ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.280
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.280.1
सखा दशरथस्यासीज्जटायुररुणात्मजः ।
गृध्रराजो महावीरः संपातिर्यस्य सोदरः ॥ ३.२८०.१ ॥
ਅਰੁਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਟਾਯੂ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ ਗਿਰਝਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਮਹਾਂਵੀਰ ਸੀ; ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਸੰਪਾਤੀ ਸੀ।
3.280.2
स ददर्श तदा सीतां रावणाङ्कगतां स्नुषाम् ।
सक्रोधोऽभ्यद्रवत्पक्षी रावणं राक्षसेश्वरम् ॥ ३.२८०.२ ॥
ਤਦ ਉਸਨੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਆਪਣੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਹ ਪੰਛੀ ਰਾਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਰਾਵਣ ਵੱਲ ਝਪਟਿਆ।
3.280.3
अथैनमब्रवीद्गृध्रो मुञ्चमुञ्चेति मैथिलीम् ।
ध्रियमाणे मयि कथं हरिष्यसि निशाचर ॥ ३.२८०.३ ॥
ਤਦ ਉਸ ਗਿਰਝ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਛੱਡ, ਛੱਡ! ਮੇਰੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਹੇ ਨਿਸ਼ਾਚਰ?'
3.280.4
न हि मे मोक्ष्यसे जीवन्यदि नोत्सृजसे वधूम् ।
उक्त्वैवं राक्षसेन्द्रं तं चकर्त नखरैर्भृशम् ॥ ३.२८०.४ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕੇਂਗਾ।' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਹੁੰਆਂ ਨਾਲ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ।
3.280.5
पक्षतुण्डप्रहारैश्च शतशो जर्जरीकृतम् ।
चक्षार रुधिरं भूरि गिरिः प्रस्रवणैरिव ॥ ३.२८०.५ ॥
ਖੰਭਾਂ ਅਤੇ ਚੁੰਝ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜਰਜਰ ਹੋਇਆ ਉਹ, ਝਰਨਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਲਹੂ ਵਹਾਉਣ ਲੱਗਾ।
3.280.6
स वध्यमानो गृध्रेण रामप्रियहितैषिणा ।
खड्गमादाय चिच्छेद भुजौ तस्य पतत्रिणः ॥ ३.२८०.६ ॥
ਰਾਮ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਅਤੇ ਭਲਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਗਿਰਝ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸਨੇ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸ ਪੰਛੀ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਵੱਢ ਦਿੱਤੀਆਂ।
3.280.7
निहत्य गृध्रराजं स भिन्नाभ्रशिखरोपमम् ।
ऊर्ध्वमाचक्रमे सीतां गृहीत्वाऽङ्केन राक्षसः ॥ ३.२८०.७ ॥
ਗ੍ਰਿਧਰਾਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਪਾਟੇ ਹੋਏ ਬੱਦਲ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਗਿਆ।
3.280.8
यत्र यत्र तु वैदेही पश्यत्याश्रममण्डलम् ।
सरो वा सरितो वाऽपि तत्र मुञ्चति भूषणम् ॥ ३.२८०.८ ॥
ਵੈਦੇਹੀ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ, ਸਰੋਵਰ ਜਾਂ ਨਦੀ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉੱਥੇ ਉਹ ਗਹਿਣਾ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
3.280.9
सा ददर्श गिरिप्रस्थे पञ्च वानरपुङ्गवान् ।
तत्र वासो महद्दिव्यमुत्ससर्ज मनस्विनी ॥ ३.२८०.९ ॥
ਉਸਨੇ ਪਹਾੜੀ ਪਠਾਰ ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਾਂਦਰ ਵੇਖੇ; ਉੱਥੇ ਉਸ ਮਨਸਵਿਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਦਿਵ ਵਸਤਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।
3.280.10
तत्तेषां वानरेन्द्राणां पपात पवनोद्धतम् ।
मध्ये सुपीतं पञ्चानां विद्युन्मेघान्तरे यथा ॥ ३.२८०.१० ॥
ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡਿਆ ਉਹ ਵਸਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਵਾਨਰੇਂਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਡਿੱਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਬੱਦਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੀਲਾ ਚਾਨਣ ਡਿੱਗੇ।
3.280.11
अचिरेणातिचक्राम खेचरः खे चरन्निव ।
ददर्शाथ पुरीं रम्यां बहुद्वारां मनोरमाम् ॥ ३.२८०.११ ॥
ਆਕਾਸ਼ਚਾਰੀ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੋਵੇ; ਫਿਰ ਅਨੇਕ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਾਲੀ ਰਮਣੀਕ, ਮਨਮੋਹਕ ਨਗਰੀ ਵੇਖੀ।
3.280.12
प्राकारवप्रसंबाधां निर्मितां विश्वकर्मणा ।
प्रविवेश पुरीं लङ्कां ससीतो राक्षसेश्वरः ॥ ३.२८०.१२ ॥
ਪ੍ਰਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਪ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੀ ਬਣਾਈ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।
3.280.13
एवं हृतायां वैदेह्यां रामो हत्वा महामृगम् ।
निवृत्तो ददृशे दूराद्भ्रातरं लक्ष्मणं तदा ॥ ३.२८०.१३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਦੇਹੀ ਹਰੀ ਜਾਣ ਤੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਮ੍ਰਿਗ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮੁੜਦਿਆਂ ਦੂਰੋਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
3.280.14
कथमुत्सृज्य वैदेहीं वने राक्षससेविते ।
इति तं भ्रातरं दृष्ट्वा प्राप्तोऽसीति व्यगर्हयत् ॥ ३.२८०.१४ ॥
"ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਸੇ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ?" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਨੇ ਉਸਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ।
3.280.15
मृगरूपधरेणाथ रक्षसा सोपकर्षणम् ।
भ्रातुरागमनं चैवाचिन्तयन्पर्यतप्यत ॥ ३.२८०.१५ ॥
ਮ੍ਰਿਗ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਹਰਣ ਅਤੇ ਭਰਾ ਦੇ ਆਉਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ।
3.280.16
गर्हयन्नेव रामस्तु त्वरितस्तं समासदत् ।
अपि जीवति वैदेहीमिति पश्यामि लक्ष्मण ॥ ३.२८०.१६ ॥
ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹੀ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਉਸ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕੀ ਵੈਦੇਹੀ ਅਜੇ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ?"
3.280.17
तस्य तत्सर्वमाचख्यौ सीताया लक्ष्मणो वचः ।
यदुक्तवत्यसदृशं वैदेही पश्चिमं वचः ॥ ३.२८०.१७ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬੋਲ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸੇ, ਜੋ ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਅਣਉਚਿਤ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੰਤਿਮ ਵਾਰ ਕਹੇ ਸਨ।
3.280.18
दह्यमानेन तु हृदा रामोऽभ्यपतदाश्रमम् ।
स ददर्श तदा गृध्रं निहतं पर्वतोपमम् ॥ ३.२८०.१८ ॥
ਦਿਲ ਸੜਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰਾਮ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ; ਤਦ ਉਸਨੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਗਿੱਧ ਵੇਖਿਆ।
3.280.19
राक्षसं शङ्कमानस्तं विकृष्य बलवद्धनुः ।
अभ्यधावत काकुत्स्थस्ततस्तं सह लक्ष्मणः ॥ ३.२८०.१९ ॥
ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦਿਆਂ, ਬਲਵਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚ ਕੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜੇ।
3.280.20
स तावुवाच तेजस्वी सहितौ रामलक्ष्मणौ ।
गृध्रराजोस्मि भद्रं वां सखा दशरथस्य वै ॥ ३.२८०.२० ॥
ਉਸ ਤੇਜਸਵੀ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਮੈਂ ਗ੍ਰਿਧਰਾਜ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡਾ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਦਸਰਥ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਹਾਂ।'
3.280.21
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा संगृह्य धनुषी शुभे ।
कोयं पितरमस्माकं नाम्नाऽऽहेत्यूचतुश्च तौ ॥ ३.२८०.२१ ॥
ਉਸ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਸੋਹਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਕੇ ਕਿਹਾ: 'ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਬੁਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ?'
3.280.22
ततो ददृशतुस्तौ तं छिन्नपक्षद्वयं खगम् ।
तयोः शशंस गृध्रस्तु सीतार्थे रावणाद्वधम् ॥ ३.२८०.२२ ॥
ਫਿਰ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਖੰਭ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਉਸ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਤਦ ਗ੍ਰਿਧ੍ਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੀਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੈ।
3.280.23
अपृच्छद्राघवो गृध्रं रावणः कां दिशं गतः ।
तस्य गृध्रः शिरःकम्पैराचचक्षे ममार च ॥ ३.२८०.२३ ॥
ਰਾਘਵ ਨੇ ਗ੍ਰਿਧ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਰਾਵਣ ਕਿਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਗਿਆ?' ਗ੍ਰਿਧ੍ਰ ਨੇ ਸਿਰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਦਿਸ਼ਾ ਦੱਸੀ ਅਤੇ ਮਰ ਗਿਆ।
3.280.24
दक्षिणामिति काकुत्स्थो विदित्वाऽस्य तदिङ्गितम् ।
संस्कारं लम्भयामास सखायं पूजयन्पितुः ॥ ३.२८०.२४ ॥
'ਦੱਖਣ' ਇਹ ਉਸਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਕਾਕੁਤਸਥ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ।
3.280.25
ततो दृष्ट्वाऽऽश्रमपदं व्यपविद्धबृसीकटम् ।
विध्वस्तकलशं शून्यं गोमायुशतसंकुलम् ॥ ३.२८०.२५ ॥
ਫਿਰ ਖਿੱਲਰੀਆਂ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਚਟਾਈਆਂ, ਟੁੱਟੇ ਉਲਟੇ ਪਏ ਕਲਸ਼, ਸੁੰਨਸਾਨ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਗਿੱਦੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ।
3.280.26
दुःखशोकसमाविष्टौ वैदेहीहरणार्दितौ ।
जग्मतुर्दण्डकारण्यं दक्षिणेन परंतपौ ॥ ३.२८०.२६ ॥
ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਹਰਣ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਦੰਡਕਾਰਣਿਆ ਨੂੰ ਗਏ।
3.280.27
वने महति तस्मिंस्तु रामः सौमित्रिणा सह ।
ददर्श मृगयूथानि द्रवमाणानि सर्वशः ॥ ३.२८०.२७ ॥
ਉਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੌੜਦੇ ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵੇਖੇ।
3.280.28
शब्दं च घोरं सत्वानां दावाग्नरिव वर्धतः ।
अपश्येतां मुहूर्ताच्च कबन्धं घोरदर्शनम् ॥ ३.२८०.२८ ॥
ਦਾਵਾਨਲ ਵਾਂਗ ਵਧਦੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਘੋਰ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਲ ਭਰ ਬਾਅਦ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਕਬੰਧ ਵੇਖਿਆ।
3.280.29
मेघपर्वतसंकाशं सालस्कन्धं महाभुजम् ।
उरोगतविशालाक्षं महोदरमहामुखम् ॥ ३.२८०.२९ ॥
ਉਹ ਮੇਘ ਅਤੇ ਪਰਬਤ ਵਰਗਾ, ਸਾਲ ਰੁੱਖ ਵਰਗੇ ਮੋਢਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਬਾਹੂ, ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੇ ਪੇਟ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਸੀ।
3.280.30
यदृच्छयाथ तद्रक्षः करे जग्राह लक्ष्मणम् ।
विषादमगमत्सद्यः सौमित्रिरथ भारत ॥ ३.२८०.३० ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ ਨੇ ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਾਲ ਲਛਮਣ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲਿਆ; ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਤੁਰੰਤ ਉਦਾਸੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ।
3.280.31
स राममभिसंप्रेक्ष्य कृष्यते येन तन्मुखम् ।
विषण्णश्चाब्रवीद्रामं पश्यावस्थामिमां मम ॥ ३.२८०.३१ ॥
ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਪਾਸੇ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਮੇਰੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਵੇਖ।
3.280.32
हरणं चैव वैदेह्या मम चायमुपप्लवः ।
राज्यभ्रंशश्च भवतस्तातस्य मरणं तथा ॥ ३.२८०.३२ ॥
ਵੈਦੇਹੀ ਦਾ ਹਰਨ, ਮੇਰੀ ਇਹ ਬਿਪਤਾ, ਤੁਹਾਡਾ ਰਾਜ-ਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਵੀ।
3.280.33
नाहं त्वां सह वैदेह्या समेतं कोसलागतम् ।
द्रक्ष्यामि प्रथिते राज्ये पितृपैतामहे स्थितम् ॥ ३.२८०.३३ ॥
ਵੈਦੇਹੀ ਨਾਲ ਕੋਸਲ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਪਿਤਾ-ਦਾਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਾਂਗਾ।
3.280.34
द्रक्ष्यन्त्यार्यस्य धन्या ये कुशलाजशमीदलैः ।
अभिषिक्तस्य वदनं सोमं शान्तघनं यथा ॥ ३.२८०.३४ ॥
ਕੁਸ਼ ਤੇ ਅਜਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਆਰਯ ਦਾ ਮੁਖ ਜਿਹੜੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਵੇਖਣਗੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਵਾਂਗ।
3.280.35
एवं बहुविधं धीमान्विललाप स लक्ष्मणः ।
तमुवाचाथ काकुत्स्थः संभ्रमेष्वप्यसंभ्रमः ॥ ३.२८०.३५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰਲਾਪ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾ ਘਬਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
3.280.36
मा विषीद नरव्याघ्र नैष कश्चिन्मयि स्थिते ।
शक्तो धर्षयितुं वीर सुमित्रानन्दवर्धन।
छिन्ध्यस्य दक्षिणं बाहुं छिन्नः सव्यो मया भुजः ॥ ३.२८०.३६ ॥
ਹੇ ਨਰ-ਵਿਅਾਘਰ, ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋ; ਮੇਰੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਵੀਰ, ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਦੀ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਵੱਢ; ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਮੈਂ ਵੱਢ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
3.280.37
इत्येवं वदता तस्य भुजो रामेण पातितः ।
खड्गेन भृशतीक्ष्णेन निकृत्तस्तिलकाण्डवत् ॥ ३.२८०.३७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੀ ਬਾਂਹ ਰਾਮ ਨੇ ਡੇਗ ਦਿੱਤੀ। ਬਹੁਤ ਤਿੱਖੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਕੱਟੀ ਗਈ ਉਹ ਤਿਲ ਦੀ ਡੰਡੀ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਈ।
3.280.38
ततोऽस्य दक्षिणं बाहुं खड्गेनाजघ्निवान्बली ।
सौमित्रिरपि संप्रेक्ष्य भ्रातरं राघवं स्थितम् ॥ ३.२८०.३८ ॥
ਫਿਰ ਬਲਵਾਨ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਨੇ ਵੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਖੜ੍ਹੇ ਭਰਾ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।
3.280.39
पुनर्जघान पार्श्वे वै तद्रक्षो लक्ष्मणो भृशम् ।
गतासुरपतद्भूमौ कबन्धः सुमहांस्ततः ॥ ३.२८०.३९ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਰਾਖਸ਼ ਦੀ ਪਸਲੀ ਉੱਤੇ ਫਿਰ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਾਣ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਬੰਧ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
3.280.40
तस्य देहाद्विनिःसृत्य पुरुषो दिव्यदर्शनः ।
ददृशे दिवमास्थाय दिवि सूर्य इव ज्वलन् ॥ ३.२८०.४० ॥
ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਆਕਾਸ਼ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ।
3.280.41
पप्रच्छ रामस्तं वाग्मी कस्त्वं प्रब्रूहि पृच्छतः ।
कामया किमिदं चित्रमाश्चर्यं प्रतिभाति मे ॥ ३.२८०.४१ ॥
ਵਾਗਮੀ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ — "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ। ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਅਜੀਬ, ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਲੱਗਦਾ ਹੈ!"
3.280.42
तस्याचचक्षे गन्धर्वो विश्वावसुरहं नृप ।
प्राप्तो ब्राह्मणशापेन योनिं राक्षससेविताम् ॥ ३.२८०.४२ ॥
ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ — "ਹੇ ਰਾਜਨ! ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੂ ਨਾਮ ਦਾ ਗੰਧਰਵ ਹਾਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੇਵਿਤ ਜੂਨ ਮਿਲੀ ਸੀ।"
3.280.43
रावणेन हृता सीता लङ्कायां संनिवेशिता ।
सुग्रीवमभिगच्छस्व स ते साह्यं करिष्यति ॥ ३.२८०.४३ ॥
ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਹਰ ਕੇ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਕੋਲ ਜਾ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇਗਾ।
3.280.44
एषा पम्पा शिवजला हंसकारण्डवायुता ।
ऋश्यमूकस्य शैलस्य संनिकर्षे तटाकिनी ॥ ३.२८०.४४ ॥
ਇਹ ਪੰਪਾ ਹੈ; ਇਸਦਾ ਜਲ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਹੰਸਾਂ ਤੇ ਕਾਰੰਡਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਰਬਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਹ ਸਰੋਵਰ ਹੈ।
3.280.45
वसते तत्र सुग्रीवश्चतुर्भिः सचिवैः सह ।
भ्राता वानरराजस्य वालिनो हेममालिनः ॥ ३.२८०.४५ ॥
ਉੱਥੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਚਾਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰਰਾਜ ਵਾਲੀ ਦਾ ਭਰਾ ਹੈ।
3.280.46
तेन त्वं सह संगम्य दुःखमूलं निवेदय ।
समानशीलो भवतः साहाय्यं स करिष्यति ॥ ३.२८०.४६ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਮੂਲ ਦੱਸ। ਉਹ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਤੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇਗਾ।
3.280.47
एतावच्छक्यमस्माभिर्वक्तुं द्रष्टासि जानकीम् ।
ध्रुवं वानरराजस्य विदितो रावणालयः ॥ ३.२८०.४७ ॥
ਅਸੀਂ ਏਨਾ ਹੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ: ਤੂੰ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਵੇਖੇਂਗਾ। ਵਾਨਰਰਾਜ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਜ਼ਰੂਰ ਪਤਾ ਹੈ।
3.280.48
इत्युक्त्वाऽन्तर्हितो दिव्यः पुरुषः स महाप्रभः ।
विस्मयं जग्मतुश्चोभौ प्रवीरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ३.२८०.४८ ॥
ਐਸਾ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਦਿਵ ਪੁਰਖ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ।