મહાભારત · અધ્યાય 3.285
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.285.1
प्रभूतान्नोदकेतस्मिन्बहुमूलफले वने ।
सेनां निवेश्य काकुत्स्थो विधिवत्पर्यरक्षत ॥ ३.२८५.१ ॥
અન્ન અને જળથી ભરપૂર, મૂળ અને ફળોથી વિપુલ એવા તે વનમાં કાકુત્સ્થ (રામે) સેનાને છાવણીમાં રાખી વિધિપૂર્વક તેનું રક્ષણ કર્યું.
3.285.2
रावणः संविधं चक्रे लङ्कायां शास्त्रनिर्मिताम् ।
प्रकृत्यैवदुराधर्षा दृढप्राकारतोरणा ॥ ३.२८५.२ ॥
રાવણે લંકામાં શાસ્ત્ર અનુસાર રચેલી રક્ષણ-વ્યવસ્થા કરી; તે સ્વભાવે જ દુર્જય હતી, મજબૂત પ્રાકાર અને તોરણોવાળી હતી.
3.285.3
अगाधतोयाः परिखा मीननक्रसमाकुलाः ।
बभूवुः सप्त दुर्धर्षाः स्वादिरैः शङ्कुभिश्चिताः ॥ ३.२८५.३ ॥
ઊંડા જળવાળી, માછલી અને મગરોથી ભરેલી સાત ખાઈઓ હતી; તે દુર્લંઘ્ય હતી, ખદિર લાકડાની ખીલાઓથી ભરેલી હતી.
3.285.4
कर्णाटयन्त्रा दुर्धर्षा बभूवुः सहुडोपलाः ।
साशीविषघटायोधाः ससर्जरसपांसवः ॥ ३.२८५.४ ॥
કર્ણાટ યંત્રો દુર્ધર્ષ હતાં; તેમાં હુડ પથ્થરો, ઝેરી સર્પોના ઘડા, યોદ્ધાઓ અને સર્જરસનો પાવડર હતાં.
3.285.5
मुसलालातनाराचतोमरासिपरश्वथैः ।
अन्विताश्चशतघ्नीभिः समधूच्छिष्टमुद्गराः ॥ ३.२८५.५ ॥
મુસળ, આલાત, નારાચ, તોમર, ખડ્ગ અને પરશુ સહિત, શતઘ્ની અને મધ-મીણ લગાવેલા મુદ્ગરોથી સજ્જ.
3.285.6
पुरद्वारेषु सर्वेषु गुल्माः स्थावरजङ्गमाः ।
बभूवुः पत्तिबहुलाः प्रभूतगजवाजिनः ॥ ३.२८५.६ ॥
નગરના બધા દરવાજાઓ પર સ્થિર અને ફરતા ગુલ્મો હતા; પાયદળથી ભરેલા, ઘણા હાથી અને ઘોડાવાળા.
3.285.7
अङ्गदस्त्वथ लङ्कायां द्वारदेशमुपागतः ।
विदितो रराक्षसेन्द्रस्य प्रविवेशगतव्यथः ॥ ३.२८५.७ ॥
પછી અંગદ લંકાના દ્વારપ્રદેશે પહોંચ્યો. રાક્ષસેન્દ્રને જાણ કરાયા પછી તે નિશ્ચિંતપણે અંદર પ્રવેશ્યો.
3.285.8
मध्ये राक्षसकोटीनां बह्वीनां सुमहाबलः ।
शुशुभे मेघमालाभिरादित्य इव संवृतः ॥ ३.२८५.८ ॥
કરોડો રાક્ષસોની વચ્ચે અતિ બળવાન અંગદ વાદળોની માળાઓથી ઘેરાયેલા સૂર્ય સમાન શોભ્યો.
3.285.9
ससमासाद्य पौलस्त्यममात्यैरभिसंवृतम् ।
रामसंदेशमामन्त्र्य वाग्मी वक्तुं प्रचक्रमे ॥ ३.२८५.९ ॥
મંત્રીઓથી ઘેરાયેલા પૌલસ્ત્ય (રાવણ) પાસે પહોંચીને, વાક્પટુ અંગદે રામનો સંદેશ કહેવા માટે સંબોધન કરીને બોલવાનું શરૂ કર્યું.
3.285.10
आह त्वां राघवो राजन्कोसलेन्द्रो महायशाः ।
प्राप्तकालमिदं वाक्यं तदादत्स्व सुदुर्मते। ॥ ३.२८५.१० ॥
હે રાજા, મહાયશસ્વી કોસલેન્દ્ર રાઘવ તને આ સમયોચિત વચન કહે છે. હે દુર્બુદ્ધિ, તે સ્વીકાર.
3.285.11
अकृतात्मानमासाद्य राजानमनये रतम् ।
विनश्यन्त्यनयाविष्टा देशाश्च नगराणि च ॥ ३.२८५.११ ॥
આત્મસંયમ વિનાના અને અન્યાયમાં આનંદ માનનાર રાજા પાસે જનારા દેશ અને નગરો અન્યાયથી ગ્રસ્ત થઈને નાશ પામે છે.
3.285.12
त्वयैकेनापराद्धं मे सीतामाहरता बलात् ।
वधायानपराद्धानामन्येषां तद्भविष्यति ॥ ३.२८५.१२ ॥
સીતાનું બળજબરીથી હરણ કરીને તેં એકલાએ મારો અપરાધ કર્યો છે. નિરપરાધીઓનો વધ બીજાઓ પર થશે.
3.285.13
ये त्वया बलदर्पाभ्यामाविष्टेन वनेचराः ।
ऋषयोहिंसिताः पूर्वंदेवाश्चाप्यवमानिताः ॥ ३.२८५.१३ ॥
બળ અને ગર્વથી ઘેરાયેલા તેં પૂર્વે વનવાસી ઋષિઓને પીડ્યા અને દેવોનું પણ અપમાન કર્યું.
3.285.14
राजर्षयश्च निहता रुदत्यश्चाहृताः स्त्रियः ।
तदिदं समनुप्राप्तं फलंतस्यानयस्य ते ॥ ३.२८५.१४ ॥
રાજર્ષિઓ માર્યા ગયા અને રડતી સ્ત્રીઓનું હરણ થયું; તારા એ અન્યાયનું આ ફળ હવે તને પ્રાપ્ત થયું છે.
3.285.15
हन्तास्मि त्वां सहामात्यैर्युध्यस्व पुरुषो भव ।
पश्य मे धनुषो वीर्यं मानुषस् निशाचर ॥ ३.२८५.१५ ॥
હું તને તારા મંત્રીઓ સહિત મારીશ; યુદ્ધ કર, પુરુષ બન. હે નિશાચર, મનુષ્ય એવા મારા ધનુષ્યનું પરાક્રમ જો.
3.285.16
मुच्यतां जानकी सीता न मे मोक्ष्यमसि कर्हिचित् ।
अराक्षसमिमं लोकंकर्ताऽस्मि निशितैः शरैः ॥ ३.२८५.१६ ॥
જાનકી સીતાને છોડી દે; મારાથી તું ક્યારેય છૂટી શકીશ નહીં. તીક્ષ્ણ બાણોથી હું આ લોકને રાક્ષસરહિત કરીશ.
3.285.17
इतितस् ब्रुवाणस् दूतस् परुषं वचः ।
श्रुत्वा न ममृषे राजा रावणः क्रोधमूर्च्छितः ॥ ३.२८५.१७ ॥
આ રીતે દૂત કઠોર વચનો બોલતો હતો; તે સાંભળીને રાજા રાવણ સહન ન કરી શક્યો અને ક્રોધથી મૂર્છિત થયો.
3.285.18
हङ्गितज्ञास्ततो भर्तुश्चत्वारो रजनीचराः ।
चतुर्ष्वङ्गेषु जगृहुः शार्दूलमिव पक्षिणः ॥ ३.२८५.१८ ॥
ત્યારે સ્વામીનો ઇશારો સમજીને ચાર નિશાચરોએ તેને ચારેય અંગોમાં પકડ્યો, જેમ પક્ષીઓ વાઘને પકડે.
3.285.19
तांस्तथाङ्गेषु संसक्तानङ्गदो रजनीचरान् ।
आदायैव खमुत्पत्य प्रासादतलमाविशत् ॥ ३.२८५.१९ ॥
અંગદે પોતાના અંગો પર ચોંટેલા તે રાત્રિચરોને પકડીને આકાશમાં કૂદકો મારીને મહેલના આંગણમાં પ્રવેશ કર્યો.
3.285.20
वेगेनोत्पततस्तस्य पेतुस्ते रजनीचराः ।
भुवि संभिन्नहृदयाः प्रहारवरपीडिताः ॥ ३.२८५.२० ॥
તેના વેગથી કૂદતી વખતે તે રાત્રિચરો હૃદય ફાટી જતાં, શ્રેષ્ઠ પ્રહારોથી પીડાઈને ભૂમિ પર પડ્યા.
3.285.21
संसक्तोहर्म्यशिखरात्तस्मात्पुनरवापतत् ।
लङ्घयित्वा पुरं लङ्कां सुवेलस्य समीपतः ॥ ३.२८५.२१ ॥
મહેલના શિખર પરથી ચોંટેલો તે ફરી નીચે પડ્યો; લંકા નગરીને ઓળંગીને સુવેલની પાસે.
3.285.22
कोसलेन्द्रमथागम्य सर्वमावेद्य वानरः ।
विशश्राम स तेजस्वी राघवेणाभिनन्दितः ॥ ३.२८५.२२ ॥
પછી કોસલેન્દ્ર પાસે જઈને બધું કહીને તે તેજસ્વી વાનર વિશ્રામ કરવા લાગ્યો; રાઘવે તેનું અભિનંદન કર્યું.
3.285.23
ततः सर्वाभिसारेण हरीणां वातरंहसाम् ।
भेदयामास लङ्कायाः ग्राकारं रघुनन्दनः ॥ ३.२८५.२३ ॥
પછી વાયુ જેવા વેગવાન સર્વ વાનરોના સંપૂર્ણ આક્રમણથી રઘુનંદને લંકાનો પ્રાકાર ભેદી નાખ્યો.
3.285.24
विभीषणर्क्षाधिपती पुरस्कृत्याथ लक्ष्मणः ।
दक्षिणं नगरद्वारमवामृद्गाद्दुरासदम् ॥ ३.२८५.२४ ॥
પછી વિભીષણ અને ઋક્ષાધિપતિને આગળ રાખીને લક્ષ્મણે દુર્ગમ નગરના દક્ષિણ દ્વારને ચૂરી નાખ્યું.
3.285.25
करभारुणगात्राणां हरीणां युद्धशालिनाम् ।
कोटीशतसहस्रेण लङ्कामभ्यपतत्तदा ॥ ३.२८५.२५ ॥
ઊંટના બચ્ચા જેવા રાતા દેહવાળા, યુદ્ધકુશળ વાનરો ત્યારે સો હજાર કરોડની સંખ્યામાં લંકા પર ધસી ગયા.
3.285.26
प्रलम्बबाहूरुकरजङ्घान्तरविलम्बिनाम् ।
ऋक्षाणआं धूम्रवर्णानां तिस्रः कोठ्यो व्यवस्थिताः ॥ ३.२८५.२६ ॥
લાંબા હાથ, જાંઘ, પંજા અને પગની પિંડીઓ વચ્ચે લટકતા ધુમાડા રંગના રીંછોની ત્રણ કરોડ સેના વ્યૂહમાં ઊભી હતી.
3.285.27
उत्पतद्भिः पतद्भिश्च निपतद्भिश्च वानरैः ।
नादृश्यत तदा सूर्यो रजसा नाशितप्रभः ॥ ३.२८५.२७ ॥
કૂદતા, પડતા અને ધસી આવતા વાનરોથી ઊડેલી ધૂળથી ત્યારે સૂર્ય તેજ ગુમાવીને દેખાયો નહીં.
3.285.28
शालिप्रसूनसदृशैः शिरीपकुसुमप्रभैः ।
तरुणादित्यसदृशैः शणगौरैश्च वैनरैः ॥ ३.२८५.२८ ॥
શાલિના ફૂલ જેવા, શિરીષ ફૂલની કાંતિવાળા, ઊગતા સૂર્ય સમાન, શણ જેવા ગોરા વાનરોથી (તે સેના ભરેલી હતી).
3.285.29
प्राकारं ददृशुस्ते तु समन्तात्कपिलीकृतम् ।
राक्षसा विस्मिता राजन्सस्त्रीवृद्धाः समन्ततः ॥ ३.२८५.२९ ॥
રાક્ષસોએ ચારેબાજુ વાનરોથી કથ્થઈ થયેલો કોટ જોયો. હે રાજન, સ્ત્રીઓ અને વૃદ્ધો સહિત રાક્ષસો ચારેબાજુ વિસ્મિત થયા.
3.285.30
बिभिदुस्ते मणिस्तम्भान्कर्णाट्टशिखराणि च ।
भग्नोन्मथितशृङ्गाणि यन्त्राणि च विचिक्षिपुः ॥ ३.२८५.३० ॥
તેમણે મણિજડિત સ્તંભો અને અલંકૃત શિખરો તોડ્યાં; તૂટેલાં ચૂરેચૂરાં શિખરોવાળાં યંત્રો પણ ફેંકી દીધાં.
3.285.31
परिगृह्य शतघ्नीश्च सचक्राः सगुडोपलाः ।
चिक्षिपुर्भुजवेगेन लङ्कामध्येमहास्वनाः ॥ ३.२८५.३१ ॥
શતઘ્ની, ચક્રો અને ગુડોપલ ઉપાડીને મહાન ગર્જના સાથે ભુજાના વેગથી લંકાની મધ્યમાં ફેંક્યા.
3.285.32
प्राकारस्थाश्चये केचिन्निशाचरगणास्तथा ।
प्रदुद्रुवुस्ते शतशः कपिभिः समभिद्रुताः ॥ ३.२८५.३२ ॥
પ્રાકાર પર ઊભેલા કેટલાક નિશાચરગણો પણ એમ જ સેંકડો ભાગી ગયા, વાનરો દ્વારા પીછો કરાયેલા.
3.285.33
ततस्तु राजवचनाद्राक्षसाः कामरूपिणः ।
निर्ययुर्विकृताकाराः सहस्रशतसङ्घशः ॥ ३.२८५.३३ ॥
પછી રાજાના આદેશથી ઇચ્છારૂપી રાક્ષસો વિકૃત આકારે હજારો અને સેંકડોના ટોળામાં બહાર નીકળ્યા.
3.285.34
शखवर्षाणि वर्षन्तो द्रावयित्वा वनौकसः ।
प्राकारं शोभयन्तस्ते परं विस्मयमास्थिताः ॥ ३.२८५.३४ ॥
ડાળીઓનો વરસાદ વરસાવતા, વનવાસી વાનરોને ભગાડી, પ્રાકારને શોભાવતા તેઓ અત્યંત વિસ્મયમાં હતા.
3.285.35
स मापराशिसदृशैर्बभूव क्षणादाचरैः ।
कृतो निर्वानरो भूयः प्राकारो भीमदर्शनैः ॥ ३.२८५.३५ ॥
ક્ષણભરમાં તે પ્રાકાર ભયંકર દેખાતા નિશાચરોના ઢગલા જેવો થઈ ગયો; ફરી વાનરોથી ખાલી કરાયો.
3.285.36
पेतुः शलविभिन्नाङ्गा बहवो वानरर्पभाः ।
स्तम्भतोरणभग्नाश्चपेतुस्तत्रनिशाचराः ॥ ३.२८५.३६ ॥
ભાલાથી વીંધાયેલા શરીરવાળા ઘણા વાનરશ્રેષ્ઠો પડ્યા; સ્તંભ અને તોરણોથી ભાંગેલા નિશાચરો પણ ત્યાં પડ્યા.
3.285.37
केशाकेश्यभवद्युद्धं रक्षसां वानरैः सह ।
नखैर्दन्तैश्च वीराणां खादतां वै परस्परम् ॥ ३.२८५.३७ ॥
રાક્ષસો અને વાનરો વચ્ચે વાળાવાળી લડાઈ થઈ; વીરો નખ અને દાંતથી એકબીજાને કરડવા લાગ્યા.
3.285.38
निष्टनन्तो ह्युभयतस्तत्र वानरराक्षसाः ।
हतानिपतिता भूमौ न मुञ्चन्ति परस्परम् ॥ ३.२८५.३८ ॥
ત્યાં બન્ને બાજુના વાનરો અને રાક્ષસો કણસતા, મરીને ધરતી પર પડ્યા છતાં એકબીજાને છોડતા ન હતા.
3.285.39
रामस्तु शरजालानिववर्ष जलदो यथा ।
तानिलङ्कां समासाद्य जघ्रुस्तान्रजनीचरान् ॥ ३.२८५.३९ ॥
રામે મેઘની જેમ બાણોની જાળ વરસાવી; તેઓ લંકા પહોંચીને તે રાત્રિચરો પર પ્રહાર કરવા લાગ્યા.
3.285.40
सौमित्रिरपि नाराचैर्दृढधन्वा जितक्लमः ।
आदिश्यादिश्य दुर्गस्थान्पातयामास राक्षसान् ॥ ३.२८५.४० ॥
સુમિત્રાના પુત્ર લક્ષ્મણ પણ દૃઢ ધનુર્ધર હતા; થાકને જીતીને વારંવાર દિશા આપતા, કિલ્લામાં રહેલા રાક્ષસોને નારાચ બાણોથી પાડવા લાગ્યા.
3.285.41
ततः प्रत्यवहारोऽभूत्सैन्यानां राधवाज्ञया ।
कृते विमर्दे लङ्कायां लब्धलक्ष्योजयोत्तरः ॥ ३.२८५.४१ ॥
પછી રાઘવની આજ્ઞાથી સૈન્ય પાછું હટ્યું; લંકામાં ભયંકર સંહાર થઈ ચૂક્યો હતો; લક્ષ્ય સાધીને તેઓ વિજયથી શ્રેષ્ઠ બન્યા.