મહાભારત · અધ્યાય 3.284
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.284.1
ततस्तत्रैवरामस्य समासीनस्य तैः सह ।
समाजग्मुः कपिश्रेष्ठाः सुग्रीववचनात्तदा ॥ ३.२८४.१ ॥
ત્યારે ત્યાં રામની પાસે બેઠેલા હતા ત્યારે, સુગ્રીવના વચનથી શ્રેષ્ઠ વાનરો એકઠા થયા.
3.284.2
वृतः कोटिसहस्रेण वानराणां तरस्विनाम् ।
श्वशुरो वालिनः श्रीमान्सुषेणो राममभ्ययात् ॥ ३.२८४.२ ॥
કરોડો-હજારો વેગવાન વાનરોથી ઘેરાયેલો, વાલીનો શ્વસુર શ્રીમાન સુષેણ રામ પાસે આવ્યો.
3.284.3
कोटीशतवृतोवाऽपिगजो गवय एव च ।
वानरेन्रौ महावीर्यौ पृथक्पृथगदृश्यताम् ॥ ३.२८४.३ ॥
સેંકડો કરોડોથી ઘેરાયેલા ગજ અને ગવય, એ બે મહાપરાક્રમી વાનરેન્દ્રો અલગ અલગ દેખાયા.
3.284.4
षष्टिकोटिसहस्राणि प्रकर्षन्प्रत्यदृश्यत ।
गोलाङ्गूलो महाराज गवाक्षो भीमदर्शनः ॥ ३.२८४.४ ॥
સાઠ હજાર કરોડ વાનરોને ખેંચી લાવતો ગોલાંગૂલ, હે મહારાજ, અને ભયંકર દેખાવવાળો ગવાક્ષ દેખાયો.
3.284.5
गन्धमादनवासी तु प्रथितो गन्धमादनः ।
कोटीशतसहस्राणि हरीणां समकर्षत ॥ ३.२८४.५ ॥
ગંધમાદન પર્વત પર વસતો પ્રસિદ્ધ ગંધમાદન લાખો કરોડો વાનરોને ખેંચી લાવ્યો.
3.284.6
पनसो नाम मेधावी वानरःसुमहाबलः ।
कोटीर्दश द्वादश च त्रिंशत्पञ्च प्रकर्षति ॥ ३.२८४.६ ॥
પનસ નામનો બુદ્ધિશાળી અને અત્યંત બળવાન વાનર દસ, બાર, પાંત્રીસ કરોડ વાનરોને ખેંચી લાવ્યો.
3.284.7
श्रीमान्दधिमुखो नाम हरिवृद्धोऽतिवीर्यवान् ।
प्रचकर्ष महासैनयं हरीणां भीमतेजसाम् ॥ ३.२८४.७ ॥
દધિમુખ નામનો શ્રીમાન, વૃદ્ધ, અતિ પરાક્રમી વાનર ભયંકર તેજવાળા વાનરોની મહાન સેના લઈને આગળ વધ્યો.
3.284.8
कृषणानां मुखपुण्ड्राणामृक्षाणां भीमकर्मणाम् ।
कोटीर्दश द्वादश च त्रिंशत्पञ्च प्रकर्षति ॥ ३.२८४.८ ॥
કાળા, ચિહ્નિત મુખવાળા, ભયંકર કર્મ કરનારા ઋક્ષોની દસ, બાર, પાંત્રીસ કરોડ સેના તેણે આગળ વધારી.
3.284.9
एते चान्ये च बहवो हरियूथपयूथपाः ।
असङ्ख्येया महाराज समीयू रामकारणात् ॥ ३.२८४.९ ॥
આ અને બીજા અનેક વાનર-યૂથપોના યૂથપતિઓ, હે મહારાજ, રામના કારણે અસંખ્ય એકઠા થયા.
3.284.10
गिरिकूटनिभाङ्गानां सिंहानामिव गर्जताम् ।
श्रूयते तुमुलः शब्दस्तत्रतत्रप्रधावताम् ॥ ३.२८४.१० ॥
પર્વતશિખર જેવા દેહવાળા સિંહોની જેમ ગર્જતા દોડતા વાનરોનો તુમુલ અવાજ ઠેર-ઠેર સંભળાય છે.
3.284.11
गिरिकूटनिभाः क्नचित्केचिन्महिषसन्निभाः ।
शरदभ्रप्रतीकाशाः केचिद्धिङ्गुलकाननाः ॥ ३.२८४.११ ॥
કેટલાક પર્વતશિખર જેવા, કેટલાક ભેંસ જેવા, કેટલાક શરદ ઋતુના વાદળ જેવા, કેટલાક ધિંગુલ વન જેવા હતા.
3.284.12
उत्पतन्तः पतन्तश्च प्लवमानाश्च वानराः ।
उद्धुन्वन्तोऽपरे रेणून्समाजग्मुः समन्ततः ॥ ३.२८४.१२ ॥
ઉછળતા, પડતા અને કૂદતા વાનરો, તથા બીજા ધૂળ ખંખેરતા, ચારે બાજુથી એકઠા થયા.
3.284.13
सवानरमहासैन्यः पूर्णसागरसन्निभः ।
निवेशमकरोत्तत्रसुग्रीवानुमते तदा ॥ ३.२८४.१३ ॥
વાનરોની મહાસેના સાથે, ભરેલા સાગર સમાન, ત્યારે સુગ્રીવની અનુમતિથી ત્યાં પડાવ નાખ્યો.
3.284.14
ततस्तेषु हरीन्द्रेषु समावृत्तेषु सर्वशः ।
तिथौ प्रशस्ते नक्षत्रे मुहूर्ते चाभिपूजिते ॥ ३.२८४.१४ ॥
પછી તે વાનર-શ્રેષ્ઠો ચારેબાજુથી એકઠા થયા ત્યારે, શુભ તિથિએ, શુભ નક્ષત્રમાં, પૂજિત મુહૂર્તમાં.
3.284.15
तेन व्यूढेन सैन्येन लोकानुद्वर्तयन्निव ।
प्रययौ राघवः श्रीमान्सुग्रीवसहितस्तदा ॥ ३.२८४.१५ ॥
તે વ્યૂહબદ્ધ સેના સાથે, જાણે લોકોને ઊંચકતા હોય તેમ, તેજસ્વી રાઘવ ત્યારે સુગ્રીવ સાથે આગળ વધ્યા.
3.284.16
मुखमासीत्तु सैन्यस्य हनूमान्मारुतात्मजः ।
जघनं पालयामास सौमित्रिरकुतोभयः ॥ ३.२८४.१६ ॥
સેનાનું મુખ વાયુપુત્ર હનુમાન હતા; અને પાછળનો ભાગ કોઈ પણ દિશાથી ભય ન પામનાર સૌમિત્રિ સાચવતા હતા.
3.284.17
बद्धगोधाङ्गुलित्रणौ राघवौ तत्रजग्मतुः ।
वृतौ हरिमहामात्रैश्चन्द्रसूर्यौ ग्रहैरिव ॥ ३.२८४.१७ ॥
આંગળીઓ પર ગોધાના ચામડાનાં રક્ષણ બાંધેલા બે રાઘવ ત્યાં ગયા; મહાન વાનર-અમાત્યોથી ઘેરાયેલા, ગ્રહોથી ઘેરાયેલા ચંદ્ર-સૂર્ય જેવા.
3.284.18
प्रबभौ हरिसैन्यं तत्सालतालशिलायुधम् ।
सुमहच्छालिभवनं यथा सूर्योदयं प्रति ॥ ३.२८४.१८ ॥
સાલ અને તાડ વૃક્ષો તથા શિલાઓને આયુધ બનાવેલી તે વાનર-સેના સૂર્યોદય તરફના મોટા અનાજના કોઠાર સમાન ઝળહળી ઊઠી.
3.284.19
नलनीलाङ्गदक्राथमैन्दद्विविदपालिता ।
ययौ सुमहती सेना राघवस्यार्थसिद्धये ॥ ३.२८४.१९ ॥
નલ, નીલ, અંગદ, ક્રાથ, મૈંદ અને દ્વિવિદ વડે રક્ષિત એ વિશાળ સેના રાઘવના કાર્યની સિદ્ધિ માટે આગળ વધી.
3.284.20
विविधेषु प्रशस्तेषु बहुमूलफलेषु च ।
प्रभूतमधुमांसेषु वारिमत्सु विवेषु च ॥ ३.२८४.२० ॥
વિવિધ, ઉત્તમ, મૂળ અને ફળોથી ભરપૂર, મધ અને માંસથી સમૃદ્ધ, જળયુક્ત સ્થળો અને વનોમાં (એ સેના રહી).
3.284.21
निवसन्ती निराबाधा तथैवगिरिसानुषु ।
उपायाद्धिरिसेना सा क्षारोदमथ मागरम् ॥ ३.२८४.२१ ॥
પર્વતોના ઢોળાવો પર પણ એ રીતે અવરોધ વિના રહેતી એ વાનરસેના ખારા સમુદ્ર તરફ ગઈ.
3.284.22
द्वितीयसागरनिमं तद्बलंबहुलध्वजम् ।
वेलावनं समासाद् निवासमकरोत्तदा ॥ ३.२८४.२२ ॥
બીજા સાગર જેવી, ઘણી ધ્વજાઓવાળી એ સેના ત્યારે દરિયાકાંઠાના વનમાં પહોંચી ત્યાં રોકાઈ.
3.284.23
ततो दाशरथिः श्रीमान्सुग्रीवं प्रत्यभाषत ।
मध्ये वानरमुख्यानां प्राप्तकालमिदं वचः ॥ ३.२८४.२३ ॥
ત્યારે શ્રીમાન દાશરથિ વાનર-પ્રમુખોની વચ્ચે સુગ્રીવને આ સમયોચિત વચન બોલ્યા.
3.284.24
उपायः कोनु भवतां मतः सागरलङ्घने ।
इयं हि महती सेना सागरश्चातिदुस्तरः ॥ ३.२८४.२४ ॥
'સાગર ઓળંગવા માટે તમને કયો ઉપાય યોગ્ય લાગે છે? આ સેના મોટી છે અને સાગર અતિ દુસ્તર છે.'
3.284.25
तत्रान्ये व्याहरन्ति स्म वानराः पटुमानिनः ।
समर्था लङ्घने सिन्दोर्न तत्कृत्स्नस्य वानराः ॥ ३.२८४.२५ ॥
ત્યાં પોતાને ચતુર માનતા બીજા વાનરો બોલ્યા: 'અમે સમુદ્ર ઓળંગવા સમર્થ છીએ; પણ બધા વાનરો તે કરી શકતા નથી.'
3.284.26
केचिन्नौभिर्व्यवस्यन्ति केचिच्च विविधैः प्लवैः ।
नेति रामस्तु तानसर्वान्सान्त्वयन्प्रत्यभाषत ॥ ३.२८४.२६ ॥
કેટલાકે હોડીઓ વડે પાર જવાનો નિશ્ચય કર્યો, તો કેટલાકે વિવિધ તરાપાઓ વડે. પણ રામે તે સૌને શાંત કરતાં કહ્યું: 'ના.'
3.284.27
शतयोजनविस्तारं न शक्ताः सर्ववानराः ।
क्रान्तुं तोयनिधिं वीरानैषा वो नैष्ठिकी मतिः ॥ ३.२८४.२७ ॥
સો યોજન પહોળા સમુદ્રને બધા વાનરો ઓળંગી શકે તેમ નથી. હે વીરો, આ તમારો અંતિમ નિર્ણય ન હોવો જોઈએ.
3.284.28
नावो न सन्ति सेनाया बह्व्यस्तारयितुं तथा ।
वणिजामुपघातं च कथमस्मद्विधश्चरेत् ॥ ३.२८४.२८ ॥
સેનાને પાર લઈ જવા પૂરતી હોડીઓ નથી. અને વેપારીઓને હાનિ પહોંચાડવી આપણા જેવા લોકો કેવી રીતે કરે?
3.284.29
विस्तीर्णं चैव नः सैन्यं हन्याच्छिद्रेण वै परः ।
प्लवोडुपप्रतारश्चनैवात्रमम रोचते ॥ ३.२८४.२९ ॥
અમારી સેના ફેલાયેલી છે; શત્રુ કોઈ છિદ્રમાંથી આપણા પર પ્રહાર કરી શકે. તરાપા અને તરતા સાધનો વડે પાર જવું અહીં મને ગમતું નથી.
3.284.30
अहं त्विमं जलनिधिं समारप्स्याम्युपायतः ।
प्रतिशेष्याम्युपवसन्दर्शयिष्ति मां ततः ॥ ३.२८४.३० ॥
હું ઉપાય વડે આ સમુદ્રને વશ કરવાનો પ્રયત્ન કરીશ. ઉપવાસ કરીને સૂઈ રહીશ; ત્યારે તે મને દર્શન આપશે.
3.284.31
न चेद्दर्शयिता मार्गं धक्ष्याम्यनमहं ततः ।
महास्त्रैरप्रतिहतैरत्यग्निपवनोज्ज्वलैः ॥ ३.२८४.३१ ॥
જો તે માર્ગ નહીં બતાવે, તો અગ્નિ અને પવનથી પણ વધુ ઝળહળતા, અપ્રતિહત મહાસ્ત્રોથી હું તેને બાળી નાખીશ.
3.284.32
इत्युक्त्वा सहसौमित्रिरुपस्पृश्याथ राघवः ।
प्रतिशिस्ये जलनिधं विधिवत्कुशसंस्तरे ॥ ३.२८४.३२ ॥
એમ કહીને સૌમિત્રિ સાથે રાઘવે આચમન કર્યું, અને વિધિ પ્રમાણે કુશની પથારી પર સાગરકાંઠે સૂઈ ગયા.
3.284.33
सागरस्तु ततः स्वप्ने दर्शयामास राघवम् ।
देवो नदनदीमर्ता श्रीमान्यादोगणैर्वृतः ॥ ३.२८४.३३ ॥
પછી નદીઓ અને સરિતાઓના સ્વામી તે તેજસ્વી દેવ સાગરે, જળચર સમૂહોથી ઘેરાયેલા, સ્વપ્નમાં રાઘવને દર્શન આપ્યું.
3.284.34
कौसल्यामातरित्येवमाभाष्य मधुरं वचः ।
इदमित्याह रत्नानामाकरैः शतशो वृतः ॥ ३.२८४.३४ ॥
કૌસલ્યાના પુત્ર, એમ મધુર વચન કહીને, રત્નોની સેંકડો ખાણોથી ઘેરાયેલા તેણે આ કહ્યું.
3.284.35
ब्रूहि किं तेकरोम्यत्रसाहाय्यं पुरुषर्षभ ।
ऐक्ष्वाको ह्यस्मि ते ज्ञाती राम सत्यपराक्रमः।
एवमुक्तः समुद्रेण रामो वाक्यमथाब्रवीत् ॥ ३.२८४.३५ ॥
"પુરુષશ્રેષ્ઠ, કહો, અહીં તમને હું કઈ મદદ કરું? હે રામ, સત્યપરાક્રમી, હું ઇક્ષ્વાકુ વંશનો છું; તમારો સંબંધી." સમુદ્રે એમ કહેતાં રામે આ વચન કહ્યાં.
3.284.36
मार्गमिच्छामि सैन्यस्य दत्तं नदनदीपते ।
येन गत्वादशग्रीवं हन्याम कुलपांसनम्।
राक्षसंसानुबन्धं तं मम भार्यापहारिणम् ॥ ३.२८४.३६ ॥
"નદીઓ અને સરિતાઓના સ્વામી, સૈન્યને માર્ગ આપવામાં આવે એવું હું ઇચ્છું છું; જેથી જઈને, કુળને કલંક સમાન, મારી પત્નીનું હરણ કરનાર તે દશગ્રીવ રાક્ષસને તેના અનુચરો સહિત અમે મારી નાખીએ."
3.284.37
यद्येवं याचतो मार्गं न प्रदास्यति मे भवान् ।
शरैस्त्वां शोषयिष्यामि दिव्यास्त्रयतिमन्त्रितैः ॥ ३.२८४.३७ ॥
આમ માગવા છતાં તમે મને માર્ગ નહીં આપો, તો દિવ્ય અસ્ત્રોના મંત્રોથી અભિમંત્રિત બાણોથી હું તમને સુકવી નાખીશ.
3.284.38
इत्येवंब्रुवतः श्रुत्वारामस्य वरुणालयः ।
उवाचव्यथितोवाक्यमितिबद्धाञ्जलिःस्थितः ॥ ३.२८४.३८ ॥
રામનું આવું બોલવું સાંભળીને વરુણાલય સમુદ્ર વ્યથિત થઈને હાથ જોડી ઊભો રહ્યો અને આ વચન બોલ્યો.
3.284.39
नेच्छामि प्रतिघातं ते नास्मि विघ्नकरस्तव ।
शृणु चेदं वचोराम श्रुत्वा कर्तव्यमाचर ॥ ३.२८४.३९ ॥
હું તારો પ્રતિઘાત ઇચ્છતો નથી, હું તારો વિઘ્નકર્તા નથી. હે રામ, આ વચન સાંભળ; સાંભળીને જે કર્તવ્ય હોય તે કર.
3.284.40
यदि दास्यामि ते मार्गं सैन्यस् व्रजतोऽऽज्ञया ।
अन्येऽप्याज्ञापयिष्यन्ति मामेवं धनुषोबलात् ॥ ३.२८४.४० ॥
જો હું તારા સૈન્યને આજ્ઞાથી માર્ગ આપું, તો બીજા પણ ધનુષના બળથી મને આ રીતે આજ્ઞા કરશે.
3.284.41
अस्तित्वत्रनलो नाम वानरः शिल्पिसंमतः ।
त्वष्टुः काकुत्स्थ तनयो बलवान्विश्वकर्मणः ॥ ३.२८४.४१ ॥
હે કાકુત્સ્થ, અહીં નળ નામનો એક વાનર છે, જે શિલ્પીઓમાં માન્ય છે; તે ત્વષ્ટાનો પુત્ર અને વિશ્વકર્માનો બળવાન વંશજ છે.
3.284.42
स यत्काष्ठं तृणं वाऽपिशिलां वा क्षेप्स्यते मयि ।
सर्वं तद्धारयिष्यामि स ते सेतुर्भविष्यति ॥ ३.२८४.४२ ॥
તે મારા પર જે લાકડું, ઘાસ કે પથ્થર ફેંકશે, તે બધું હું ધારણ કરીશ; તે જ તારો સેતુ બનશે.
3.284.43
इत्युक्त्वाऽन्तर्हिते तस्मिन्रामो नलमुवाच ह ।
कुरु सेतुं समुद्रे त्वंशक्तो ह्यसि मतो मम ॥ ३.२८४.४३ ॥
આ પ્રમાણે કહીને તે અંતર્ધાન થયા પછી રામે નલને કહ્યું: તું સમુદ્ર પર સેતુ બાંધ; મારા મત મુજબ તું જ તે કરવા સમર્થ છે.
3.284.44
तेनोपायेन काकुत्स्थः सतुबन्धमकारयत् ।
दशयोजनविस्तारमायतं शतयोजनम् ॥ ३.२८४.४४ ॥
તે ઉપાયથી કાકુત્સ્થ (રામ) એ સેતુ બંધાવ્યો; તે દસ યોજન પહોળો અને સો યોજન લાંબો હતો.
3.284.45
नलसेतुरिति ख्यातो योऽद्यापि प्रथितो भुवि ।
रामस्याज्ञां पुरस्कृत्य धार्यते गिरिसंनिभः ॥ ३.२८४.४५ ॥
આ નલસેતુ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે; આજે પણ પૃથ્વી પર વિખ્યાત છે; રામની આજ્ઞાને માન આપીને તે પર્વત સમાન ધારણ કરાય છે.
3.284.46
तत्रस्थं स तु धर्मात्मा समागच्चद्विभीषणः ।
भ्राता वै राक्षसेन्द्रस्य चतुर्भिः सचिवैः सह ॥ ३.२८४.४६ ॥
ત્યાં ઊભેલા તે ધર્માત્મા, રાક્ષસરાજના ભાઈ વિભીષણ ચાર મંત્રીઓ સાથે આવી પહોંચ્યા.
3.284.47
प्रतिजग्राह रामस्तं स्वागतेन महामनाः ।
सुग्रीवस्य तु शङ्काऽभूत्प्रणिधिः स्यादिति स्मह ॥ ३.२८४.४७ ॥
મહામના રામે તેમનું સ્વાગત કરીને તેમને સ્વીકાર્યા; પરંતુ સુગ્રીવના મનમાં શંકા થઈ કે આ કદાચ જાસૂસ હશે.
3.284.48
राघवः सत्यचेष्टाभिः सम्यक्व चरितेङ्गितैः ।
यदा तत्त्वेन तुष्टोऽभूत्तत एनमपूजयत् ॥ ३.२८४.४८ ॥
રાઘવે તેમના સત્ય આચરણ અને વર્તનના સંકેતોથી સારી રીતે પારખ્યા; ખરેખર સંતુષ્ટ થતાં તેમનો સત્કાર કર્યો.
3.284.49
सर्वराक्षसराज्येचाप्यभ्यपिञ्चद्विभीषणम् ।
चक्रे च मन्त्रसचिवं सहृदंलक्ष्मणस् च ॥ ३.२८४.४९ ॥
રામે સમગ્ર રાક્ષસરાજ્ય પર વિભીષણનો રાજ્યાભિષેક કર્યો અને તેમને મંત્રણાના સચિવ બનાવ્યા; લક્ષ્મણે પણ તેમને મિત્ર તરીકે સ્વીકાર્યા.
3.284.50
विभीषणमते चैव सोऽत्यक्रामन्महार्णवम् ।
ससैन्यः सेतुना तेन मार्गेणैव नराधिपः ॥ ३.२८४.५० ॥
વિભીષણની સલાહથી તે નરાધિપ સેના સહિત એ જ સેતુના માર્ગે મહાસાગર પાર કરી ગયા.
3.284.51
ततो गत्वासमासाद्य लङ्कोद्यानान्यनेकशः ।
भेदयामास कपिभिर्महान्ति च बहूनि च ॥ ३.२८४.५१ ॥
પછી ત્યાં જઈને લંકાના અનેક ઉદ્યાનો સુધી પહોંચીને વાનરો સાથે મોટાં અને ઘણાં ઉદ્યાનોનો વિનાશ કર્યો.
3.284.52
तत्रास्तां रावणामात्यौ राक्षसौ शुकसारणौ ।
चरौ वानररूपेण तौ जग्राह विभीषणः ॥ ३.२८४.५२ ॥
ત્યાં રાવણના બે અમાત્યો, રાક્ષસ શુક અને સારણ, વાનરરૂપે જાસૂસ બનીને હતા; વિભીષણે તેમને પકડ્યા.
3.284.53
प्रतिपन्नौ यदा रूपं राक्षसं तौ निशाचरौ ।
दर्शयित्वा ततः सैन्यं रामः पश्चादवासृजत् ॥ ३.२८४.५३ ॥
તે બે નિશાચરો જ્યારે રાક્ષસરૂપ ધારણ કર્યું, ત્યારે સેનાને બતાવીને રામે પછી તેમને છોડી મૂક્યા.
3.284.54
निवेश्योपवने सैन्यं स शूरः प्राज्यवानरम् ।
प्रेषयामास दुत्येन रावणस्य ततोऽङ्गदम् ॥ ३.२८४.५४ ॥
તે શૂરવીરે સેનાને એક ઉપવનમાં રોકી, ઘણા વાનરોમાંથી રાવણ પાસે દૂત તરીકે અંગદને મોકલ્યા.