มหาภารตะ · อัธยายะ 3.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.28.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
प्रह्लादस्य च संवादं बलेर्वैरोचनस्य च ॥ ३.२८.१ ॥
ที่นี่ก็มีผู้ยกเรื่องเก่าแก่นี้มาเล่า คือบทสนทนาระหว่างพระประหลาทกับพลิ บุตรของไวโรจนะ
3.28.2
असुरेन्द्रं महाप्राज्ञं धर्माणामागतागमम् ।
बलिः पप्रच्छ दैत्येनद्रं प्रह्लादं पितरं पितुः ॥ ३.२८.२ ॥
พลิทูลถามพระประหลาท ผู้เป็นจอมอสูร ผู้มีปัญญายิ่ง ผู้รู้ถึงหน้าที่ทั้งหลายโดยแจ่มแจ้ง ผู้เป็นจอมไดตยะ ซึ่งเป็นบิดาของบิดาของตน
3.28.3
क्षमा स्विच्छ्रेयसी तात उताहो तेज इत्युत ।
एतन्मे संशयं तात यथावद्ब्रूहि पृच्छते ॥ ३.२८.३ ॥
พ่อผู้เป็นที่รัก ความอดทนหรือเป็นความดีกว่า หรือเป็นพลังอำนาจ หรือจะว่าอย่างไรกันแน่ พ่อผู้เป็นที่รัก โปรดอธิบายความสงสัยนี้ของข้าพเจ้าตามความเป็นจริง ข้าพเจ้าขอถาม
3.28.4
श्रेयो यदत्र धर्मज्ञ ब्रूहि मे तदसंशयम् ।
करिष्यामि हि तत्सर्वं यथावदनुशासनम् ॥ ३.२८.४ ॥
ผู้รู้ธรรม โปรดบอกข้าพเจ้าโดยปราศจากความสงสัยว่าสิ่งใดเป็นความดีในเรื่องนี้ ข้าพเจ้าจะปฏิบัติตามคำสั่งสอนนั้นทั้งหมดตามความเป็นจริง
3.28.5
तस्मै प्रोवाच तत्सर्वमेवं पृष्टः पितामहः ।
सर्वनिश्चयवित्प्राज्ञः संशयं परिपृच्छते ॥ ३.२८.५ ॥
เมื่อถูกถามเช่นนั้น ปู่จึงกล่าวทุกสิ่งนั้นแก่เขา ท่านผู้มีปัญญา ผู้รู้ความแน่นอนทั้งปวง เข้าใจความสงสัยของผู้ถามอย่างถ่องแท้ จึงตอบ
3.28.6
न श्रेयः सततं तेजो न नित्यं श्रेयसी क्षमा ।
इति तात विजानीहि द्वयमेतदसंशयम् ॥ ३.२८.६ ॥
พ่อผู้เป็นที่รัก พลังอำนาจไม่ได้เป็นความดีเสมอไป และความอดทนก็ไม่ได้ดีกว่าเสมอไป จงเข้าใจสองสิ่งนี้โดยไม่ต้องสงสัย
3.28.7
यो नित्यं क्षमते तात बहून्दोषान्स विन्दति ।
भृत्याः परिभवन्त्येनमुदासीनास्तथाऽरयः ॥ ३.२८.७ ॥
ลูกผู้เป็นที่รัก ผู้ที่อดทนอยู่เสมอย่อมประสบโทษมากมาย บ่าวไพร่ดูหมิ่นเขา คนเฉยเมยและศัตรูก็ทำเช่นเดียวกัน
3.28.8
सर्वभूतानि चाप्यस् न नमन्ते कदाचन ।
तस्मान्नित्यं क्षमा तात पण्डितैरपि वर्जिता ॥ ३.२८.८ ॥
สรรพสัตว์ทั้งปวงไม่เคยก้มหัวให้เลยสักครั้ง เพราะฉะนั้น ลูกผู้เป็นที่รัก แม้ปราชญ์ก็ยังหลีกเลี่ยงความอดทนเสมอ
3.28.9
अवज्ञाय हितं भृत्या भजन्ते बहुदोषताम् ।
आदातुं चास्य वित्तानि प्रार्थयन्तेऽल्पचेतसः ॥ ३.२८.९ ॥
บ่าวไพร่ละเลยประโยชน์ของนาย แล้วกลับก่อโทษมากมาย คนใจต่ำก็ปรารถนาจะยึดทรัพย์สมบัติของเขา
3.28.10
यानं वस्त्राण्यलंकाराञ्शयनान्यासनानि च ।
भोजनान्यथ पानानि सर्वोपकरणानि च ॥ ३.२८.१० ॥
ยานพาหนะ เครื่องนุ่งห่ม เครื่องประดับ เตียงนอนและที่นั่ง อาหารและเครื่องดื่ม และเครื่องใช้ทั้งปวง
3.28.11
आददीरन्नधिकृता यथाकाममचेतसः ।
प्रदिष्टानि च देयानि न दद्युर्भर्तृशासनात् ॥ ३.२८.११ ॥
ผู้ที่ได้รับมอบหมายให้ดูแลก็ไม่คิดอ่าน หยิบฉวยตามอำเภอใจ และไม่ยอมให้สิ่งที่สั่งให้มอบ แม้จะได้รับคำสั่งจากเจ้านายก็ตาม
3.28.12
न चैनं भर्तृपूजाभिः पूजयन्ति कदाचन ।
अव्रज्ञानं हि लोकेऽस्मिन्मरणादपि गर्हितम् ॥ ३.२८.१२ ॥
และพวกเขาก็ไม่เคยให้เกียรติเขาด้วยการยกย่องอย่างที่ควรแก่นาย ในโลกนี้ การไม่เคารพนั้นน่าตำหนิยิ่งกว่าแม้แต่ความตาย
3.28.13
क्षमिणं तादृशं तांत ब्रुवन्ति कटुकान्यपि ।
प्रेष्याः पुत्राश्च भृत्याश्च तथोदासीनवृत्तयः ॥ ३.२८.१३ ॥
ลูกผู้เป็นที่รัก คนอดทนเช่นนั้น ผู้คนมักพูดคำหยาบใส่ บ่าวรับใช้ บุตร และลูกจ้างก็มีท่าทีเฉยเมยเช่นกัน
3.28.14
अप्यस्य दारानिच्छन्ति परिभूय क्षमावतः ।
दाराश्चास्य प्रवर्तन्ते यथाकाममचेतसः ॥ ३.२८.१४ ॥
ผู้คนถึงกับปรารถนาภรรยาของผู้อดทนนั้น เมื่อได้ดูหมิ่นเขาแล้ว และภรรยาของเขาก็ประพฤติตามอำเภอใจโดยไม่คิดอ่าน
3.28.15
तथा च नित्यमुदिता यदि नाल्पमपीश्वरात् ।
अकृतोपद्रवः कश्चिन्महानपि न पूज्यते। ॥ ३.२८.१५ ॥
ในทำนองเดียวกัน แม้ผู้ยิ่งใหญ่ที่เบิกบานใจอยู่เสมอ ไม่ได้รับแม้เพียงเล็กน้อยจากนาย และไม่ก่อความเดือดร้อนใด ก็ยังไม่ได้รับการยกย่อง
3.28.16
पूजयन्ति नरा नागान्न तार्क्ष्यं नामघातिनम् ।
एते चान्ये च बहवो नित्यं दोषाः क्षमावताम्। ॥ ३.२८.१६ ॥
มนุษย์ย่อมบูชานาคทั้งหลาย แต่ไม่บูชาตารกษ์ ผู้ทำลายนาม และความผิดเหล่านี้กับอีกมากมาย ย่อมเกิดแก่ผู้มีขันติอยู่เสมอ
3.28.17
अथ वैरोचने दोषानिमान्विद्ध्यक्षमांवताम् ।
अथ वैरोचने दोषानिमान्विद्ध्यक्षमावताम् ॥ ३.२८.१७ ॥
บัดนี้ ลูกของไววโรจนะ จงรู้ว่าโทษเหล่านี้เป็นของผู้ไม่อดทน บัดนี้ ลูกของไววโรจนะ จงรู้ว่าโทษเหล่านี้เป็นของผู้ไม่อดทน
3.28.18
अस्थाने यदि वा स्थाने सततं रजसावृतः ।
क्रुद्धो दण्डान्प्रणयति विविधान्स्वेन तेजसा ॥ ३.२८.१८ ॥
ไม่ว่าจะโดยไม่มีเหตุผลหรือมีเหตุผล ผู้ที่ถูกราคะปกคลุมอยู่เสมอ โกรธเคือง ย่อมลงโทษต่าง ๆ นานาด้วยอำนาจรัศมีของตน
3.28.19
मित्रैः सह विरोधं च प्राप्नुते तेजसाऽऽवृतः ।
आप्नोति द्वेष्यतां चैव लोकात्स्वजनतस्तथा ॥ ३.२८.१९ ॥
ผู้ถูกห่อหุ้มด้วยพลังอันร้อนแรง ย่อมประสบความขัดแย้งแม้กับมิตรสหาย และกลายเป็นที่เกลียดชังของประชาชนและของญาติพี่น้องของตนเองเช่นกัน
3.28.20
सोऽवमानादर्थहानिमुपालम्भमनादरम् ।
संतापद्वेषमोहांश्च शत्रूंश्च लभते नरः ॥ ३.२८.२० ॥
เพราะการดูหมิ่น บุรุษนั้นย่อมได้รับความสูญเสียทรัพย์ ถูกตำหนิ ถูกมองข้าม ความทุกข์ใจ ความเกลียดชัง ความหลง และศัตรู
3.28.21
क्रोधाद्दण्डान्मनुष्येषु विविधान्पुरुषोऽनयात् ।
भ्रश्यते शीघ्रमैश्वर्यात्प्राणेभ्यः स्वजनादपि ॥ ३.२८.२१ ॥
มนุษย์ผู้ใดด้วยความโกรธลงทัณฑ์ต่างๆ แก่ผู้คนโดยอธรรม ย่อมเสื่อมจากอำนาจอธิปไตยอย่างรวดเร็ว จากชีวิต และแม้แต่จากญาติของตน
3.28.22
योपकर्तॄश्च हर्तॄश्च तेजसैवोपगच्छति ।
तस्मादुद्विजते लोकः सर्पाद्वेश्मगतादिव ॥ ३.२८.२२ ॥
ผู้ใดใช้เพียงพลังอันร้อนแรงต่อทั้งผู้ที่ทำคุณแก่ตนและผู้ที่ปล้นชิงตน เหตุนั้นโลกจึงหวาดกลัวเขา เหมือนกับหวาดกลัวงูที่เข้ามาอยู่ในบ้าน
3.28.23
यस्मादुद्विजतेलोकः कथं तस्य भवो भवेत् ।
अन्तरं तस्य दृष्ट्वैव लोको विकुरुते ध्रुवम् ॥ ३.२८.२३ ॥
เมื่อโลกหวาดกลัวเขา ความเจริญรุ่งเรืองของเขาจะยืนยงได้อย่างไร ทันทีที่เห็นจุดอ่อนของเขา ประชาชนย่อมหันหลังให้เขาเป็นแน่
3.28.24
तस्मान्नात्युत्सृजेत्तेजो न च नित्यं मृदुर्भवेत् ।
कालेकाले तु संप्राप्ते मृदुस्तीक्ष्णोपि वा भवेत् ॥ ३.२८.२४ ॥
เหตุนั้น ไม่ควรปล่อยพลังอันร้อนแรงอย่างเกินควร และไม่ควรอ่อนโยนอยู่เสมอ เมื่อถึงคราวอันควร ควรอ่อนโยนหรือเด็ดขาดตามกาลเวลา
3.28.25
काले मृदुर्यो भवति काले भवति दारुणः ।
स वै सुखमवाप्नोति लोकेऽमुष्मिन्निहैव च ॥ ३.२८.२५ ॥
ผู้ใดอ่อนโยนในเวลาอันควร และดุดันในเวลาอันควร ผู้นั้นย่อมได้รับความสุข ทั้งในโลกนี้และในโลกหน้า
3.28.26
क्षमाकालांस्तु वक्ष्यामि शृणु मे विस्तरेण तान् ।
ये ते नित्यमसंत्याज्या यथा प्राहुर्मनीषिणः ॥ ३.२८.२६ ॥
เราจะกล่าวถึงกาลแห่งความอดทน จงฟังจากเราโดยพิสดารเถิด คือกาลที่ไม่ควรละทิ้งเป็นนิตย์ ดังที่ปราชญ์ทั้งหลายได้กล่าวไว้
3.28.27
पूर्वोपकारी यस्ते स्यादपराधे गरीयसि ।
उपकारेण तत्तस्य क्षन्तव्यमपराधिनः ॥ ३.२८.२७ ॥
ถ้าผู้ที่เคยทำคุณแก่ท่านในอดีต ได้กระทำความผิดอันหนักหนา ผู้กระทำผิดนั้นต้องได้รับการอภัย เพราะคุณความดีที่เขาเคยทำแก่ท่าน
3.28.28
अबुद्धिमाश्रितानां तु क्षन्तव्यमपराधिनाम् ।
न हि सर्वत्र पाण्डित्वं सुलभं पुरुषेण वै ॥ ३.२८.२८ ॥
ผู้กระทำผิดที่หลงทำไปด้วยความเขลา ต้องได้รับการอภัย เพราะความเป็นปราชญ์นั้นหาได้โดยง่ายสำหรับมนุษย์ทุกหนทุกแห่งไม่
3.28.29
अथ चेद्बुद्धिजं कृत्वा ब्रूयुस्ते तदबुद्धिजम् ।
पापान्स्वल्पेऽपि तान्हन्यादपराधे तथाऽनृजून् ॥ ३.२८.२९ ॥
แต่ถ้าพวกเขาทำไปด้วยปัญญา แล้วกลับกล่าวว่าทำไปด้วยความเขลา ก็พึงลงโทษแม้ความผิดเล็กน้อยของคนชั่วและคนคดโกงเหล่านั้น
3.28.30
सर्वस्यैकोपराधस्ते क्षन्तव्यः प्राणिनो भवेत् ।
द्वितीये सति वध्यस्तु स्वल्पेऽप्यपकृते भवेत् ॥ ३.२८.३० ॥
ความผิดครั้งเดียวของสัตว์ที่มีชีวิตใดๆ ต้องได้รับการอภัย แต่ถ้าเกิดขึ้นเป็นครั้งที่สอง แม้เป็นความผิดเล็กน้อย เขาอาจสมควรถูกฆ่าได้
3.28.31
अजानता भवेत्कश्चिदपराधः कृतो यदि ।
क्षन्तव्यमेव तस्याहुः सुपरीक्ष्य परीक्षया ॥ ३.२८.३१ ॥
หากมีผู้กระทำความผิดโดยไม่รู้ตัว ท่านกล่าวว่าต้องให้อภัยแก่เขา หลังจากพิจารณาอย่างรอบคอบแล้ว
3.28.32
मृदुना दारुणं हन्ति मृदुना हन्त्यदारुणम् ।
नासाध्यं मृदुना किंचित्तस्मात्तीव्रतरं मृदु ॥ ३.२८.३२ ॥
ด้วยความอ่อนโยนย่อมปราบผู้ดุร้ายได้ และด้วยความอ่อนโยนย่อมปราบผู้อ่อนโยนได้เช่นกัน ไม่มีสิ่งใดที่ความอ่อนโยนทำไม่สำเร็จ เหตุนั้นความอ่อนโยนจึงเป็นสิ่งที่คมที่สุด
3.28.33
देशकालौ तु संप्रेक्ष्य बलाबलमथात्मनः ।
अन्वीक्ष्यकारणं चैव कार्यं तेजः क्षमापि वा ॥ ३.२८.३३ ॥
เมื่อพิจารณาสถานที่และเวลาให้ดี ทั้งชั่งกำลังและความอ่อนแอของตน และตรวจสอบเหตุแห่งเรื่องนั้นด้วย ควรกระทำการ คือใช้พลังหรือใช้ความอดทน
3.28.34
नादेशकाले किंचित्स्याद्देशकालौ प्रतीक्षताम् ।
तथा लोकभयाच्चैव क्षन्तव्यमपराधितम् ॥ ३.२८.३४ ॥
ไม่ควรกระทำสิ่งใดในสถานที่และเวลาที่ไม่เหมาะสม ควรรอสถานที่และเวลาที่เหมาะสม และเพราะความกลัวต่อประชาชนเช่นกัน ผู้กระทำผิดก็ควรได้รับการอภัย
3.28.35
एत एवंविधाः कालाः क्षमायाः परिकीर्तिताः ।
अतोऽन्यथाऽनुवर्तत्सु तेजसः काल उच्यते ॥ ३.२८.३५ ॥
นี่คือกาลแห่งความอดทนที่ได้ประกาศไว้ดังนี้ ส่วนสำหรับผู้ที่ประพฤติต่างออกไป กาลแห่งพลังจึงกล่าวว่าได้มาถึงแล้ว
3.28.36
तदहं तेजसः कालं तव मन्ये नराधिप ।
धार्तराष्ट्रेषु लुब्धेषु सततं चापकारिषु ॥ ३.२८.३६ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ เหตุนั้นเราเห็นว่านี่คือเวลาที่พระองค์จะแสดงพลังของพระองค์ ต่อบุตรทั้งหลายของธฤตราษฎร์ผู้โลภมาก และผู้ที่ทำอันตรายแก่พระองค์อยู่เสมอ
3.28.37
न हि कश्चित्क्षमाकालो विद्यतेऽद्य कुरून्प्रति ।
तेजसश्चागते काले तेज उत्स्रष्टुमर्हसि ॥ ३.२८.३७ ॥
ในวันนี้ไม่มีกาลแห่งความอดทนต่อเหล่ากุรุเลย เมื่อกาลแห่งความดุดันมาถึงแล้ว พระองค์ควรปล่อยความดุดันของพระองค์ออกไป
3.28.38
मृदुर्भवत्यवज्ञातस्तीक्ष्णादुद्विजते जनः ।
काले प्राप्ते द्वयं चैतद्यो वेद स महीपतिः ॥ ३.२८.३८ ॥
ผู้อ่อนโยนย่อมถูกดูแคลน ประชาชนย่อมหวาดหวั่นต่อผู้ดุร้าย เมื่อถึงกาลอันควรแล้ว ผู้ที่รู้ทั้งสองอย่างนี้ คือผู้นั้นแลเป็นเจ้าแห่งแผ่นดิน