మహాభారతం · అధ్యాయం 3.280
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.280.1
सखा दशरथस्यासीज्जटायुररुणात्मजः ।
गृध्रराजो महावीरः संपातिर्यस्य सोदरः ॥ ३.२८०.१ ॥
అరుణుని కుమారుడైన జటాయువు దశరథుని మిత్రుడు. అతడు గృధ్రరాజు, మహావీరుడు; అతని సోదరుడు సంపాతి.
3.280.2
स ददर्श तदा सीतां रावणाङ्कगतां स्नुषाम् ।
सक्रोधोऽभ्यद्रवत्पक्षी रावणं राक्षसेश्वरम् ॥ ३.२८०.२ ॥
అప్పుడతడు రావణుని ఒడిలో కూర్చున్న సీతను, తన కోడలిని చూశాడు; కోపంతో ఆ పక్షి రాక్షసేశ్వరుడైన రావణునిపై దూకింది.
3.280.3
अथैनमब्रवीद्गृध्रो मुञ्चमुञ्चेति मैथिलीम् ।
ध्रियमाणे मयि कथं हरिष्यसि निशाचर ॥ ३.२८०.३ ॥
అప్పుడు ఆ గృధ్రం అతనితో, 'మైథిలిని విడిచిపెట్టు, విడిచిపెట్టు! నేను బ్రతికి ఉండగా ఆమెను ఎలా తీసుకెళ్తావు, రాత్రి తిరిగేవాడా?' అని అన్నది.
3.280.4
न हि मे मोक्ष्यसे जीवन्यदि नोत्सृजसे वधूम् ।
उक्त्वैवं राक्षसेन्द्रं तं चकर्त नखरैर्भृशम् ॥ ३.२८०.४ ॥
నువ్వు కోడలిని విడిచిపెట్టకపోతే, నేను బ్రతికి ఉండగా నీవు నా నుండి తప్పించుకోలేవు.' అని పలికి అది ఆ రాక్షసేంద్రుని గోళ్లతో తీవ్రంగా చీల్చింది.
3.280.5
पक्षतुण्डप्रहारैश्च शतशो जर्जरीकृतम् ।
चक्षार रुधिरं भूरि गिरिः प्रस्रवणैरिव ॥ ३.२८०.५ ॥
రెక్కలు, ముక్కు దెబ్బలతో వందల సార్లు నలిగిపోయిన అతడు, జలపాతాలతో ఉన్న పర్వతంలా విపరీతంగా రక్తం స్రవించాడు.
3.280.6
स वध्यमानो गृध्रेण रामप्रियहितैषिणा ।
खड्गमादाय चिच्छेद भुजौ तस्य पतत्रिणः ॥ ३.२८०.६ ॥
రాముని ప్రియాన్ని, హితాన్ని కోరే ఆ గృధ్రంచే కొట్టబడిన అతడు, కత్తిని తీసుకుని ఆ పక్షి రెండు భుజాలను నరికాడు.
3.280.7
निहत्य गृध्रराजं स भिन्नाभ्रशिखरोपमम् ।
ऊर्ध्वमाचक्रमे सीतां गृहीत्वाऽङ्केन राक्षसः ॥ ३.२८०.७ ॥
గృధ్రరాజును చంపి, చీలిపోయిన మేఘశిఖరంలా ఉన్న ఆ రాక్షసుడు సీతను ఒడిలో తీసుకుని పైకి లేచాడు.
3.280.8
यत्र यत्र तु वैदेही पश्यत्याश्रममण्डलम् ।
सरो वा सरितो वाऽपि तत्र मुञ्चति भूषणम् ॥ ३.२८०.८ ॥
వైదేహి ఆశ్రమ సముదాయాన్ని, సరస్సును లేదా నదిని ఎక్కడ చూస్తుందో, అక్కడ ఆభరణాన్ని విడిచిపెడుతుంది.
3.280.9
सा ददर्श गिरिप्रस्थे पञ्च वानरपुङ्गवान् ।
तत्र वासो महद्दिव्यमुत्ससर्ज मनस्विनी ॥ ३.२८०.९ ॥
ఆమె పర్వత పీఠభూమిపై ఐదుగురు శ్రేష్ఠమైన వానరులను చూసింది; అక్కడ ఆ మనస్వినీ ఒక గొప్ప దివ్య వస్త్రాన్ని విడిచిపెట్టింది.
3.280.10
तत्तेषां वानरेन्द्राणां पपात पवनोद्धतम् ।
मध्ये सुपीतं पञ्चानां विद्युन्मेघान्तरे यथा ॥ ३.२८०.१० ॥
గాలికి ఎగిరిపోయిన ఆ వస్త్రం ఆ ఐదుగురు వానరేంద్రుల మధ్య పడింది; మెరుపు మేఘాల మధ్య పసుపు వెలుగులా.
3.280.11
अचिरेणातिचक्राम खेचरः खे चरन्निव ।
ददर्शाथ पुरीं रम्यां बहुद्वारां मनोरमाम् ॥ ३.२८०.११ ॥
ఆకాశచారి అయిన అతడు త్వరగా దాటి వెళ్ళాడు, ఆకాశంలో సంచరిస్తున్నట్లుగా; తరువాత అనేక ద్వారాల రమణీయ, మనోహర నగరాన్ని చూశాడు.
3.280.12
प्राकारवप्रसंबाधां निर्मितां विश्वकर्मणा ।
प्रविवेश पुरीं लङ्कां ससीतो राक्षसेश्वरः ॥ ३.२८०.१२ ॥
ప్రాకారాలు, వప్రాలతో నిండిన, విశ్వకర్మ నిర్మించిన లంకా నగరంలో సీతతో రాక్షసేశ్వరుడు ప్రవేశించాడు.
3.280.13
एवं हृतायां वैदेह्यां रामो हत्वा महामृगम् ।
निवृत्तो ददृशे दूराद्भ्रातरं लक्ष्मणं तदा ॥ ३.२८०.१३ ॥
ఇలా వైదేహి అపహరింపబడగా, రాముడు ఆ మహామృగాన్ని చంపి తిరిగి వస్తూ దూరం నుండి తన తమ్ముడు లక్ష్మణుడిని చూశాడు.
3.280.14
कथमुत्सृज्य वैदेहीं वने राक्षससेविते ।
इति तं भ्रातरं दृष्ट्वा प्राप्तोऽसीति व्यगर्हयत् ॥ ३.२८०.१४ ॥
"రాక్షసులు సేవించే ఈ అడవిలో వైదేహిని విడిచి నువ్వు ఎలా వచ్చావు?" అని అన్నయ్య తమ్ముడిని చూసి అతడిని నిందించాడు.
3.280.15
मृगरूपधरेणाथ रक्षसा सोपकर्षणम् ।
भ्रातुरागमनं चैवाचिन्तयन्पर्यतप्यत ॥ ३.२८०.१५ ॥
మృగ రూపం ధరించిన రాక్షసుడు అపహరించడాన్నీ, తమ్ముడు రావడాన్నీ తలచుకుని అతడు మిక్కిలి పరితపించాడు.
3.280.16
गर्हयन्नेव रामस्तु त्वरितस्तं समासदत् ।
अपि जीवति वैदेहीमिति पश्यामि लक्ष्मण ॥ ३.२८०.१६ ॥
రాముడు అతడిని నిందిస్తూనే త్వరగా అతడి దగ్గరకు చేరి, "లక్ష్మణా, వైదేహి ఇంకా బ్రతికే ఉందా అని నేను అనుకుంటున్నాను" అన్నాడు.
3.280.17
तस्य तत्सर्वमाचख्यौ सीताया लक्ष्मणो वचः ।
यदुक्तवत्यसदृशं वैदेही पश्चिमं वचः ॥ ३.२८०.१७ ॥
లక్ష్మణుడు సీత పలికిన ఆ మాటలన్నింటినీ అతడికి చెప్పాడు; వైదేహి అనుచితంగా, చివరగా పలికిన మాటలవి.
3.280.18
दह्यमानेन तु हृदा रामोऽभ्यपतदाश्रमम् ।
स ददर्श तदा गृध्रं निहतं पर्वतोपमम् ॥ ३.२८०.१८ ॥
హృదయం కాలుతుండగా రాముడు ఆశ్రమం వైపు పరుగెత్తాడు; అప్పుడు పర్వతంలా ఉన్న చంపబడిన రాబందును చూశాడు.
3.280.19
राक्षसं शङ्कमानस्तं विकृष्य बलवद्धनुः ।
अभ्यधावत काकुत्स्थस्ततस्तं सह लक्ष्मणः ॥ ३.२८०.१९ ॥
ఆ రాక్షసుడిని అనుమానించి, బలమైన విల్లును లాగి, కాకుత్స్థుడు లక్ష్మణునితో కలిసి అతని వైపు పరుగెత్తాడు.
3.280.20
स तावुवाच तेजस्वी सहितौ रामलक्ष्मणौ ।
गृध्रराजोस्मि भद्रं वां सखा दशरथस्य वै ॥ ३.२८०.२० ॥
ఆ తేజస్వి కలిసి ఉన్న రామలక్ష్మణులతో ఇలా అన్నాడు: 'నేను గృధ్రరాజును. మీకు శుభం కలుగుగాక. నేను దశరథుని మిత్రుడను.'
3.280.21
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा संगृह्य धनुषी शुभे ।
कोयं पितरमस्माकं नाम्नाऽऽहेत्यूचतुश्च तौ ॥ ३.२८०.२१ ॥
అతని మాటలు విని, ఇద్దరూ అందమైన తమ విల్లులను పట్టుకుని 'మా తండ్రిని పేరుతో పిలుస్తున్న ఇతడెవడు?' అని అడిగారు.
3.280.22
ततो ददृशतुस्तौ तं छिन्नपक्षद्वयं खगम् ।
तयोः शशंस गृध्रस्तु सीतार्थे रावणाद्वधम् ॥ ३.२८०.२२ ॥
తరువాత వారిద్దరూ రెండు రెక్కలూ తెగిన ఆ పక్షిని చూశారు. అప్పుడు గృధ్రుడు సీత కోసం రావణుడు తనను వధించిన విషయం వారికి చెప్పాడు.
3.280.23
अपृच्छद्राघवो गृध्रं रावणः कां दिशं गतः ।
तस्य गृध्रः शिरःकम्पैराचचक्षे ममार च ॥ ३.२८०.२३ ॥
రాఘవుడు గృధ్రుడిని అడిగాడు - 'రావణుడు ఏ దిక్కుకు వెళ్లాడు?' గృధ్రుడు తలనూపి దిక్కును సూచించి మరణించాడు.
3.280.24
दक्षिणामिति काकुत्स्थो विदित्वाऽस्य तदिङ्गितम् ।
संस्कारं लम्भयामास सखायं पूजयन्पितुः ॥ ३.२८०.२४ ॥
'దక్షిణం' అని అతని సంజ్ఞను గ్రహించి, కాకుత్స్థుడు తండ్రి మిత్రుణ్ణి గౌరవిస్తూ అతనికి అంత్యక్రియలు జరిపించాడు.
3.280.25
ततो दृष्ट्वाऽऽश्रमपदं व्यपविद्धबृसीकटम् ।
विध्वस्तकलशं शून्यं गोमायुशतसंकुलम् ॥ ३.२८०.२५ ॥
అప్పుడు చెల్లాచెదురైన గడ్డి చాపలు, పగిలి పడి ఉన్న కుండలతో, శూన్యంగా, వందల కొలది నక్కలతో నిండిన ఆ ఆశ్రమాన్ని చూసి.
3.280.26
दुःखशोकसमाविष्टौ वैदेहीहरणार्दितौ ।
जग्मतुर्दण्डकारण्यं दक्षिणेन परंतपौ ॥ ३.२८०.२६ ॥
దుఃఖ శోకాలతో నిండి, వైదేహి అపహరణంతో బాధపడి, శత్రువులను దహించే ఆ ఇద్దరూ దక్షిణ దిశగా దండకారణ్యానికి వెళ్లారు.
3.280.27
वने महति तस्मिंस्तु रामः सौमित्रिणा सह ।
ददर्श मृगयूथानि द्रवमाणानि सर्वशः ॥ ३.२८०.२७ ॥
ఆ విశాల అరణ్యంలో రాముడు సౌమిత్రితో కలసి చుట్టూ పరుగెత్తుతున్న మృగ సమూహాలను చూశాడు.
3.280.28
शब्दं च घोरं सत्वानां दावाग्नरिव वर्धतः ।
अपश्येतां मुहूर्ताच्च कबन्धं घोरदर्शनम् ॥ ३.२८०.२८ ॥
అడవి మంటలా పెరుగుతున్న జీవుల భయంకర శబ్దాన్ని వినగా, ఒక క్షణంలో ఆ ఇద్దరూ భయంకరమైన కబంధుడిని చూశారు.
3.280.29
मेघपर्वतसंकाशं सालस्कन्धं महाभुजम् ।
उरोगतविशालाक्षं महोदरमहामुखम् ॥ ३.२८०.२९ ॥
అతడు మేఘ పర్వతంలా, సాల వృక్ష స్కంధాలతో, పెద్ద బాహువులతో, ఛాతీలో విశాల నేత్రాలతో, పెద్ద ఉదరం మరియు పెద్ద ముఖంతో ఉన్నాడు.
3.280.30
यदृच्छयाथ तद्रक्षः करे जग्राह लक्ष्मणम् ।
विषादमगमत्सद्यः सौमित्रिरथ भारत ॥ ३.२८०.३० ॥
అప్పుడు ఆ రాక్షసుడు యాదృచ్ఛికంగా లక్ష్మణుడిని చేతితో పట్టుకున్నాడు; ఓ భరతా, సౌమిత్రి వెంటనే విషాదంలో మునిగాడు.
3.280.31
स राममभिसंप्रेक्ष्य कृष्यते येन तन्मुखम् ।
विषण्णश्चाब्रवीद्रामं पश्यावस्थामिमां मम ॥ ३.२८०.३१ ॥
అతడు రాముని చూసి, అతని ముఖం లాగబడుతున్న దిశగా, దుఃఖితుడై రాముని కి ఇలా అన్నాడు: నా ఈ స్థితిని చూడు.
3.280.32
हरणं चैव वैदेह्या मम चायमुपप्लवः ।
राज्यभ्रंशश्च भवतस्तातस्य मरणं तथा ॥ ३.२८०.३२ ॥
వైదేహి అపహరణ, నా ఈ విపత్తు, మీ రాజ్యనాశనం, తండ్రి మరణం కూడా.
3.280.33
नाहं त्वां सह वैदेह्या समेतं कोसलागतम् ।
द्रक्ष्यामि प्रथिते राज्ये पितृपैतामहे स्थितम् ॥ ३.२८०.३३ ॥
వైదేహితో కలిసి కోసలకు తిరిగి వచ్చి, తండ్రి పితామహుల ప్రసిద్ధ రాజ్యంలో స్థిరంగా ఉన్న నిన్ను నేను చూడను.
3.280.34
द्रक्ष्यन्त्यार्यस्य धन्या ये कुशलाजशमीदलैः ।
अभिषिक्तस्य वदनं सोमं शान्तघनं यथा ॥ ३.२८०.३४ ॥
కుశ, అజశమి ఆకులతో అభిషేకించబడిన ఆర్యుని ముఖాన్ని చూసే ధన్యులు, ప్రశాంత మేఘాల మధ్య చంద్రుని వలె.
3.280.35
एवं बहुविधं धीमान्विललाप स लक्ष्मणः ।
तमुवाचाथ काकुत्स्थः संभ्रमेष्वप्यसंभ्रमः ॥ ३.२८०.३५ ॥
ఈ విధంగా జ్ఞాని అయిన లక్ష్మణుడు అనేక విధాలుగా విలపించాడు. అప్పుడు ఆందోళనలలో కూడా చలించని కాకుత్స్థుడు అతనితో అన్నాడు.
3.280.36
मा विषीद नरव्याघ्र नैष कश्चिन्मयि स्थिते ।
शक्तो धर्षयितुं वीर सुमित्रानन्दवर्धन।
छिन्ध्यस्य दक्षिणं बाहुं छिन्नः सव्यो मया भुजः ॥ ३.२८०.३६ ॥
నరవ్యాఘ్రా, విచారించకు; నేను ఉండగా ఎవరూ అతన్ని ఓడించలేరు. వీరా, సుమిత్ర ఆనందం పెంచేవాడా, అతని కుడి భుజాన్ని నరుకు; ఎడమ భుజాన్ని నేను నరికేశాను.
3.280.37
इत्येवं वदता तस्य भुजो रामेण पातितः ।
खड्गेन भृशतीक्ष्णेन निकृत्तस्तिलकाण्डवत् ॥ ३.२८०.३७ ॥
ఇలా మాట్లాడుతున్న అతని బాహువును రాముడు నేలకూల్చాడు. అతి పదునైన ఖడ్గంతో నరకబడిన అది నువ్వు కాడలా పడింది.
3.280.38
ततोऽस्य दक्षिणं बाहुं खड्गेनाजघ्निवान्बली ।
सौमित्रिरपि संप्रेक्ष्य भ्रातरं राघवं स्थितम् ॥ ३.२८०.३८ ॥
అప్పుడు బలవంతుడైన సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు) కూడా ఖడ్గంతో అతని కుడి బాహువును కొట్టాడు; నిలిచి ఉన్న సోదరుడు రాఘవుణ్ణి చూశాడు.
3.280.39
पुनर्जघान पार्श्वे वै तद्रक्षो लक्ष्मणो भृशम् ।
गतासुरपतद्भूमौ कबन्धः सुमहांस्ततः ॥ ३.२८०.३९ ॥
లక్ష్మణుడు ఆ రాక్షసుని ప్రక్కటెముకపై మళ్ళీ తీవ్రంగా కొట్టాడు. ప్రాణం పోయి ఆ మహా కబంధుడు నేలపై పడిపోయాడు.
3.280.40
तस्य देहाद्विनिःसृत्य पुरुषो दिव्यदर्शनः ।
ददृशे दिवमास्थाय दिवि सूर्य इव ज्वलन् ॥ ३.२८०.४० ॥
అతని శరీరం నుండి బయటకు వచ్చిన దివ్య రూపుడైన ఒక పురుషుడు కనిపించాడు. ఆకాశానికి ఎగిరి, ఆకాశంలో సూర్యునిలా ప్రకాశించాడు.
3.280.41
पप्रच्छ रामस्तं वाग्मी कस्त्वं प्रब्रूहि पृच्छतः ।
कामया किमिदं चित्रमाश्चर्यं प्रतिभाति मे ॥ ३.२८०.४१ ॥
వాగ్మి అయిన రాముడు అతన్ని అడిగాడు — "నీవెవరు? అడుగుతున్న నాకు చెప్పు. ఇది ఎంత విచిత్రం, ఆశ్చర్యంగా నాకు తోస్తోంది!"
3.280.42
तस्याचचक्षे गन्धर्वो विश्वावसुरहं नृप ।
प्राप्तो ब्राह्मणशापेन योनिं राक्षससेविताम् ॥ ३.२८०.४२ ॥
అతడు ఇలా చెప్పాడు — "ఓ రాజా! నేను విశ్వావసు అనే గంధర్వుడను. బ్రాహ్మణుని శాపం వల్ల రాక్షసులు సేవించే జన్మను పొందాను."
3.280.43
रावणेन हृता सीता लङ्कायां संनिवेशिता ।
सुग्रीवमभिगच्छस्व स ते साह्यं करिष्यति ॥ ३.२८०.४३ ॥
రావణుడు సీతను అపహరించి లంకలో ఉంచాడు. నీవు సుగ్రీవుని వద్దకు వెళ్ళు; అతడు నీకు సహాయం చేస్తాడు.
3.280.44
एषा पम्पा शिवजला हंसकारण्डवायुता ।
ऋश्यमूकस्य शैलस्य संनिकर्षे तटाकिनी ॥ ३.२८०.४४ ॥
ఇది పంపా సరస్సు; దాని నీరు శుభప్రదం, హంసలు కారండవాలతో నిండి ఉంది. ఋశ్యమూక పర్వతానికి సమీపంలో ఉన్న సరస్సు ఇది.
3.280.45
वसते तत्र सुग्रीवश्चतुर्भिः सचिवैः सह ।
भ्राता वानरराजस्य वालिनो हेममालिनः ॥ ३.२८०.४५ ॥
అక్కడ సుగ్రీవుడు నలుగురు మంత్రులతో నివసిస్తున్నాడు. అతడు బంగారు మాల ధరించిన వానరరాజు వాలికి సోదరుడు.
3.280.46
तेन त्वं सह संगम्य दुःखमूलं निवेदय ।
समानशीलो भवतः साहाय्यं स करिष्यति ॥ ३.२८०.४६ ॥
అతడిని కలిసి నీ దుఃఖ మూలాన్ని తెలియజెయ్యి. నీతో సమానమైన స్వభావం గలవాడు; అతడు నీకు సహాయం చేస్తాడు.
3.280.47
एतावच्छक्यमस्माभिर्वक्तुं द्रष्टासि जानकीम् ।
ध्रुवं वानरराजस्य विदितो रावणालयः ॥ ३.२८०.४७ ॥
మనం ఇంతే చెప్పగలం: నీవు జానకిని చూస్తావు. వానరరాజుకు రావణుని నివాసం తప్పక తెలుసు.
3.280.48
इत्युक्त्वाऽन्तर्हितो दिव्यः पुरुषः स महाप्रभः ।
विस्मयं जग्मतुश्चोभौ प्रवीरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ३.२८०.४८ ॥
ఇలా చెప్పి ఆ మహాతేజస్వి దివ్యపురుషుడు అదృశ్యమయ్యాడు. అప్పుడు ఇద్దరు వీరులు రాముడు, లక్ష్మణుడు విస్మయం చెందారు.