महाभारत · अध्याय 3.288
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.288.1
ततो निर्याय स्वपुरात्कुम्भकर्णः सहानुगः ।
अपश्यत्कपिसैन्यं रतज्जितकाश्यग्रतः स्थितम् ॥ ३.२८८.१ ॥
नंतर आपल्या नगरातून अनुचरांसह निघून कुंभकर्णाने रामाने जिंकलेल्या काशीसमोर उभ्या असलेल्या वानरसेनेला पाहिले.
3.288.2
स वीक्षमाणस्तत्सैन्यं रामदर्शनकाङ्क्षया ।
अपश्यच्चापि सौमित्रिं धनुष्पाणिं व्यवस्थितम् ॥ ३.२८८.२ ॥
ते सैन्य पाहताना रामाला पाहण्याच्या इच्छेने त्याने हातात धनुष्य घेऊन स्थिरपणे उभ्या असलेल्या सौमित्रीलाही पाहिले.
3.288.3
तमभ्येत्याशु हरयः परिवब्रुः समन्ततः ।
शैलवृक्षायुधा नादानमुञ्चन्भीषणास्ततः ॥ ३.२८८.३ ॥
त्याच्याजवळ त्वरित जाऊन वानरांनी चोहोबाजूंनी त्याला वेढले; डोंगर आणि वृक्ष हीच त्यांची शस्त्रे होती; ते भयंकर गर्जना करू लागले.
3.288.4
अभ्यघ्नंश्च महाकायैर्बहुभिर्जगतीरुहैः ।
करजैरतुदंश्चान्ये विहाय भयमुत्तमम् ॥ ३.२८८.४ ॥
काहींनी विशाल शरीरांनी व पृथ्वीवर वाढणाऱ्या अनेक वृक्षांनी त्याच्यावर प्रहार केला; इतरांनी परम भय सोडून नखांनी त्याला ओरबाडले.
3.288.5
बहुधा युध्यमानास्ते युद्धमार्गैः प्लवंगमाः ।
नानाप्रहरणैर्भीमै राक्षसेन्द्रमताडयन् ॥ ३.२८८.५ ॥
अनेक प्रकारे लढत असताना त्या उड्या मारणाऱ्या वानरांनी युद्धमार्गांनी व विविध भयंकर शस्त्रांनी राक्षसराजाला प्रहार केला.
3.288.6
स ताड्यमानः प्रहसन्भक्षयामास वानरान् ।
बलं चण्डबलाख्यं च वज्रबाहुं च वानरम् ॥ ३.२८८.६ ॥
प्रहार सहन करत हसत त्याने वानरांना खाल्ले—चंडबल नावाच्या बलाला आणि वज्रबाहू नावाच्या वानरालाही.
3.288.7
तद्दृष्ट्वा व्यथनं कर्म कुम्भकर्णस्य रक्षसः ।
उदक्रोशन्परित्रस्तास्तारप्रभृतयस्तदा ॥ ३.२८८.७ ॥
राक्षस कुम्भकर्णाचे ते पीडादायक कृत्य पाहून तार इत्यादी वानर तेव्हा भयभीत होऊन ओरडले.
3.288.8
तानुच्चैः क्रोशतः सैन्याञ्श्रुत्वा स हरियूथपान् ।
अभिदुद्राव सुग्रीवः कुम्भकर्णमपेतभीः ॥ ३.२८८.८ ॥
मोठ्याने ओरडणारे ते सैन्य व वानरयूथपती ऐकून निर्भय सुग्रीव कुम्भकर्णाकडे धावला.
3.288.9
ततो निपत्य वेगेन कुम्भकर्णं महामना ।
सालेन जघ्निवान्मूर्ध्निं बलेन कपिकुञ्जरः ॥ ३.२८८.९ ॥
नंतर महामना कपिकुंजर सुग्रीवाने वेगाने उडी घेऊन कुम्भकर्णाच्या मस्तकावर सालवृक्षाने बलपूर्वक प्रहार केला.
3.288.10
स महात्मा महावेगः कुम्भकर्णस् मूर्धनि ।
बिभेद सालं सुग्रीवो न चैवाव्यथयत्कपिः ॥ ३.२८८.१० ॥
त्या महात्मा व महावेगवान सुग्रीवाने कुम्भकर्णाच्या मस्तकावर सालवृक्ष मोडला; तरीही तो कपि (कुम्भकर्ण) व्यथित झाला नाही.
3.288.11
ततो विनद्यसहसा सालस्पर्शविबोधितः ।
दोर्भ्यामादाय सुग्रीवं कुम्भकर्णोऽहरद्बलात् ॥ ३.२८८.११ ॥
मग सालवृक्षाच्या स्पर्शाने जागा झालेला कुम्भकर्ण अचानक गर्जना करून दोन्ही बाहूंनी सुग्रीवाला धरून बलपूर्वक घेऊन गेला.
3.288.12
ह्रियमाणं तु सुग्रीवं कुम्भकर्णेन रक्षसा ।
अवेक्ष्याभ्यद्रवद्वीरः सौमित्रिर्मित्रनन्दनः ॥ ३.२८८.१२ ॥
राक्षस कुम्भकर्ण सुग्रीवाला घेऊन जात असल्याचे पाहून, मित्रांना आनंद देणारा वीर सौमित्री (लक्ष्मण) त्याच्याकडे धावला.
3.288.13
सोऽभिपत्य महर्वेगं रुक्मपुङ्खं महाशरम् ।
प्राहिणोत्कुम्भकर्णाय लक्ष्मणः परवीरहा ॥ ३.२८८.१३ ॥
त्या महावेगवान लक्ष्मणाने पुढे झेपावून सुवर्णपंखी महाबाण कुंभकर्णावर सोडला — शत्रुवीरांचा संहार करणारा लक्ष्मण.
3.288.14
स तस्य देहावरणं भित्त्वा देहं च सायकः ।
जगाम दारयन्भूमिं रुधिरेण समुक्षितः ॥ ३.२८८.१४ ॥
तो बाण त्याचे देहकवच आणि देह भेदून, पृथ्वी फाडत, रक्ताने माखलेला पुढे गेला.
3.288.15
तथा स भिन्नहृदयः समुत्सृज्य कपीश्वरम् ।
वेगेन महताऽऽविष्टस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ३.२८८.१५ ॥
असे हृदय भेदलेल्या त्याने कपीश्वराला सोडून दिले आणि महावेगाने आविष्ट होऊन म्हटले, 'थांब, थांब!'
3.288.16
कुम्भकर्णो महेष्वासः प्रगृहीतशिलायुधः ।
अभिदुद्राव सौमित्रिमुद्यम्य महतीं शिलाम् ॥ ३.२८८.१६ ॥
महाधनुर्धर कुंभकर्ण, शिला शस्त्र म्हणून धरून, मोठा खडक उचलून सौमित्रीवर धावला.
3.288.17
तस्याभिपततस्तूर्णं क्षुराभ्यामुच्छितौ करौ ।
चिच्छेद निशिताग्राभ्यां स बभूव चतुर्भुजः ॥ ३.२८८.१७ ॥
तो वेगाने धावत असताना वर केलेले त्याचे दोन्ही हात तीक्ष्ण टोकांच्या क्षुरबाणांनी छेदले; तो चतुर्भुज झाला.
3.288.18
तानप्यस् भुजान्सर्वान्प्रगृहीतशिलायुधान् ।
क्षुरैश्चिच्छेदलघ्वस्त्रं सौमित्रिः प्रतिदर्शयन् ॥ ३.२८८.१८ ॥
शिलाशस्त्रे धरणाऱ्या त्या सर्व बाहूंनाही, हलक्या हाताच्या सौमित्रीने आपले कौशल्य दाखवत क्षुरबाणांनी तोडले.
3.288.19
स बभूवातिकायश्च बहुपादशिरोभुजः ।
तं ब्रह्मास्त्रेण सौमित्रिर्ददाराद्रिचयोपमम् ॥ ३.२८८.१९ ॥
तो अतिकाय झाला, अनेक पाय, मस्तके आणि बाहू असलेला. सौमित्रीने ब्रह्मास्त्राने पर्वतराशीसारख्या त्याला फाडले.
3.288.20
स पपात महावीर्यो दिव्यास्त्राभिहतो रणे ।
महाशनिविनिर्दग्धः पादपोऽङ्कुरवानिव ॥ ३.२८८.२० ॥
तो महापराक्रमी रणांगणात दिव्य अस्त्राने घायाळ होऊन पडला; महावज्राने जळलेल्या अंकुरलेल्या वृक्षासारखा.
3.288.21
तं दृष्ट्वा वृत्रसंकाशं कुम्भकर्णं तरस्विनम् ।
गतासुं पतितं भूमौ राक्षसाः प्राद्रवन्भयात् ॥ ३.२८८.२१ ॥
वृत्रासारख्या त्या वेगवान कुंभकर्णाला प्राणरहित होऊन भूमीवर पडलेले पाहून राक्षस भयाने पळाले.
3.288.22
तथातान्द्रवतो योधान्दृष्ट्वा तौ दूषणानुजौ ।
अवस्थाप्याथ सौमित्रिं संक्रुद्धावभ्यधावताम् ॥ ३.२८८.२२ ॥
योद्धे असे पळताना पाहून दूषणाच्या दोन धाकट्या भावांनी सौमित्रीला थांबवून क्रोधाने त्याच्यावर धाव घेतली.
3.288.23
तावाद्रवन्तौ संक्रुद्धौ वज्रवेगप्रमाथिनौ ।
अभिजग्राह सौमित्रिर्विनद्योभौ पतत्रिभिः ॥ ३.२८८.२३ ॥
वज्रवेगाने आघात करणारे ते दोघे क्रोधाने धावत आले, तेव्हा सौमित्रीने गर्जना करून बाणांनी दोघांना अडवले.
3.288.24
ततः सुतुमुलं युद्धमभवद्रोमहर्षणम् ।
दूषणानुजयोः पार्थ लक्ष्मणस् च धीमतः ॥ ३.२८८.२४ ॥
मग हे पार्था, दूषणाच्या धाकट्या भावांचे आणि बुद्धिमान लक्ष्मणाचे अत्यंत भयंकर, रोमांचकारी युद्ध झाले.
3.288.25
महता शरवर्षेण राक्षसौ सोऽभ्यवर्पत ।
तं चापिवीरौ संक्रुद्धावुभौ तौ समवर्षताम् ॥ ३.२८८.२५ ॥
त्याने मोठ्या बाणवर्षावाने त्या दोन राक्षसांना झाकले. संतापलेल्या त्या दोन्ही वीरांनीही त्याच्यावर बाणवर्षाव केला.
3.288.26
मुहूर्तमेवमभवद्वज्रवेगप्रमाथिनोः ।
सौमित्रेश्च महाबाहोः संप्रहारः सुदारुणः ॥ ३.२८८.२६ ॥
वज्रवेगाचा नाश करणाऱ्या त्या दोघांचा आणि महाबाहू सौमित्रीचा यांच्यात क्षणभर अत्यंत भयानक संघर्ष झाला.
3.288.27
अथाद्रिशृङ्गमादाय हनुमान्मारुतात्मजः ।
अभिद्रुत्याददे प्राणान्वज्रवेगस्य रक्षसः ॥ ३.२८८.२७ ॥
तेव्हा वायुपुत्र हनुमानाने पर्वतशिखर उचलून वज्रवेग राक्षसावर धावून जाऊन त्याचे प्राण घेतले.
3.288.28
नीलश्च महता ग्राव्णा दूपणावरजं हरिः ।
प्रमाथिनमभिद्रुत्य प्रममाथ महाबलः ॥ ३.२८८.२८ ॥
महाबली वानर नीलाने एका मोठ्या दगडाने दूषणाच्या धाकट्या भावाला, त्या संहारकावर धावून जाऊन चिरडून टाकले.
3.288.29
ततः प्रावर्तत पुनः संग्रामः कटुकोदयः ।
रामरावणसैन्यानामन्योन्यमभिधावताम् ॥ ३.२८८.२९ ॥
तेव्हा राम आणि रावण यांच्या सैन्यांनी एकमेकांवर धावून जात पुन्हा भयानक युद्ध सुरू झाले.
3.288.30
शतसो नैर्ऋतान्वन्या जघ्नुर्वन्यांश्च नैर्ऋताः ।
नैर्ऋतास्तत्रवध्यन्ते प्रायेण न तु वानराः ॥ ३.२८८.३० ॥
वन्य वानरांनी शेकडो राक्षसांना मारले, आणि राक्षसांनीही वन्य वानरांना मारले. तेथे बहुधा राक्षसच मारले जात होते, वानर नव्हे.