મહાભારત · અધ્યાય 3.290
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.290.1
तावुभौ पतितौ दृष्ट्वा भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।
बबन्ध रावणिर्भूयः शरैर्दत्तवरैस्तदा ॥ ३.२९०.१ ॥
બંને ભાઈઓ રામ અને લક્ષ્મણને પડેલા જોઈને રાવણના પુત્રે ત્યારે વરદાનથી મળેલા બાણો વડે ફરી તેમને બાંધ્યા.
3.290.2
तौ वीरौ शरजालेन बद्धाविन्द्रजिता रणे ।
रेजतुः पुरुषव्याघ्रौ शकुन्ताविव पञ्जरे ॥ ३.२९०.२ ॥
યુદ્ધમાં ઇન્દ્રજિતના બાણજાળથી બંધાયેલા એ બે વીરો, નરવ્યાઘ્રો, પાંજરામાં પુરાયેલાં બે પક્ષીઓ જેવા શોભ્યા.
3.290.3
दृष्ट्वा निपतितौ भूमौ सर्वाङ्गेषु शराचितौ ।
सुग्रीवः कपिभिः सार्धं परिवार्योपतस्तिवान् ॥ ३.२९०.३ ॥
જમીન પર પડેલા, સર્વ અંગોમાં બાણોથી ઢંકાયેલા એ બંનેને જોઈને સુગ્રીવ વાનરો સાથે તેમને ઘેરીને પાસે આવ્યો.
3.290.4
सुषेणमैन्दद्विविदैः कुमुदेनाङ्गदेन च ।
हनुमननीलतारैश्च नलेन च कपीश्वरः ॥ ३.२९०.४ ॥
કપીશ્વરે સુષેણ, મૈંદ અને દ્વિવિદ, કુમુદ અને અંગદ, હનુમાન, નીલ અને તાર તથા નલને (તેમની પાસે રાખ્યા).
3.290.5
ततस्तं देशमागम्य कृतकर्मा विभीषणः ।
बोधयामास तौ वीरौ प्रज्ञास्त्रेण प्रमोहितौ ॥ ३.२९०.५ ॥
ત્યારપછી એ સ્થળે પહોંચીને કૃતકર્મા વિભીષણે પ્રજ્ઞાસ્ત્રથી મૂર્છિત થયેલા એ બંને વીરોને જાગૃત કર્યા.
3.290.6
विशल्यौ चापि सुग्रीवः क्षणेनैतौ चकार ह ।
विशल्यया महौषध्या दिव्यमन्त्रप्रयुक्तया ॥ ३.२९०.६ ॥
સુગ્રીવે ક્ષણમાત્રમાં દિવ્ય મંત્રથી પ્રયોજાયેલી વિશલ્યા નામની મહૌષધિ વડે એ બંનેને બાણરહિત કર્યા.
3.290.7
तौ लब्धसंज्ञौ नृवरौ विशल्यावुदतिष्ठताम् ।
उभौ गतक्लमौ चास्तां णेनैतौ महारथौ ॥ ३.२९०.७ ॥
ભાન પાછું મેળવીને તે બંને નરશ્રેષ્ઠ બાણનો કાંટો નીકળી જતાં ઊભા થયા. બંનેનો થાક ઊતરી ગયો; ક્ષણમાં જ એ બંને મહારથીઓ સ્વસ્થ થઈ ગયા.
3.290.8
ततो विभीषणः पार्थ राममिक्ष्वाकुनन्दनम् ।
उवाच विज्वरं दृष्ट्वा कृताञ्जलिरिदं वचः ॥ ३.२९०.८ ॥
ત્યારે હે પાર્થ, દુઃખરહિત દેખાતા ઇક્ષ્વાકુવંશના આનંદરૂપ રામને જોઈને વિભીષણે હાથ જોડીને આ વચન કહ્યું.
3.290.9
अयमम्भो गृहीत्वातु राजराजस् शासनात् ।
गुह्कोऽभ्यागतः श्लेतात्त्वत्सकाशमरिंदम ॥ ३.२९०.९ ॥
હે શત્રુદમન, આ જળ લઈને રાજરાજ (કુબેર)ના આદેશથી શ્વેત પર્વત પરથી એક ગુહ્યક તમારી પાસે આવ્યો છે.
3.290.10
इदमम्भः कुबेरस्ते महाराज प्रयच्छति ।
अन्तर्हितानां भूतानां दर्शनार्थं परंतप ॥ ३.२९०.१० ॥
હે મહારાજ, શત્રુઓને તપાવનાર, કુબેર તમને આ જળ આપે છે—અદૃશ્ય પ્રાણીઓને જોવા માટે.
3.290.11
अनेन मृष्टनयनो भूतान्यन्तर्हितान्युत ।
भवान्द्रक्ष्यति यस्मै च भवानेतत्प्रदास्यति ॥ ३.२९०.११ ॥
આનાથી આંખો શુદ્ધ થઈને તમે અદૃશ્ય પ્રાણીઓને જોશો; અને જેને તમે આ આપશો તે પણ જોશે.
3.290.12
तथेति रामस्तद्वारि प्रतिगृह्याभिसंस्कृतम् ।
चकार नेत्रयोः शौचं लक्ष्मणश्च महामनाः ॥ ३.२९०.१२ ॥
'ભલે તેમ થાય' કહીને રામે તે અભિમંત્રિત જળ લઈને આંખોની શુદ્ધિ કરી; મહામના લક્ષ્મણે પણ એમ જ કર્યું.
3.290.13
सुग्रीवजाम्बवन्तौ चहनुमानङ्गदस्तथा ।
मैन्दद्विविदनीलाश्च प्रायः प्लवगसत्तमाः ॥ ३.२९०.१३ ॥
સુગ્રીવ, જામ્બવાન, હનુમાન, અંગદ તથા મૈન્દ, દ્વિવિદ અને નીલ — આ મુખ્યત્વે વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ હતા.
3.290.14
तथासमभवच्चापि यदुवाच विभीषणः ।
क्षणेनातीन्द्रियाण्येषां चक्षुंष्यासन्युधिष्ठिर ॥ ३.२९०.१४ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, વિભીષણે કહ્યું હતું તેમ જ થયું; ક્ષણભરમાં તેમની આંખો અતીન્દ્રિય બની ગઈ.
3.290.15
इन्द्रजित्कृतकर्मा तु पित्रे कर्म तदाऽऽत्मनः ।
निवेद्य पुनरागच्छत्त्वरयाऽऽजिशिरःप्रति ॥ ३.२९०.१५ ॥
ઇન્દ્રજિતે પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરી, તે પિતાને જણાવીને ઝડપથી યુદ્ધમોરચા તરફ પાછો ફર્યો.
3.290.16
तमागतं तु संक्रुद्धं पुनरेव युयुत्सया ।
अभिदुद्राव सौमित्रिर्विभीषणमते स्थितः ॥ ३.२९०.१६ ॥
ક્રોધે ભરાયેલા તે પાછા ફરેલાને, યુદ્ધની ઇચ્છાથી સૌમિત્રિ (લક્ષ્મણ) ફરી ધસી ગયા; તે વિભીષણની સલાહ મુજબ સ્થિર ઊભા હતા.
3.290.17
अकृताह्निकमेवैनं जिघांसुर्जितकाशिनम् ।
शरैर्जघान संक्रुद्धः कृतसंज्ञोऽथ लक्ष्मणः ॥ ३.२९०.१७ ॥
જેણે હજી આહ્નિક કર્મ કર્યું ન હતું અને પોતાને વિજયી માનતો હતો, તેને મારવાની ઇચ્છાથી ક્રોધિત લક્ષ્મણે બાણોથી પ્રહાર કર્યો.
3.290.18
तयोः समभवद्युद्धं तदाऽन्योन्यं जीगीषतोः ।
अतीव चित्रमाश्चर्यं शक्रप्रह्लादयोरिव ॥ ३.२९०.१८ ॥
જીતવાની ઇચ્છાવાળા તે બંને વચ્ચે ત્યારે યુદ્ધ થયું; તે ઇન્દ્ર અને પ્રહ્લાદના યુદ્ધ જેવું અત્યંત વિચિત્ર અને અદ્ભુત હતું.
3.290.19
अविध्यदिन्द्रजित्तीक्ष्णैः सौमित्रिं मर्मभेदिभिः ।
सौमित्रिश्चानलस्पर्शैरविध्यद्रावणिं शरैः ॥ ३.२९०.१९ ॥
ઇન્દ્રજિતે તીક્ષ્ણ, મર્મભેદી બાણોથી સૌમિત્રીને વીંધ્યા. સૌમિત્રીએ અગ્નિ જેવા બાણોથી રાવણીને વીંધ્યા.
3.290.20
सौमित्रिशरसंस्पर्शाद्रावणिः क्रोधमूर्च्छितः ।
असृजल्लक्ष्मणायाष्टौ शरानाशीविषोपमान् ॥ ३.२९०.२० ॥
સૌમિત્રીના બાણના સ્પર્શથી રાવણી ક્રોધથી મૂર્છિત થયો. તેણે લક્ષ્મણ પર ઝેરી સર્પો જેવા આઠ બાણ છોડ્યા.
3.290.21
तस्येषून्पावकस्पर्शैः सौमित्रिः पत्रिभिस्त्रिभिः ।
वारयामास नाराचैः सौमित्रिर्मित्रनन्दनः ॥ ३.२९०.२१ ॥
મિત્રોને આનંદ આપનાર સૌમિત્રીએ અગ્નિ જેવા ત્રણ બાણો અને નારાચોથી તેના બાણોને રોક્યા.
3.290.22
असृजल्लक्ष्मणश्चाष्टौ राक्षसाय शरान्पुनः ।
तथा तं न्यहनद्वीरस्तन्मे निगदतः शृणु ॥ ३.२९०.२२ ॥
લક્ષ્મણે રાક્ષસ પર ફરી આઠ બાણ છોડ્યા. તે વીરે તેને આ રીતે પ્રહાર કર્યો. હું કહું છું તે સાંભળ.
3.290.23
एकेनास्य धनुष्मन्तं बाहुं देहादपातयत् ।
द्वितीयेन तु बाणेन भुजमन्यमपातयत् ॥ ३.२९०.२३ ॥
એક બાણથી તેનો ધનુર્ધારી હાથ શરીરથી કાપી નાખ્યો, બીજા બાણથી બીજો હાથ પણ કાપ્યો.
3.290.24
तृतीयेन तु बाणेन शितधारेण भास्वता ।
जहार सुनसं चापि शिरो ज्वलितकुण्डलम् ॥ ३.२९०.२४ ॥
ત્રીજા ચમકતા, તીક્ષ્ણ ધારના બાણથી સુંદર નાકવાળું, ઝળહળતાં કુંડળવાળું મસ્તક પણ કાપી નાખ્યું.
3.290.25
विनिकृत्तभुजस्कन्धः कबन्धाकृतिदर्शनः ।
पपात वसुधायां तु छिन्नमूल इवद्रुमः ॥ ३.२९०.२५ ॥
હાથ અને ખભા કપાયેલા, કબંધ જેવા આકારે દેખાતો તે મૂળ કપાયેલા વૃક્ષની જેમ ભૂમિ પર પડ્યો.
3.290.26
तं हत्वासूतमप्यस्त्रैर्जघान बलिनंवरः ।
लङ्कां प्रवेशयामासुस्तं रथं वाजिनस्तदा ॥ ३.२९०.२६ ॥
તેને મારીને, બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠે સારથિને પણ અસ્ત્રોથી હણ્યો; ત્યારે ઘોડાઓએ તે રથને લંકામાં પ્રવેશ કરાવ્યો.
3.290.27
ददर्श रावणस्तं च रथं पुत्रविनाकृतम् ।
स पुत्रं निहतं श्रुत्वा त्रासात्संभ्रान्तमानसः। ॥ ३.२९०.२७ ॥
રાવણે તે રથ જોયો, તે પુત્ર વિનાનો હતો; પુત્ર હણાયો છે એ સાંભળીને ભયથી તેનું મન વ્યાકુળ થયું.
3.290.28
रावणः शोकमोहार्तो वैदेहीं हन्तुमुद्यतः ।
ङ्गमादाय दुष्टात्मा जवेनाभिपपात ह ॥ ३.२९०.२८ ॥
શોક અને મોહથી પીડિત રાવણ વૈદેહીને મારવા તૈયાર થયો; તે દુષ્ટાત્માએ તલવાર ઉપાડીને વેગથી તેના પર ધસી ગયો.
3.290.29
तं दृष्ट्वातस्य दुर्बुद्देरविन्ध्यः पापनिश्चयम् ।
शमयामास संक्रुद्धं श्रूयतां येन हेतुना ॥ ३.२९०.२९ ॥
તે દુર્બુદ્ધિનો પાપી નિશ્ચય જોઈને અવિંધ્યે ક્રોધિત રાવણને શાંત કર્યો; કયા કારણથી, તે સાંભળો.
3.290.30
महाराज्येस्थितो दीप्ते न स्त्रियं हन्तुमर्हसि ।
हतैवैषा यदा स्त्री च कबन्धनस्था च ते वशे ॥ ३.२९०.३० ॥
તું મહાન અને તેજસ્વી રાજ્યમાં સ્થિત છે; સ્ત્રીને મારવી તારા માટે યોગ્ય નથી; આ કબંધના હાથમાં હતી ત્યારે જ હણાયેલી જ છે, અને હવે તે તારા વશમાં છે.
3.290.31
न चैषा दहभेदेन हतास्यादिति मे मतिः ।
जहि भर्तारमेवास्या हते तस्मिन्हता भवेत् ॥ ३.२९०.३१ ॥
તેને બાળીને કે ટુકડા કરીને મારી શકાય નહીં, એવો મારો મત છે. તેના પતિને જ મારી નાખ; તે મરશે તો એ પણ મરેલી જ ગણાશે.
3.290.32
न हि ते विक्रमे तुल्यः साक्षादपि शतक्रतुः ।
असकृद्धि त्वया सन्द्रास्त्रासितास्त्रिदसा युधि ॥ ३.२९०.३२ ॥
તારા પરાક્રમની બરાબરી સાક્ષાત શતક્રતુ ઇન્દ્ર પણ કરી શકે નહીં; યુદ્ધમાં તેં દેવોને વારંવાર ભગાડીને ભયભીત કર્યા છે.
3.290.33
एवं बहुविधैर्वाक्यैरविन्ध्यो रावणं तदा ।
क्रुद्धं संशमयामास जगृहे च स तद्वचः ॥ ३.२९०.३३ ॥
આ રીતે અનેક પ્રકારના વચનોથી અવિંધ્યે ત્યારે ક્રોધે ભરાયેલા રાવણને શાંત કર્યો; તેણે પણ એ વાત સ્વીકારી.
3.290.34
निर्याणे स मतिं कृत्वा नियन्तारं क्षपाचरः ।
आज्ञापयामास तदारथो मे कल्प्यतामिति ॥ ३.२९०.३४ ॥
પ્રસ્થાનનો નિશ્ચય કરીને તે રાત્રિચર રાક્ષસે ત્યારે પોતાના સારથિને આજ્ઞા આપી, "મારો રથ તૈયાર કરાવો."