మహాభారతం · అధ్యాయం 3.284
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.284.1
ततस्तत्रैवरामस्य समासीनस्य तैः सह ।
समाजग्मुः कपिश्रेष्ठाः सुग्रीववचनात्तदा ॥ ३.२८४.१ ॥
అప్పుడు అక్కడే రాముని వద్ద కూర్చుని ఉండగా, సుగ్రీవుని మాట ప్రకారం శ్రేష్ఠులైన వానరులు సమావేశమయ్యారు.
3.284.2
वृतः कोटिसहस्रेण वानराणां तरस्विनाम् ।
श्वशुरो वालिनः श्रीमान्सुषेणो राममभ्ययात् ॥ ३.२८४.२ ॥
వేలాది కోట్ల వేగవంతులైన వానరులతో చుట్టబడి, వాలి మామగారైన శ్రీమాన్ సుషేణుడు రాముని వద్దకు వచ్చాడు.
3.284.3
कोटीशतवृतोवाऽपिगजो गवय एव च ।
वानरेन्रौ महावीर्यौ पृथक्पृथगदृश्यताम् ॥ ३.२८४.३ ॥
వందల కోట్ల వానరులతో చుట్టబడిన గజుడు, గవయుడు అనే ఇద్దరు మహాపరాక్రమశాలి వానరేంద్రులు వేర్వేరుగా కనిపించారు.
3.284.4
षष्टिकोटिसहस्राणि प्रकर्षन्प्रत्यदृश्यत ।
गोलाङ्गूलो महाराज गवाक्षो भीमदर्शनः ॥ ३.२८४.४ ॥
అరవై వేల కోట్ల వానరులను ఈడ్చుకొస్తూ గోలాంగూలుడు, ఓ మహారాజా, భయంకర రూపుడైన గవాక్షుడు కనిపించారు.
3.284.5
गन्धमादनवासी तु प्रथितो गन्धमादनः ।
कोटीशतसहस्राणि हरीणां समकर्षत ॥ ३.२८४.५ ॥
గంధమాదన పర్వతంపై నివసించే ప్రసిద్ధుడైన గంధమాదనుడు లక్షలాది కోట్ల వానరులను ఈడ్చుకొచ్చాడు.
3.284.6
पनसो नाम मेधावी वानरःसुमहाबलः ।
कोटीर्दश द्वादश च त्रिंशत्पञ्च प्रकर्षति ॥ ३.२८४.६ ॥
పనసుడు అనే మేధావి, మహాబలుడైన వానరుడు పది, పన్నెండు, ముప్పై ఐదు కోట్ల వానరులను ఈడ్చుకొచ్చాడు.
3.284.7
श्रीमान्दधिमुखो नाम हरिवृद्धोऽतिवीर्यवान् ।
प्रचकर्ष महासैनयं हरीणां भीमतेजसाम् ॥ ३.२८४.७ ॥
దధిముఖుడనే పేరుగల శ్రీమంతుడు, వృద్ధుడు, అతిపరాక్రమశాలి అయిన వానరుడు భయంకర తేజస్సు గల వానరుల మహా సైన్యాన్ని నడిపించాడు.
3.284.8
कृषणानां मुखपुण्ड्राणामृक्षाणां भीमकर्मणाम् ।
कोटीर्दश द्वादश च त्रिंशत्पञ्च प्रकर्षति ॥ ३.२८४.८ ॥
నల్లని, గుర్తులుగల ముఖాలు కలిగిన, భయంకర కర్మలు చేసే ఎలుగుబంట్ల పది, పన్నెండు, ముప్పై ఐదు కోట్ల సైన్యాన్ని అతడు నడిపించాడు.
3.284.9
एते चान्ये च बहवो हरियूथपयूथपाः ।
असङ्ख्येया महाराज समीयू रामकारणात् ॥ ३.२८४.९ ॥
వీరూ, మరెందరో వానర యూథపతుల యూథపతులు, ఓ మహారాజా, రాముని కారణంగా అసంఖ్యాకంగా కలిసివచ్చారు.
3.284.10
गिरिकूटनिभाङ्गानां सिंहानामिव गर्जताम् ।
श्रूयते तुमुलः शब्दस्तत्रतत्रप्रधावताम् ॥ ३.२८४.१० ॥
పర్వతశిఖరాల వంటి అవయవాలు గల సింహాల్లా గర్జిస్తూ పరుగెత్తే వానరుల భయంకర ధ్వని అక్కడక్కడా వినిపిస్తోంది.
3.284.11
गिरिकूटनिभाः क्नचित्केचिन्महिषसन्निभाः ।
शरदभ्रप्रतीकाशाः केचिद्धिङ्गुलकाननाः ॥ ३.२८४.११ ॥
కొందరు పర్వత శిఖరాల్లా, కొందరు దున్నపోతుల్లా, కొందరు శరదృతువు మేఘాల్లా, కొందరు ధింగుల అడవుల్లా ఉన్నారు.
3.284.12
उत्पतन्तः पतन्तश्च प्लवमानाश्च वानराः ।
उद्धुन्वन्तोऽपरे रेणून्समाजग्मुः समन्ततः ॥ ३.२८४.१२ ॥
ఎగురుతూ, పడుతూ, దూకుతూ వానరులు, ఇతరులు ధూళిని దులుపుతూ, అన్నివైపుల నుండి కలిసివచ్చారు.
3.284.13
सवानरमहासैन्यः पूर्णसागरसन्निभः ।
निवेशमकरोत्तत्रसुग्रीवानुमते तदा ॥ ३.२८४.१३ ॥
వానరుల మహా సైన్యంతో, నిండిన సముద్రంలా, అప్పుడు సుగ్రీవుని అనుమతితో అక్కడ విడిది చేశాడు.
3.284.14
ततस्तेषु हरीन्द्रेषु समावृत्तेषु सर्वशः ।
तिथौ प्रशस्ते नक्षत्रे मुहूर्ते चाभिपूजिते ॥ ३.२८४.१४ ॥
అప్పుడు ఆ వానర ప్రముఖులు అన్ని వైపుల నుండి సమావేశమైనప్పుడు, శుభకరమైన తిథిలో, శుభ నక్షత్రంలో, పూజితమైన ముహూర్తంలో.
3.284.15
तेन व्यूढेन सैन्येन लोकानुद्वर्तयन्निव ।
प्रययौ राघवः श्रीमान्सुग्रीवसहितस्तदा ॥ ३.२८४.१५ ॥
ఆ వ్యూహబద్ధ సైన్యంతో, లోకాలను పైకెత్తుతున్నట్లుగా, శ్రీమంతుడైన రాఘవుడు అప్పుడు సుగ్రీవునితో కలిసి ముందుకు సాగాడు.
3.284.16
मुखमासीत्तु सैन्यस्य हनूमान्मारुतात्मजः ।
जघनं पालयामास सौमित्रिरकुतोभयः ॥ ३.२८४.१६ ॥
సైన్యపు ముఖభాగం వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు; వెనుక భాగాన్ని ఎటువంటి భయం లేని సౌమిత్రి రక్షించాడు.
3.284.17
बद्धगोधाङ्गुलित्रणौ राघवौ तत्रजग्मतुः ।
वृतौ हरिमहामात्रैश्चन्द्रसूर्यौ ग्रहैरिव ॥ ३.२८४.१७ ॥
వేళ్లకు ఓణీ-చర్మపు రక్షణలు కట్టుకున్న ఇద్దరు రాఘవులు అక్కడికి వెళ్లారు; గొప్ప వానర మంత్రులచే చుట్టబడి, గ్రహాలచే చుట్టబడిన చంద్రసూర్యుల వలె.
3.284.18
प्रबभौ हरिसैन्यं तत्सालतालशिलायुधम् ।
सुमहच्छालिभवनं यथा सूर्योदयं प्रति ॥ ३.२८४.१८ ॥
శాల, తాళ వృక్షాలను, రాళ్లను ఆయుధాలుగా ధరించిన ఆ వానర సైన్యం, సూర్యోదయం వైపు ఉన్న గొప్ప ధాన్యాగారంలా ప్రకాశించింది.
3.284.19
नलनीलाङ्गदक्राथमैन्दद्विविदपालिता ।
ययौ सुमहती सेना राघवस्यार्थसिद्धये ॥ ३.२८४.१९ ॥
నల, నీల, అంగద, క్రాథ, మైంద, ద్వివిదులచే రక్షింపబడిన ఆ మహా సేన రాఘవుని కార్యసిద్ధి కోసం ముందుకు సాగింది.
3.284.20
विविधेषु प्रशस्तेषु बहुमूलफलेषु च ।
प्रभूतमधुमांसेषु वारिमत्सु विवेषु च ॥ ३.२८४.२० ॥
అనేక విధాలైన శ్రేష్ఠమైన, వేళ్లు ఫలాలు సమృద్ధిగా ఉన్న, తేనె మాంసం విస్తారంగా ఉన్న, నీటితో కూడిన ప్రదేశాలలో, అడవులలో (ఆ సేన నిలిచింది).
3.284.21
निवसन्ती निराबाधा तथैवगिरिसानुषु ।
उपायाद्धिरिसेना सा क्षारोदमथ मागरम् ॥ ३.२८४.२१ ॥
పర్వత శిఖరాలపై కూడా అదే విధంగా అడ్డంకులు లేకుండా విడిది చేస్తూ, ఆ వానర సేన ఉప్పు సముద్రం వైపు వెళ్లింది.
3.284.22
द्वितीयसागरनिमं तद्बलंबहुलध्वजम् ।
वेलावनं समासाद् निवासमकरोत्तदा ॥ ३.२८४.२२ ॥
రెండవ సముద్రంలా ఉన్న, అనేక ధ్వజాలు గల ఆ సేన అప్పుడు తీరవనం చేరి అక్కడ విడిది చేసింది.
3.284.23
ततो दाशरथिः श्रीमान्सुग्रीवं प्रत्यभाषत ।
मध्ये वानरमुख्यानां प्राप्तकालमिदं वचः ॥ ३.२८४.२३ ॥
అప్పుడు శ్రీమంతుడైన దాశరథి వానర ప్రముఖుల మధ్య సుగ్రీవునితో ఈ తగిన మాటను పలికాడు.
3.284.24
उपायः कोनु भवतां मतः सागरलङ्घने ।
इयं हि महती सेना सागरश्चातिदुस्तरः ॥ ३.२८४.२४ ॥
'సముద్రాన్ని దాటడానికి మీకు ఏ ఉపాయం సరైనదిగా తోస్తోంది? ఈ సేన గొప్పది, సముద్రం అతి దుర్లంఘ్యం.'
3.284.25
तत्रान्ये व्याहरन्ति स्म वानराः पटुमानिनः ।
समर्था लङ्घने सिन्दोर्न तत्कृत्स्नस्य वानराः ॥ ३.२८४.२५ ॥
అక్కడ తాము నేర్పరులమని భావించిన ఇతర వానరులు ఇలా అన్నారు: 'మేము సముద్రాన్ని దాటగలము; కానీ వానరులందరూ దాటలేరు.'
3.284.26
केचिन्नौभिर्व्यवस्यन्ति केचिच्च विविधैः प्लवैः ।
नेति रामस्तु तानसर्वान्सान्त्वयन्प्रत्यभाषत ॥ ३.२८४.२६ ॥
కొందరు పడవలతో దాటాలని నిశ్చయించుకున్నారు, మరికొందరు వివిధ తెప్పలతో. కానీ రాముడు వారందరినీ ఓదార్చుతూ, 'లేదు' అని జవాబిచ్చాడు.
3.284.27
शतयोजनविस्तारं न शक्ताः सर्ववानराः ।
क्रान्तुं तोयनिधिं वीरानैषा वो नैष्ठिकी मतिः ॥ ३.२८४.२७ ॥
వంద యోజనాల వెడల్పున్న సముద్రాన్ని వానరులందరూ దాటలేరు. వీరులారా, ఇదే మీ తుది నిర్ణయం కాదు.
3.284.28
नावो न सन्ति सेनाया बह्व्यस्तारयितुं तथा ।
वणिजामुपघातं च कथमस्मद्विधश्चरेत् ॥ ३.२८४.२८ ॥
సేనను దాటించడానికి తగినన్ని పడవలు లేవు. వ్యాపారులకు హాని కలిగించడం మనలాంటివారు ఎలా చేయగలరు?
3.284.29
विस्तीर्णं चैव नः सैन्यं हन्याच्छिद्रेण वै परः ।
प्लवोडुपप्रतारश्चनैवात्रमम रोचते ॥ ३.२८४.२९ ॥
మన సైన్యం విస్తరించి ఉంది; శత్రువు ఏదైనా సందు ద్వారా మనపై దాడి చేయవచ్చు. తెప్పలు, తేలికపాటి తెప్పల ద్వారా దాటడం ఇక్కడ నాకు నచ్చడం లేదు.
3.284.30
अहं त्विमं जलनिधिं समारप्स्याम्युपायतः ।
प्रतिशेष्याम्युपवसन्दर्शयिष्ति मां ततः ॥ ३.२८४.३० ॥
నేను ఉపాయంతో ఈ సముద్రాన్ని లొంగదీయడానికి ప్రయత్నిస్తాను. ఉపవాసంతో పడుకుంటాను; అప్పుడు అది నాకు దర్శనమిస్తుంది.
3.284.31
न चेद्दर्शयिता मार्गं धक्ष्याम्यनमहं ततः ।
महास्त्रैरप्रतिहतैरत्यग्निपवनोज्ज्वलैः ॥ ३.२८४.३१ ॥
అతడు మార్గాన్ని చూపకపోతే, అగ్ని మరియు వాయువు కంటే ప్రకాశించే, ఎదురులేని మహాస్త్రాలతో నేను అతన్ని దహించివేస్తాను.
3.284.32
इत्युक्त्वा सहसौमित्रिरुपस्पृश्याथ राघवः ।
प्रतिशिस्ये जलनिधं विधिवत्कुशसंस्तरे ॥ ३.२८४.३२ ॥
ఇలా చెప్పి, సౌమిత్రితో కలిసి రాఘవుడు ఆచమనం చేసి, విధి ప్రకారం కుశ దర్భల పరుపుపై సముద్ర తీరాన శయనించాడు.
3.284.33
सागरस्तु ततः स्वप्ने दर्शयामास राघवम् ।
देवो नदनदीमर्ता श्रीमान्यादोगणैर्वृतः ॥ ३.२८४.३३ ॥
అప్పుడు నదులకు, నదులకు ప్రభువైన ఆ తేజోమయ దేవుడు సముద్రుడు, జలచరాల గుంపులతో చుట్టబడి, కలలో రాఘవునికి దర్శనమిచ్చాడు.
3.284.34
कौसल्यामातरित्येवमाभाष्य मधुरं वचः ।
इदमित्याह रत्नानामाकरैः शतशो वृतः ॥ ३.२८४.३४ ॥
కౌసల్య కుమారుడా అని ఇలా మధురంగా పలికి, వందలాది రత్నాకరాలతో చుట్టబడి అతడు ఇది చెప్పాడు.
3.284.35
ब्रूहि किं तेकरोम्यत्रसाहाय्यं पुरुषर्षभ ।
ऐक्ष्वाको ह्यस्मि ते ज्ञाती राम सत्यपराक्रमः।
एवमुक्तः समुद्रेण रामो वाक्यमथाब्रवीत् ॥ ३.२८४.३५ ॥
"పురుషశ్రేష్ఠా, చెప్పు, ఇక్కడ నీకు నేను ఏ సహాయం చేయాలి? రామా, సత్యపరాక్రమా, నేను ఇక్ష్వాకు వంశీయుడను; నీ బంధువును." సముద్రుడు ఇలా పలకగా, రాముడు ఈ మాటలు పలికాడు.
3.284.36
मार्गमिच्छामि सैन्यस्य दत्तं नदनदीपते ।
येन गत्वादशग्रीवं हन्याम कुलपांसनम्।
राक्षसंसानुबन्धं तं मम भार्यापहारिणम् ॥ ३.२८४.३६ ॥
"నదులకు నదులకు ప్రభువా, సేనకు ఒక మార్గం ఇవ్వబడాలని కోరుతున్నాను; దానిద్వారా వెళ్లి, కులానికి అపకీర్తి అయిన, నా భార్యను అపహరించిన ఆ దశగ్రీవ రాక్షసుడిని అనుచరులతో సహా సంహరిస్తాము."
3.284.37
यद्येवं याचतो मार्गं न प्रदास्यति मे भवान् ।
शरैस्त्वां शोषयिष्यामि दिव्यास्त्रयतिमन्त्रितैः ॥ ३.२८४.३७ ॥
ఇలా అడిగినా మీరు నాకు మార్గం ఇవ్వకపోతే, దివ్యాస్త్రాల మంత్రాలతో అభిమంత్రించిన బాణాలతో మిమ్మల్ని ఎండింపజేస్తాను.
3.284.38
इत्येवंब्रुवतः श्रुत्वारामस्य वरुणालयः ।
उवाचव्यथितोवाक्यमितिबद्धाञ्जलिःस्थितः ॥ ३.२८४.३८ ॥
రాముడు ఇలా చెప్పడం విని, వరుణుని నివాసమైన సముద్రం వ్యథ చెంది, చేతులు జోడించి నిలబడి ఈ మాటలు పలికింది.
3.284.39
नेच्छामि प्रतिघातं ते नास्मि विघ्नकरस्तव ।
शृणु चेदं वचोराम श्रुत्वा कर्तव्यमाचर ॥ ३.२८४.३९ ॥
నేను నీకు ఆటంకం కలిగించాలని కోరను; నేను నీకు విఘ్నం కలిగించేవాడిని కాను. రామా, ఈ మాట విను; విని చేయదగినది చెయ్యి.
3.284.40
यदि दास्यामि ते मार्गं सैन्यस् व्रजतोऽऽज्ञया ।
अन्येऽप्याज्ञापयिष्यन्ति मामेवं धनुषोबलात् ॥ ३.२८४.४० ॥
నేను నీ సైన్యం వెళ్ళడానికి ఆజ్ఞతో మార్గం ఇస్తే, ఇతరులు కూడా ధనుర్బలంతో నన్ను ఇలాగే ఆజ్ఞాపిస్తారు.
3.284.41
अस्तित्वत्रनलो नाम वानरः शिल्पिसंमतः ।
त्वष्टुः काकुत्स्थ तनयो बलवान्विश्वकर्मणः ॥ ३.२८४.४१ ॥
కాకుత్స్థా, ఇక్కడ నలుడనే వానరుడు ఉన్నాడు; శిల్పులలో గౌరవింపబడినవాడు. అతడు త్వష్ట కుమారుడు; విశ్వకర్మ బలవంతుడైన వంశజుడు.
3.284.42
स यत्काष्ठं तृणं वाऽपिशिलां वा क्षेप्स्यते मयि ।
सर्वं तद्धारयिष्यामि स ते सेतुर्भविष्यति ॥ ३.२८४.४२ ॥
అతడు నా మీద వేసే కట్టె, గడ్డి లేదా రాయి ఏదైనా సరే, అన్నింటినీ నేను ధరిస్తాను; అదే నీకు వంతెన అవుతుంది.
3.284.43
इत्युक्त्वाऽन्तर्हिते तस्मिन्रामो नलमुवाच ह ।
कुरु सेतुं समुद्रे त्वंशक्तो ह्यसि मतो मम ॥ ३.२८४.४३ ॥
ఇలా చెప్పి అతడు అంతర్ధానమైన తర్వాత, రాముడు నలునితో ఇలా అన్నాడు: నీవు సముద్రంపై సేతువు నిర్మించు; నా అభిప్రాయంలో నీవే అందుకు సమర్థుడవు.
3.284.44
तेनोपायेन काकुत्स्थः सतुबन्धमकारयत् ।
दशयोजनविस्तारमायतं शतयोजनम् ॥ ३.२८४.४४ ॥
ఆ ఉపాయంతో కాకుత్స్థుడు (రాముడు) సేతువు నిర్మింపజేశాడు; అది పది యోజనాల వెడల్పు, నూరు యోజనాల పొడవు కలిగి ఉంది.
3.284.45
नलसेतुरिति ख्यातो योऽद्यापि प्रथितो भुवि ।
रामस्याज्ञां पुरस्कृत्य धार्यते गिरिसंनिभः ॥ ३.२८४.४५ ॥
ఇది నలసేతువు అని ప్రసిద్ధి చెందింది; నేటికీ భూమిపై ప్రసిద్ధమై ఉంది; రాముని ఆజ్ఞను గౌరవించి పర్వతంలా నిలబెట్టబడింది.
3.284.46
तत्रस्थं स तु धर्मात्मा समागच्चद्विभीषणः ।
भ्राता वै राक्षसेन्द्रस्य चतुर्भिः सचिवैः सह ॥ ३.२८४.४६ ॥
అక్కడ నిలిచి ఉన్న ఆ ధర్మాత్ముడు, రాక్షసేంద్రుని సోదరుడైన విభీషణుడు నలుగురు మంత్రులతో కలిసి వచ్చాడు.
3.284.47
प्रतिजग्राह रामस्तं स्वागतेन महामनाः ।
सुग्रीवस्य तु शङ्काऽभूत्प्रणिधिः स्यादिति स्मह ॥ ३.२८४.४७ ॥
మహామనస్కుడైన రాముడు అతనిని స్వాగతించి స్వీకరించాడు; కాని సుగ్రీవునికి, ఇతడు గూఢచారి కావచ్చునన్న సందేహం కలిగింది.
3.284.48
राघवः सत्यचेष्टाभिः सम्यक्व चरितेङ्गितैः ।
यदा तत्त्वेन तुष्टोऽभूत्तत एनमपूजयत् ॥ ३.२८४.४८ ॥
రాఘవుడు అతని సత్యప్రవర్తనలను, ఆచరణ సంకేతాలను బాగుగా గమనించి; నిజంగా సంతుష్టుడైనప్పుడు అతనిని గౌరవించాడు.
3.284.49
सर्वराक्षसराज्येचाप्यभ्यपिञ्चद्विभीषणम् ।
चक्रे च मन्त्रसचिवं सहृदंलक्ष्मणस् च ॥ ३.२८४.४९ ॥
రాముడు సమస్త రాక్షస రాజ్యానికి విభీషణుని అభిషేకించి, ఆయనను మంత్రి సచివునిగా చేశాడు; లక్ష్మణుడు కూడా ఆయనను మిత్రునిగా చేసుకున్నాడు.
3.284.50
विभीषणमते चैव सोऽत्यक्रामन्महार्णवम् ।
ससैन्यः सेतुना तेन मार्गेणैव नराधिपः ॥ ३.२८४.५० ॥
విభీషణుని సలహా ప్రకారం ఆ నరాధిపతి తన సేనతో ఆ సేతువు ద్వారా మహాసముద్రాన్ని దాటాడు.
3.284.51
ततो गत्वासमासाद्य लङ्कोद्यानान्यनेकशः ।
भेदयामास कपिभिर्महान्ति च बहूनि च ॥ ३.२८४.५१ ॥
అప్పుడు అక్కడికి వెళ్లి లంకలోని అనేక ఉద్యానవనాలను చేరి, వానరులతో పెద్దవాటిని, అనేకమైన వాటిని ధ్వంసం చేశాడు.
3.284.52
तत्रास्तां रावणामात्यौ राक्षसौ शुकसारणौ ।
चरौ वानररूपेण तौ जग्राह विभीषणः ॥ ३.२८४.५२ ॥
అక్కడ రావణుని ఇద్దరు అమాత్యులు, రాక్షసులు శుకుడు మరియు సారణుడు, వానర రూపంలో గూఢచారులుగా ఉన్నారు; విభీషణుడు వారిని పట్టుకున్నాడు.
3.284.53
प्रतिपन्नौ यदा रूपं राक्षसं तौ निशाचरौ ।
दर्शयित्वा ततः सैन्यं रामः पश्चादवासृजत् ॥ ३.२८४.५३ ॥
ఆ ఇద్దరు నిశాచరులు తమ రాక్షస రూపాన్ని ధరించినప్పుడు, వారిని సేనకు చూపించి రాముడు తరువాత వారిని విడిచిపెట్టాడు.
3.284.54
निवेश्योपवने सैन्यं स शूरः प्राज्यवानरम् ।
प्रेषयामास दुत्येन रावणस्य ततोऽङ्गदम् ॥ ३.२८४.५४ ॥
ఆ శూరుడు సేనను ఒక ఉపవనంలో నిలిపి, అనేక వానరులలో నుండి రావణుని వద్దకు దూతగా అంగదుని పంపాడు.