महाभारत · अध्याय 3.286
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.286.1
ततो निविशमानांस्तान्सैनिकान्रावणानुगाः ।
अभिजग्मुर्गणाऽनके पिशाचक्षुद्ररक्षसाम् ॥ ३.२८६.१ ॥
तब प्रवेश करते उन सैनिकों पर रावण के अनुचर, पिशाचों और क्षुद्र राक्षसों के अनेक दल टूट पड़े।
3.286.2
पर्वणः पतनो जम्भः खरः क्रोधवशो हरिः ।
प्ररुजश्चारुजश्चैव प्रघसश्चैवमादयः ॥ ३.२८६.२ ॥
पर्वण, पतन, जम्भ, खर, क्रोधवश, हरि, प्ररुज, अरुज, प्रघस तथा इन जैसे अन्य (राक्षस)।
3.286.3
ततोऽभिपततां तेषामदृश्यानां दुरात्मनाम् ।
अन्तर्धानवधं तज्ज्ञश्चकार स विभीषणः ॥ ३.२८६.३ ॥
तब उन अदृश्य दुरात्माओं के आक्रमण करते समय, उस (अदृश्यता के रहस्य) को जानने वाले विभीषण ने उनके अदृश्य होने पर भी उनका वध करने का उपाय किया।
3.286.4
ते दृश्यमाना हरिभिर्बलिभिर्दूरपातिभिः ।
निहताः सर्वशो राजन्महीं जग्मुर्गतासवः ॥ ३.२८६.४ ॥
हे राजन्, वे (राक्षस) बलशाली वानरों द्वारा दूर से फेंके जाने पर दिखाई देकर पूरी तरह मारे गए और प्राणहीन होकर धरती पर गिर पड़े।
3.286.5
अमृष्यमाणः सबलो रावणो निर्ययावथ ।
राक्षसानां बलैर्घोरैः पिशाचानांच संवृतः ॥ ३.२८६.५ ॥
यह सहन न करते हुए रावण अपनी सेना सहित निकल पड़ा, और भयंकर राक्षसों तथा पिशाचों की सेनाओं से घिरा हुआ था।
3.286.6
युद्धशास्त्रविधानज्ञ उशना इव चापरः ।
व्यूह्यचौशनसं व्यूहं हरीनभ्यवहारयत् ॥ ३.२८६.६ ॥
युद्धशास्त्र के विधानों को जानने वाले, शुक्राचार्य के समान एक अन्य (योद्धा) ने शुक्राचार्य द्वारा बताए व्यूह में वानरों को आगे बढ़ाया।
3.286.7
राघवस्तु विनिर्यान्तं व्यूढानीकं दशाननम् ।
बार्हस्पत्यं विधं कृत्वा प्रतिव्यूह्य ह्यदृश्यत ॥ ३.२८६.७ ॥
राम ने दशानन रावण को सेना सजाकर निकलते देखा, और बृहस्पति की विधि से व्यूह बनाकर स्वयं भी सामने व्यूह रचकर दिखाई दिए।
3.286.8
समेत्य युयुधे तत्र ततो रामेण रावणः ।
युयुधे लक्ष्मणश्चापि तथैवेन्द्रजिता सह ॥ ३.२८६.८ ॥
वहाँ मिलकर रावण राम से लड़ा; और लक्ष्मण भी उसी प्रकार इन्द्रजित के साथ युद्ध करने लगे।
3.286.9
विरूपाक्षेण सुग्रीवस्तारेण च निस्वर्वटः ।
पौण्ड्रेण च नलस्तत्र पदुशः पनसेन च ॥ ३.२८६.९ ॥
वहाँ विरूपाक्ष से सुग्रीव, तार से और निस्वर्वट से, पौण्ड्र से नल, और पदाति सेना के द्वारा पनस से भिड़े।
3.286.10
विषह्यं यं हि यो मेने स स तेन समेयिवान् ।
युयुधे युद्धवेलायां स्वबाहुबलमाश्रितः ॥ ३.२८६.१० ॥
जिसे जो अजेय समझता था, वह उसी से जा भिड़ा; युद्ध की बेला में अपनी भुजाओं के बल का आश्रय लेकर वह लड़ा।
3.286.11
स संप्रहारो ववृधे भीरूणां भयवर्धनः ।
रोमसंहर्षणो घोरः पुरा देवासुरे यथा ॥ ३.२८६.११ ॥
वह भीषण संघर्ष बढ़ता गया, डरपोकों का भय बढ़ाता हुआ और रोंगटे खड़े कर देता हुआ, जैसे प्राचीन काल में देव-असुर युद्ध हुआ था।
3.286.12
रावणो राममानर्च्छच्छक्तिशूलासिवृष्टिभिः ।
निशितैरायसैस्तीक्ष्णै रावणं चापि राघवः ॥ ३.२८६.१२ ॥
रावण ने शक्ति, शूल और तलवारों की वर्षा से राम पर प्रहार किया; और राघव ने भी तीखे लोहे के बाणों से रावण पर प्रहार किया।
3.286.13
तथैवेन्द्रजितं यत्तं लक्ष्मणो मर्मभेदिभिः ।
इन्द्रजिच्चापि सौमित्रिं बिभेद बहुभिः शरैः ॥ ३.२८६.१३ ॥
इसी प्रकार लक्ष्मण ने भी प्रयत्नशील इन्द्रजित को मर्मभेदी बाणों से बींध दिया, और इन्द्रजित ने भी सुमित्रा-पुत्र लक्ष्मण को अनेक बाणों से बींध डाला।
3.286.14
विभीषणः प्रहस्तं च प्रहस्तश्च विभीषणम् ।
खगपत्रैः शरैस्तीक्ष्णैरभ्यवर्षद्गतव्यथः ॥ ३.२८६.१४ ॥
विभीषण ने प्रहस्त पर और प्रहस्त ने विभीषण पर तीखे, पंखयुक्त बाणों की वर्षा की; दोनों निर्भय और अविचलित थे।
3.286.15
तेषां बलवतामासीन्महास्त्राणां समागमः ।
विव्यथुः सकला येन त्रयो लोकाश्चराचराः ॥ ३.२८६.१५ ॥
उन बलवान् महास्त्रधारियों का ऐसा संघर्ष हुआ कि जिससे चराचर के सभी तीनों लोक व्याकुल हो उठे।