ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.288
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.288.1
ततो निर्याय स्वपुरात्कुम्भकर्णः सहानुगः ।
अपश्यत्कपिसैन्यं रतज्जितकाश्यग्रतः स्थितम् ॥ ३.२८८.१ ॥
ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਤੋਂ ਅਨੁਚਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨਿਕਲ ਕੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੇ ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤੀ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੀ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਵੇਖੀ।
3.288.2
स वीक्षमाणस्तत्सैन्यं रामदर्शनकाङ्क्षया ।
अपश्यच्चापि सौमित्रिं धनुष्पाणिं व्यवस्थितम् ॥ ३.२८८.२ ॥
ਉਸ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਖੜ੍ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।
3.288.3
तमभ्येत्याशु हरयः परिवब्रुः समन्ततः ।
शैलवृक्षायुधा नादानमुञ्चन्भीषणास्ततः ॥ ३.२८८.३ ॥
ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘੇਰ ਲਿਆ; ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਸਨ; ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜਨਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
3.288.4
अभ्यघ्नंश्च महाकायैर्बहुभिर्जगतीरुहैः ।
करजैरतुदंश्चान्ये विहाय भयमुत्तमम् ॥ ३.२८८.४ ॥
ਕਈਆਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਸਰੀਰਾਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉੱਗੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਪਰਮ ਡਰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੁੰਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾੜਿਆ।
3.288.5
बहुधा युध्यमानास्ते युद्धमार्गैः प्लवंगमाः ।
नानाप्रहरणैर्भीमै राक्षसेन्द्रमताडयन् ॥ ३.२८८.५ ॥
ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕਈ ਭਿਆਨਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਖਸ਼ਰਾਜ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
3.288.6
स ताड्यमानः प्रहसन्भक्षयामास वानरान् ।
बलं चण्डबलाख्यं च वज्रबाहुं च वानरम् ॥ ३.२८८.६ ॥
ਮਾਰ ਖਾਂਦਿਆਂ ਵੀ ਹੱਸਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ—ਚੰਡਬਲ ਨਾਮ ਦੇ ਬਲ ਨੂੰ ਅਤੇ ਵਜ੍ਰਬਾਹੁ ਨਾਮ ਦੇ ਬਾਂਦਰ ਨੂੰ ਵੀ।
3.288.7
तद्दृष्ट्वा व्यथनं कर्म कुम्भकर्णस्य रक्षसः ।
उदक्रोशन्परित्रस्तास्तारप्रभृतयस्तदा ॥ ३.२८८.७ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸ ਕੁੰਭਕਰਣ ਦਾ ਉਹ ਪੀੜਾਦਾਇਕ ਕਰਮ ਵੇਖ ਕੇ ਤਾਰ ਆਦਿ ਵਾਨਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਡਰ ਕੇ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਚੀਕ ਉੱਠੇ।
3.288.8
तानुच्चैः क्रोशतः सैन्याञ्श्रुत्वा स हरियूथपान् ।
अभिदुद्राव सुग्रीवः कुम्भकर्णमपेतभीः ॥ ३.२८८.८ ॥
ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਚੀਕਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫੌਜਾਂ ਅਤੇ ਵਾਨਰ ਯੂਥਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਨਿਡਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਕੁੰਭਕਰਣ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ।
3.288.9
ततो निपत्य वेगेन कुम्भकर्णं महामना ।
सालेन जघ्निवान्मूर्ध्निं बलेन कपिकुञ्जरः ॥ ३.२८८.९ ॥
ਫਿਰ ਮਹਾਮਨਾ ਕਪਿਕੁੰਜਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
3.288.10
स महात्मा महावेगः कुम्भकर्णस् मूर्धनि ।
बिभेद सालं सुग्रीवो न चैवाव्यथयत्कपिः ॥ ३.२८८.१० ॥
ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਤੇ ਮਹਾਵੇਗਵਾਨ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸਾਲ ਦਾ ਰੁੱਖ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਕਪਿ (ਕੁੰਭਕਰਣ) ਪੀੜਿਤ ਨਾ ਹੋਇਆ।
3.288.11
ततो विनद्यसहसा सालस्पर्शविबोधितः ।
दोर्भ्यामादाय सुग्रीवं कुम्भकर्णोऽहरद्बलात् ॥ ३.२८८.११ ॥
ਫਿਰ ਸਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਛੋਹ ਨਾਲ ਜਾਗਿਆ ਕੁੰਭਕਰਣ ਅਚਾਨਕ ਗਰਜਿਆ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਲੈ ਗਿਆ।
3.288.12
ह्रियमाणं तु सुग्रीवं कुम्भकर्णेन रक्षसा ।
अवेक्ष्याभ्यद्रवद्वीरः सौमित्रिर्मित्रनन्दनः ॥ ३.२८८.१२ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੂੰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵੀਰ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ।
3.288.13
सोऽभिपत्य महर्वेगं रुक्मपुङ्खं महाशरम् ।
प्राहिणोत्कुम्भकर्णाय लक्ष्मणः परवीरहा ॥ ३.२८८.१३ ॥
ਉਸ ਮਹਾਵੇਗ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ ਮਹਾਬਾਣ ਕੁੰਭਕਰਣ ਵੱਲ ਛੱਡਿਆ — ਵੈਰੀ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਲਕਸ਼ਮਣ।
3.288.14
स तस्य देहावरणं भित्त्वा देहं च सायकः ।
जगाम दारयन्भूमिं रुधिरेण समुक्षितः ॥ ३.२८८.१४ ॥
ਉਹ ਬਾਣ ਉਸ ਦੇ ਦੇਹ-ਕਵਚ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰਦਾ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।
3.288.15
तथा स भिन्नहृदयः समुत्सृज्य कपीश्वरम् ।
वेगेन महताऽऽविष्टस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ३.२८८.१५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਰਦਾ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਕਪੀਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਹਾਂ ਵੇਗ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਬੋਲਿਆ, 'ਰੁਕ, ਰੁਕ!'
3.288.16
कुम्भकर्णो महेष्वासः प्रगृहीतशिलायुधः ।
अभिदुद्राव सौमित्रिमुद्यम्य महतीं शिलाम् ॥ ३.२८८.१६ ॥
ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਕੁੰਭਕਰਣ, ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਫੜ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਿਲਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਉੱਤੇ ਝਪਟਿਆ।
3.288.17
तस्याभिपततस्तूर्णं क्षुराभ्यामुच्छितौ करौ ।
चिच्छेद निशिताग्राभ्यां स बभूव चतुर्भुजः ॥ ३.२८८.१७ ॥
ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਝਪਟਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਤਿੱਖੇ ਸਿਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਸ਼ੁਰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟੇ; ਉਹ ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।
3.288.18
तानप्यस् भुजान्सर्वान्प्रगृहीतशिलायुधान् ।
क्षुरैश्चिच्छेदलघ्वस्त्रं सौमित्रिः प्रतिदर्शयन् ॥ ३.२८८.१८ ॥
ਪੱਥਰ-ਹਥਿਆਰ ਫੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਹਲਕੇ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਸ਼ੁਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
3.288.19
स बभूवातिकायश्च बहुपादशिरोभुजः ।
तं ब्रह्मास्त्रेण सौमित्रिर्ददाराद्रिचयोपमम् ॥ ३.२८८.१९ ॥
ਉਹ ਅਤਿਕਾਇ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਨੇਕ ਪੈਰਾਂ, ਸਿਰਾਂ ਤੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ। ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗੇ ਉਸਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ।
3.288.20
स पपात महावीर्यो दिव्यास्त्राभिहतो रणे ।
महाशनिविनिर्दग्धः पादपोऽङ्कुरवानिव ॥ ३.२८८.२० ॥
ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਰਣ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਮਹਾਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਸੜੇ ਅੰਕੁਰਿਤ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ।
3.288.21
तं दृष्ट्वा वृत्रसंकाशं कुम्भकर्णं तरस्विनम् ।
गतासुं पतितं भूमौ राक्षसाः प्राद्रवन्भयात् ॥ ३.२८८.२१ ॥
ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਵਰਗੇ ਉਸ ਤੇਜ਼ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਹੀਣ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਖਸ਼ ਡਰ ਨਾਲ ਭੱਜ ਗਏ।
3.288.22
तथातान्द्रवतो योधान्दृष्ट्वा तौ दूषणानुजौ ।
अवस्थाप्याथ सौमित्रिं संक्रुद्धावभ्यधावताम् ॥ ३.२८८.२२ ॥
ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੱਜਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਝਪਟੇ।
3.288.23
तावाद्रवन्तौ संक्रुद्धौ वज्रवेगप्रमाथिनौ ।
अभिजग्राह सौमित्रिर्विनद्योभौ पतत्रिभिः ॥ ३.२८८.२३ ॥
ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਚੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਦੌੜ ਕੇ ਆਏ; ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਨੇ ਗਰਜ ਕੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।
3.288.24
ततः सुतुमुलं युद्धमभवद्रोमहर्षणम् ।
दूषणानुजयोः पार्थ लक्ष्मणस् च धीमतः ॥ ३.२८८.२४ ॥
ਫਿਰ ਹੇ ਪਾਰਥ, ਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਰਮਿਆਨ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ, ਰੋਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ।
3.288.25
महता शरवर्षेण राक्षसौ सोऽभ्यवर्पत ।
तं चापिवीरौ संक्रुद्धावुभौ तौ समवर्षताम् ॥ ३.२८८.२५ ॥
ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੀ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਢਕ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਭਰੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਵੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
3.288.26
मुहूर्तमेवमभवद्वज्रवेगप्रमाथिनोः ।
सौमित्रेश्च महाबाहोः संप्रहारः सुदारुणः ॥ ३.२८८.२६ ॥
ਵਜ੍ਰਵੇਗ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਬਾਹੂ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਟਕਰਾਅ ਹੋਇਆ।
3.288.27
अथाद्रिशृङ्गमादाय हनुमान्मारुतात्मजः ।
अभिद्रुत्याददे प्राणान्वज्रवेगस्य रक्षसः ॥ ३.२८८.२७ ॥
ਫਿਰ ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵਜ੍ਰਵੇਗ ਰਾਖਸ਼ ਉੱਤੇ ਝਪਟ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਖੋਹ ਲਏ।
3.288.28
नीलश्च महता ग्राव्णा दूपणावरजं हरिः ।
प्रमाथिनमभिद्रुत्य प्रममाथ महाबलः ॥ ३.२८८.२८ ॥
ਮਹਾਬਲੀ ਵਾਨਰ ਨੀਲ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਉਸ ਸੰਹਾਰਕ ਉੱਤੇ ਝਪਟ ਕੇ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ।
3.288.29
ततः प्रावर्तत पुनः संग्रामः कटुकोदयः ।
रामरावणसैन्यानामन्योन्यमभिधावताम् ॥ ३.२८८.२९ ॥
ਫਿਰ ਰਾਮ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਝਪਟਦਿਆਂ ਮੁੜ ਕਰੜਾ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।
3.288.30
शतसो नैर्ऋतान्वन्या जघ्नुर्वन्यांश्च नैर्ऋताः ।
नैर्ऋतास्तत्रवध्यन्ते प्रायेण न तु वानराः ॥ ३.२८८.३० ॥
ਜੰਗਲੀ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਰਾਖਸ਼ ਮਾਰੇ, ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੇ ਵੀ ਜੰਗਲੀ ਵਾਨਰ ਮਾਰੇ। ਉੱਥੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਹੀ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਵਾਨਰ ਨਹੀਂ।