マハーバーラタ · 章 3.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.28.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
प्रह्लादस्य च संवादं बलेर्वैरोचनस्य च ॥ ३.२८.१ ॥
ここでも人々はこの古い物語を引くのです。ヴィローチャナの子バリとプラフラーダの対話です。
3.28.2
असुरेन्द्रं महाप्राज्ञं धर्माणामागतागमम् ।
बलिः पप्रच्छ दैत्येनद्रं प्रह्लादं पितरं पितुः ॥ ३.२८.२ ॥
バリは、阿修羅の王にして大智者、諸法に通じ、ダイティヤの主である、父の父プラフラーダに尋ねた。
3.28.3
क्षमा स्विच्छ्रेयसी तात उताहो तेज इत्युत ।
एतन्मे संशयं तात यथावद्ब्रूहि पृच्छते ॥ ३.२८.३ ॥
'父よ、忍耐が勝るのか、気力が勝るのか。あるいは二つのうちどちらが善をもたらすのか。私のこの疑いをありのままに説き明かしてください、お尋ねします。'
3.28.4
श्रेयो यदत्र धर्मज्ञ ब्रूहि मे तदसंशयम् ।
करिष्यामि हि तत्सर्वं यथावदनुशासनम् ॥ ३.२८.४ ॥
法を知る者よ、この中で何が善いのか、疑いなく私に告げてください。その教えのすべてを私は正しく実践しましょう。
3.28.5
तस्मै प्रोवाच तत्सर्वमेवं पृष्टः पितामहः ।
सर्वनिश्चयवित्प्राज्ञः संशयं परिपृच्छते ॥ ३.२८.५ ॥
このように問われて、祖父はそのすべてを彼に告げた。あらゆる確信を知る智者は、問う者の疑いを完全に理解して答えた。
3.28.6
न श्रेयः सततं तेजो न नित्यं श्रेयसी क्षमा ।
इति तात विजानीहि द्वयमेतदसंशयम् ॥ ३.२८.६ ॥
'わが子よ、気力は常に善いとは限らず、忍耐も常に勝るとは限らない。この二つを疑いなく理解せよ。'
3.28.7
यो नित्यं क्षमते तात बहून्दोषान्स विन्दति ।
भृत्याः परिभवन्त्येनमुदासीनास्तथाऽरयः ॥ ३.२८.७ ॥
いつも忍耐する者は、わが子よ、多くの過ちを被る。従者は彼を侮り、無関心な者も敵も同様にする。
3.28.8
सर्वभूतानि चाप्यस् न नमन्ते कदाचन ।
तस्मान्नित्यं क्षमा तात पण्डितैरपि वर्जिता ॥ ३.२८.८ ॥
すべての存在は決して頭を垂れない。ゆえに、わが子よ、賢者でさえ忍耐を常に退ける。
3.28.9
अवज्ञाय हितं भृत्या भजन्ते बहुदोषताम् ।
आदातुं चास्य वित्तानि प्रार्थयन्तेऽल्पचेतसः ॥ ३.२८.९ ॥
従者は利益を顧みず多くの過ちに染まり、心の狭い者は彼の財を奪おうと望む。
3.28.10
यानं वस्त्राण्यलंकाराञ्शयनान्यासनानि च ।
भोजनान्यथ पानानि सर्वोपकरणानि च ॥ ३.२८.१० ॥
乗り物、衣服、装飾品、寝台と座席、食べ物と飲み物、そしてすべての道具。
3.28.11
आददीरन्नधिकृता यथाकाममचेतसः ।
प्रदिष्टानि च देयानि न दद्युर्भर्तृशासनात् ॥ ३.२८.११ ॥
任命された無分別な者は思いのままに取り、主人の命令があっても与えるべきものを与えない。
3.28.12
न चैनं भर्तृपूजाभिः पूजयन्ति कदाचन ।
अव्रज्ञानं हि लोकेऽस्मिन्मरणादपि गर्हितम् ॥ ३.२८.१२ ॥
彼らは主人にふさわしい敬意をもって彼を敬うことは決してない。この世では、無礼は死よりも非難されるべきである。
3.28.13
क्षमिणं तादृशं तांत ब्रुवन्ति कटुकान्यपि ।
प्रेष्याः पुत्राश्च भृत्याश्च तथोदासीनवृत्तयः ॥ ३.२८.१३ ॥
そのような寛容な人に、わが子よ、人々は辛辣な言葉さえ投げかける。召使い、息子、雇い人もまた無関心な態度をとるのだ。
3.28.14
अप्यस्य दारानिच्छन्ति परिभूय क्षमावतः ।
दाराश्चास्य प्रवर्तन्ते यथाकाममचेतसः ॥ ३.२८.१४ ॥
寛容な人を見下して、人々は彼の妻たちさえ欲しがり、妻たちもまた考えなしに思いのままに振る舞う。
3.28.15
तथा च नित्यमुदिता यदि नाल्पमपीश्वरात् ।
अकृतोपद्रवः कश्चिन्महानपि न पूज्यते। ॥ ३.२८.१५ ॥
同様に、いつも喜びに満ちた偉大な人であっても、主君から少しも得ることがなく、何の害も与えなければ、尊ばれることはない。
3.28.16
पूजयन्ति नरा नागान्न तार्क्ष्यं नामघातिनम् ।
एते चान्ये च बहवो नित्यं दोषाः क्षमावताम्। ॥ ३.२८.१६ ॥
人々は蛇を崇めるが、名を滅ぼすタールクシャ（ガルダ）は崇めない。これらやその他多くの欠点は、常に寛容な者にある。
3.28.17
अथ वैरोचने दोषानिमान्विद्ध्यक्षमांवताम् ।
अथ वैरोचने दोषानिमान्विद्ध्यक्षमावताम् ॥ ३.२८.१७ ॥
さて、ヴァイローチャナの子よ、これらの欠点は寛容でない者のものだと知れ。さて、ヴァイローチャナの子よ、これらの欠点は寛容でない者のものだと知れ。
3.28.18
अस्थाने यदि वा स्थाने सततं रजसावृतः ।
क्रुद्धो दण्डान्प्रणयति विविधान्स्वेन तेजसा ॥ ३.२८.१८ ॥
理由があろうとなかろうと、常に激情に覆われた者は怒り、自らの威光によって様々な罰を課す。
3.28.19
मित्रैः सह विरोधं च प्राप्नुते तेजसाऽऽवृतः ।
आप्नोति द्वेष्यतां चैव लोकात्स्वजनतस्तथा ॥ ३.२८.१९ ॥
テージャス（威光）に覆われた者は、友とさえも敵対を招き、世間からも自分の親族からも憎まれるようになる。
3.28.20
सोऽवमानादर्थहानिमुपालम्भमनादरम् ।
संतापद्वेषमोहांश्च शत्रूंश्च लभते नरः ॥ ३.२८.२० ॥
その人は侮辱によって財を失い、非難、軽視を受け、苦悩、憎悪、迷いと敵を得る。
3.28.21
क्रोधाद्दण्डान्मनुष्येषु विविधान्पुरुषोऽनयात् ।
भ्रश्यते शीघ्रमैश्वर्यात्प्राणेभ्यः स्वजनादपि ॥ ३.२८.२१ ॥
怒りから人々に不当に様々な刑罰を科す者は、たちまち権勢を失い、命を失い、さらには自分の親族からも見放される。
3.28.22
योपकर्तॄश्च हर्तॄश्च तेजसैवोपगच्छति ।
तस्मादुद्विजते लोकः सर्पाद्वेश्मगतादिव ॥ ३.२८.२२ ॥
恩人にも略奪者にも、ただ威光によって向かう者——だから人々は、家に入り込んだ蛇のように彼を恐れる。
3.28.23
यस्मादुद्विजतेलोकः कथं तस्य भवो भवेत् ।
अन्तरं तस्य दृष्ट्वैव लोको विकुरुते ध्रुवम् ॥ ३.२८.२३ ॥
世の中が彼を恐れているのなら、どうして彼の繁栄があり得ようか。その弱みを見た途端、人々は必ず彼に背を向ける。
3.28.24
तस्मान्नात्युत्सृजेत्तेजो न च नित्यं मृदुर्भवेत् ।
कालेकाले तु संप्राप्ते मृदुस्तीक्ष्णोपि वा भवेत् ॥ ३.२८.२४ ॥
ゆえに、威光を過度に放ってはならず、いつも穏やかでいてもならない。時が来れば、穏やかにも厳しくもあるべきである。
3.28.25
काले मृदुर्यो भवति काले भवति दारुणः ।
स वै सुखमवाप्नोति लोकेऽमुष्मिन्निहैव च ॥ ३.२८.२५ ॥
時に応じて柔和であり、時に応じて厳しい者は、この世でも来世でも幸福を得る。
3.28.26
क्षमाकालांस्तु वक्ष्यामि शृणु मे विस्तरेण तान् ।
ये ते नित्यमसंत्याज्या यथा प्राहुर्मनीषिणः ॥ ३.२८.२६ ॥
忍耐すべき時について語ろう。賢者たちが述べたように決して捨ててはならないものを、私から詳しく聞きなさい。
3.28.27
पूर्वोपकारी यस्ते स्यादपराधे गरीयसि ।
उपकारेण तत्तस्य क्षन्तव्यमपराधिनः ॥ ३.२८.२७ ॥
以前あなたに恩を施した者が重大な過ちを犯したなら、その恩に免じてその過ちを犯した者を赦すべきである。
3.28.28
अबुद्धिमाश्रितानां तु क्षन्तव्यमपराधिनाम् ।
न हि सर्वत्र पाण्डित्वं सुलभं पुरुषेण वै ॥ ३.२८.२८ ॥
愚かさに頼る過ちを犯した者は赦されるべきである。人はどこでも容易に知恵を得られるものではないからである。
3.28.29
अथ चेद्बुद्धिजं कृत्वा ब्रूयुस्ते तदबुद्धिजम् ।
पापान्स्वल्पेऽपि तान्हन्यादपराधे तथाऽनृजून् ॥ ३.२८.२९ ॥
しかし、知恵をもって行ったことを愚かさから行ったと言い張るなら、悪人や不正直な者には小さな過ちでも罰を与えるべきである。
3.28.30
सर्वस्यैकोपराधस्ते क्षन्तव्यः प्राणिनो भवेत् ।
द्वितीये सति वध्यस्तु स्वल्पेऽप्यपकृते भवेत् ॥ ३.२८.३० ॥
生き物の一度の過ちは赦されるべきである。しかし二度目となれば、わずかな害であっても、その者は殺されてしかるべきかもしれない。
3.28.31
अजानता भवेत्कश्चिदपराधः कृतो यदि ।
क्षन्तव्यमेव तस्याहुः सुपरीक्ष्य परीक्षया ॥ ३.२८.३१ ॥
無知のゆえに誰かが過ちを犯した場合、それは赦すべきだと言われる。ただし十分に吟味した上で。
3.28.32
मृदुना दारुणं हन्ति मृदुना हन्त्यदारुणम् ।
नासाध्यं मृदुना किंचित्तस्मात्तीव्रतरं मृदु ॥ ३.२८.३२ ॥
柔和さによって剛強な者をも打ち倒し、柔和な者をも打ち倒す。柔和さで成し得ないものはない。ゆえに柔和こそ最も鋭い。
3.28.33
देशकालौ तु संप्रेक्ष्य बलाबलमथात्मनः ।
अन्वीक्ष्यकारणं चैव कार्यं तेजः क्षमापि वा ॥ ३.२८.३३ ॥
場所と時を十分に見極め、自らの強さと弱さを量り、原因も調べた上で行うべきである——勢いをもって行うか、赦しをもって行うかを。
3.28.34
नादेशकाले किंचित्स्याद्देशकालौ प्रतीक्षताम् ।
तथा लोकभयाच्चैव क्षन्तव्यमपराधितम् ॥ ३.२८.३४ ॥
不適切な場所と時には何事もなしてはならず、場所と時を待つべきである。同様に、人々の畏れのゆえにも、罪ある者を赦すべきである。
3.28.35
एत एवंविधाः कालाः क्षमायाः परिकीर्तिताः ।
अतोऽन्यथाऽनुवर्तत्सु तेजसः काल उच्यते ॥ ३.२८.३५ ॥
赦しのための時とはこのようなものと説かれる。これに反して行う者にとっては、勢いを示す時であると言われる。
3.28.36
तदहं तेजसः कालं तव मन्ये नराधिप ।
धार्तराष्ट्रेषु लुब्धेषु सततं चापकारिषु ॥ ३.२८.३६ ॥
それゆえ、人の主よ、私はあなたが勢いを示すべき時が来たと思う——絶えず害を及ぼしてきた、貪欲なドリタラーシュトラの子らに対して。
3.28.37
न हि कश्चित्क्षमाकालो विद्यतेऽद्य कुरून्प्रति ।
तेजसश्चागते काले तेज उत्स्रष्टुमर्हसि ॥ ३.२८.३७ ॥
今、クルクシャトラの人々に対して寛容の時はない。烈しさの時が来たならば、汝は烈しさを放つべきである。
3.28.38
मृदुर्भवत्यवज्ञातस्तीक्ष्णादुद्विजते जनः ।
काले प्राप्ते द्वयं चैतद्यो वेद स महीपतिः ॥ ३.२८.३८ ॥
柔和な者は侮られ、苛烈な者からは人々が離れる。適切な時が来たとき、この二つを知る者こそ大地の主である。