ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.291
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.291.1
ततः क्रुद्धो दशग्रीवः प्रिये पुत्रे निपातिते ।
निर्ययौ रथमास्थाय हेमरत्नविभूषितम् ॥ ३.२९१.१ ॥
ਫਿਰ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਸੋਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰੱਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨਿਕਲਿਆ।
3.291.2
संवृतोराक्षसैर्घेरैर्विविधायुधपाणिभिः ।
अभिदुद्राव रामं स पोथयन्हरियूथपान् ॥ ३.२९१.२ ॥
ਭਿਆਨਕ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਕਈ ਹਥਿਆਰ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜੇ, ਵਾਨਰ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਦਾ ਉਹ ਰਾਮ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ।
3.291.3
तमाद्रवन्तं संक्रुद्ध मैन्दनीलनलाङ्गदाः ।
हनुमाञ्जाम्बवांश्चैव ससैन्याः पर्यवारयन् ॥ ३.२९१.३ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਦੌੜਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂਦ, ਨੀਲ, ਨਲ, ਅੰਗਦ, ਹਨੂਮਾਨ ਤੇ ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਘੇਰ ਲਿਆ।
3.291.4
ते दशग्रीवसैन्यं तदृक्षवानरपुङ्गवाः ।
द्रुमैर्विध्वंसयांचक्रुर्दशग्रीवस्य पश्यतः ॥ ३.२९१.४ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਿੱਛਾਂ ਤੇ ਵਾਨਰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੇ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਉਸ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਵੇਖਦਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।
3.291.5
ततः स्वसैन्यमालोक्य वध्यमानमरातिभिः ।
मायावी चासृजन्मायां रावणो राक्षसाधिपः ॥ ३.२९१.५ ॥
ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵੈਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਮਾਇਆਵੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਜੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਮਾਇਆ ਰਚੀ।
3.291.6
तस्य देहविनिष्क्रान्ताः शतशोऽथ सहस्रशः ।
राक्षसाः प्रत्यदृश्यन्त शरशक्त्यृष्टिपाणयः ॥ ३.२९१.६ ॥
ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸੈਂਕੜੇ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨਿਕਲਦੇ ਦਿੱਸੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਣ, ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਸਨ।
3.291.7
तान्रामो जघ्निवान्सर्वान्दिव्येनास्त्रेण राक्षसान् ।
अथ भूयोपि मायां स व्यदधाद्राक्षसाधिपः ॥ ३.२९१.७ ॥
ਰਾਮ ਨੇ ਦਿਵਿਆ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਧਿਪ ਨੇ ਫਿਰ ਮਾਇਆ ਰਚੀ।
3.291.8
कृत्वा रामस् रूपाणि लक्ष्मणस्य च भारत ।
अभिदुद्राव रामं च लक्ष्मणं च दशाननः ॥ ३.२९१.८ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਬਣਾ ਕੇ ਦਸ਼ਾਨਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਝਪਟਿਆ।
3.291.9
ततस्ते राममर्च्छन्तो लक्ष्मणं च क्षपाचराः ।
अभिपेतुस्तदा रामं प्रगृहीतशरासनाः ॥ ३.२९१.९ ॥
ਫਿਰ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹੋਏ, ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕੀ ਖੜ੍ਹੇ ਉਹ ਰਾਤ ਦੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ।
3.291.10
तां दृष्ट्वाराक्षसेन्द्रस् मायामिक्ष्वाकुनन्दनः ।
उवाच रामः सौमित्रिमसंभ्रान्तो बृहद्वचः ॥ ३.२९१.१० ॥
ਰਾਕਸ਼ਸੇਂਦਰ ਦੀ ਉਹ ਮਾਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ-ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਬਿਨਾਂ ਘਬਰਾਏ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
3.291.11
जहीमान्राक्षसान्पापानात्मनः प्रतिरूपकान् ।
इत्युक्त्वाऽभ्यहनद्रामो लक्ष्मणश्चात्मरूपकान् ॥ ३.२९१.११ ॥
"ਸਾਡੇ ਹੀ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਪੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਓ" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
3.291.12
ततो हर्यश्वयुक्तेन रथेनादित्यवर्चसा ।
उपतस्थे रणे रामं मातलिः शक्रसारथिः ॥ ३.२९१.१२ ॥
ਫਿਰ ਹਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰੱਥ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਮਾਤਲੀ ਰਣ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
3.291.13
अयं हर्यश्वयुग्जैत्रो मघोनः स्यन्दनोत्तमः ।
त्वदर्थमिह संप्राप्तः संदेशाद्वै शतक्रतोः ॥ ३.२९१.१३ ॥
ਇਹ ਹਰਿ-ਅਸ਼ਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਜਿੱਤ ਵਾਲਾ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਉੱਤਮ ਰੱਥ ਹੈ। ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੂ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ।
3.291.14
अनेन शक्रः काकुत्स्थ समरे दैत्यदानवान् ।
शतशः पुरुषव्याघ्र रथोदारेण जघ्निवान् ॥ ३.२९१.१४ ॥
ਇਸੇ ਰੱਥ ਨਾਲ, ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਦੈਂਤ-ਦਾਨਵ ਮਾਰੇ; ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘ੍ਰ, ਇਸ ਉਦਾਰ ਰੱਥ ਨਾਲ।
3.291.15
तदनन नरव्याघ्र मया यत्तेन संयुगे ।
स्यन्दनेन जहिक्षिप्रं रावणं मा चिरं कृथाः ॥ ३.२९१.१५ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨਰਵਿਆਘ੍ਰ, ਮੇਰੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਰੱਥ ਨਾਲ ਛੇਤੀ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰੋ; ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ।
3.291.16
इत्युक्तो राघवस्तथ्यं वचोऽशङ्कत मातलेः ।
मायैषाराक्षसस्येति तमुवाच विबीषणः ॥ ३.२९१.१६ ॥
ਮਾਤਲੀ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਵੀ ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸੱਚੇ ਬੋਲ ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਹੈ।"
3.291.17
नेयं माया नरव्याघ्ररावणस् दुरात्मनः ।
तदातिष्ठ रथंशीघ्रमिमसैन्द्रं महाद्युते ॥ ३.२९१.१७ ॥
ਇਹ ਦੁਰਾਤਮਾ ਰਾਵਣ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਨਰਵਿਆਘ੍ਰ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਛੇਤੀ ਇਸ ਇੰਦਰ ਦੇ ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਵੋ।
3.291.18
ततः प्रहृष्टः काकुत्स्थस्तथेत्युक्त्वा विभीषणम् ।
रथेनाभिपपाताथ दशग्रीवं रुषाऽन्वितः ॥ ३.२९१.१८ ॥
ਤਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਕਾਕੁਤਸਥ ਨੇ "ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇ" ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਵੱਲ ਝਪਟੇ।
3.291.19
हाहाकुतानि भूतानि रावणे समभिद्रुते ।
सिंहनादाः सपटहादिति दिव्यास्तथाऽनदन् ॥ ३.२९१.१९ ॥
ਰਾਵਣ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਤਾਂ ਜੀਵ 'ਹਾ! ਹਾ!' ਕਹਿ ਕੇ ਕੁਰਲਾ ਉੱਠੇ; ਦਿਵ ਸਿੰਘਨਾਦ ਅਤੇ ਨਗਾਰਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਗੂੰਜ ਉੱਠੀ।
3.291.20
दशकन्धरराजसून्वोस्तथा युद्धमभून्महत् ।
अलब्धोपममन्यत्रतयोरेव तथाऽभवत् ॥ ३.२९१.२० ॥
ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਕਿਤੇ ਵੀ ਉਪਮਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
3.291.21
सरामाय महाघोरं विससर्ज निशाचरः ।
शूलमिन्द्राशनिप्रख्यं ब्रह्मदण्डभिवोद्यतम् ॥ ३.२९१.२१ ॥
ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਨੇ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ੂਲ ਛੱਡਿਆ; ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਦੰਡ ਵਾਂਗ ਉਠਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
3.291.22
तच्छूलं सत्वरं रामश्चच्छेद निशितैः शरैः ।
तद्दृष्ट्वा दुष्करं कर्म रावणं भयमाविशत् ॥ ३.२९१.२२ ॥
ਰਾਮ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਸ਼ੂਲ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਔਖੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਸਮਾ ਗਿਆ।
3.291.23
ततः क्रुद्धः ससर्जाशु दशग्रीवः शिताञ्छरान् ।
सहस्रायुतशो रामे शस्त्राणि विविधानि च ॥ ३.२९१.२३ ॥
ਫਿਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਅਯੁਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਸਤਰ ਤੁਰੰਤ ਛੱਡੇ।
3.291.24
ततो भुशुण्डीः शूलानि मुसलानि परश्वथान् ।
शक्तीश्च विविधाकाराः शतघ्नीश्च शितान्क्षुरान् ॥ ३.२९१.२४ ॥
ਫਿਰ ਭੁਸ਼ੁੰਡੀਆਂ, ਸ਼ੂਲ, ਮੂਸਲ, ਪਰਸ਼ੂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਸ਼ਤਘ੍ਨੀਆਂ ਅਤੇ ਤਿੱਖੇ ਕ੍ਸ਼ੁਰਪ੍ਰ (ਛੱਡੇ)।
3.291.25
तां मायांविविधां दृष्ट्वा दशग्रीवस्य रक्षसः ।
भयात्प्रदुद्रुवुः सर्वे वानराः सर्वतोदिशम् ॥ ३.२९१.२५ ॥
ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੀ ਉਸ ਵਿਵਿਧ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਡਰ ਕੇ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ।
3.291.26
ततः सुपत्रं सुमुखंहेमपुङ्गं शरोत्तमम् ।
तूणादादाय काकुत्स्थो ब्रह्मास्त्रेण युयोज ह ॥ ३.२९१.२६ ॥
ਫਿਰ ਕਾਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਖੰਭਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਨੋਕ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪੁੰਖ ਵਾਲਾ ਉੱਤਮ ਬਾਣ ਤੂਣੀਰ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ।
3.291.27
तं प्रेक्ष्यबाणं रामेण ब्रह्मास्त्रेणानुमन्त्रितम् ।
जहृषुर्देवगन्धर्वा दृष्ट्वा शक्रपुरोगमाः ॥ ३.२९१.२७ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਨਾਲ ਮੰਤਰਿਤ ਉਸ ਬਾਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ।
3.291.28
अल्पावशेषमायुश्च ततोऽमन्यन्त रक्षसः ।
ब्रह्मास्त्रोदीरणाच्छत्रोर्देवदानवकिंनराः ॥ ३.२९१.२८ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਛੱਡਣ ਕਾਰਨ ਵੈਰੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੀ ਉਮਰ ਥੋੜੀ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ, ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਨੇ ਸਮਝਿਆ।
3.291.29
ततः ससर्ज तं रामः शरमप्रतिमौजसम् ।
रावणान्तकरं घोरं ब्रह्मदण्डमिवोद्यतम् ॥ ३.२९१.२९ ॥
ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਭਿਆਨਕ ਉਹ ਬਾਣ ਚਲਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਠਾਇਆ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਹਮਦੰਡ ਹੋਵੇ।
3.291.30
मुक्तमात्रेण रामेण दूराकृष्टेन भारत ।
स तेन राक्षसश्रेष्ठः सरथः साश्वसारथिः।
प्रजज्वाल महाज्वालेनाग्निनाभिपरिप्लुतः ॥ ३.२९१.३० ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਦੂਰੋਂ ਖਿੱਚ ਕੇ ਛੱਡਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਥ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਸਾਰਥੀ ਸਮੇਤ ਵੱਡੀ ਲਾਟ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਭੜਕ ਉੱਠਿਆ।
3.291.31
ततः प्रहृष्टास्त्रिदशाः सहगन्धर्वचारणाः ।
निहतं रावणं दृष्ट्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥ ३.२९१.३१ ॥
ਤਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਨੇ, ਅਕਲਿਸ਼ਟ ਕਰਮੀ ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਵੇਖਿਆ।
3.291.32
तत्यजुस्तं महाभागं पञ्चभूतानि रावणम् ।
भ्रंशितः सर्वलोकेषु स हि ब्रह्मास्त्रतेजसा ॥ ३.२९१.३२ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਉਸ ਮਹਾਭਾਗ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨੇ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।
3.291.33
शरीरधातवो ह्यस् मासं रुधिरमेव च ।
नेशुर्ब्रह्मास्त्रनिर्दग्दा न च भस्माप्यदृश्यत ॥ ३.२९१.३३ ॥
ਸਰੀਰ ਦੇ ਧਾਤੂ—ਮਾਸ, ਲਹੂ ਅਤੇ ਰੁਧਿਰ—ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ; ਸੁਆਹ ਵੀ ਦਿਸੀ ਨਹੀਂ।