മഹാഭാരതം · അധ്യായം 3.280
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.280.1
सखा दशरथस्यासीज्जटायुररुणात्मजः ।
गृध्रराजो महावीरः संपातिर्यस्य सोदरः ॥ ३.२८०.१ ॥
അരുണന്റെ പുത്രനായ ജടായു ദശരഥന്റെ സുഹൃത്തായിരുന്നു. അവൻ ഗൃധ്രരാജാവും മഹാവീരനുമായിരുന്നു; അവന്റെ സഹോദരൻ സമ്പാതി.
3.280.2
स ददर्श तदा सीतां रावणाङ्कगतां स्नुषाम् ।
सक्रोधोऽभ्यद्रवत्पक्षी रावणं राक्षसेश्वरम् ॥ ३.२८०.२ ॥
അപ്പോൾ അവൻ രാവണന്റെ മടിയിലിരുന്ന സീതയെ, തന്റെ മരുമകളെ കണ്ടു; കോപത്തോടെ ആ പക്ഷി രാക്ഷസേശ്വരനായ രാവണന്റെ നേരെ പാഞ്ഞു.
3.280.3
अथैनमब्रवीद्गृध्रो मुञ्चमुञ्चेति मैथिलीम् ।
ध्रियमाणे मयि कथं हरिष्यसि निशाचर ॥ ३.२८०.३ ॥
അപ്പോൾ ആ കഴുകൻ അവനോടു പറഞ്ഞു, 'മൈഥിലിയെ വിടൂ, വിടൂ! ഞാൻ ജീവിച്ചിരിക്കെ അവളെ എങ്ങനെ കൊണ്ടുപോകും, രാത്രിസഞ്ചാരീ?'
3.280.4
न हि मे मोक्ष्यसे जीवन्यदि नोत्सृजसे वधूम् ।
उक्त्वैवं राक्षसेन्द्रं तं चकर्त नखरैर्भृशम् ॥ ३.२८०.४ ॥
നീ മരുമകളെ വിടുന്നില്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ ജീവനോടെയുള്ളിടത്തോളം നിനക്കെന്നിൽനിന്നു രക്ഷയില്ല.' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അത് ആ രാക്ഷസേന്ദ്രനെ നഖങ്ങൾകൊണ്ട് കഠിനമായി കീറി.
3.280.5
पक्षतुण्डप्रहारैश्च शतशो जर्जरीकृतम् ।
चक्षार रुधिरं भूरि गिरिः प्रस्रवणैरिव ॥ ३.२८०.५ ॥
ചിറകുകളുടെയും ചുണ്ടിന്റെയും നൂറുകണക്കിന് പ്രഹരങ്ങളാൽ തകർക്കപ്പെട്ട അവൻ, അരുവികളുള്ള പർവതംപോലെ ധാരാളം രക്തം ചൊരിഞ്ഞു.
3.280.6
स वध्यमानो गृध्रेण रामप्रियहितैषिणा ।
खड्गमादाय चिच्छेद भुजौ तस्य पतत्रिणः ॥ ३.२८०.६ ॥
രാമന്റെ പ്രിയവും ഹിതവും ആഗ്രഹിക്കുന്ന ആ കഴുകനാൽ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട അവൻ, വാളെടുത്ത് ആ പക്ഷിയുടെ രണ്ടു ഭുജങ്ങളും വെട്ടിമുറിച്ചു.
3.280.7
निहत्य गृध्रराजं स भिन्नाभ्रशिखरोपमम् ।
ऊर्ध्वमाचक्रमे सीतां गृहीत्वाऽङ्केन राक्षसः ॥ ३.२८०.७ ॥
ഗൃധ്രരാജനെ വധിച്ച്, മേഘശിഖരം പിളർന്നതുപോലെ ആ രാക്ഷസൻ സീതയെ മടിയിലെടുത്ത് മുകളിലേക്ക് ഉയർന്നു.
3.280.8
यत्र यत्र तु वैदेही पश्यत्याश्रममण्डलम् ।
सरो वा सरितो वाऽपि तत्र मुञ्चति भूषणम् ॥ ३.२८०.८ ॥
വൈദേഹി ആശ്രമമണ്ഡലമോ തടാകമോ നദിയോ എവിടെ കാണുന്നുവോ, അവിടെയെല്ലാം തന്റെ ആഭരണം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
3.280.9
सा ददर्श गिरिप्रस्थे पञ्च वानरपुङ्गवान् ।
तत्र वासो महद्दिव्यमुत्ससर्ज मनस्विनी ॥ ३.२८०.९ ॥
മലമുകളിൽ അഞ്ചു ശ്രേഷ്ഠരായ വാനരന്മാരെ അവൾ കണ്ടു; അവിടെ ആ മനസ്വിനി ഒരു വലിയ ദിവ്യവസ്ത്രം ഉപേക്ഷിച്ചു.
3.280.10
तत्तेषां वानरेन्द्राणां पपात पवनोद्धतम् ।
मध्ये सुपीतं पञ्चानां विद्युन्मेघान्तरे यथा ॥ ३.२८०.१० ॥
കാറ്റിൽ പാറിയ അത് ആ അഞ്ചു വാനരേന്ദ്രന്മാരുടെ മധ്യത്തിൽ വീണു; മിന്നലിനും മേഘത്തിനും ഇടയിൽ മഞ്ഞവെളിച്ചം വീണതുപോലെ.
3.280.11
अचिरेणातिचक्राम खेचरः खे चरन्निव ।
ददर्शाथ पुरीं रम्यां बहुद्वारां मनोरमाम् ॥ ३.२८०.११ ॥
ആകാശസഞ്ചാരിയായ അവൻ വേഗത്തിൽ കടന്നുപോയി, ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ; പിന്നെ പല വാതിലുകളുള്ള മനോഹരമായ നഗരം കണ്ടു.
3.280.12
प्राकारवप्रसंबाधां निर्मितां विश्वकर्मणा ।
प्रविवेश पुरीं लङ्कां ससीतो राक्षसेश्वरः ॥ ३.२८०.१२ ॥
മതിലുകളും കോട്ടകളും നിറഞ്ഞ, വിശ്വകർമ്മാവ് നിർമ്മിച്ച ലങ്കാനഗരത്തിൽ സീതയോടൊപ്പം രാക്ഷസേശ്വരൻ പ്രവേശിച്ചു.
3.280.13
एवं हृतायां वैदेह्यां रामो हत्वा महामृगम् ।
निवृत्तो ददृशे दूराद्भ्रातरं लक्ष्मणं तदा ॥ ३.२८०.१३ ॥
ഇങ്ങനെ വൈദേഹിയെ അപഹരിച്ചപ്പോൾ, രാമൻ ആ മഹാമൃഗത്തെ കൊന്ന് മടങ്ങിവരുമ്പോൾ ദൂരെനിന്ന് തന്റെ സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണനെ കണ്ടു.
3.280.14
कथमुत्सृज्य वैदेहीं वने राक्षससेविते ।
इति तं भ्रातरं दृष्ट्वा प्राप्तोऽसीति व्यगर्हयत् ॥ ३.२८०.१४ ॥
"രാക്ഷസന്മാർ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഈ കാട്ടിൽ വൈദേഹിയെ ഉപേക്ഷിച്ച് നീ എങ്ങനെ വന്നു?" എന്ന് സഹോദരനെ കണ്ട് അവനെ നിന്ദിച്ചു.
3.280.15
मृगरूपधरेणाथ रक्षसा सोपकर्षणम् ।
भ्रातुरागमनं चैवाचिन्तयन्पर्यतप्यत ॥ ३.२८०.१५ ॥
മൃഗരൂപം ധരിച്ച രാക്ഷസൻ കവർന്നതും സഹോദരൻ വന്നതും ഓർത്ത് അവൻ വല്ലാതെ വ്യസനിച്ചു.
3.280.16
गर्हयन्नेव रामस्तु त्वरितस्तं समासदत् ।
अपि जीवति वैदेहीमिति पश्यामि लक्ष्मण ॥ ३.२८०.१६ ॥
രാമൻ അവനെ നിന്ദിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ വേഗത്തിൽ അവന്റെ അടുത്തെത്തി: "ലക്ഷ്മണാ, വൈദേഹി ജീവനോടെ ഉണ്ടോ എന്ന് ഞാൻ സംശയിക്കുന്നു."
3.280.17
तस्य तत्सर्वमाचख्यौ सीताया लक्ष्मणो वचः ।
यदुक्तवत्यसदृशं वैदेही पश्चिमं वचः ॥ ३.२८०.१७ ॥
ലക്ഷ്മണൻ സീത പറഞ്ഞ ആ വാക്കുകളെല്ലാം അവനോട് പറഞ്ഞു; വൈദേഹി അനുചിതമായി, അവസാനമായി പറഞ്ഞ വാക്കുകളായിരുന്നു അവ.
3.280.18
दह्यमानेन तु हृदा रामोऽभ्यपतदाश्रमम् ।
स ददर्श तदा गृध्रं निहतं पर्वतोपमम् ॥ ३.२८०.१८ ॥
ഹൃദയം വെന്തുരുകുമ്പോൾ രാമൻ ആശ്രമത്തിലേക്ക് കുതിച്ചു; അപ്പോൾ പർവതംപോലെ കൊല്ലപ്പെട്ട ഒരു കഴുകനെ അവൻ കണ്ടു.
3.280.19
राक्षसं शङ्कमानस्तं विकृष्य बलवद्धनुः ।
अभ्यधावत काकुत्स्थस्ततस्तं सह लक्ष्मणः ॥ ३.२८०.१९ ॥
ആ രാക്ഷസനെ സംശയിച്ച്, ശക്തമായ വില്ലു വലിച്ചുപിടിച്ച് കാകുത്സ്ഥൻ ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം അവന്റെ നേരെ കുതിച്ചു.
3.280.20
स तावुवाच तेजस्वी सहितौ रामलक्ष्मणौ ।
गृध्रराजोस्मि भद्रं वां सखा दशरथस्य वै ॥ ३.२८०.२० ॥
ആ തേജസ്വി ഒന്നിച്ചു നിന്ന രാമലക്ഷ്മണന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ ഗൃധ്രരാജനാണ്. നിങ്ങൾക്ക് ശുഭം ഭവിക്കട്ടെ. ഞാൻ ദശരഥന്റെ സുഹൃത്താണ്.'
3.280.21
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा संगृह्य धनुषी शुभे ।
कोयं पितरमस्माकं नाम्नाऽऽहेत्यूचतुश्च तौ ॥ ३.२८०.२१ ॥
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, രണ്ടുപേരും മനോഹരമായ വില്ലുകൾ പിടിച്ച് 'ഞങ്ങളുടെ പിതാവിനെ പേരെടുത്തു വിളിക്കുന്ന ഇവൻ ആര്?' എന്ന് ചോദിച്ചു.
3.280.22
ततो ददृशतुस्तौ तं छिन्नपक्षद्वयं खगम् ।
तयोः शशंस गृध्रस्तु सीतार्थे रावणाद्वधम् ॥ ३.२८०.२२ ॥
പിന്നെ ഇരുവരും ഇരുചിറകുകളും മുറിഞ്ഞ ആ പക്ഷിയെ കണ്ടു. അപ്പോൾ ഗൃധ്രൻ സീതയ്ക്കുവേണ്ടി രാവണൻ തന്നെ വധിച്ചതായി അവരോട് പറഞ്ഞു.
3.280.23
अपृच्छद्राघवो गृध्रं रावणः कां दिशं गतः ।
तस्य गृध्रः शिरःकम्पैराचचक्षे ममार च ॥ ३.२८०.२३ ॥
രാഘവൻ ഗൃധ്രനോട് ചോദിച്ചു: 'രാവണൻ ഏത് ദിക്കിലേക്കാണ് പോയത്?' ഗൃധ്രൻ തല കുലുക്കി ദിശ കാട്ടി മരിച്ചു.
3.280.24
दक्षिणामिति काकुत्स्थो विदित्वाऽस्य तदिङ्गितम् ।
संस्कारं लम्भयामास सखायं पूजयन्पितुः ॥ ३.२८०.२४ ॥
'ദക്ഷിണം' എന്ന് അവന്റെ സൂചന മനസ്സിലാക്കിയ കാകുത്സ്ഥൻ, പിതാവിന്റെ സുഹൃത്തിനെ ആദരിച്ച് അവന് സംസ്കാരകർമ്മങ്ങൾ നടത്തി.
3.280.25
ततो दृष्ट्वाऽऽश्रमपदं व्यपविद्धबृसीकटम् ।
विध्वस्तकलशं शून्यं गोमायुशतसंकुलम् ॥ ३.२८०.२५ ॥
പിന്നീട് ചിതറിക്കിടക്കുന്ന പുൽപ്പായകളും മറിഞ്ഞുടഞ്ഞ കലശങ്ങളും ശൂന്യതയും നൂറുകണക്കിന് കുറുക്കന്മാരും നിറഞ്ഞ ആശ്രമം കണ്ട്.
3.280.26
दुःखशोकसमाविष्टौ वैदेहीहरणार्दितौ ।
जग्मतुर्दण्डकारण्यं दक्षिणेन परंतपौ ॥ ३.२८०.२६ ॥
ദുഃഖശോകങ്ങളിൽ മുഴുകി, വൈദേഹിയുടെ അപഹരണത്താൽ വേദനിച്ച്, ശത്രുതാപികളായ ആ ഇരുവരും തെക്കോട്ട് ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലേക്ക് പോയി.
3.280.27
वने महति तस्मिंस्तु रामः सौमित्रिणा सह ।
ददर्श मृगयूथानि द्रवमाणानि सर्वशः ॥ ३.२८०.२७ ॥
ആ വലിയ വനത്തിൽ രാമൻ സൗമിത്രിയോടൊപ്പം എല്ലായിടത്തും ഓടുന്ന മൃഗക്കൂട്ടങ്ങളെ കണ്ടു.
3.280.28
शब्दं च घोरं सत्वानां दावाग्नरिव वर्धतः ।
अपश्येतां मुहूर्ताच्च कबन्धं घोरदर्शनम् ॥ ३.२८०.२८ ॥
കാട്ടുതീപോലെ വളരുന്ന ജീവികളുടെ ഘോരശബ്ദം കേട്ട്, ഒരു നിമിഷത്തിനുശേഷം ഭയങ്കരരൂപിയായ കബന്ധനെ ആ ഇരുവരും കണ്ടു.
3.280.29
मेघपर्वतसंकाशं सालस्कन्धं महाभुजम् ।
उरोगतविशालाक्षं महोदरमहामुखम् ॥ ३.२८०.२९ ॥
മേഘത്തെയും പർവതത്തെയും പോലെ, സാലവൃക്ഷസമാനമായ തോളുകളുള്ള, മഹാബാഹുവായ, മാറിൽ വിശാലനേത്രങ്ങളുള്ള, വലിയ വയറും വലിയ വായുമുള്ളവനായിരുന്നു അവൻ.
3.280.30
यदृच्छयाथ तद्रक्षः करे जग्राह लक्ष्मणम् ।
विषादमगमत्सद्यः सौमित्रिरथ भारत ॥ ३.२८०.३० ॥
അപ്പോൾ ആ രാക്ഷസൻ യാദൃച്ഛികമായി ലക്ഷ്മണനെ കൈയിൽ പിടിച്ചു; ഭാരതാ, സൗമിത്രി ഉടൻ വിഷാദത്തിലായി.
3.280.31
स राममभिसंप्रेक्ष्य कृष्यते येन तन्मुखम् ।
विषण्णश्चाब्रवीद्रामं पश्यावस्थामिमां मम ॥ ३.२८०.३१ ॥
അവൻ രാമനെ നോക്കി, അവന്റെ മുഖം വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകപ്പെടുന്ന ദിശയിൽ, ദുഃഖിതനായി രാമനോട് പറഞ്ഞു: എന്റെ ഈ അവസ്ഥ കാണുക.
3.280.32
हरणं चैव वैदेह्या मम चायमुपप्लवः ।
राज्यभ्रंशश्च भवतस्तातस्य मरणं तथा ॥ ३.२८०.३२ ॥
വൈദേഹിയുടെ അപഹരണം, എന്റെ ഈ ആപത്ത്, നിന്റെ രാജ്യനാശം, പിതാവിന്റെ മരണം എന്നിവയും.
3.280.33
नाहं त्वां सह वैदेह्या समेतं कोसलागतम् ।
द्रक्ष्यामि प्रथिते राज्ये पितृपैतामहे स्थितम् ॥ ३.२८०.३३ ॥
വൈദേഹിയോടൊപ്പം കോസലത്തിലേക്ക് മടങ്ങി, പിതൃപിതാമഹരുടെ പ്രസിദ്ധമായ രാജ്യത്ത് സ്ഥിതനായ നിന്നെ ഞാൻ കാണില്ല.
3.280.34
द्रक्ष्यन्त्यार्यस्य धन्या ये कुशलाजशमीदलैः ।
अभिषिक्तस्य वदनं सोमं शान्तघनं यथा ॥ ३.२८०.३४ ॥
കുശവും അജശമീ ഇലകളുമായി അഭിഷിക്തനായ ആര്യന്റെ മുഖം കാണുന്ന ഭാഗ്യവാന്മാർ, ശാന്തമേഘങ്ങൾക്കിടയിലെ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ.
3.280.35
एवं बहुविधं धीमान्विललाप स लक्ष्मणः ।
तमुवाचाथ काकुत्स्थः संभ्रमेष्वप्यसंभ्रमः ॥ ३.२८०.३५ ॥
ഇങ്ങനെ ബുദ്ധിമാനായ ലക്ഷ്മണൻ പലവിധത്തിൽ വിലപിച്ചു. അപ്പോൾ കുലക്ഷോഭങ്ങളിലും ഇളകാത്ത കാകുത്സ്ഥൻ അവനോട് പറഞ്ഞു.
3.280.36
मा विषीद नरव्याघ्र नैष कश्चिन्मयि स्थिते ।
शक्तो धर्षयितुं वीर सुमित्रानन्दवर्धन।
छिन्ध्यस्य दक्षिणं बाहुं छिन्नः सव्यो मया भुजः ॥ ३.२८०.३६ ॥
നരവ്യാഘ്രാ, വിഷാദിക്കരുത്; ഞാൻ നിൽക്കുമ്പോൾ ആരും അവനെ അധിക്ഷേപിക്കാൻ ശക്തനല്ല. വീരാ, സുമിത്രയുടെ ആനന്ദം വർധിപ്പിക്കുന്നവനേ, അവന്റെ വലത് കൈ വെട്ടുക; ഇടത് കൈ ഞാൻ വെട്ടിക്കഴിഞ്ഞു.
3.280.37
इत्येवं वदता तस्य भुजो रामेण पातितः ।
खड्गेन भृशतीक्ष्णेन निकृत्तस्तिलकाण्डवत् ॥ ३.२८०.३७ ॥
ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന അവന്റെ ഭുജം രാമൻ വെട്ടിവീഴ്ത്തി. അതിതീക്ഷ്ണമായ വാളാൽ മുറിഞ്ഞ അത് എള്ളിൻതണ്ടുപോലെ വീണു.
3.280.38
ततोऽस्य दक्षिणं बाहुं खड्गेनाजघ्निवान्बली ।
सौमित्रिरपि संप्रेक्ष्य भ्रातरं राघवं स्थितम् ॥ ३.२८०.३८ ॥
പിന്നെ ബലവാനായ സൗമിത്രി (ലക്ഷ്മണൻ) വാളുകൊണ്ട് അവന്റെ വലതുഭുജത്തിൽ അടിച്ചു; നിൽക്കുന്ന സഹോദരൻ രാഘവനെയും അവൻ കണ്ടു.
3.280.39
पुनर्जघान पार्श्वे वै तद्रक्षो लक्ष्मणो भृशम् ।
गतासुरपतद्भूमौ कबन्धः सुमहांस्ततः ॥ ३.२८०.३९ ॥
ലക്ഷ്മണൻ ആ രാക്ഷസന്റെ വാരിയെല്ലിൽ വീണ്ടും ശക്തിയായി അടിച്ചു. ജീവൻ പോയി ആ മഹാ കബന്ധൻ നിലത്തു വീണു.
3.280.40
तस्य देहाद्विनिःसृत्य पुरुषो दिव्यदर्शनः ।
ददृशे दिवमास्थाय दिवि सूर्य इव ज्वलन् ॥ ३.२८०.४० ॥
അവന്റെ ശരീരത്തിൽനിന്ന് പുറത്തുവന്ന ദിവ്യരൂപനായ ഒരു പുരുഷൻ പ്രത്യക്ഷനായി. ആകാശത്തേക്കുയർന്ന് സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചു.
3.280.41
पप्रच्छ रामस्तं वाग्मी कस्त्वं प्रब्रूहि पृच्छतः ।
कामया किमिदं चित्रमाश्चर्यं प्रतिभाति मे ॥ ३.२८०.४१ ॥
വാഗ്മിയായ രാമൻ അവനോട് ചോദിച്ചു — "നീ ആരാണ്? ചോദിക്കുന്ന എനിക്കു പറയൂ. ഇത് എന്ത് വിചിത്രം, എനിക്ക് അത്ഭുതമായി തോന്നുന്നു!"
3.280.42
तस्याचचक्षे गन्धर्वो विश्वावसुरहं नृप ।
प्राप्तो ब्राह्मणशापेन योनिं राक्षससेविताम् ॥ ३.२८०.४२ ॥
അവൻ പറഞ്ഞു — "രാജാവേ! ഞാൻ വിശ്വാവസു എന്ന ഗന്ധർവനാണ്. ബ്രാഹ്മണശാപത്താൽ രാക്ഷസർ സേവിക്കുന്ന യോനിയിൽ ഞാൻ എത്തി."
3.280.43
रावणेन हृता सीता लङ्कायां संनिवेशिता ।
सुग्रीवमभिगच्छस्व स ते साह्यं करिष्यति ॥ ३.२८०.४३ ॥
രാവണൻ സീതയെ അപഹരിച്ച് ലങ്കയിൽ പാർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. നീ സുഗ്രീവന്റെ അടുത്തേക്ക് പോകുക; അവൻ നിനക്ക് സഹായം ചെയ്യും.
3.280.44
एषा पम्पा शिवजला हंसकारण्डवायुता ।
ऋश्यमूकस्य शैलस्य संनिकर्षे तटाकिनी ॥ ३.२८०.४४ ॥
ഇതാണ് പമ്പ; അതിലെ വെള്ളം ശുഭമാണ്, ഹംസങ്ങളും കാരണ്ഡവങ്ങളും നിറഞ്ഞതാണ്. ഋശ്യമൂക പർവതത്തിനടുത്തുള്ള തടാകമാണിത്.
3.280.45
वसते तत्र सुग्रीवश्चतुर्भिः सचिवैः सह ।
भ्राता वानरराजस्य वालिनो हेममालिनः ॥ ३.२८०.४५ ॥
അവിടെ സുഗ്രീവൻ നാല് മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം വസിക്കുന്നു. സ്വർണമാല ധരിച്ച വാനരരാജാവ് വാലിയുടെ സഹോദരനാണവൻ.
3.280.46
तेन त्वं सह संगम्य दुःखमूलं निवेदय ।
समानशीलो भवतः साहाय्यं स करिष्यति ॥ ३.२८०.४६ ॥
അവനെ കണ്ട് നിന്റെ ദുഃഖത്തിന്റെ മൂലകാരണം അറിയിക്കുക. നിന്റെ സ്വഭാവമുള്ളവനാണവൻ; അവൻ നിനക്ക് സഹായം ചെയ്യും.
3.280.47
एतावच्छक्यमस्माभिर्वक्तुं द्रष्टासि जानकीम् ।
ध्रुवं वानरराजस्य विदितो रावणालयः ॥ ३.२८०.४७ ॥
ഇത്രമാത്രമേ നമുക്ക് പറയാൻ കഴിയൂ: നീ ജാനകിയെ കാണും. വാനരരാജാവിന് രാവണന്റെ വാസസ്ഥലം തീർച്ചയായും അറിയാം.
3.280.48
इत्युक्त्वाऽन्तर्हितो दिव्यः पुरुषः स महाप्रभः ।
विस्मयं जग्मतुश्चोभौ प्रवीरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ३.२८०.४८ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ മഹാപ്രഭനായ ദിവ്യപുരുഷൻ അന്തർധാനം ചെയ്തു. അപ്പോൾ രണ്ടു വീരന്മാരായ രാമനും ലക്ഷ്മണനും വിസ്മയിച്ചു.