મહાભારત · અધ્યાય 3.280
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.280.1
सखा दशरथस्यासीज्जटायुररुणात्मजः ।
गृध्रराजो महावीरः संपातिर्यस्य सोदरः ॥ ३.२८०.१ ॥
અરુણનો પુત્ર જટાયુ દશરથનો મિત્ર હતો. તે ગૃધ્રરાજ, મહાવીર હતો; તેનો ભાઈ સંપાતિ હતો.
3.280.2
स ददर्श तदा सीतां रावणाङ्कगतां स्नुषाम् ।
सक्रोधोऽभ्यद्रवत्पक्षी रावणं राक्षसेश्वरम् ॥ ३.२८०.२ ॥
ત્યારે તેણે રાવણના ખોળામાં બેઠેલી સીતાને, પોતાની પુત્રવધૂને જોઈ; ક્રોધથી તે પક્ષી રાક્ષસેશ્વર રાવણ પર ધસી ગયો.
3.280.3
अथैनमब्रवीद्गृध्रो मुञ्चमुञ्चेति मैथिलीम् ।
ध्रियमाणे मयि कथं हरिष्यसि निशाचर ॥ ३.२८०.३ ॥
ત્યારે તે ગીધે તેને કહ્યું, 'મૈથિલીને છોડી દે, છોડી દે! હું જીવતો હોઉં ત્યારે તું તેને કેવી રીતે લઈ જઈશ, હે નિશાચર?'
3.280.4
न हि मे मोक्ष्यसे जीवन्यदि नोत्सृजसे वधूम् ।
उक्त्वैवं राक्षसेन्द्रं तं चकर्त नखरैर्भृशम् ॥ ३.२८०.४ ॥
જો તું પુત્રવધૂને નહીં છોડે, તો હું જીવતો હોઉં ત્યાં સુધી તું મારાથી છટકી શકશે નહીં.' એમ કહીને તેણે તે રાક્ષસેન્દ્રને નખોથી ભારે ઘાયલ કર્યો.
3.280.5
पक्षतुण्डप्रहारैश्च शतशो जर्जरीकृतम् ।
चक्षार रुधिरं भूरि गिरिः प्रस्रवणैरिव ॥ ३.२८०.५ ॥
પાંખો અને ચાંચના સેંકડો પ્રહારોથી જર્જરિત થયેલો તે, ઝરણાંવાળા પર્વતની જેમ ઘણું લોહી વહાવવા લાગ્યો.
3.280.6
स वध्यमानो गृध्रेण रामप्रियहितैषिणा ।
खड्गमादाय चिच्छेद भुजौ तस्य पतत्रिणः ॥ ३.२८०.६ ॥
રામનું પ્રિય અને હિત ઇચ્છનાર તે ગીધના પ્રહારથી ઘાયલ થયેલા તેણે તલવાર ઉપાડીને તે પક્ષીના બંને હાથ કાપી નાખ્યા.
3.280.7
निहत्य गृध्रराजं स भिन्नाभ्रशिखरोपमम् ।
ऊर्ध्वमाचक्रमे सीतां गृहीत्वाऽङ्केन राक्षसः ॥ ३.२८०.७ ॥
ગૃધ્રરાજને મારીને, ફાટેલા વાદળના શિખર જેવો તે રાક્ષસ સીતાને ખોળામાં લઈ ઉપર ચડ્યો.
3.280.8
यत्र यत्र तु वैदेही पश्यत्याश्रममण्डलम् ।
सरो वा सरितो वाऽपि तत्र मुञ्चति भूषणम् ॥ ३.२८०.८ ॥
વૈદેહી જ્યાં જ્યાં આશ્રમમંડળ, સરોવર કે નદી જુએ, ત્યાં ત્યાં તે આભૂષણ ફેંકી દે છે.
3.280.9
सा ददर्श गिरिप्रस्थे पञ्च वानरपुङ्गवान् ।
तत्र वासो महद्दिव्यमुत्ससर्ज मनस्विनी ॥ ३.२८०.९ ॥
તેણે પર્વતપ્રસ્થ પર પાંચ શ્રેષ્ઠ વાનરો જોયા; ત્યાં તે મનસ્વિનીએ એક મોટું દિવ્ય વસ્ત્ર ફેંકી દીધું.
3.280.10
तत्तेषां वानरेन्द्राणां पपात पवनोद्धतम् ।
मध्ये सुपीतं पञ्चानां विद्युन्मेघान्तरे यथा ॥ ३.२८०.१० ॥
પવનથી ઊડેલું તે વસ્ત્ર તે પાંચ વાનરેન્દ્રોની વચ્ચે પડ્યું, જાણે વીજ અને મેઘ વચ્ચે પીળો પ્રકાશ પડે તેમ.
3.280.11
अचिरेणातिचक्राम खेचरः खे चरन्निव ।
ददर्शाथ पुरीं रम्यां बहुद्वारां मनोरमाम् ॥ ३.२८०.११ ॥
આકાશચારી તે ઝડપથી પસાર થયો, જાણે આકાશમાં વિચરતો હોય; પછી અનેક દ્વારવાળી રમણીય, મનોહર નગરી જોઈ.
3.280.12
प्राकारवप्रसंबाधां निर्मितां विश्वकर्मणा ।
प्रविवेश पुरीं लङ्कां ससीतो राक्षसेश्वरः ॥ ३.२८०.१२ ॥
પ્રાકાર અને વપ્રોથી ભરેલી, વિશ્વકર્માએ બનાવેલી લંકા નગરીમાં સીતા સાથે રાક્ષસેશ્વરે પ્રવેશ કર્યો.
3.280.13
एवं हृतायां वैदेह्यां रामो हत्वा महामृगम् ।
निवृत्तो ददृशे दूराद्भ्रातरं लक्ष्मणं तदा ॥ ३.२८०.१३ ॥
આ રીતે વૈદેહી હરાઈ ગયા પછી, રામે તે મહામૃગને મારીને પાછા ફરતાં દૂરથી પોતાના ભાઈ લક્ષ્મણને જોયા.
3.280.14
कथमुत्सृज्य वैदेहीं वने राक्षससेविते ।
इति तं भ्रातरं दृष्ट्वा प्राप्तोऽसीति व्यगर्हयत् ॥ ३.२८०.१४ ॥
"રાક્ષસોથી સેવાયેલા આ વનમાં વૈદેહીને છોડીને તું કેવી રીતે આવ્યો?" એમ કહીને ભાઈને જોઈને તેણે તેની નિંદા કરી.
3.280.15
मृगरूपधरेणाथ रक्षसा सोपकर्षणम् ।
भ्रातुरागमनं चैवाचिन्तयन्पर्यतप्यत ॥ ३.२८०.१५ ॥
મૃગનું રૂપ ધરનાર રાક્ષસે કરેલું અપહરણ અને ભાઈનું આવવું વિચારીને તે અત્યંત પીડાયો.
3.280.16
गर्हयन्नेव रामस्तु त्वरितस्तं समासदत् ।
अपि जीवति वैदेहीमिति पश्यामि लक्ष्मण ॥ ३.२८०.१६ ॥
રામે તેની નિંદા કરતાં જ ઝડપથી તેની પાસે પહોંચીને કહ્યું, "લક્ષ્મણ, શું વૈદેહી હજી જીવિત હશે, એવું હું વિચારું છું."
3.280.17
तस्य तत्सर्वमाचख्यौ सीताया लक्ष्मणो वचः ।
यदुक्तवत्यसदृशं वैदेही पश्चिमं वचः ॥ ३.२८०.१७ ॥
લક્ષ્મણે સીતાના તે બધા વચન તેને કહ્યા, જે વૈદેહીએ અયોગ્ય રીતે, અંતિમ વખતે કહ્યા હતા.
3.280.18
दह्यमानेन तु हृदा रामोऽभ्यपतदाश्रमम् ।
स ददर्श तदा गृध्रं निहतं पर्वतोपमम् ॥ ३.२८०.१८ ॥
હૃદય બળતું હોવા છતાં રામ આશ્રમ તરફ દોડ્યા; ત્યારે તેમણે પર્વત જેવા મારી નાખેલા એક ગીધને જોયું.
3.280.19
राक्षसं शङ्कमानस्तं विकृष्य बलवद्धनुः ।
अभ्यधावत काकुत्स्थस्ततस्तं सह लक्ष्मणः ॥ ३.२८०.१९ ॥
તે રાક્ષસ પર શંકા કરીને, બળવાન ધનુષ્ય ખેંચીને કાકુત્સ્થ લક્ષ્મણ સાથે તેની તરફ દોડ્યા.
3.280.20
स तावुवाच तेजस्वी सहितौ रामलक्ष्मणौ ।
गृध्रराजोस्मि भद्रं वां सखा दशरथस्य वै ॥ ३.२८०.२० ॥
તે તેજસ્વી સાથે ઊભેલા રામ-લક્ષ્મણને બોલ્યો: 'હું ગૃધ્રરાજ છું. તમારું કલ્યાણ થાઓ. હું દશરથનો મિત્ર છું.'
3.280.21
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा संगृह्य धनुषी शुभे ।
कोयं पितरमस्माकं नाम्नाऽऽहेत्यूचतुश्च तौ ॥ ३.२८०.२१ ॥
તેના શબ્દો સાંભળીને બંનેએ સુંદર ધનુષ્યો પકડીને કહ્યું: 'અમારા પિતાને નામથી બોલાવનાર આ કોણ છે?'
3.280.22
ततो ददृशतुस्तौ तं छिन्नपक्षद्वयं खगम् ।
तयोः शशंस गृध्रस्तु सीतार्थे रावणाद्वधम् ॥ ३.२८०.२२ ॥
પછી બંનેએ બંને પાંખો કપાયેલ તે પક્ષીને જોયું. ત્યારે ગૃધ્રે સીતા માટે રાવણે પોતાનો વધ કર્યો હોવાનું તેમને કહ્યું.
3.280.23
अपृच्छद्राघवो गृध्रं रावणः कां दिशं गतः ।
तस्य गृध्रः शिरःकम्पैराचचक्षे ममार च ॥ ३.२८०.२३ ॥
રાઘવે ગૃધ્રને પૂછ્યું: 'રાવણ કઈ દિશામાં ગયો?' ગૃધ્રે માથું ધુણાવીને દિશા બતાવી અને તે મૃત્યુ પામ્યો.
3.280.24
दक्षिणामिति काकुत्स्थो विदित्वाऽस्य तदिङ्गितम् ।
संस्कारं लम्भयामास सखायं पूजयन्पितुः ॥ ३.२८०.२४ ॥
'દક્ષિણ' એવો તેનો સંકેત સમજીને કાકુત્સ્થે પિતાના મિત્રનું સન્માન કરતાં તેના અંતિમ સંસ્કાર કરાવ્યા.
3.280.25
ततो दृष्ट्वाऽऽश्रमपदं व्यपविद्धबृसीकटम् ।
विध्वस्तकलशं शून्यं गोमायुशतसंकुलम् ॥ ३.२८०.२५ ॥
પછી વેરાયેલી ઘાસની ચટાઈઓ, તૂટી ઊંધા પડેલા કળશો, સૂનો અને સેંકડો શિયાળોથી ભરેલો એ આશ્રમ જોઈને.
3.280.26
दुःखशोकसमाविष्टौ वैदेहीहरणार्दितौ ।
जग्मतुर्दण्डकारण्यं दक्षिणेन परंतपौ ॥ ३.२८०.२६ ॥
દુઃખ અને શોકથી ઘેરાયેલા, વૈદેહીના હરણથી પીડિત, શત્રુઓને તપાવનારા તે બંને દક્ષિણ દિશામાં દંડકારણ્યમાં ગયા.
3.280.27
वने महति तस्मिंस्तु रामः सौमित्रिणा सह ।
ददर्श मृगयूथानि द्रवमाणानि सर्वशः ॥ ३.२८०.२७ ॥
એ મોટા વનમાં રામે સૌમિત્રિ સાથે ચારેબાજુ દોડતાં હરણોનાં ટોળાં જોયાં.
3.280.28
शब्दं च घोरं सत्वानां दावाग्नरिव वर्धतः ।
अपश्येतां मुहूर्ताच्च कबन्धं घोरदर्शनम् ॥ ३.२८०.२८ ॥
દાવાનળની જેમ વધતો પ્રાણીઓનો ઘોર અવાજ સાંભળીને, ક્ષણવારમાં એ બંનેએ ભયંકર રૂપવાળા કબંધને જોયો.
3.280.29
मेघपर्वतसंकाशं सालस्कन्धं महाभुजम् ।
उरोगतविशालाक्षं महोदरमहामुखम् ॥ ३.२८०.२९ ॥
તે મેઘ અને પર્વત જેવો, સાલવૃક્ષ જેવા સ્કંધવાળો, મહાભુજ, છાતી પર વિશાળ નેત્રવાળો, મોટા પેટ અને મોટા મુખવાળો હતો.
3.280.30
यदृच्छयाथ तद्रक्षः करे जग्राह लक्ष्मणम् ।
विषादमगमत्सद्यः सौमित्रिरथ भारत ॥ ३.२८०.३० ॥
ત્યારે એ રાક્ષસે અકસ્માતે લક્ષ્મણને હાથમાં પકડ્યો; હે ભારત, સૌમિત્રિ તરત જ વિષાદમાં ડૂબી ગયા.
3.280.31
स राममभिसंप्रेक्ष्य कृष्यते येन तन्मुखम् ।
विषण्णश्चाब्रवीद्रामं पश्यावस्थामिमां मम ॥ ३.२८०.३१ ॥
તેણે રામને જોઈ, જે દિશામાં તેમનું મુખ ખેંચાતું હતું, ત્યાં દુઃખી થઈને રામને કહ્યું: મારી આ દશા જુઓ.
3.280.32
हरणं चैव वैदेह्या मम चायमुपप्लवः ।
राज्यभ्रंशश्च भवतस्तातस्य मरणं तथा ॥ ३.२८०.३२ ॥
વૈદેહીનું હરણ, મારી આ આપત્તિ, તમારું રાજ્યભ્રંશ અને પિતાનું મરણ પણ.
3.280.33
नाहं त्वां सह वैदेह्या समेतं कोसलागतम् ।
द्रक्ष्यामि प्रथिते राज्ये पितृपैतामहे स्थितम् ॥ ३.२८०.३३ ॥
વૈદેહી સાથે કોસલમાં પાછા ફરેલા, પિતા-પિતામહના પ્રસિદ્ધ રાજ્ય પર સ્થિત તમને હું જોઈશ નહીં.
3.280.34
द्रक्ष्यन्त्यार्यस्य धन्या ये कुशलाजशमीदलैः ।
अभिषिक्तस्य वदनं सोमं शान्तघनं यथा ॥ ३.२८०.३४ ॥
કુશ અને અજશમીના પાંદડાં સાથે અભિષિક્ત થયેલા આર્યનું મુખ જે ભાગ્યશાળીઓ જોશે, શાંત મેઘો વચ્ચેના ચંદ્રની જેમ.
3.280.35
एवं बहुविधं धीमान्विललाप स लक्ष्मणः ।
तमुवाचाथ काकुत्स्थः संभ्रमेष्वप्यसंभ्रमः ॥ ३.२८०.३५ ॥
આ રીતે બુદ્ધિમાન લક્ષ્મણે અનેક રીતે વિલાપ કર્યો. ત્યારે સંકટોમાં પણ અચલ કાકુત્સ્થ તેને બોલ્યા.
3.280.36
मा विषीद नरव्याघ्र नैष कश्चिन्मयि स्थिते ।
शक्तो धर्षयितुं वीर सुमित्रानन्दवर्धन।
छिन्ध्यस्य दक्षिणं बाहुं छिन्नः सव्यो मया भुजः ॥ ३.२८०.३६ ॥
હે નરવ્યાઘ્ર, દુઃખી ન થા; હું ઊભો છું ત્યાં સુધી કોઈ તેને હરાવી શકે નહીં. હે વીર, સુમિત્રાનો આનંદ વધારનાર, તેનો જમણો હાથ કાપ; ડાબો હાથ મેં કાપી નાખ્યો છે.
3.280.37
इत्येवं वदता तस्य भुजो रामेण पातितः ।
खड्गेन भृशतीक्ष्णेन निकृत्तस्तिलकाण्डवत् ॥ ३.२८०.३७ ॥
આ રીતે બોલતા તેનો હાથ રામે પાડી નાખ્યો. અતિ તીક્ષ્ણ તલવારથી કપાયેલો તે તલના દાંડલા જેમ પડ્યો.
3.280.38
ततोऽस्य दक्षिणं बाहुं खड्गेनाजघ्निवान्बली ।
सौमित्रिरपि संप्रेक्ष्य भ्रातरं राघवं स्थितम् ॥ ३.२८०.३८ ॥
પછી બળવાન સૌમિત્રિ (લક્ષ્મણ)એ પણ તલવારથી તેના જમણા હાથ પર પ્રહાર કર્યો; ઊભેલા ભાઈ રાઘવ (રામ)ને તેણે જોયા.
3.280.39
पुनर्जघान पार्श्वे वै तद्रक्षो लक्ष्मणो भृशम् ।
गतासुरपतद्भूमौ कबन्धः सुमहांस्ततः ॥ ३.२८०.३९ ॥
લક્ષ્મણે તે રાક્ષસની પાંસળી પર ફરી જોરથી પ્રહાર કર્યો. પ્રાણ વિનાનો તે વિશાળ કબંધ ભૂમિ પર પડી ગયો.
3.280.40
तस्य देहाद्विनिःसृत्य पुरुषो दिव्यदर्शनः ।
ददृशे दिवमास्थाय दिवि सूर्य इव ज्वलन् ॥ ३.२८०.४० ॥
તેના શરીરમાંથી નીકળીને દિવ્ય દર્શનવાળો એક પુરુષ દેખાયો. આકાશમાં ચઢીને તે સૂર્યની જેમ ઝળહળ્યો.
3.280.41
पप्रच्छ रामस्तं वाग्मी कस्त्वं प्रब्रूहि पृच्छतः ।
कामया किमिदं चित्रमाश्चर्यं प्रतिभाति मे ॥ ३.२८०.४१ ॥
વાગ્મી રામે તેને પૂછ્યું — "તું કોણ છે? પૂછનાર મને કહે. આ કેવું વિચિત્ર, આશ્ચર્યજનક લાગે છે!"
3.280.42
तस्याचचक्षे गन्धर्वो विश्वावसुरहं नृप ।
प्राप्तो ब्राह्मणशापेन योनिं राक्षससेविताम् ॥ ३.२८०.४२ ॥
તેણે કહ્યું — "હે રાજન! હું વિશ્વાવસુ નામનો ગંધર્વ છું. બ્રાહ્મણના શાપથી મને રાક્ષસોએ સેવેલી યોનિ મળી."
3.280.43
रावणेन हृता सीता लङ्कायां संनिवेशिता ।
सुग्रीवमभिगच्छस्व स ते साह्यं करिष्यति ॥ ३.२८०.४३ ॥
રાવણે સીતાનું હરણ કરીને તેને લંકામાં રાખી છે. તું સુગ્રીવ પાસે જા, તે તને સહાય કરશે.
3.280.44
एषा पम्पा शिवजला हंसकारण्डवायुता ।
ऋश्यमूकस्य शैलस्य संनिकर्षे तटाकिनी ॥ ३.२८०.४४ ॥
આ પંપા છે; તેનું જળ શુભ છે, હંસો અને કારણ્ડવોથી ભરેલું છે. ઋશ્યમૂક પર્વતની નજીકનું આ સરોવર છે.
3.280.45
वसते तत्र सुग्रीवश्चतुर्भिः सचिवैः सह ।
भ्राता वानरराजस्य वालिनो हेममालिनः ॥ ३.२८०.४५ ॥
ત્યાં સુગ્રીવ ચાર મંત્રીઓ સાથે રહે છે. તે સોનાની માળા ધારણ કરનાર વાનરરાજ વાલીનો ભાઈ છે.
3.280.46
तेन त्वं सह संगम्य दुःखमूलं निवेदय ।
समानशीलो भवतः साहाय्यं स करिष्यति ॥ ३.२८०.४६ ॥
તેને મળીને તારા દુઃખનું મૂળ જણાવ. તે તારા જેવા સ્વભાવનો છે; તે તને સહાય કરશે.
3.280.47
एतावच्छक्यमस्माभिर्वक्तुं द्रष्टासि जानकीम् ।
ध्रुवं वानरराजस्य विदितो रावणालयः ॥ ३.२८०.४७ ॥
અમે આટલું જ કહી શકીએ: તું જાનકીને જોઈશ. વાનરરાજ રાવણનું નિવાસસ્થાન ચોક્કસ જાણે છે.
3.280.48
इत्युक्त्वाऽन्तर्हितो दिव्यः पुरुषः स महाप्रभः ।
विस्मयं जग्मतुश्चोभौ प्रवीरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ३.२८०.४८ ॥
એમ કહીને તે મહાપ્રભાવી દિવ્ય પુરુષ અદૃશ્ય થયો. ત્યારે બંને વીર રામ અને લક્ષ્મણ વિસ્મિત થયા.