મહાભારત · અધ્યાય 3.291
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.291.1
ततः क्रुद्धो दशग्रीवः प्रिये पुत्रे निपातिते ।
निर्ययौ रथमास्थाय हेमरत्नविभूषितम् ॥ ३.२९१.१ ॥
ત્યારે પ્રિય પુત્ર પડી જતાં ક્રોધે ભરાયેલો દશગ્રીવ સોના-રત્નોથી શણગારેલા રથ પર સવાર થઈને નીકળ્યો.
3.291.2
संवृतोराक्षसैर्घेरैर्विविधायुधपाणिभिः ।
अभिदुद्राव रामं स पोथयन्हरियूथपान् ॥ ३.२९१.२ ॥
ભયંકર રાક્ષસોથી ઘેરાયેલો, અનેક આયુધો હાથમાં લઈને, વાનર-યૂથપતિઓને કચડતો તે રામ પર ધસી ગયો.
3.291.3
तमाद्रवन्तं संक्रुद्ध मैन्दनीलनलाङ्गदाः ।
हनुमाञ्जाम्बवांश्चैव ससैन्याः पर्यवारयन् ॥ ३.२९१.३ ॥
ક્રોધે ભરાઈને દોડતા તેને મૈંદ, નીલ, નલ, અંગદ, હનુમાન અને જાંબવાને પોતાની સેના સહિત ઘેરી લીધો.
3.291.4
ते दशग्रीवसैन्यं तदृक्षवानरपुङ्गवाः ।
द्रुमैर्विध्वंसयांचक्रुर्दशग्रीवस्य पश्यतः ॥ ३.२९१.४ ॥
તે રીંછ અને શ્રેષ્ઠ વાનરોએ વૃક્ષોથી દશગ્રીવની તે સેનાને કચડીને નષ્ટ કરી; દશગ્રીવ જોતો રહ્યો.
3.291.5
ततः स्वसैन्यमालोक्य वध्यमानमरातिभिः ।
मायावी चासृजन्मायां रावणो राक्षसाधिपः ॥ ३.२९१.५ ॥
ત્યારે પોતાની સેનાને શત્રુઓથી મરાતી જોઈને માયાવી રાક્ષસાધિપતિ રાવણે માયા સર્જી.
3.291.6
तस्य देहविनिष्क्रान्ताः शतशोऽथ सहस्रशः ।
राक्षसाः प्रत्यदृश्यन्त शरशक्त्यृष्टिपाणयः ॥ ३.२९१.६ ॥
તેના દેહમાંથી સેંકડો-હજારો રાક્ષસો બહાર નીકળતા દેખાયા; તેમના હાથમાં બાણ, શક્તિ અને ઋષ્ટિ હતાં.
3.291.7
तान्रामो जघ्निवान्सर्वान्दिव्येनास्त्रेण राक्षसान् ।
अथ भूयोपि मायां स व्यदधाद्राक्षसाधिपः ॥ ३.२९१.७ ॥
રામે દિવ્ય અસ્ત્રથી તે બધા રાક્ષસોને હણ્યા; પછી રાક્ષસાધિપતિએ ફરી માયા રચી.
3.291.8
कृत्वा रामस् रूपाणि लक्ष्मणस्य च भारत ।
अभिदुद्राव रामं च लक्ष्मणं च दशाननः ॥ ३.२९१.८ ॥
હે ભારત, રામ અને લક્ષ્મણનાં રૂપો રચીને દશાનન તેમના પર ધસી ગયો.
3.291.9
ततस्ते राममर्च्छन्तो लक्ष्मणं च क्षपाचराः ।
अभिपेतुस्तदा रामं प्रगृहीतशरासनाः ॥ ३.२९१.९ ॥
ત્યારે રામ અને લક્ષ્મણ તરફ ધસેલા, ધનુષ ઉપાડેલા તે રાત્રિચર રાક્ષસો રામ પર તૂટી પડ્યા.
3.291.10
तां दृष्ट्वाराक्षसेन्द्रस् मायामिक्ष्वाकुनन्दनः ।
उवाच रामः सौमित्रिमसंभ्रान्तो बृहद्वचः ॥ ३.२९१.१० ॥
રાક્ષસેન્દ્રની તે માયા જોઈને ઇક્ષ્વાકુનંદન રામ ગભરાયા વિના સૌમિત્રિને આ ગંભીર વચન બોલ્યા.
3.291.11
जहीमान्राक्षसान्पापानात्मनः प्रतिरूपकान् ।
इत्युक्त्वाऽभ्यहनद्रामो लक्ष्मणश्चात्मरूपकान् ॥ ३.२९१.११ ॥
"આપણા જ રૂપ ધારણ કરનારા આ પાપી રાક્ષસોને હણ" એમ કહીને રામ અને લક્ષ્મણે પોતાના જ રૂપવાળા એ રાક્ષસો પર પ્રહાર કર્યો.
3.291.12
ततो हर्यश्वयुक्तेन रथेनादित्यवर्चसा ।
उपतस्थे रणे रामं मातलिः शक्रसारथिः ॥ ३.२९१.१२ ॥
ત્યારે લીલા ઘોડાથી જોડાયેલા, સૂર્ય જેવા તેજસ્વી રથ સાથે ઇન્દ્રના સારથિ માતલિ યુદ્ધમાં રામ પાસે આવ્યા.
3.291.13
अयं हर्यश्वयुग्जैत्रो मघोनः स्यन्दनोत्तमः ।
त्वदर्थमिह संप्राप्तः संदेशाद्वै शतक्रतोः ॥ ३.२९१.१३ ॥
આ હરિ-અશ્વોથી જોડાયેલો, વિજયી, ઇન્દ્રનો ઉત્તમ રથ છે. શતક્રતુના સંદેશથી તમારા માટે અહીં આવ્યો છે.
3.291.14
अनेन शक्रः काकुत्स्थ समरे दैत्यदानवान् ।
शतशः पुरुषव्याघ्र रथोदारेण जघ्निवान् ॥ ३.२९१.१४ ॥
આ રથથી જ, હે કાકુત્સ્થ, ઇન્દ્રે યુદ્ધમાં સેંકડો દૈત્ય-દાનવોને હણ્યા; હે પુરુષવ્યાઘ્ર, આ ઉદાર રથથી.
3.291.15
तदनन नरव्याघ्र मया यत्तेन संयुगे ।
स्यन्दनेन जहिक्षिप्रं रावणं मा चिरं कृथाः ॥ ३.२९१.१५ ॥
તેથી, હે નરવ્યાઘ્ર, મારી પ્રેરણાથી યુદ્ધમાં આ રથથી જ ઝડપથી રાવણને હણો; વિલંબ ન કરો.
3.291.16
इत्युक्तो राघवस्तथ्यं वचोऽशङ्कत मातलेः ।
मायैषाराक्षसस्येति तमुवाच विबीषणः ॥ ३.२९१.१६ ॥
માતલિએ આમ કહ્યું છતાં રાઘવે તેના સત્ય વચન પર શંકા કરી. ત્યારે વિભીષણે તેમને કહ્યું, "આ રાક્ષસની માયા છે."
3.291.17
नेयं माया नरव्याघ्ररावणस् दुरात्मनः ।
तदातिष्ठ रथंशीघ्रमिमसैन्द्रं महाद्युते ॥ ३.२९१.१७ ॥
આ દુરાત્મા રાવણની માયા નથી, હે નરવ્યાઘ્ર. તેથી, હે મહાદ્યુતિ, ઝડપથી આ ઇન્દ્રના રથ પર આરૂઢ થાઓ.
3.291.18
ततः प्रहृष्टः काकुत्स्थस्तथेत्युक्त्वा विभीषणम् ।
रथेनाभिपपाताथ दशग्रीवं रुषाऽन्वितः ॥ ३.२९१.१८ ॥
પછી પ્રસન્ન થયેલા કાકુત્સ્થે "એમ જ થાઓ" એમ વિભીષણને કહીને, ક્રોધથી ભરાઈ રથ પર દશગ્રીવ પર ધસી ગયા.
3.291.19
हाहाकुतानि भूतानि रावणे समभिद्रुते ।
सिंहनादाः सपटहादिति दिव्यास्तथाऽनदन् ॥ ३.२९१.१९ ॥
રાવણ આક્રમણ કરીને આગળ વધ્યો ત્યારે પ્રાણીઓ 'હા! હા!' એમ વિલાપ કરવા લાગ્યાં; દિવ્ય સિંહનાદ અને નગારાંનો અવાજ પણ ગાજી ઊઠ્યો.
3.291.20
दशकन्धरराजसून्वोस्तथा युद्धमभून्महत् ।
अलब्धोपममन्यत्रतयोरेव तथाऽभवत् ॥ ३.२९१.२० ॥
દશગ્રીવના રાજા અને તેના પુત્ર વચ્ચે પણ એવું જ મહાન યુદ્ધ થયું; એ બંનેના યુદ્ધની બીજે ક્યાંય ઉપમા મળતી નહોતી.
3.291.21
सरामाय महाघोरं विससर्ज निशाचरः ।
शूलमिन्द्राशनिप्रख्यं ब्रह्मदण्डभिवोद्यतम् ॥ ३.२९१.२१ ॥
નિશાચરે રામ પર અત્યંત ભયાનક શૂળ ફેંક્યું; તે ઇન્દ્રના વજ્ર જેવું અને બ્રહ્મદંડની જેમ ઉગામેલું હતું.
3.291.22
तच्छूलं सत्वरं रामश्चच्छेद निशितैः शरैः ।
तद्दृष्ट्वा दुष्करं कर्म रावणं भयमाविशत् ॥ ३.२९१.२२ ॥
રામે તીક્ષ્ણ બાણો વડે તે શૂળને તરત જ કાપી નાખ્યું; એ દુષ્કર કાર્ય જોઈને રાવણના મનમાં ભય પેસી ગયો.
3.291.23
ततः क्रुद्धः ससर्जाशु दशग्रीवः शिताञ्छरान् ।
सहस्रायुतशो रामे शस्त्राणि विविधानि च ॥ ३.२९१.२३ ॥
પછી ક્રોધે ભરાયેલા દશગ્રીવે રામ પર તીક્ષ્ણ બાણો અને હજારો-અયુતોની સંખ્યામાં વિવિધ શસ્ત્રો તરત ફેંક્યાં.
3.291.24
ततो भुशुण्डीः शूलानि मुसलानि परश्वथान् ।
शक्तीश्च विविधाकाराः शतघ्नीश्च शितान्क्षुरान् ॥ ३.२९१.२४ ॥
પછી ભુશુંડી, શૂળ, મુસળ, પરશુ, વિવિધ આકારની શક્તિઓ, શતઘ્નીઓ અને તીક્ષ્ણ ક્ષુરપ્ર (છોડ્યાં).
3.291.25
तां मायांविविधां दृष्ट्वा दशग्रीवस्य रक्षसः ।
भयात्प्रदुद्रुवुः सर्वे वानराः सर्वतोदिशम् ॥ ३.२९१.२५ ॥
દશગ્રીવ રાક્ષસની એ વિવિધ માયા જોઈને ભયથી બધા વાનરો ચારે દિશામાં ભાગી ગયા.
3.291.26
ततः सुपत्रं सुमुखंहेमपुङ्गं शरोत्तमम् ।
तूणादादाय काकुत्स्थो ब्रह्मास्त्रेण युयोज ह ॥ ३.२९१.२६ ॥
પછી કાકુત્સ્થ રામે સુંદર પીંછાં, સુંદર અણી અને સોનેરી પુંખવાળું ઉત્તમ બાણ ભાથામાંથી લઈ બ્રહ્માસ્ત્ર વડે યોજ્યું.
3.291.27
तं प्रेक्ष्यबाणं रामेण ब्रह्मास्त्रेणानुमन्त्रितम् ।
जहृषुर्देवगन्धर्वा दृष्ट्वा शक्रपुरोगमाः ॥ ३.२९१.२७ ॥
રામે બ્રહ્માસ્ત્રથી મંત્રેલું તે બાણ જોઈને ઇન્દ્રની આગેવાની હેઠળના દેવો અને ગંધર્વો હર્ષિત થયા.
3.291.28
अल्पावशेषमायुश्च ततोऽमन्यन्त रक्षसः ।
ब्रह्मास्त्रोदीरणाच्छत्रोर्देवदानवकिंनराः ॥ ३.२९१.२८ ॥
બ્રહ્માસ્ત્ર છોડવાથી શત્રુ રાક્ષસનું આયુષ્ય થોડું જ બાકી છે એમ દેવો, દાનવો અને કિન્નરોએ માન્યું.
3.291.29
ततः ससर्ज तं रामः शरमप्रतिमौजसम् ।
रावणान्तकरं घोरं ब्रह्मदण्डमिवोद्यतम् ॥ ३.२९१.२९ ॥
પછી રામે અપ્રતિમ તેજવાળું, રાવણનો અંત લાવનારું, ભયંકર તે બાણ ઉગામેલા બ્રહ્મદંડની જેમ છોડ્યું.
3.291.30
मुक्तमात्रेण रामेण दूराकृष्टेन भारत ।
स तेन राक्षसश्रेष्ठः सरथः साश्वसारथिः।
प्रजज्वाल महाज्वालेनाग्निनाभिपरिप्लुतः ॥ ३.२९१.३० ॥
હે ભારત, રામે દૂરથી ખેંચીને છોડતાં જ તે રાક્ષસશ્રેષ્ઠ રથ, ઘોડા અને સારથિ સહિત મહાજ્વાળાવાળા અગ્નિથી ઘેરાઈને સળગી ઊઠ્યો.
3.291.31
ततः प्रहृष्टास्त्रिदशाः सहगन्धर्वचारणाः ।
निहतं रावणं दृष्ट्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥ ३.२९१.३१ ॥
ત્યારે હર્ષિત થયેલા દેવો, ગંધર્વો અને ચારણોએ, અક્લિષ્ટકર્મા રામ વડે રાવણને હણાયેલો જોયો.
3.291.32
तत्यजुस्तं महाभागं पञ्चभूतानि रावणम् ।
भ्रंशितः सर्वलोकेषु स हि ब्रह्मास्त्रतेजसा ॥ ३.२९१.३२ ॥
બ્રહ્માસ્ત્રના તેજથી સર્વ લોકોમાં પતિત થયેલા તે મહાભાગ રાવણને પંચમહાભૂતોએ છોડી દીધો.
3.291.33
शरीरधातवो ह्यस् मासं रुधिरमेव च ।
नेशुर्ब्रह्मास्त्रनिर्दग्दा न च भस्माप्यदृश्यत ॥ ३.२९१.३३ ॥
શરીરના ધાતુ—માંસ, લોહી અને રુધિર—બ્રહ્માસ્ત્રથી બળીને નષ્ટ થયા; રાખ પણ દેખાઈ નહીં.