മഹാഭാരതം · അധ്യായം 3.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.28.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
प्रह्लादस्य च संवादं बलेर्वैरोचनस्य च ॥ ३.२८.१ ॥
ഇവിടെയും ആളുകൾ ഈ പുരാതന ഇതിഹാസം ഉദാഹരിക്കുന്നു — പ്രഹ്ലാദനും വിരോചനപുത്രനായ ബലിയും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണം.
3.28.2
असुरेन्द्रं महाप्राज्ञं धर्माणामागतागमम् ।
बलिः पप्रच्छ दैत्येनद्रं प्रह्लादं पितरं पितुः ॥ ३.२८.२ ॥
ബലി, അസുരേന്ദ്രനും മഹാപ്രാജ്ഞനും ധർമജ്ഞനും ദൈത്യേന്ദ്രനുമായ തന്റെ പിതാവിന്റെ പിതാവ് പ്രഹ്ലാദനോട് ചോദിച്ചു.
3.28.3
क्षमा स्विच्छ्रेयसी तात उताहो तेज इत्युत ।
एतन्मे संशयं तात यथावद्ब्रूहि पृच्छते ॥ ३.२८.३ ॥
'താതാ, ക്ഷമയോ തേജസ്സോ ഏതാണ് ശ്രേഷ്ഠം? എന്റെ ഈ സംശയം യഥാർഥമായി പറഞ്ഞുതരൂ, ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു.'
3.28.4
श्रेयो यदत्र धर्मज्ञ ब्रूहि मे तदसंशयम् ।
करिष्यामि हि तत्सर्वं यथावदनुशासनम् ॥ ३.२८.४ ॥
ധർമജ്ഞാ, ഇതിൽ ഏതാണ് ശ്രേയസ്കരമെന്ന് എനിക്ക് സംശയമില്ലാതെ പറഞ്ഞുതരൂ. ആ ഉപദേശമെല്ലാം ഞാൻ യഥാർഥമായി അനുഷ്ഠിക്കും.
3.28.5
तस्मै प्रोवाच तत्सर्वमेवं पृष्टः पितामहः ।
सर्वनिश्चयवित्प्राज्ञः संशयं परिपृच्छते ॥ ३.२८.५ ॥
ഇങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ പിതാമഹൻ അവനോട് എല്ലാം പറഞ്ഞു. എല്ലാ നിശ്ചയങ്ങളും അറിയുന്ന ആ പ്രാജ്ഞൻ ചോദിക്കുന്നവന്റെ സംശയം പൂർണമായി മനസ്സിലാക്കി മറുപടി പറഞ്ഞു.
3.28.6
न श्रेयः सततं तेजो न नित्यं श्रेयसी क्षमा ।
इति तात विजानीहि द्वयमेतदसंशयम् ॥ ३.२८.६ ॥
'താതാ, തേജസ്സ് എപ്പോഴും ശ്രേയസ്കരമല്ല; ക്ഷമയും നിത്യമായി ശ്രേഷ്ഠമല്ല. ഈ രണ്ടും സംശയമില്ലാതെ അറിയൂ.'
3.28.7
यो नित्यं क्षमते तात बहून्दोषान्स विन्दति ।
भृत्याः परिभवन्त्येनमुदासीनास्तथाऽरयः ॥ ३.२८.७ ॥
എപ്പോഴും ക്ഷമിക്കുന്നവൻ, പ്രിയ പുത്രാ, പല ദോഷങ്ങളും നേടുന്നു. ഭൃത്യന്മാർ അവനെ അവഹേളിക്കുന്നു; ഉദാസീനരും ശത്രുക്കളും അങ്ങനെതന്നെ ചെയ്യുന്നു.
3.28.8
सर्वभूतानि चाप्यस् न नमन्ते कदाचन ।
तस्मान्नित्यं क्षमा तात पण्डितैरपि वर्जिता ॥ ३.२८.८ ॥
എല്ലാ ജീവികളും ഒരിക്കലും വണങ്ങുന്നില്ല. അതിനാൽ, പ്രിയ പുത്രാ, പണ്ഡിതന്മാരും ക്ഷമ എപ്പോഴും ഒഴിവാക്കുന്നു.
3.28.9
अवज्ञाय हितं भृत्या भजन्ते बहुदोषताम् ।
आदातुं चास्य वित्तानि प्रार्थयन्तेऽल्पचेतसः ॥ ३.२८.९ ॥
ഭൃത്യന്മാർ ഹിതത്തെ അവഗണിച്ച് പല ദോഷങ്ങളും സ്വീകരിക്കുന്നു. അല്പബുദ്ധികൾ അവന്റെ സമ്പത്ത് കവർന്നെടുക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
3.28.10
यानं वस्त्राण्यलंकाराञ्शयनान्यासनानि च ।
भोजनान्यथ पानानि सर्वोपकरणानि च ॥ ३.२८.१० ॥
വാഹനങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, അലങ്കാരങ്ങൾ, ശയ്യകൾ, ആസനങ്ങൾ, ഭോജനം, പാനീയങ്ങൾ, എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളും.
3.28.11
आददीरन्नधिकृता यथाकाममचेतसः ।
प्रदिष्टानि च देयानि न दद्युर्भर्तृशासनात् ॥ ३.२८.११ ॥
അധികാരമുള്ള അവിവേകികൾ ഇഷ്ടംപോലെ എടുക്കുന്നു; യജമാനന്റെ കല്പനയാൽ നൽകേണ്ടതും അവർ നൽകുന്നില്ല.
3.28.12
न चैनं भर्तृपूजाभिः पूजयन्ति कदाचन ।
अव्रज्ञानं हि लोकेऽस्मिन्मरणादपि गर्हितम् ॥ ३.२८.१२ ॥
യജമാനന് അർഹമായ ബഹുമാനത്തോടെ അവർ അവനെ ഒരിക്കലും ആദരിക്കുന്നില്ല. ഈ ലോകത്തിൽ അനാദരം മരണത്തെക്കാൾ പോലും നിന്ദ്യമാണ്.
3.28.13
क्षमिणं तादृशं तांत ब्रुवन्ति कटुकान्यपि ।
प्रेष्याः पुत्राश्च भृत्याश्च तथोदासीनवृत्तयः ॥ ३.२८.१३ ॥
ക്ഷമാശീലനായ അത്തരക്കാരനെ, പ്രിയ പുത്രാ, ജനങ്ങൾ കഠിനവാക്കുകളാൽ പോലും ആക്ഷേപിക്കുന്നു. ഭൃത്യരും പുത്രരും സേവകരും ഉദാസീനമായ പെരുമാറ്റമുള്ളവരാകുന്നു.
3.28.14
अप्यस्य दारानिच्छन्ति परिभूय क्षमावतः ।
दाराश्चास्य प्रवर्तन्ते यथाकाममचेतसः ॥ ३.२८.१४ ॥
ക്ഷമാശീലനെ അപമാനിച്ച് ആളുകൾ അയാളുടെ ഭാര്യമാരെയും ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അയാളുടെ ഭാര്യമാരും വിവേകമില്ലാതെ ഇഷ്ടംപോലെ പെരുമാറുന്നു.
3.28.15
तथा च नित्यमुदिता यदि नाल्पमपीश्वरात् ।
अकृतोपद्रवः कश्चिन्महानपि न पूज्यते। ॥ ३.२८.१५ ॥
അതുപോലെ, എപ്പോഴും സന്തുഷ്ടനായിരുന്നാലും, ഈശ്വരനിൽ നിന്ന് അല്പംപോലും ലഭിക്കാതെയും, ഒരു ഉപദ്രവവും ചെയ്യാതെയും ഇരുന്നാൽ, മഹാനായവനും ആദരിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
3.28.16
पूजयन्ति नरा नागान्न तार्क्ष्यं नामघातिनम् ।
एते चान्ये च बहवो नित्यं दोषाः क्षमावताम्। ॥ ३.२८.१६ ॥
മനുഷ്യർ നാഗങ്ങളെ പൂജിക്കുന്നു, പേര് നശിപ്പിക്കുന്ന താർക്ഷ്യനെ (ഗരുഡനെ) പൂജിക്കുന്നില്ല. ഇവയും മറ്റ് പല ദോഷങ്ങളും എപ്പോഴും ക്ഷമാശീലരിൽ ഉണ്ടാകുന്നു.
3.28.17
अथ वैरोचने दोषानिमान्विद्ध्यक्षमांवताम् ।
अथ वैरोचने दोषानिमान्विद्ध्यक्षमावताम् ॥ ३.२८.१७ ॥
ഇനി, വൈരോചനാ, ഈ ദോഷങ്ങളെ ക്ഷമയില്ലാത്തവരുടേതായി അറിയുക. ഇനി, വൈരോചനാ, ഈ ദോഷങ്ങളെ ക്ഷമയില്ലാത്തവരുടേതായി അറിയുക.
3.28.18
अस्थाने यदि वा स्थाने सततं रजसावृतः ।
क्रुद्धो दण्डान्प्रणयति विविधान्स्वेन तेजसा ॥ ३.२८.१८ ॥
അനുചിതമായ സ്ഥലത്തായാലും യുക്തമായ സ്ഥലത്തായാലും, എപ്പോഴും രജോഗുണത്താൽ മൂടപ്പെട്ടവൻ കോപിച്ച് സ്വന്തം തേജസ്സോടെ പലവിധ ശിക്ഷകൾ നൽകുന്നു.
3.28.19
मित्रैः सह विरोधं च प्राप्नुते तेजसाऽऽवृतः ।
आप्नोति द्वेष्यतां चैव लोकात्स्वजनतस्तथा ॥ ३.२८.१९ ॥
തേജസ്സിനാൽ മൂടപ്പെട്ടവൻ മിത്രങ്ങളോടും വിരോധം നേടുന്നു; ലോകത്തിന്റെയും സ്വജനങ്ങളുടെയും വെറുപ്പിന് പാത്രമാകുന്നു.
3.28.20
सोऽवमानादर्थहानिमुपालम्भमनादरम् ।
संतापद्वेषमोहांश्च शत्रूंश्च लभते नरः ॥ ३.२८.२० ॥
അപമാനത്താൽ ആ മനുഷ്യൻ ധനനഷ്ടവും, നിന്ദയും, അവഗണനയും, സന്താപവും, വിദ്വേഷവും, മോഹവും, ശത്രുക്കളെയും നേടുന്നു.
3.28.21
क्रोधाद्दण्डान्मनुष्येषु विविधान्पुरुषोऽनयात् ।
भ्रश्यते शीघ्रमैश्वर्यात्प्राणेभ्यः स्वजनादपि ॥ ३.२८.२१ ॥
കോപത്താൽ മനുഷ്യരുടെ മേൽ അന്യായമായി പലവിധ ശിക്ഷകൾ ചുമത്തുന്ന പുരുഷൻ വേഗം ഐശ്വര്യത്തിൽ നിന്നും, പ്രാണനിൽ നിന്നും, സ്വജനങ്ങളിൽ നിന്നും പോലും വീഴുന്നു.
3.28.22
योपकर्तॄश्च हर्तॄश्च तेजसैवोपगच्छति ।
तस्मादुद्विजते लोकः सर्पाद्वेश्मगतादिव ॥ ३.२८.२२ ॥
തനിക്ക് ഉപകാരം ചെയ്യുന്നവരെയും അപഹരിക്കുന്നവരെയും തേജസ്സോടെയാണ് സമീപിക്കുന്നത്; അതിനാൽ വീട്ടിൽ കയറിയ പാമ്പിനെ പോലെ ലോകം അവനെ ഭയപ്പെടുന്നു.
3.28.23
यस्मादुद्विजतेलोकः कथं तस्य भवो भवेत् ।
अन्तरं तस्य दृष्ट्वैव लोको विकुरुते ध्रुवम् ॥ ३.२८.२३ ॥
ലോകം അവനെ ഭയപ്പെടുമ്പോൾ അവന് എങ്ങനെ ഉന്നതി ഉണ്ടാകും? അവന്റെ ന്യൂനത കണ്ടാലുടൻ ലോകം തീർച്ചയായും അവനെതിരെ തിരിയുന്നു.
3.28.24
तस्मान्नात्युत्सृजेत्तेजो न च नित्यं मृदुर्भवेत् ।
कालेकाले तु संप्राप्ते मृदुस्तीक्ष्णोपि वा भवेत् ॥ ३.२८.२४ ॥
അതിനാൽ അമിതമായി തേജസ്സ് പുറപ്പെടുവിക്കരുത്; എപ്പോഴും മൃദുവായിരിക്കുകയുമരുത്; സമയം വരുമ്പോൾ മൃദുവായും കഠിനമായും ആകാം.
3.28.25
काले मृदुर्यो भवति काले भवति दारुणः ।
स वै सुखमवाप्नोति लोकेऽमुष्मिन्निहैव च ॥ ३.२८.२५ ॥
കാലത്തിനനുസരിച്ച് മൃദുവായിരിക്കുന്നവനും കാലത്തിനനുസരിച്ച് കഠിനനായിരിക്കുന്നവനും ഈ ലോകത്തിലും ആ ലോകത്തിലും സുഖം നേടുന്നു.
3.28.26
क्षमाकालांस्तु वक्ष्यामि शृणु मे विस्तरेण तान् ।
ये ते नित्यमसंत्याज्या यथा प्राहुर्मनीषिणः ॥ ३.२८.२६ ॥
ക്ഷമയുടെ കാലങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയാം; വിസ്തരിച്ച് എന്നിൽനിന്ന് കേൾക്കുക. ജ്ഞാനികൾ പറഞ്ഞതുപോലെ അവയെ ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കരുത്.
3.28.27
पूर्वोपकारी यस्ते स्यादपराधे गरीयसि ।
उपकारेण तत्तस्य क्षन्तव्यमपराधिनः ॥ ३.२८.२७ ॥
മുമ്പ് നിനക്ക് ഉപകാരം ചെയ്തവൻ വലിയ അപരാധം ചെയ്താലും, അവന്റെ ഉപകാരത്തെ ഓർത്ത് ആ അപരാധിയോട് ക്ഷമിക്കണം.
3.28.28
अबुद्धिमाश्रितानां तु क्षन्तव्यमपराधिनाम् ।
न हि सर्वत्र पाण्डित्वं सुलभं पुरुषेण वै ॥ ३.२८.२८ ॥
അറിവില്ലായ്മയെ ആശ്രയിക്കുന്ന അപരാധികളോട് ക്ഷമിക്കണം; എല്ലായിടത്തും മനുഷ്യന് പാണ്ഡിത്യം എളുപ്പത്തിൽ ലഭിക്കുന്നില്ല.
3.28.29
अथ चेद्बुद्धिजं कृत्वा ब्रूयुस्ते तदबुद्धिजम् ।
पापान्स्वल्पेऽपि तान्हन्यादपराधे तथाऽनृजून् ॥ ३.२८.२९ ॥
എന്നാൽ ബുദ്ധിപൂർവം ചെയ്തതിനെ അബുദ്ധിയിൽനിന്നുണ്ടായതെന്ന് അവർ പറഞ്ഞാൽ, ചെറിയ അപരാധത്തിലും പാപികളെയും വക്രബുദ്ധികളെയും ശിക്ഷിക്കണം.
3.28.30
सर्वस्यैकोपराधस्ते क्षन्तव्यः प्राणिनो भवेत् ।
द्वितीये सति वध्यस्तु स्वल्पेऽप्यपकृते भवेत् ॥ ३.२८.३० ॥
ഒരു ജീവിയുടെ ഒരു അപരാധം ക്ഷമിക്കണം; രണ്ടാമതും സംഭവിച്ചാൽ ചെറിയ ദ്രോഹത്തിനുപോലും അവൻ വധശിക്ഷയ്ക്ക് അർഹനായേക്കാം.
3.28.31
अजानता भवेत्कश्चिदपराधः कृतो यदि ।
क्षन्तव्यमेव तस्याहुः सुपरीक्ष्य परीक्षया ॥ ३.२८.३१ ॥
അറിയാതെ ഒരാൾ തെറ്റു ചെയ്താൽ അത് ക്ഷമിക്കണം എന്ന് പറയുന്നു—നന്നായി പരിശോധിച്ച ശേഷം മാത്രം.
3.28.32
मृदुना दारुणं हन्ति मृदुना हन्त्यदारुणम् ।
नासाध्यं मृदुना किंचित्तस्मात्तीव्रतरं मृदु ॥ ३.२८.३२ ॥
മൃദുത്വത്താൽ കഠിനനെയും കൊല്ലാം, മൃദുവായവനെയും കൊല്ലാം. മൃദുത്വത്താൽ സാധിക്കാത്തതായി ഒന്നുമില്ല; അതിനാൽ മൃദുത്വമാണ് ഏറ്റവും മൂർച്ചയേറിയത്.
3.28.33
देशकालौ तु संप्रेक्ष्य बलाबलमथात्मनः ।
अन्वीक्ष्यकारणं चैव कार्यं तेजः क्षमापि वा ॥ ३.२८.३३ ॥
ദേശവും കാലവും നന്നായി നോക്കി, സ്വന്തം ബലവും ദൗർബല്യവും തൂക്കിനോക്കി, കാരണവും പരിശോധിച്ച ശേഷമേ ചെയ്യാവൂ—തേജസ്സ് കാണിക്കുകയോ ക്ഷമിക്കുകയോ.
3.28.34
नादेशकाले किंचित्स्याद्देशकालौ प्रतीक्षताम् ।
तथा लोकभयाच्चैव क्षन्तव्यमपराधितम् ॥ ३.२८.३४ ॥
അനുയോജ്യമല്ലാത്ത ദേശത്തും കാലത്തും ഒന്നും ചെയ്യരുത്; ദേശവും കാലവും ഒത്തുവരുന്നതുവരെ കാത്തിരിക്കണം. അതുപോലെ ജനഭയത്താലും കുറ്റക്കാരനെ ക്ഷമിക്കണം.
3.28.35
एत एवंविधाः कालाः क्षमायाः परिकीर्तिताः ।
अतोऽन्यथाऽनुवर्तत्सु तेजसः काल उच्यते ॥ ३.२८.३५ ॥
ക്ഷമയ്ക്ക് യോജിച്ച കാലങ്ങൾ ഇങ്ങനെയാണെന്ന് പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇതിന് വിപരീതമായി നടക്കുന്നവർക്ക് തേജസ്സ് കാണിക്കേണ്ട കാലമാണെന്ന് പറയുന്നു.
3.28.36
तदहं तेजसः कालं तव मन्ये नराधिप ।
धार्तराष्ट्रेषु लुब्धेषु सततं चापकारिषु ॥ ३.२८.३६ ॥
അതിനാൽ, ഹേ നരാധിപാ, എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ നിനക്ക് തേജസ്സ് കാണിക്കേണ്ട കാലമായിരിക്കുന്നു—ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരായ ലോഭികളോട്, അവർ നിരന്തരം ദ്രോഹം ചെയ്തവരാണ്.
3.28.37
न हि कश्चित्क्षमाकालो विद्यतेऽद्य कुरून्प्रति ।
तेजसश्चागते काले तेज उत्स्रष्टुमर्हसि ॥ ३.२८.३७ ॥
ഇന്ന് കുരുക്കളോട് ക്ഷമയുടെ കാലമില്ല. തേജസ്സിന്റെ കാലം വന്നെത്തിയാൽ നീ തേജസ്സ് പ്രകടിപ്പിക്കണം.
3.28.38
मृदुर्भवत्यवज्ञातस्तीक्ष्णादुद्विजते जनः ।
काले प्राप्ते द्वयं चैतद्यो वेद स महीपतिः ॥ ३.२८.३८ ॥
മൃദുവായവനെ അവമതിക്കുന്നു; കഠിനനിൽ നിന്ന് ജനം അകലുന്നു. ഉചിത കാലം വന്നെത്തുമ്പോൾ ഈ രണ്ടും അറിയുന്നവനാണ് രാജാവ്.