञातस्तीक्ष्णादुद्विजते जनः ।
काले प्राप्ते द्वयं चैतद्यो वेद स महीपतिः ॥ ३.२८.३८ ॥
କୋମଳ ବ୍ୟକ୍ତି ଅବଜ୍ଞିତ ହୁଏ; କଠୋରଙ୍କଠାରୁ ଲୋକେ ଦୂରେ ରହନ୍ତି। ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଆସିଲେ ଯିଏ ଏ ଦୁଇଟି ଜାଣେ, ସେ ରାଜା।