మహాభారతం · అధ్యాయం 3.290
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.290.1
तावुभौ पतितौ दृष्ट्वा भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।
बबन्ध रावणिर्भूयः शरैर्दत्तवरैस्तदा ॥ ३.२९०.१ ॥
ఇద్దరు సోదరులు రాముడు, లక్ష్మణుడు పడిపోవడం చూసి, రావణుని కుమారుడు అప్పుడు వరములచే ప్రసాదించబడిన బాణాలతో మళ్ళీ వారిని బంధించాడు.
3.290.2
तौ वीरौ शरजालेन बद्धाविन्द्रजिता रणे ।
रेजतुः पुरुषव्याघ्रौ शकुन्ताविव पञ्जरे ॥ ३.२९०.२ ॥
యుద్ధంలో ఇంద్రజిత్తు బాణజాలంతో బంధింపబడిన ఆ ఇద్దరు వీరులు, నరశ్రేష్ఠులు, పంజరంలో ఉన్న రెండు పక్షుల వలె ప్రకాశించారు.
3.290.3
दृष्ट्वा निपतितौ भूमौ सर्वाङ्गेषु शराचितौ ।
सुग्रीवः कपिभिः सार्धं परिवार्योपतस्तिवान् ॥ ३.२९०.३ ॥
నేలపై పడి, శరీరమంతా బాణాలతో కప్పబడిన వారిని చూసి, సుగ్రీవుడు వానరులతో కలిసి వారిని చుట్టుముట్టి దగ్గరకు వచ్చాడు.
3.290.4
सुषेणमैन्दद्विविदैः कुमुदेनाङ्गदेन च ।
हनुमननीलतारैश्च नलेन च कपीश्वरः ॥ ३.२९०.४ ॥
కపీశ్వరుడు సుషేణుని, మైందుని, ద్వివిదుని, కుముదుని, అంగదుని, హనుమంతుని, నీలుని, తారుని, నలుని (వారి వద్ద ఉంచాడు).
3.290.5
ततस्तं देशमागम्य कृतकर्मा विभीषणः ।
बोधयामास तौ वीरौ प्रज्ञास्त्रेण प्रमोहितौ ॥ ३.२९०.५ ॥
అప్పుడు ఆ స్థలానికి చేరుకున్న, తన కర్తవ్యాన్ని నెరవేర్చిన విభీషణుడు, ప్రజ్ఞాస్త్రంతో మూర్ఛితులైన ఆ ఇద్దరు వీరులను మేల్కొలిపాడు.
3.290.6
विशल्यौ चापि सुग्रीवः क्षणेनैतौ चकार ह ।
विशल्यया महौषध्या दिव्यमन्त्रप्रयुक्तया ॥ ३.२९०.६ ॥
సుగ్రీవుడు క్షణంలో దివ్య మంత్రంతో ప్రయోగించబడిన విశల్య అనే మహౌషధితో ఈ ఇద్దరిని బాణరహితులుగా చేశాడు.
3.290.7
तौ लब्धसंज्ञौ नृवरौ विशल्यावुदतिष्ठताम् ।
उभौ गतक्लमौ चास्तां णेनैतौ महारथौ ॥ ३.२९०.७ ॥
స్పృహ తిరిగి పొందిన ఆ ఇద్దరు నరశ్రేష్ఠులు బాణపు ముల్లు తొలగి లేచారు. ఇద్దరి అలసట తొలగిపోయింది; క్షణంలోనే ఆ ఇద్దరు మహారథులు స్వస్థులయ్యారు.
3.290.8
ततो विभीषणः पार्थ राममिक्ष्वाकुनन्दनम् ।
उवाच विज्वरं दृष्ट्वा कृताञ्जलिरिदं वचः ॥ ३.२९०.८ ॥
అప్పుడు ఓ పార్థా, విభీషణుడు దుఃఖం లేనివాడిగా కనిపించిన ఇక్ష్వాకు వంశీయుడు రాముడితో చేతులు జోడించి ఈ మాట పలికాడు.
3.290.9
अयमम्भो गृहीत्वातु राजराजस् शासनात् ।
गुह्कोऽभ्यागतः श्लेतात्त्वत्सकाशमरिंदम ॥ ३.२९०.९ ॥
శత్రుదమనా, ఈ జలాన్ని తీసుకుని, రాజరాజు (కుబేరుని) ఆజ్ఞతో, శ్వేత పర్వతం నుండి ఒక గుహ్యకుడు మీ సన్నిధికి వచ్చాడు.
3.290.10
इदमम्भः कुबेरस्ते महाराज प्रयच्छति ।
अन्तर्हितानां भूतानां दर्शनार्थं परंतप ॥ ३.२९०.१० ॥
మహారాజా, శత్రువులను దహించేవాడా, కుబేరుడు నీకు ఈ జలాన్ని ఇస్తున్నాడు—అంతర్హితులైన ప్రాణులను చూడడానికి.
3.290.11
अनेन मृष्टनयनो भूतान्यन्तर्हितान्युत ।
भवान्द्रक्ष्यति यस्मै च भवानेतत्प्रदास्यति ॥ ३.२९०.११ ॥
దీనివల్ల కళ్ళు శుద్ధమై, నీవు అంతర్హిత ప్రాణులను చూస్తావు; ఇది ఎవరికి నీవు ఇస్తావో వారూ చూస్తారు.
3.290.12
तथेति रामस्तद्वारि प्रतिगृह्याभिसंस्कृतम् ।
चकार नेत्रयोः शौचं लक्ष्मणश्च महामनाः ॥ ३.२९०.१२ ॥
'అలాగే' అని రాముడు ఆ అభిమంత్రిత జలాన్ని స్వీకరించి కళ్ళను శుద్ధి చేసుకున్నాడు; మహామనుడైన లక్ష్మణుడూ అలాగే చేశాడు.
3.290.13
सुग्रीवजाम्बवन्तौ चहनुमानङ्गदस्तथा ।
मैन्दद्विविदनीलाश्च प्रायः प्लवगसत्तमाः ॥ ३.२९०.१३ ॥
సుగ్రీవుడు, జాంబవంతుడు, హనుమంతుడు, అంగదుడు, అలాగే మైంద, ద్వివిద, నీలుడు — వీరు ప్రధానంగా వానరులలో శ్రేష్ఠులు.
3.290.14
तथासमभवच्चापि यदुवाच विभीषणः ।
क्षणेनातीन्द्रियाण्येषां चक्षुंष्यासन्युधिष्ठिर ॥ ३.२९०.१४ ॥
యుధిష్ఠిరా, విభీషణుడు చెప్పినట్లే జరిగింది; క్షణంలో వారి కళ్ళు అతీంద్రియమైనవిగా మారాయి.
3.290.15
इन्द्रजित्कृतकर्मा तु पित्रे कर्म तदाऽऽत्मनः ।
निवेद्य पुनरागच्छत्त्वरयाऽऽजिशिरःप्रति ॥ ३.२९०.१५ ॥
ఇంద్రజిత్తు తన కార్యాన్ని నెరవేర్చి, ఆ విషయాన్ని తండ్రికి తెలిపి, వేగంగా యుద్ధముఖం వైపు తిరిగి వచ్చాడు.
3.290.16
तमागतं तु संक्रुद्धं पुनरेव युयुत्सया ।
अभिदुद्राव सौमित्रिर्विभीषणमते स्थितः ॥ ३.२९०.१६ ॥
కోపంతో తిరిగి వచ్చిన అతన్ని, యుద్ధాభిలాషతో సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు) మళ్లీ ఎదుర్కొన్నాడు; అతడు విభీషణుని సలహా ప్రకారం నిలిచి ఉన్నాడు.
3.290.17
अकृताह्निकमेवैनं जिघांसुर्जितकाशिनम् ।
शरैर्जघान संक्रुद्धः कृतसंज्ञोऽथ लक्ष्मणः ॥ ३.२९०.१७ ॥
ఇంకా నిత్యకర్మలు చేయని, తనను తాను విజేతగా భావించుకుంటున్న అతన్ని చంపాలనే కోరికతో, కోపోద్రిక్తుడైన లక్ష్మణుడు బాణాలతో కొట్టాడు.
3.290.18
तयोः समभवद्युद्धं तदाऽन्योन्यं जीगीषतोः ।
अतीव चित्रमाश्चर्यं शक्रप्रह्लादयोरिव ॥ ३.२९०.१८ ॥
జయించాలనే కోరికతో ఉన్న వారిద్దరి మధ్య అప్పుడు యుద్ధం జరిగింది; అది ఇంద్రుడు, ప్రహ్లాదుల యుద్ధంలా అత్యంత విచిత్రమైనదిగా, అద్భుతంగా ఉండింది.
3.290.19
अविध्यदिन्द्रजित्तीक्ष्णैः सौमित्रिं मर्मभेदिभिः ।
सौमित्रिश्चानलस्पर्शैरविध्यद्रावणिं शरैः ॥ ३.२९०.१९ ॥
ఇంద్రజిత్తు తీక్ష్ణమైన, మర్మభేదక బాణాలతో సౌమిత్రిని గాయపరచాడు. సౌమిత్రి అగ్నిస్పర్శ బాణాలతో రావణిని గాయపరచాడు.
3.290.20
सौमित्रिशरसंस्पर्शाद्रावणिः क्रोधमूर्च्छितः ।
असृजल्लक्ष्मणायाष्टौ शरानाशीविषोपमान् ॥ ३.२९०.२० ॥
సౌమిత్రి బాణ స్పర్శతో రావణి కోపంతో మూర్ఛితుడయ్యాడు. అతడు లక్ష్మణునిపై విషసర్పాల వంటి ఎనిమిది బాణాలు ప్రయోగించాడు.
3.290.21
तस्येषून्पावकस्पर्शैः सौमित्रिः पत्रिभिस्त्रिभिः ।
वारयामास नाराचैः सौमित्रिर्मित्रनन्दनः ॥ ३.२९०.२१ ॥
అతడి బాణాలను మిత్రులకు ఆనందం కలిగించే సౌమిత్రి అగ్నిస్పర్శ మూడు బాణాలతో, ఇనుప నారాచాలతో అడ్డుకున్నాడు.
3.290.22
असृजल्लक्ष्मणश्चाष्टौ राक्षसाय शरान्पुनः ।
तथा तं न्यहनद्वीरस्तन्मे निगदतः शृणु ॥ ३.२९०.२२ ॥
లక్ష్మణుడు రాక్షసునిపై మళ్ళీ ఎనిమిది బాణాలు ప్రయోగించాడు. ఆ వీరుడు అతడిని ఈ విధంగా కొట్టాడు. నేను చెప్పేది విను.
3.290.23
एकेनास्य धनुष्मन्तं बाहुं देहादपातयत् ।
द्वितीयेन तु बाणेन भुजमन्यमपातयत् ॥ ३.२९०.२३ ॥
ఒక బాణంతో అతని ధనుర్ధారి అయిన చేతిని శరీరం నుండి నరికి, రెండవ బాణంతో మరో చేతిని కూడా నరికాడు.
3.290.24
तृतीयेन तु बाणेन शितधारेण भास्वता ।
जहार सुनसं चापि शिरो ज्वलितकुण्डलम् ॥ ३.२९०.२४ ॥
మూడవ మెరుస్తున్న, పదునైన బాణంతో అతని అందమైన ముక్కు గల, మెరిసే కుండలాలతో ఉన్న తలను కూడా నరికాడు.
3.290.25
विनिकृत्तभुजस्कन्धः कबन्धाकृतिदर्शनः ।
पपात वसुधायां तु छिन्नमूल इवद्रुमः ॥ ३.२९०.२५ ॥
చేతులు భుజాలు నరికివేయబడి, తలలేని మొండెం రూపంలో కనిపిస్తూ, వేరు తెగిన వృక్షంలా అతడు నేలపై పడ్డాడు.
3.290.26
तं हत्वासूतमप्यस्त्रैर्जघान बलिनंवरः ।
लङ्कां प्रवेशयामासुस्तं रथं वाजिनस्तदा ॥ ३.२९०.२६ ॥
అతడిని చంపి, బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడు సారథిని కూడా అస్త్రాలతో కొట్టాడు; అప్పుడు గుర్రాలు ఆ రథాన్ని లంకలోకి తీసుకెళ్లాయి.
3.290.27
ददर्श रावणस्तं च रथं पुत्रविनाकृतम् ।
स पुत्रं निहतं श्रुत्वा त्रासात्संभ्रान्तमानसः। ॥ ३.२९०.२७ ॥
రావణుడు ఆ రథాన్ని చూశాడు, అది కుమారుడు లేకుండా ఉంది; కుమారుడు చంపబడ్డాడని విని, భయంతో అతని మనసు కలతపడింది.
3.290.28
रावणः शोकमोहार्तो वैदेहीं हन्तुमुद्यतः ।
ङ्गमादाय दुष्टात्मा जवेनाभिपपात ह ॥ ३.२९०.२८ ॥
శోక మోహాలతో బాధపడిన రావణుడు వైదేహిని చంపడానికి సిద్ధమయ్యాడు; ఆ దుష్టాత్ముడు కత్తిని పట్టుకుని వేగంగా ఆమెపై దూకాడు.
3.290.29
तं दृष्ट्वातस्य दुर्बुद्देरविन्ध्यः पापनिश्चयम् ।
शमयामास संक्रुद्धं श्रूयतां येन हेतुना ॥ ३.२९०.२९ ॥
ఆ దుర్బుద్ధి యొక్క పాపపు నిశ్చయాన్ని చూసి, అవింధ్యుడు కోపోద్రిక్తుడైన రావణుని శాంతింపజేశాడు; ఏ కారణంతో అలా చేశాడో వినండి.
3.290.30
महाराज्येस्थितो दीप्ते न स्त्रियं हन्तुमर्हसि ।
हतैवैषा यदा स्त्री च कबन्धनस्था च ते वशे ॥ ३.२९०.३० ॥
నీవు మహా రాజ్యంలో ప్రకాశవంతంగా నిలిచి ఉన్నావు; స్త్రీని చంపడం నీకు తగదు; ఈమె ఇప్పటికే కబంధుని చేతిలో చనిపోయినట్లే, ఇప్పుడు ఈమె నీ అధీనంలో ఉంది.
3.290.31
न चैषा दहभेदेन हतास्यादिति मे मतिः ।
जहि भर्तारमेवास्या हते तस्मिन्हता भवेत् ॥ ३.२९०.३१ ॥
ఈమెను దహనం చేయడం వల్లగానీ ఛేదించడం వల్లగానీ చంపలేరు అని నా అభిప్రాయం. ఈమె భర్తనే చంపు; అతడు మరణిస్తే ఈమె కూడా మరణించినట్టే.
3.290.32
न हि ते विक्रमे तुल्यः साक्षादपि शतक्रतुः ।
असकृद्धि त्वया सन्द्रास्त्रासितास्त्रिदसा युधि ॥ ३.२९०.३२ ॥
నీ పరాక్రమానికి సాక్షాత్తు శతక్రతువైన ఇంద్రుడైనా సమానుడు కాడు; యుద్ధంలో నువ్వు దేవతలను పలుమార్లు పారిపోయేలా చేసి భయపెట్టావు.
3.290.33
एवं बहुविधैर्वाक्यैरविन्ध्यो रावणं तदा ।
क्रुद्धं संशमयामास जगृहे च स तद्वचः ॥ ३.२९०.३३ ॥
ఇలా అనేక విధాలైన మాటలతో అవింధ్యుడు అప్పుడు కోపించిన రావణుని శాంతింపజేశాడు; అతడు ఆ మాటలను అంగీకరించాడు.
3.290.34
निर्याणे स मतिं कृत्वा नियन्तारं क्षपाचरः ।
आज्ञापयामास तदारथो मे कल्प्यतामिति ॥ ३.२९०.३४ ॥
బయలుదేరాలని నిశ్చయించుకుని ఆ రాత్రిచరుడు అప్పుడు తన సారథికి ఆజ్ఞాపించాడు: "నా రథాన్ని సిద్ధం చేయండి."