महाभारत · अध्याय 3.289
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.289.1
ततः श्रुत्वाहतं सङ्ख्ये कुम्भकर्णं सहानुगम् ।
प्रहस्तं च महेष्वासं धूम्राक्षं चातितेजसम् ॥ ३.२८९.१ ॥
युद्धात कुंभकर्ण आपल्या अनुचरांसह मारला गेला हे ऐकून, आणि महाधनुर्धर प्रहस्त व अतितेजस्वी धूम्राक्ष (हेही मारले गेले हे ऐकून),
3.289.2
पुत्रमिनद्रजितं वीरं रावणः प्रत्यभाषत ।
जहिरामममित्रघ्न सुग्रीवं च सलक्ष्मणम् ॥ ३.२८९.२ ॥
रावण आपला वीर पुत्र इंद्रजितास उत्तरला — हे शत्रुघातका, राम आणि लक्ष्मणासह सुग्रीवाला मार.
3.289.3
त्वया हि मम सत्पुत्र यशो दीप्तमुपार्जितम् ।
जित्वावज्रधरं सङ्ख्ये सहस्राक्षं शचीपतिम् ॥ ३.२८९.३ ॥
हे माझ्या सुपुत्रा, तुझ्यामुळेच मला तेजस्वी यश प्राप्त झाले; युद्धात वज्रधर, सहस्राक्ष, शचीपती (इंद्र) यांना तू जिंकलेस.
3.289.4
अन्तर्हितः प्रकाशो वा दिव्यैर्दत्तवरैः शरैः ।
जहि शत्रूनमित्रघ्न मम शस्त्रभृतांवर ॥ ३.२८९.४ ॥
ते लपलेले असोत वा प्रकट — वरदानांनी मिळालेल्या दिव्य बाणांनी शत्रूंना मार; हे शत्रुघातका, माझ्या शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठा.
3.289.5
रामलक्ष्मणसुग्रीवाः शरस्पर्शं न तेऽनघ ।
समर्थाः प्रतिसोढुं च कुतस्तदनुयायिनः ॥ ३.२८९.५ ॥
हे निष्पापा, राम, लक्ष्मण आणि सुग्रीव तुझ्या बाणांचा स्पर्शही सहन करण्यास समर्थ नाहीत; मग त्यांचे अनुयायी कसे सहन करतील?
3.289.6
अगता या प्रहस्तेन कुम्भकर्णेन चानघ ।
खरस्यापचितिः सङ्ख्ये तां गच्छ त्वे महाभुज ॥ ३.२८९.६ ॥
हे निष्पापा, प्रहस्त आणि कुंभकर्ण यांच्याकडून पूर्ण न झालेला, युद्धातील खराचा तो सूड आहे — हे महाबाहो, तो पूर्ण करण्यास जा.
3.289.7
त्वमद्य निशितैर्बाणैर्हत्वा शत्रून्ससैनिकान् ।
प्रतिनन्दय मां पुत्र पुरा जित्वेव वासवम् ॥ ३.२८९.७ ॥
हे पुत्रा, आज तू तीक्ष्ण बाणांनी शत्रूंना आणि त्यांच्या सैन्याला ठार करून, पूर्वी वासवाला जिंकल्याप्रमाणे मला आनंदित कर.
3.289.8
इत्युक्तः स तथेत्युक्त्वा रथमास्थाय दंशिथः ।
प्रययाविन्द्रजिद्राजंस्तूर्णमायोधनं प्रति ॥ ३.२८९.८ ॥
असे सांगितल्यावर तो 'तसेच होवो' म्हणाला, कवचधारी इंद्रजित रथावर आरूढ होऊन, हे राजा, लवकर रणभूमीकडे निघाला.
3.289.9
ततो विश्राव्य विस्पष्टं नाम राक्षसपुङ्गवः ।
आह्वयामास समरे लक्ष्मणं शुभलक्षणम् ॥ ३.२८९.९ ॥
मग त्या राक्षसश्रेष्ठाने आपले नाव स्पष्टपणे जाहीर करून, युद्धात शुभलक्षण लक्ष्मणाला आव्हान दिले.
3.289.10
तं लक्ष्मणोऽभ्यधावच्च प्रगृह्य सशरं धनुः ।
त्रासयंस्तलघोषेण सिंहः क्षुद्रमृगं यथा ॥ ३.२८९.१० ॥
लक्ष्मणाने बाणासहित धनुष्य उचलून त्याच्यावर धाव घेतली; तळहाताच्या आवाजाने त्याला भयभीत करत, सिंह लहान हरणावर झेप घेतो तसा.
3.289.11
तयोः समभवद्युद्धं सुमहज्जयगृद्धिनोः ।
दिव्यास्त्रविदुपोस्तीव्रमन्योन्यस्पर्धिनोस्तदा ॥ ३.२८९.११ ॥
तेव्हा विजयाची इच्छा धरणारे, दिव्यास्त्रांचे जाणकार, एकमेकांशी स्पर्धा करणारे त्या दोघांमध्ये अत्यंत तीव्र महायुद्ध झाले.
3.289.12
रावणिस्तु यदा नैनं विशेषयति सायकैः ।
ततो गुरुतरं यत्नमातिष्ठद्बलिनां वरः ॥ ३.२८९.१२ ॥
पण रावणि (इंद्रजित) बाणांनी त्याला मागे टाकू शकला नाही, तेव्हा बलवानांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्याने अधिक मोठा प्रयत्न सुरू केला.
3.289.13
तत एवं महावेगैरर्दयामास तोमरैः ।
तानागतान्स चिच्छेद सौमित्रिर्निशितैः शरैः ॥ ३.२८९.१३ ॥
तेव्हा त्याने महावेगाने तोमरांनी त्यांना पीडा दिली. येणाऱ्या त्या तोमरांना सौमित्रीने तीक्ष्ण बाणांनी तोडले.
3.289.14
ते निकृत्ताः शरैस्तीक्ष्णैर्न्यपतन्धरणीतले ।
साधका रावणेराजौ शतशः शकलीकृताः ॥ ३.२८९.१४ ॥
तीक्ष्ण बाणांनी छिन्नभिन्न झालेले ते रावणीचे अनुयायी युद्धात शेकडो तुकडे होऊन भूमीवर कोसळले.
3.289.15
तमङ्गदो वालिसुतः श्रीमानुद्यम्य पादपम् ।
अभिद्रुत्य महावेगस्ताडयामास मूर्धनि ॥ ३.२८९.१५ ॥
वालीचा पुत्र श्रीमान अंगद वृक्ष उचलून महावेगाने त्याच्यावर धावला आणि त्याच्या मस्तकावर प्रहार केला.
3.289.16
तस्येन्द्रजिदसंभ्रान्तः प्रासेनोरसि वीर्यवान् ।
प्रहर्तुमैच्छत्तं चास्य प्रासं चिच्छेद लक्ष्मणः ॥ ३.२८९.१६ ॥
त्या प्रहाराने विचलित न होता वीर्यवान इंद्रजिताने भाल्याने त्याच्या छातीवर प्रहार करू इच्छिला; लक्ष्मणाने तो भाला तोडला.
3.289.17
तमभ्याशगतं वीरमङ्गदं रावणात्मजः ।
गदयाऽताडयत्सव्ये पार्श्वेवानरपुङ्गवम् ॥ ३.२८९.१७ ॥
जवळ आलेल्या त्या वीर अंगदाला रावणपुत्राने गदेने डाव्या कुशीवर प्रहार केला — वानरश्रेष्ठाला.
3.289.18
तमचिन्त्य प्रहारं स बलवान्वालिनः सुतः ।
ससर्जेन्द्रजितः क्रोधात्सालस्कन्धं तथाङ्गदः ॥ ३.२८९.१८ ॥
त्या अनपेक्षित प्रहाराकडे दुर्लक्ष करून बलवान वालीपुत्र अंगदाने क्रोधाने इंद्रजितावर सालवृक्षाचा खोड फेकले.
3.289.19
सोऽङ्गदेन रुपोत्सृष्टो वधायेन्द्रजितस्तरुः ।
जघानेन्द्रजितः पार्थ रथं साश्वं ससारथिम् ॥ ३.२८९.१९ ॥
हे पार्था, अंगदाने क्रोधाने इंद्रजिताच्या वधासाठी फेकलेल्या त्या वृक्षाने इंद्रजिताला आघात केला आणि घोडे व सारथीसह त्याचा रथ चुराडा केला.
3.289.20
ततो हताश्वात्प्रस्कन्द्य रथात्स हतसारथिः ।
तत्रैवान्तर्दधे राजन्मायया रावणात्मजः ॥ ३.२८९.२० ॥
मग घोडे मारले गेल्यावर आणि सारथी ठार झाल्यावर रावणपुत्र रथातून उडी मारून, हे राजा, तेथेच मायेने अंतर्धान पावला.
3.289.21
अन्तर्हितं विदित्वा तं बहुमायं च राक्षसम् ।
रामस्तं देशमागम्य तत्सैन्यं पर्यरक्षत ॥ ३.२८९.२१ ॥
तो राक्षस अदृश्य झाला आहे आणि त्याच्याकडे पुष्कळ माया आहेत हे जाणून राम त्या ठिकाणी येऊन आपल्या सैन्याचे सर्वत्र रक्षण करू लागला.
3.289.22
स राममुद्दिश्य शरैस्ततो दत्तवरैस्तदा ।
विव्याध सर्वगात्रेषु लक्ष्मणं च महाबलम् ॥ ३.२८९.२२ ॥
मग वरदान प्राप्त झालेल्या त्या राक्षसाने रामाला लक्ष्य करून बाणांनी त्याला आणि महाबली लक्ष्मणालाही सर्वांगांत विद्ध केले.
3.289.23
तमदृश्यंशरैः शूरौ माययाऽन्तर्हितं तदा ।
योधयामासतुरुभौ रावणिं रामलक्ष्मणौ ॥ ३.२८९.२३ ॥
मायेने लपून अदृश्य झालेल्या त्या रावणपुत्राशी त्या दोन्ही शूरवीर राम आणि लक्ष्मणांनी तेव्हा बाणांनी युद्ध केले.
3.289.24
स रुषा सर्वगात्रेषु तयोः पुरुषसिंहयोः ।
व्यसृजत्सायकान्भूयः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ३.२८९.२४ ॥
त्याने क्रोधाने त्या दोन्ही पुरुषसिंहांच्या सर्वांगांवर पुन्हा शेकडो आणि हजारो बाण सोडले.
3.289.25
तमदृश्यं विचिन्वन्तः सृजन्तमनिशं शरान् ।
हरयो विविशुर्व्योम प्रगृह्य महतीः शिलाः ॥ ३.२८९.२५ ॥
न दिसणाऱ्या त्याचा शोध घेत, सतत बाण सोडणाऱ्या त्याला शोधत, वानरांनी मोठे दगड उचलून आकाशात प्रवेश केला.
3.289.26
तांश्च तौ चाप्यदृश्यः सशरैर्विव्याध राक्षसः ।
स भृशं ताडयामास रावणिर्मायया वृतः ॥ ३.२८९.२६ ॥
त्या अदृश्य राक्षसाने त्यांना आणि त्या दोघांनाही बाणांनी विंधले. मायेने वेढलेल्या रावणपुत्राने त्यांना अतिशय मारले.
3.289.27
तौ शरैरर्दितौ वीरौ भ्रारौ रामलक्ष्मणौ ।
पेततुर्गगनाद्भूमिं सूर्याचन्द्रमसाविव ॥ ३.२८९.२७ ॥
बाणांनी पीडित झालेले ते दोन वीर बंधू राम आणि लक्ष्मण, सूर्य व चंद्र यांच्याप्रमाणे आकाशातून भूमीवर पडले.