મહાભારત · અધ્યાય 3.288
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.288.1
ततो निर्याय स्वपुरात्कुम्भकर्णः सहानुगः ।
अपश्यत्कपिसैन्यं रतज्जितकाश्यग्रतः स्थितम् ॥ ३.२८८.१ ॥
પછી પોતાના નગરમાંથી અનુચરો સાથે નીકળીને કુંભકર્ણે રામે જીતેલા કાશીની સામે ઊભેલી વાનરસેના જોઈ.
3.288.2
स वीक्षमाणस्तत्सैन्यं रामदर्शनकाङ्क्षया ।
अपश्यच्चापि सौमित्रिं धनुष्पाणिं व्यवस्थितम् ॥ ३.२८८.२ ॥
તે સેનાને જોતાં, રામને જોવાની ઇચ્છાથી, હાથમાં ધનુષ્ય લઈને દૃઢ ઊભેલા સૌમિત્રિને પણ તેણે જોયા.
3.288.3
तमभ्येत्याशु हरयः परिवब्रुः समन्ततः ।
शैलवृक्षायुधा नादानमुञ्चन्भीषणास्ततः ॥ ३.२८८.३ ॥
તેની પાસે ઝડપથી જઈને વાંદરાઓએ ચારે બાજુથી તેને ઘેરી લીધો; પર્વત અને વૃક્ષો જ તેમનાં શસ્ત્રો હતાં; તેઓ ભયંકર ગર્જના કરવા લાગ્યા.
3.288.4
अभ्यघ्नंश्च महाकायैर्बहुभिर्जगतीरुहैः ।
करजैरतुदंश्चान्ये विहाय भयमुत्तमम् ॥ ३.२८८.४ ॥
કેટલાકે વિશાળ શરીરો અને ધરતી પર ઊગતાં અનેક વૃક્ષોથી તેના પર પ્રહાર કર્યો; અન્યોએ પરમ ભય છોડીને નખો વડે તેને ફાડી નાખ્યો.
3.288.5
बहुधा युध्यमानास्ते युद्धमार्गैः प्लवंगमाः ।
नानाप्रहरणैर्भीमै राक्षसेन्द्रमताडयन् ॥ ३.२८८.५ ॥
અનેક રીતે લડતાં તે કૂદતા વાંદરાઓએ યુદ્ધના માર્ગોથી અને અનેક ભયંકર શસ્ત્રોથી રાક્ષસરાજ પર પ્રહાર કર્યો.
3.288.6
स ताड्यमानः प्रहसन्भक्षयामास वानरान् ।
बलं चण्डबलाख्यं च वज्रबाहुं च वानरम् ॥ ३.२८८.६ ॥
માર ખાતા છતાં હસીને તેણે વાંદરાઓને ખાઈ લીધા—ચંડબલ નામના બલને અને વજ્રબાહુ નામના વાંદરાને પણ.
3.288.7
तद्दृष्ट्वा व्यथनं कर्म कुम्भकर्णस्य रक्षसः ।
उदक्रोशन्परित्रस्तास्तारप्रभृतयस्तदा ॥ ३.२८८.७ ॥
રાક્ષસ કુંભકર્ણનું તે પીડાદાયક કૃત્ય જોઈને તાર વગેરે વાનરો ત્યારે ભયભીત થઈ બૂમો પાડવા લાગ્યા.
3.288.8
तानुच्चैः क्रोशतः सैन्याञ्श्रुत्वा स हरियूथपान् ।
अभिदुद्राव सुग्रीवः कुम्भकर्णमपेतभीः ॥ ३.२८८.८ ॥
મોટેથી બૂમો પાડતી તે સેનાઓ અને વાનર યૂથપતિઓને સાંભળીને નિર્ભય સુગ્રીવ કુંભકર્ણ તરફ દોડ્યો.
3.288.9
ततो निपत्य वेगेन कुम्भकर्णं महामना ।
सालेन जघ्निवान्मूर्ध्निं बलेन कपिकुञ्जरः ॥ ३.२८८.९ ॥
પછી મહામના કપિકુંજર સુગ્રીવે વેગથી કૂદીને કુંભકર્ણના માથા પર સાલ વૃક્ષથી બળપૂર્વક પ્રહાર કર્યો.
3.288.10
स महात्मा महावेगः कुम्भकर्णस् मूर्धनि ।
बिभेद सालं सुग्रीवो न चैवाव्यथयत्कपिः ॥ ३.२८८.१० ॥
તે મહાત્મા અને મહાવેગવાન સુગ્રીવે કુંભકર્ણના માથા પર સાલ વૃક્ષ તોડી નાખ્યું; છતાં તે કપિ (કુંભકર્ણ) વ્યથિત ન થયો.
3.288.11
ततो विनद्यसहसा सालस्पर्शविबोधितः ।
दोर्भ्यामादाय सुग्रीवं कुम्भकर्णोऽहरद्बलात् ॥ ३.२८८.११ ॥
ત્યારે સાલ વૃક્ષના સ્પર્શથી જાગૃત થયેલા કુંભકર્ણે અચાનક ગર્જના કરીને બંને હાથથી સુગ્રીવને પકડીને બળપૂર્વક ઉપાડી લીધો.
3.288.12
ह्रियमाणं तु सुग्रीवं कुम्भकर्णेन रक्षसा ।
अवेक्ष्याभ्यद्रवद्वीरः सौमित्रिर्मित्रनन्दनः ॥ ३.२८८.१२ ॥
રાક્ષસ કુંભકર્ણ સુગ્રીવને ઉપાડી જતો જોઈને, મિત્રોને આનંદ આપનાર વીર સૌમિત્રિ (લક્ષ્મણ) તેની તરફ દોડ્યો.
3.288.13
सोऽभिपत्य महर्वेगं रुक्मपुङ्खं महाशरम् ।
प्राहिणोत्कुम्भकर्णाय लक्ष्मणः परवीरहा ॥ ३.२८८.१३ ॥
તે મહાવેગવાન લક્ષ્મણે આગળ ધસીને સુવર્ણપંખી મહાબાણ કુંભકર્ણ તરફ છોડ્યું — શત્રુવીરોનો સંહાર કરનાર લક્ષ્મણ.
3.288.14
स तस्य देहावरणं भित्त्वा देहं च सायकः ।
जगाम दारयन्भूमिं रुधिरेण समुक्षितः ॥ ३.२८८.१४ ॥
તે બાણ તેના દેહકવચને અને દેહને ભેદીને, ધરતીને ચીરતું, રક્તથી ભીંજાઈને આગળ ગયું.
3.288.15
तथा स भिन्नहृदयः समुत्सृज्य कपीश्वरम् ।
वेगेन महताऽऽविष्टस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ३.२८८.१५ ॥
એ રીતે હૃદય વીંધાયેલો તે કપીશ્વરને છોડી મહાવેગથી આવિષ્ટ થઈને બોલ્યો, 'ઊભો રહે, ઊભો રહે!'
3.288.16
कुम्भकर्णो महेष्वासः प्रगृहीतशिलायुधः ।
अभिदुद्राव सौमित्रिमुद्यम्य महतीं शिलाम् ॥ ३.२८८.१६ ॥
મહાધનુર્ધર કુંભકર્ણ, શિલાને શસ્ત્ર તરીકે પકડીને, વિશાળ શિલા ઉઠાવી સૌમિત્રિ પર ધસ્યો.
3.288.17
तस्याभिपततस्तूर्णं क्षुराभ्यामुच्छितौ करौ ।
चिच्छेद निशिताग्राभ्यां स बभूव चतुर्भुजः ॥ ३.२८८.१७ ॥
તે ઝડપથી ધસતો હતો ત્યારે ઊંચા કરેલા તેના બે હાથ તીક્ષ્ણ અગ્રવાળા ક્ષુરબાણોથી કાપ્યા; તે ચતુર્ભુજ થઈ ગયો.
3.288.18
तानप्यस् भुजान्सर्वान्प्रगृहीतशिलायुधान् ।
क्षुरैश्चिच्छेदलघ्वस्त्रं सौमित्रिः प्रतिदर्शयन् ॥ ३.२८८.१८ ॥
શિલા-શસ્ત્ર ધારણ કરનારી એ બધી ભુજાઓને પણ, હળવા હાથવાળા સૌમિત્રિએ પોતાની કુશળતા દેખાડતાં ક્ષુરબાણોથી કાપી નાખી.
3.288.19
स बभूवातिकायश्च बहुपादशिरोभुजः ।
तं ब्रह्मास्त्रेण सौमित्रिर्ददाराद्रिचयोपमम् ॥ ३.२८८.१९ ॥
તે અતિકાય બન્યો, અનેક પગ, માથાં અને ભુજાવાળો. સૌમિત્રિએ બ્રહ્માસ્ત્રથી પર્વતના ઢગલા જેવા તેને ચીરી નાખ્યો.
3.288.20
स पपात महावीर्यो दिव्यास्त्राभिहतो रणे ।
महाशनिविनिर्दग्धः पादपोऽङ्कुरवानिव ॥ ३.२८८.२० ॥
તે મહાપરાક્રમી રણમાં દિવ્ય અસ્ત્રથી હણાઈને પડી ગયો; મહાવજ્રથી બળેલા અંકુરિત વૃક્ષ જેવો.
3.288.21
तं दृष्ट्वा वृत्रसंकाशं कुम्भकर्णं तरस्विनम् ।
गतासुं पतितं भूमौ राक्षसाः प्राद्रवन्भयात् ॥ ३.२८८.२१ ॥
વૃત્ર જેવા તે વેગવાન કુંભકર્ણને પ્રાણરહિત થઈ ભૂમિ પર પડેલો જોઈને રાક્ષસો ભયથી ભાગ્યા.
3.288.22
तथातान्द्रवतो योधान्दृष्ट्वा तौ दूषणानुजौ ।
अवस्थाप्याथ सौमित्रिं संक्रुद्धावभ्यधावताम् ॥ ३.२८८.२२ ॥
યોદ્ધાઓને આ રીતે ભાગતા જોઈ દૂષણના બે નાના ભાઈઓ સૌમિત્રિને રોકીને ક્રોધે ભરાઈ તેના પર ધસી ગયા.
3.288.23
तावाद्रवन्तौ संक्रुद्धौ वज्रवेगप्रमाथिनौ ।
अभिजग्राह सौमित्रिर्विनद्योभौ पतत्रिभिः ॥ ३.२८८.२३ ॥
વજ્રવેગે પ્રહાર કરતા તે બંને ક્રોધે ભરાઈ દોડતા આવ્યા; સૌમિત્રિએ ગર્જીને બાણોથી બંનેને પકડ્યા.
3.288.24
ततः सुतुमुलं युद्धमभवद्रोमहर्षणम् ।
दूषणानुजयोः पार्थ लक्ष्मणस् च धीमतः ॥ ३.२८८.२४ ॥
પછી હે પાર્થ, દૂષણના નાના ભાઈઓ અને બુદ્ધિમાન લક્ષ્મણ વચ્ચે અતિ ભયંકર, રોમાંચક યુદ્ધ થયું.
3.288.25
महता शरवर्षेण राक्षसौ सोऽभ्यवर्पत ।
तं चापिवीरौ संक्रुद्धावुभौ तौ समवर्षताम् ॥ ३.२८८.२५ ॥
તેણે મોટા બાણવર્ષાથી તે બે રાક્ષસોને ઢાંકી દીધા. ક્રોધે ભરાયેલા તે બંને વીરોએ પણ તેના પર બાણવર્ષા કરી.
3.288.26
मुहूर्तमेवमभवद्वज्रवेगप्रमाथिनोः ।
सौमित्रेश्च महाबाहोः संप्रहारः सुदारुणः ॥ ३.२८८.२६ ॥
વજ્રવેગનો નાશ કરનારા તે બંને અને મહાબાહુ સૌમિત્રિ વચ્ચે એક ક્ષણ સુધી આ રીતે અતિ ભયાનક અથડામણ થઈ.
3.288.27
अथाद्रिशृङ्गमादाय हनुमान्मारुतात्मजः ।
अभिद्रुत्याददे प्राणान्वज्रवेगस्य रक्षसः ॥ ३.२८८.२७ ॥
ત્યારે પવનપુત્ર હનુમાને પર્વતનું શિખર ઉપાડીને વજ્રવેગ રાક્ષસ પર ધસી જઈ તેના પ્રાણ હરી લીધા.
3.288.28
नीलश्च महता ग्राव्णा दूपणावरजं हरिः ।
प्रमाथिनमभिद्रुत्य प्रममाथ महाबलः ॥ ३.२८८.२८ ॥
મહાબલી વાનર નીલે એક મોટા પથ્થરથી દૂષણના નાના ભાઈને, તે સંહારક પર ધસી જઈને કચડી નાખ્યો.
3.288.29
ततः प्रावर्तत पुनः संग्रामः कटुकोदयः ।
रामरावणसैन्यानामन्योन्यमभिधावताम् ॥ ३.२८८.२९ ॥
ત્યારે રામ અને રાવણની સેનાઓ એકબીજા પર ધસી જતાં ફરી કડવું યુદ્ધ શરૂ થયું.
3.288.30
शतसो नैर्ऋतान्वन्या जघ्नुर्वन्यांश्च नैर्ऋताः ।
नैर्ऋतास्तत्रवध्यन्ते प्रायेण न तु वानराः ॥ ३.२८८.३० ॥
વન્ય વાનરોએ સેંકડો રાક્ષસોને માર્યા, અને રાક્ષસોએ પણ વન્ય વાનરોને માર્યા. ત્યાં મોટેભાગે રાક્ષસો જ માર્યા જતા હતા, વાનરો નહીં.