ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.289
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.289.1
ततः श्रुत्वाहतं सङ्ख्ये कुम्भकर्णं सहानुगम् ।
प्रहस्तं च महेष्वासं धूम्राक्षं चातितेजसम् ॥ ३.२८९.१ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੁੰਭਕਰਣ ਆਪਣੇ ਅਨੁਚਰਾਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਤੇ ਮਹਾਧਨੁਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਹਸਤ ਅਤੇ ਅਤਿ-ਤੇਜਸਵੀ ਧੂਮ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ (ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸੁਣ ਕੇ),
3.289.2
पुत्रमिनद्रजितं वीरं रावणः प्रत्यभाषत ।
जहिरामममित्रघ्न सुग्रीवं च सलक्ष्मणम् ॥ ३.२८९.२ ॥
ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ — ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂਘਾਤਕ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕ੍ਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਮਾਰ।
3.289.3
त्वया हि मम सत्पुत्र यशो दीप्तमुपार्जितम् ।
जित्वावज्रधरं सङ्ख्ये सहस्राक्षं शचीपतिम् ॥ ३.२८९.३ ॥
ਹੇ ਮੇਰੇ ਸੁਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੇ ਹੀ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਚਮਕਦਾ ਯਸ਼ ਕਮਾਇਆ ਹੈ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ, ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼, ਸ਼ਚੀਪਤੀ (ਇੰਦ੍ਰ) ਨੂੰ ਤੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।
3.289.4
अन्तर्हितः प्रकाशो वा दिव्यैर्दत्तवरैः शरैः ।
जहि शत्रूनमित्रघ्न मम शस्त्रभृतांवर ॥ ३.२८९.४ ॥
ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਲੁਕੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਪ੍ਰਗਟ — ਵਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਦਿਵਿਆ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ; ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂਘਾਤਕ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ।
3.289.5
रामलक्ष्मणसुग्रीवाः शरस्पर्शं न तेऽनघ ।
समर्थाः प्रतिसोढुं च कुतस्तदनुयायिनः ॥ ३.२८९.५ ॥
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਰਾਮ, ਲਕ੍ਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਦਾ ਛੋਹ ਵੀ ਸਹਿਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿਣਗੇ?
3.289.6
अगता या प्रहस्तेन कुम्भकर्णेन चानघ ।
खरस्यापचितिः सङ्ख्ये तां गच्छ त्वे महाभुज ॥ ३.२८९.६ ॥
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਪ੍ਰਹਸਤ ਤੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਵੱਲੋਂ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਖਰ ਦਾ ਉਹ ਬਦਲਾ ਹੈ — ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਉਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਜਾ।
3.289.7
त्वमद्य निशितैर्बाणैर्हत्वा शत्रून्ससैनिकान् ।
प्रतिनन्दय मां पुत्र पुरा जित्वेव वासवम् ॥ ३.२८९.७ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਅੱਜ ਤੂੰ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਸਵ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਂਗ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ।
3.289.8
इत्युक्तः स तथेत्युक्त्वा रथमास्थाय दंशिथः ।
प्रययाविन्द्रजिद्राजंस्तूर्णमायोधनं प्रति ॥ ३.२८९.८ ॥
ਏਦਾਂ ਆਖਿਆ ਜਾਣ 'ਤੇ ਉਹ 'ਐਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ' ਕਹਿ ਕੇ, ਕਵਚਧਾਰੀ ਇੰਦਰਜੀਤ ਰੱਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਛੇਤੀ ਰਣਭੂਮੀ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।
3.289.9
ततो विश्राव्य विस्पष्टं नाम राक्षसपुङ्गवः ।
आह्वयामास समरे लक्ष्मणं शुभलक्षणम् ॥ ३.२८९.९ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਸਾਫ਼ ਐਲਾਨ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਿਆ।
3.289.10
तं लक्ष्मणोऽभ्यधावच्च प्रगृह्य सशरं धनुः ।
त्रासयंस्तलघोषेण सिंहः क्षुद्रमृगं यथा ॥ ३.२८९.१० ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਤੀਰ ਸਮੇਤ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜ ਲਾਈ; ਤਾੜੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਛੋਟੇ ਹਿਰਨ 'ਤੇ ਝਪਟਦਾ ਹੈ।
3.289.11
तयोः समभवद्युद्धं सुमहज्जयगृद्धिनोः ।
दिव्यास्त्रविदुपोस्तीव्रमन्योन्यस्पर्धिनोस्तदा ॥ ३.२८९.११ ॥
ਫਿਰ ਜਿੱਤ ਦੇ ਲੋਭੀ, ਦਿਵਿਆਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਮਹਾਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ।
3.289.12
रावणिस्तु यदा नैनं विशेषयति सायकैः ।
ततो गुरुतरं यत्नमातिष्ठद्बलिनां वरः ॥ ३.२८९.१२ ॥
ਪਰ ਜਦੋਂ ਰਾਵਣੀ (ਇੰਦਰਜੀਤ) ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ, ਤਾਂ ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ।
3.289.13
तत एवं महावेगैरर्दयामास तोमरैः ।
तानागतान्स चिच्छेद सौमित्रिर्निशितैः शरैः ॥ ३.२८९.१३ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਵੇਗ ਨਾਲ ਤੋਮਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਿਤ ਕੀਤਾ। ਆਉਂਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਮਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
3.289.14
ते निकृत्ताः शरैस्तीक्ष्णैर्न्यपतन्धरणीतले ।
साधका रावणेराजौ शतशः शकलीकृताः ॥ ३.२८९.१४ ॥
ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਗਏ ਉਹ ਰਾਵਣੀ ਦੇ ਸਾਥੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
3.289.15
तमङ्गदो वालिसुतः श्रीमानुद्यम्य पादपम् ।
अभिद्रुत्य महावेगस्ताडयामास मूर्धनि ॥ ३.२८९.१५ ॥
ਵਾਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਅੰਗਦ ਨੇ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮਹਾਵੇਗ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਝਪਟ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
3.289.16
तस्येन्द्रजिदसंभ्रान्तः प्रासेनोरसि वीर्यवान् ।
प्रहर्तुमैच्छत्तं चास्य प्रासं चिच्छेद लक्ष्मणः ॥ ३.२८९.१६ ॥
ਉਸ ਵਾਰ ਨਾਲ ਨਾ ਘਬਰਾਏ ਵੀਰਜਵਾਨ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਨੇ ਬਰਛੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਆ; ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਹ ਬਰਛਾ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
3.289.17
तमभ्याशगतं वीरमङ्गदं रावणात्मजः ।
गदयाऽताडयत्सव्ये पार्श्वेवानरपुङ्गवम् ॥ ३.२८९.१७ ॥
ਨੇੜੇ ਆਏ ਉਸ ਵੀਰ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ — ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ।
3.289.18
तमचिन्त्य प्रहारं स बलवान्वालिनः सुतः ।
ससर्जेन्द्रजितः क्रोधात्सालस्कन्धं तथाङ्गदः ॥ ३.२८९.१८ ॥
ਉਸ ਅਚਾਨਕ ਵਾਰ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਬਲਵਾਨ ਵਾਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਉੱਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਤਣਾ ਸੁੱਟਿਆ।
3.289.19
सोऽङ्गदेन रुपोत्सृष्टो वधायेन्द्रजितस्तरुः ।
जघानेन्द्रजितः पार्थ रथं साश्वं ससारथिम् ॥ ३.२८९.१९ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਅੰਗਦ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਜੋ ਰੁੱਖ ਸੁੱਟਿਆ, ਉਹ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਸਾਰਥੀ ਸਮੇਤ ਉਸਦਾ ਰਥ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।
3.289.20
ततो हताश्वात्प्रस्कन्द्य रथात्स हतसारथिः ।
तत्रैवान्तर्दधे राजन्मायया रावणात्मजः ॥ ३.२८९.२० ॥
ਫਿਰ ਘੋੜੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰੱਥੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ।
3.289.21
अन्तर्हितं विदित्वा तं बहुमायं च राक्षसम् ।
रामस्तं देशमागम्य तत्सैन्यं पर्यरक्षत ॥ ३.२८९.२१ ॥
ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਅਲੋਪ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਮਾਇਆ ਵਾਲਾ ਜਾਣ ਕੇ ਰਾਮ ਉਸ ਥਾਂ ਆਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਦੀ ਚੁਫੇਰਿਓਂ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।
3.289.22
स राममुद्दिश्य शरैस्ततो दत्तवरैस्तदा ।
विव्याध सर्वगात्रेषु लक्ष्मणं च महाबलम् ॥ ३.२८९.२२ ॥
ਫਿਰ ਵਰਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
3.289.23
तमदृश्यंशरैः शूरौ माययाऽन्तर्हितं तदा ।
योधयामासतुरुभौ रावणिं रामलक्ष्मणौ ॥ ३.२८९.२३ ॥
ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਛੁਪੇ ਅਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਉਸ ਰਾਵਣਿ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਸੂਰਮਿਆਂ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ।
3.289.24
स रुषा सर्वगात्रेषु तयोः पुरुषसिंहयोः ।
व्यसृजत्सायकान्भूयः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ३.२८९.२४ ॥
ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਪੁਰਸ਼ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਸੈਂਕੜੇ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਣ ਛੱਡੇ।
3.289.25
तमदृश्यं विचिन्वन्तः सृजन्तमनिशं शरान् ।
हरयो विविशुर्व्योम प्रगृह्य महतीः शिलाः ॥ ३.२८९.२५ ॥
ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭਦਿਆਂ, ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਬਾਣ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
3.289.26
तांश्च तौ चाप्यदृश्यः सशरैर्विव्याध राक्षसः ।
स भृशं ताडयामास रावणिर्मायया वृतः ॥ ३.२८९.२६ ॥
ਉਸ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਰਿਆ।
3.289.27
तौ शरैरर्दितौ वीरौ भ्रारौ रामलक्ष्मणौ ।
पेततुर्गगनाद्भूमिं सूर्याचन्द्रमसाविव ॥ ३.२८९.२७ ॥
ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਭਰਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।