มหาภารตะ · อัธยายะ 3.280
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.280.1
सखा दशरथस्यासीज्जटायुररुणात्मजः ।
गृध्रराजो महावीरः संपातिर्यस्य सोदरः ॥ ३.२८०.१ ॥
ชฏายุ บุตรของอรุณ เป็นสหายของท้าวทศรถ เขาเป็นราชาแห่งแร้ง เป็นวีรบุรุษผู้ยิ่งใหญ่ และมีสัมปาติเป็นพี่ชาย
3.280.2
स ददर्श तदा सीतां रावणाङ्कगतां स्नुषाम् ।
सक्रोधोऽभ्यद्रवत्पक्षी रावणं राक्षसेश्वरम् ॥ ३.२८०.२ ॥
ครั้งนั้นเขาเห็นสีดาซึ่งเป็นสะใภ้ของตน นั่งอยู่บนตักของราวณะ นกผู้นั้นเดือดดาลพุ่งเข้าใส่ราวณะ เจ้าแห่งรากษส
3.280.3
अथैनमब्रवीद्गृध्रो मुञ्चमुञ्चेति मैथिलीम् ।
ध्रियमाणे मयि कथं हरिष्यसि निशाचर ॥ ३.२८०.३ ॥
แล้วแร้งผู้นั้นกล่าวกับเขาว่า ปล่อยนาง ปล่อยไมถิลีเสียเถิด ตราบเท่าที่ข้ายังมีชีวิตอยู่ เจ้าผู้เที่ยวไปในราตรีจะพรากนางไปได้อย่างไร
3.280.4
न हि मे मोक्ष्यसे जीवन्यदि नोत्सृजसे वधूम् ।
उक्त्वैवं राक्षसेन्द्रं तं चकर्त नखरैर्भृशम् ॥ ३.२८०.४ ॥
ถ้าเจ้าไม่ปล่อยสะใภ้ผู้นี้ตราบเท่าที่ข้ายังมีชีวิต เจ้าก็จะหนีข้าไปไม่พ้น เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว แร้งผู้นั้นก็ใช้กรงเล็บฉีกเจ้าแห่งรากษสอย่างรุนแรง
3.280.5
पक्षतुण्डप्रहारैश्च शतशो जर्जरीकृतम् ।
चक्षार रुधिरं भूरि गिरिः प्रस्रवणैरिव ॥ ३.२८०.५ ॥
ถูกปีกและจงอยปากตีนับร้อยครั้งจนแหลกลาญ ราวณะก็พ่นเลือดออกมามาก เหมือนภูเขาที่มีน้ำพุไหลออกมาจากลำธาร
3.280.6
स वध्यमानो गृध्रेण रामप्रियहितैषिणा ।
खड्गमादाय चिच्छेद भुजौ तस्य पतत्रिणः ॥ ३.२८०.६ ॥
ขณะที่ถูกแร้งผู้ปรารถนาความเจริญและความสุขของพระราม โจมตีอยู่ราวณะจึงชักดาบขึ้นฟันแขนทั้งสองข้างของนกผู้มีปีกนั้นขาดไป
3.280.7
निहत्य गृध्रराजं स भिन्नाभ्रशिखरोपमम् ।
ऊर्ध्वमाचक्रमे सीतां गृहीत्वाऽङ्केन राक्षसः ॥ ३.२८०.७ ॥
เมื่อสังหารเจ้าแห่งแร้งแล้ว รากษสผู้นั้นก็เหมือนยอดเขาที่เมฆผ่าแยก พุ่งขึ้นไปบนฟ้า โดยโอบสีดาไว้บนตัก
3.280.8
यत्र यत्र तु वैदेही पश्यत्याश्रममण्डलम् ।
सरो वा सरितो वाऽपि तत्र मुञ्चति भूषणम् ॥ ३.२८०.८ ॥
ทุกแห่งที่พระไวเทหีมองเห็นกลุ่มอาศรม หรือบึง หรือแม่น้ำ นางก็ปล่อยเครื่องประดับของตนลงตรงนั้น
3.280.9
सा ददर्श गिरिप्रस्थे पञ्च वानरपुङ्गवान् ।
तत्र वासो महद्दिव्यमुत्ससर्ज मनस्विनी ॥ ३.२८०.९ ॥
นางเห็นวานรผู้ประเสริฐห้าตนอยู่บนที่ราบของภูเขา หญิงผู้มีจิตใจสูงส่งผู้นั้นจึงปล่อยผ้าทิพย์อันยิ่งใหญ่ลงตรงนั้น
3.280.10
तत्तेषां वानरेन्द्राणां पपात पवनोद्धतम् ।
मध्ये सुपीतं पञ्चानां विद्युन्मेघान्तरे यथा ॥ ३.२८०.१० ॥
ผ้านั้นถูกลมพัดจนปลิวลงไปกลางระหว่างวานรผู้เป็นใหญ่ทั้งห้านั้น เหมือนแสงสีเหลืองสว่างที่ตกลงระหว่างสายฟ้ากับเมฆ
3.280.11
अचिरेणातिचक्राम खेचरः खे चरन्निव ।
ददर्शाथ पुरीं रम्यां बहुद्वारां मनोरमाम् ॥ ३.२८०.११ ॥
ผู้ท่องเวหาข้ามไปได้อย่างรวดเร็ว ราวกับเคลื่อนที่ไปในท้องฟ้า แล้วก็เห็นนครอันงดงามน่ารื่นรมย์ มีประตูมากมาย
3.280.12
प्राकारवप्रसंबाधां निर्मितां विश्वकर्मणा ।
प्रविवेश पुरीं लङ्कां ससीतो राक्षसेश्वरः ॥ ३.२८०.१२ ॥
เจ้าแห่งรากษสได้เข้าไปในนครลงกา ซึ่งแน่นขนัดด้วยกำแพงและป้อมปราการ สร้างโดยพระวิศวกรรม พร้อมกับนำสีดาไปด้วย
3.280.13
एवं हृतायां वैदेह्यां रामो हत्वा महामृगम् ।
निवृत्तो ददृशे दूराद्भ्रातरं लक्ष्मणं तदा ॥ ३.२८०.१३ ॥
เมื่อพระไวเทหีถูกพรากไปดังนี้ พระรามทรงสังหารกวางตัวใหญ่แล้ว ขณะที่ทรงกลับมา ก็ทอดพระเนตรเห็นพระลักษมณ์น้องชายจากระยะไกล
3.280.14
कथमुत्सृज्य वैदेहीं वने राक्षससेविते ।
इति तं भ्रातरं दृष्ट्वा प्राप्तोऽसीति व्यगर्हयत् ॥ ३.२८०.१४ ॥
"ไฉนเจ้าจึงมาได้ โดยทิ้งไมถิลีไว้ในป่าอันรากษสอาศัยอยู่เล่า" เมื่อเห็นน้องชายดังนั้น พระองค์จึงตำหนิ
3.280.15
मृगरूपधरेणाथ रक्षसा सोपकर्षणम् ।
भ्रातुरागमनं चैवाचिन्तयन्पर्यतप्यत ॥ ३.२८०.१५ ॥
ทรงนึกถึงการถูกลักพาไปโดยรากษสที่แปลงกายเป็นกวาง และการมาของน้องชาย พระองค์จึงทรงทุกข์ระทม
3.280.16
गर्हयन्नेव रामस्तु त्वरितस्तं समासदत् ।
अपि जीवति वैदेहीमिति पश्यामि लक्ष्मण ॥ ३.२८०.१६ ॥
พระรามทรงตำหนิไปพลางรีบเสด็จไปหาพระลักษมณ์ แล้วตรัสว่า "ลักษมณ์เอ๋ย ข้าสงสัยว่าไวเทหียังมีชีวิตอยู่หรือไม่"
3.280.17
तस्य तत्सर्वमाचख्यौ सीताया लक्ष्मणो वचः ।
यदुक्तवत्यसदृशं वैदेही पश्चिमं वचः ॥ ३.२८०.१७ ॥
พระลักษมณ์จึงทูลเล่าถ้อยคำทั้งหมดที่สีดาตรัสไว้ คำพูดอันไม่เหมาะสม เป็นคำสุดท้ายของนาง
3.280.18
दह्यमानेन तु हृदा रामोऽभ्यपतदाश्रमम् ।
स ददर्श तदा गृध्रं निहतं पर्वतोपमम् ॥ ३.२८०.१८ ॥
ด้วยพระทัยที่เร่าร้อน พระรามจึงเสด็จเข้าไปยังอาศรม และที่นั่นพระองค์ทอดพระเนตรเห็นแร้งที่ถูกสังหารแล้ว ใหญ่ดุจภูเขา
3.280.19
राक्षसं शङ्कमानस्तं विकृष्य बलवद्धनुः ।
अभ्यधावत काकुत्स्थस्ततस्तं सह लक्ष्मणः ॥ ३.२८०.१९ ॥
พระรามผู้สืบเชื้อสายกากุตสถ์ ทรงสงสัยว่าเป็นรากษสตนนั้น จึงทรงดึงคันธนูอันทรงพลัง แล้วพุ่งเข้าหาเขาพร้อมกับพระลักษมณ์
3.280.20
स तावुवाच तेजस्वी सहितौ रामलक्ष्मणौ ।
गृध्रराजोस्मि भद्रं वां सखा दशरथस्य वै ॥ ३.२८०.२० ॥
แร้งผู้รุ่งโรจน์นั้นกล่าวแก่พระรามและพระลักษมณ์ผู้ยืนอยู่ด้วยกันว่า "ข้าคือเจ้าแห่งแร้ง ขอความดีงามจงมีแด่ท่านทั้งสอง ข้าเป็นสหายของท้าวทศรถ"
3.280.21
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा संगृह्य धनुषी शुभे ।
कोयं पितरमस्माकं नाम्नाऽऽहेत्यूचतुश्च तौ ॥ ३.२८०.२१ ॥
เมื่อได้ยินถ้อยคำของเขา ทั้งสองจึงหยิบคันธนูอันงดงามขึ้นและกล่าวว่า "ผู้นี้คือใครที่เอ่ยนามบิดาของเราเช่นนั้น?"
3.280.22
ततो ददृशतुस्तौ तं छिन्नपक्षद्वयं खगम् ।
तयोः शशंस गृध्रस्तु सीतार्थे रावणाद्वधम् ॥ ३.२८०.२२ ॥
แล้วทั้งสองก็เห็นนกที่ปีกทั้งสองข้างถูกตัดขาด และนกแร้งก็เล่าให้ทั้งสองฟังถึงการที่ตนถูกท้าวราวณะสังหารเพื่อเห็นแก่สีดา
3.280.23
अपृच्छद्राघवो गृध्रं रावणः कां दिशं गतः ।
तस्य गृध्रः शिरःकम्पैराचचक्षे ममार च ॥ ३.२८०.२३ ॥
พระราฆวะทรงถามนกแร้งว่า "ท้าวราวณะไปทางทิศใด?" นกแร้งจึงส่ายศีรษะบอกทาง แล้วก็สิ้นชีวิตไป
3.280.24
दक्षिणामिति काकुत्स्थो विदित्वाऽस्य तदिङ्गितम् ।
संस्कारं लम्भयामास सखायं पूजयन्पितुः ॥ ३.२८०.२४ ॥
พระกากุตสถะทรงเข้าพระทัยท่าทางของนกแร้งว่าหมายถึงทิศใต้ จึงทรงให้ประกอบพิธีศพแก่มิตรของพระบิดา เพื่อเป็นการให้เกียรติ
3.280.25
ततो दृष्ट्वाऽऽश्रमपदं व्यपविद्धबृसीकटम् ।
विध्वस्तकलशं शून्यं गोमायुशतसंकुलम् ॥ ३.२८०.२५ ॥
แล้วทั้งสองก็เห็นอาศรมที่เครื่องปูหญ้าถูกเกลื่อนกระจัด หม้อน้ำถูกคว่ำและแตกละเอียด ว่างเปล่า และเต็มไปด้วยหมาจิ้งจอกนับร้อย
3.280.26
दुःखशोकसमाविष्टौ वैदेहीहरणार्दितौ ।
जग्मतुर्दण्डकारण्यं दक्षिणेन परंतपौ ॥ ३.२८०.२६ ॥
ทั้งสองผู้ทำลายข้าศึกต่างถูกความทุกข์และความโศกครอบงำ เร่าร้อนด้วยการลักพาตัววิเทหี จึงมุ่งหน้าลงใต้เข้าสู่ป่าทัณฑกะ
3.280.27
वने महति तस्मिंस्तु रामः सौमित्रिणा सह ।
ददर्श मृगयूथानि द्रवमाणानि सर्वशः ॥ ३.२८०.२७ ॥
ในป่าใหญ่นั้น พระรามพร้อมด้วยสเมาตริทอดพระเนตรเห็นฝูงเนื้อวิ่งหนีกระจัดกระจายไปทุกทิศ
3.280.28
शब्दं च घोरं सत्वानां दावाग्नरिव वर्धतः ।
अपश्येतां मुहूर्ताच्च कबन्धं घोरदर्शनम् ॥ ३.२८०.२८ ॥
ได้ยินเสียงร้องอันน่าสะพรึงของสรรพสัตว์ที่ดังขึ้นดุจไฟป่าลุกลาม ทั้งสองก็เห็นกพันธ์ ผู้มีรูปลักษณ์น่าสะพรึงกลัว ในไม่ช้า
3.280.29
मेघपर्वतसंकाशं सालस्कन्धं महाभुजम् ।
उरोगतविशालाक्षं महोदरमहामुखम् ॥ ३.२८०.२९ ॥
เขามีรูปร่างดุจก้อนเมฆหรือภูเขา มีบ่าดุจลำต้นต้นสาละ และมีแขนใหญ่ มีดวงตาใหญ่ฝังอยู่ที่อก มีท้องใหญ่และปากใหญ่
3.280.30
यदृच्छयाथ तद्रक्षः करे जग्राह लक्ष्मणम् ।
विषादमगमत्सद्यः सौमित्रिरथ भारत ॥ ३.२८०.३० ॥
ครั้นแล้ว อสูรตนนั้นก็คว้าลักษมณ์ไว้ในมือโดยบังเอิญ โอ ภารตะ สเมาตริจึงเกิดความทุกข์ระทมขึ้นในทันที
3.280.31
स राममभिसंप्रेक्ष्य कृष्यते येन तन्मुखम् ।
विषण्णश्चाब्रवीद्रामं पश्यावस्थामिमां मम ॥ ३.२८०.३१ ॥
เมื่อเห็นพระราม ซึ่งใบหน้าของตนถูกลากไปทางนั้น ลักษมณ์ด้วยความทุกข์จึงตรัสกับพระรามว่า "ดูสภาพของข้าพเจ้าในยามนี้เถิด"
3.280.32
हरणं चैव वैदेह्या मम चायमुपप्लवः ।
राज्यभ्रंशश्च भवतस्तातस्य मरणं तथा ॥ ३.२८०.३२ ॥
การลักพาตัววิเทหี และความเดือดร้อนของข้าพเจ้านี้ ความสูญเสียราชอาณาจักรของพระองค์ และการสิ้นพระชนม์ของพระบิดาเช่นกัน
3.280.33
नाहं त्वां सह वैदेह्या समेतं कोसलागतम् ।
द्रक्ष्यामि प्रथिते राज्ये पितृपैतामहे स्थितम् ॥ ३.२८०.३३ ॥
ข้าพเจ้าจะไม่ได้เห็นพระองค์ ทรงกลับมาพร้อมวิเทหี เสด็จกลับมายังโกศล ประทับบนราชอาณาจักรอันเลื่องชื่อของพระบิดาและปู่ทวด
3.280.34
द्रक्ष्यन्त्यार्यस्य धन्या ये कुशलाजशमीदलैः ।
अभिषिक्तस्य वदनं सोमं शान्तघनं यथा ॥ ३.२८०.३४ ॥
ผู้ใดที่ได้เห็นพระพักตร์ของท่านผู้สูงศักดิ์ ผู้ได้รับการอภิเษกด้วยหญ้ากุศะและใบอชศมี ก็นับว่าเป็นผู้มีบุญ ดุจพระจันทร์ท่ามกลางเมฆอันสงบ
3.280.35
एवं बहुविधं धीमान्विललाप स लक्ष्मणः ।
तमुवाचाथ काकुत्स्थः संभ्रमेष्वप्यसंभ्रमः ॥ ३.२८०.३५ ॥
ลักษมณ์ผู้ฉลาดจึงคร่ำครวญด้วยประการต่าง ๆ เช่นนี้ ครั้นแล้ว พระกากุตสถะผู้ไม่หวั่นไหวแม้ในยามวิกฤต จึงตรัสกับเขา
3.280.36
मा विषीद नरव्याघ्र नैष कश्चिन्मयि स्थिते ।
शक्तो धर्षयितुं वीर सुमित्रानन्दवर्धन।
छिन्ध्यस्य दक्षिणं बाहुं छिन्नः सव्यो मया भुजः ॥ ३.२८०.३६ ॥
อย่าท้อใจเลย โอ้ผู้เสือในหมู่มนุษย์ ตราบใดที่ข้าพเจ้ายังยืนอยู่ ไม่มีผู้ใดจะสามารถทำร้ายท่านได้ โอ้วีรบุรุษ ผู้เพิ่มความยินดีแก่บุตรของสุมิตรา จงตัดแขนขวาของมันเถิด ข้าพเจ้าได้ตัดแขนซ้ายของมันไปแล้ว
3.280.37
इत्येवं वदता तस्य भुजो रामेण पातितः ।
खड्गेन भृशतीक्ष्णेन निकृत्तस्तिलकाण्डवत् ॥ ३.२८०.३७ ॥
เมื่อตรัสดังนี้แล้ว แขนของมันก็ถูกพระรามฟันขาด ถูกดาบอันคมกล้าตัดขาดเหมือนก้านงาดำ
3.280.38
ततोऽस्य दक्षिणं बाहुं खड्गेनाजघ्निवान्बली ।
सौमित्रिरपि संप्रेक्ष्य भ्रातरं राघवं स्थितम् ॥ ३.२८०.३८ ॥
จากนั้น ลักษมณ์ผู้แข็งแกร่ง เมื่อเห็นพี่ชายราฆวะยืนอยู่ ก็ใช้ดาบฟันแขนขวาของมันเช่นกัน
3.280.39
पुनर्जघान पार्श्वे वै तद्रक्षो लक्ष्मणो भृशम् ।
गतासुरपतद्भूमौ कबन्धः सुमहांस्ततः ॥ ३.२८०.३९ ॥
ลักษมณ์ฟันอสูรตนนั้นที่ข้างลำตัวอย่างรุนแรงอีกครั้ง กพันธ์อันใหญ่โตจึงล้มลงกับพื้นดินโดยไร้ชีวิต
3.280.40
तस्य देहाद्विनिःसृत्य पुरुषो दिव्यदर्शनः ।
ददृशे दिवमास्थाय दिवि सूर्य इव ज्वलन् ॥ ३.२८०.४० ॥
จากร่างของเขาปรากฏบุรุษผู้มีรูปลักษณ์อันเป็นทิพย์ออกมา เขาลอยขึ้นสู่ท้องฟ้า และส่องแสงอยู่ที่นั่นดุจดวงอาทิตย์
3.280.41
पप्रच्छ रामस्तं वाग्मी कस्त्वं प्रब्रूहि पृच्छतः ।
कामया किमिदं चित्रमाश्चर्यं प्रतिभाति मे ॥ ३.२८०.४१ ॥
พระรามผู้มีวาทศิลป์ตรัสถามเขาว่า ท่านเป็นผู้ใด จงบอกข้าพเจ้าผู้ถามเถิด เหตุใดสิ่งอัศจรรย์และแปลกประหลาดนี้จึงปรากฏแก่ข้าพเจ้า
3.280.42
तस्याचचक्षे गन्धर्वो विश्वावसुरहं नृप ।
प्राप्तो ब्राह्मणशापेन योनिं राक्षससेविताम् ॥ ३.२८०.४२ ॥
คนธรรพ์ผู้นั้นกล่าวตอบพระรามว่า ข้าแต่พระองค์ ข้าพเจ้าคือคนธรรพ์วิศวาวสุ เพราะคำสาปของพราหมณ์ ข้าพเจ้าจึงต้องมาเกิดในกำเนิดที่รากษสอาศัยอยู่
3.280.43
रावणेन हृता सीता लङ्कायां संनिवेशिता ।
सुग्रीवमभिगच्छस्व स ते साह्यं करिष्यति ॥ ३.२८०.४३ ॥
ทศกัณฐ์ได้ลักพาสีดาไปและกักขังไว้ในลงกา จงไปหาสุครีพเถิด เขาจะช่วยเหลือท่าน
3.280.44
एषा पम्पा शिवजला हंसकारण्डवायुता ।
ऋश्यमूकस्य शैलस्य संनिकर्षे तटाकिनी ॥ ३.२८०.४४ ॥
นี่คือแม่น้ำปัมปา มีน้ำอันเป็นมงคล เต็มไปด้วยหงส์และเป็ดน้ำ เป็นทะเลสาบอยู่ใกล้ภูเขาฤษยมูก
3.280.45
वसते तत्र सुग्रीवश्चतुर्भिः सचिवैः सह ।
भ्राता वानरराजस्य वालिनो हेममालिनः ॥ ३.२८०.४५ ॥
สุครีพอาศัยอยู่ที่นั่นพร้อมกับเสนาอำมาตย์สี่คน เขาเป็นน้องชายของพาลี ราชาแห่งวานรผู้สวมพวงมาลัยทอง
3.280.46
तेन त्वं सह संगम्य दुःखमूलं निवेदय ।
समानशीलो भवतः साहाय्यं स करिष्यति ॥ ३.२८०.४६ ॥
จงพบกับเขาและบอกถึงต้นเหตุแห่งความทุกข์ของท่าน เขามีอุปนิสัยเช่นเดียวกับท่าน เขาจะให้ความช่วยเหลือแก่ท่าน
3.280.47
एतावच्छक्यमस्माभिर्वक्तुं द्रष्टासि जानकीम् ।
ध्रुवं वानरराजस्य विदितो रावणालयः ॥ ३.२८०.४७ ॥
เราพูดได้เพียงเท่านี้ ท่านจะได้พบกับพระชานกี แน่นอนว่าราชาแห่งวานรรู้จักที่อยู่ของทศกัณฐ์
3.280.48
इत्युक्त्वाऽन्तर्हितो दिव्यः पुरुषः स महाप्रभः ।
विस्मयं जग्मतुश्चोभौ प्रवीरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ३.२८०.४८ ॥
เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว บุรุษทิพย์ผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่ก็อันตรธานหายไป พระรามและพระลักษมณ์ผู้เป็นวีรบุรุษทั้งสองต่างเกิดความอัศจรรย์ใจ