મહાભારત · અધ્યાય 3.292
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.292.1
स हत्वा रावयणं क्षुद्रं राक्षसेनद्रं सुरद्विषम् ।
बभूव हृष्टः ससुहृद्रामः सौमित्रिणा सह ॥ ३.२९२.१ ॥
ક્ષુદ્ર રાક્ષસરાજ, દેવોના શત્રુ રાવણને હણીને, રામ પોતાના સુહૃદો અને સૌમિત્રી સાથે હર્ષિત થયા.
3.292.2
ततो हते दशग्रीवे देवाः सर्षिपुरोगमाः ।
आशीर्भिर्जययुक्ताभिरानर्चुस्तं महाभुजम् ॥ ३.२९२.२ ॥
પછી દશગ્રીવ હણાયા પછી, ઋષિઓને આગળ રાખીને દેવોએ વિજયાશીર્વાદ સાથે તે મહાબાહુનું સન્માન કર્યું.
3.292.3
रामं कमलपत्राक्षं तुष्टुवुः सर्वदेवताः ।
गन्धर्वाः पुष्पवर्षैश्च वाग्भिश्च त्रिदशालयाः ॥ ३.२९२.३ ॥
કમળપાંખડી જેવી આંખોવાળા રામની સર્વ દેવતાઓએ સ્તુતિ કરી; ગંધર્વોએ પુષ્પવર્ષા કરી, અને સ્વર્ગવાસીઓએ વાણીથી પ્રશંસા કરી.
3.292.4
पूजयित्वा रणे रामं प्रतिजग्मुर्यथागतम् ।
तन्महोत्सवसंकाशमासीदाकाशमच्युत ॥ ३.२९२.४ ॥
યુદ્ધમાં રામનું પૂજન કરીને દેવો જે રીતે આવ્યા હતા તે રીતે પાછા ગયા. હે અચ્યુત, તે આકાશ મહોત્સવ જેવું બન્યું.
3.292.5
ततो हत्वा दशग्रीवं लङ्कां रामो महायशाः ।
विभीषणाय प्रददौ प्रभुः परपुरंजयः ॥ ३.२९२.५ ॥
પછી દશગ્રીવને હણીને મહાયશસ્વી રામે લંકા વિભીષણને આપી; તે પ્રભુ શત્રુનગરોને જીતનારા હતા.
3.292.6
ततः सीतां पुरस्कृत्य विभीषणपुरस्कृताम् ।
अविन्ध्यो नाम सुप्रज्ञो वृद्धामात्यो विनिर्ययौ ॥ ३.२९२.६ ॥
પછી વિભીષણને આગળ રાખીને, સીતાને આગળ કરીને, અવિંધ્ય નામનો સુબુદ્ધિ વૃદ્ધ અમાત્ય બહાર નીકળ્યો.
3.292.7
उवाच च महात्मानं काकुत्स्थं दैन्यमास्थितम् ।
प्रतीच्छ देवीं सद्वृत्तां महात्मञ्जानकीमिति ॥ ३.२९२.७ ॥
દૈન્યભાવમાં રહેલા મહાત્મા કાકુત્સ્થને તેમણે કહ્યું, "સદ્વૃત્તા દેવી મહાત્મા જાનકીનો સ્વીકાર કરો."
3.292.8
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्मादवतीर्य रथोत्तमात् ।
बाष्पेणापिहितां सीतां ददर्शेक्ष्वाकुनन्दनः ॥ ३.२९२.८ ॥
આ વચન સાંભળીને તે ઉત્તમ રથમાંથી ઊતરીને ઇક્ષ્વાકુનંદને આંસુથી ઢંકાયેલી સીતાને જોઈ.
3.292.9
तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गीं यानस्थां शोककर्शिताम् ।
मलोपचितसर्वाङ्गीं जटिलां कृष्णवाससम् ॥ ३.२९२.९ ॥
તેને જોઈ—સર્વાંગસુંદર, વાહનમાં બેઠેલી, શોકથી કૃશ, મેલથી ભરેલા સર્વાંગવાળી, જટાધારી, કાળાં વસ્ત્રધારી.
3.292.10
उवाच रामो वैदेहीं परामर्शविशङ्कितः ।
लक्षयित्वेङ्गितं सर्वं प्रियं तस्यै निवेद्य सः ॥ ३.२९२.१० ॥
રામે વૈદેહીને કહ્યું—સંદેહથી શંકિત થઈને, તેના બધા ઇશારા જોઈને, તેને પ્રિય વચન જણાવીને.
3.292.11
गच्छ वैदेहि मुक्ता त्वं यत्कार्यं तनमया कृतम् ।
मामासाद्यपतिं भद्रे न त्वं राक्षसवेश्मनि।
जरां व्रजेथा इतिमे निहतोसौ निशाचरः ॥ ३.२९२.११ ॥
હે વૈદેહી, જા, તું મુક્ત છે; જે કાર્ય કરવાનું હતું તે મેં કર્યું નથી. હે ભદ્રે, મારા પતિ પાસે આવીને તું રાક્ષસના ઘરે ન રહેતી. તે નિશાચર મારા વડે મરાયો છે.
3.292.12
कथं ह्यस्मद्विधो जातु जानन्धर्मविनिश्चयम् ।
परहस्तगतां नारीं मुहूर्तमपि धारयेत् ॥ ३.२९२.१२ ॥
ધર્મનો નિશ્ચય જાણનાર આપણા જેવો માણસ, બીજાના હાથમાં ગયેલી સ્ત્રીને ક્ષણભર પણ કેવી રીતે રાખે?
3.292.13
सुवृत्तामसुवृत्तां वाऽप्यहं त्वामद्य मैथिलि ।
नोत्सहे परिभोगाय श्वावलीढं हविर्यथा ॥ ३.२९२.१३ ॥
હે મૈથિલી, તું સદાચારિણી હો કે દુરાચારિણી, આજે હું તને ભોગવવા ઇચ્છતો નથી, જેમ શ્વાને ચાટેલું હવિ.
3.292.14
ततः सा सहसा बाला तच्छ्रुत्वा दारुणं वचः ।
पपात देवी व्यथिता निकृत्ता कदली यथा ॥ ३.२९२.१४ ॥
ત્યારે તે બાળા તે કઠોર વચન સાંભળીને અચાનક વ્યથિત થઈ, કાપેલા કેળના વૃક્ષની જેમ દેવી પડી ગઈ.
3.292.15
योप्यस्या हर्षसंभूतो मुखरागः पुराऽभवत् ।
क्षणेन सपुनर्नष्टो निःश्वासादिव दर्पणे ॥ ३.२९२.१५ ॥
તેના મુખ પર પહેલાં હર્ષથી ઉત્પન્ન થયેલી લાલિમા ક્ષણભરમાં ફરી નષ્ટ થઈ ગઈ, દર્પણ પર નિઃશ્વાસ જેવી.
3.292.16
ततस्ते हरयः सर्वे तच्छ्रुत्वा रामभाषितम् ।
गतासुकल्पा निश्चेष्टा बभूवुः सहलक्ष्मणाः ॥ ३.२९२.१६ ॥
ત્યારે તે બધા વાનરો રામનું તે વચન સાંભળીને, લક્ષ્મણ સહિત જાણે પ્રાણહીન અને નિશ્ચેષ્ટ થઈ ગયા.
3.292.17
ततो देवो विशुद्धात्मा विमानेन चतुर्मुखः ।
पद्मयोनिर्जगत्स्रष्टा दर्शयामास राघवम् ॥ ३.२९२.१७ ॥
ત્યારે વિશુદ્ધાત્મા, ચતુર્મુખ, પદ્મયોનિ, જગતના સર્જક દેવે વિમાન દ્વારા રાઘવને દર્શન આપ્યું.
3.292.18
शक्रश्चाग्निश्च वायुश्चयमो वरुण एव च ।
यक्षाधिपश्च भगवांस्तथा सप्तर्षयोऽमलाः ॥ ३.२९२.१८ ॥
ઇન્દ્ર, અગ્નિ, વાયુ, યમ, વરુણ, યક્ષાધિપતિ ભગવાન, તેમજ નિર્મલ સપ્તર્ષિઓ.
3.292.19
राजा दशरथश्चैव दिव्यभास्वरमूर्तिमान् ।
विमानेन महार्हेण हंसयुक्तेन भास्वता ॥ ३.२९२.१९ ॥
રાજા દશરથ પણ દિવ્ય તેજસ્વી સ્વરૂપે, હંસોથી જોડાયેલા મહામૂલ્ય ચમકતા વિમાનમાં (દેખાયા).
3.292.20
ततोऽन्तरिक्षं तत्सर्वंदेवगन्धर्वसंकुलम् ।
शुशुभे तारकाचित्रं शरदीव नभस्तलम् ॥ ३.२९२.२० ॥
ત્યારે દેવો અને ગંધર્વોથી ભરેલું એ સમગ્ર આકાશ તારાઓથી ચિત્રિત શરદઋતુના આકાશ જેવું શોભી ઊઠ્યું.
3.292.21
तत उत्थाय वैदेही तेषां मध्ययशस्विनी ।
उवाच वाक्यं कल्याणी रामं पृथुलवक्षसम् ॥ ३.२९२.२१ ॥
ત્યારે તેમની વચ્ચે યશસ્વિની, કલ્યાણી વૈદેહી ઊભી થઈ અને વિશાલ છાતીવાળા રામને આ વચન બોલી.
3.292.22
राजपुत्र न ते कोपं करोमि विदिताहि मे ।
गतिः स्त्रीणां नराणां च शृणु चदं वचो मम ॥ ३.२९२.२२ ॥
હે રાજકુમાર, હું તારા પર ક્રોધ કરતી નથી; સ્ત્રીઓ અને પુરુષોની ગતિ મને જાણીતી છે. તેથી મારી આ વાત સાંભળ.
3.292.23
अन्तश्चरतिभूतानां मातरिश्वा सदागतिः ।
स मे विमुञ्चतु प्राणान्यदि पापं चराम्यहम् ॥ ३.२९२.२३ ॥
પ્રાણીઓની અંદર વિચરતો, સદા ગતિશીલ માતરિશ્વા (વાયુ) — જો હું પાપ કરતી હોઉં તો તે મારા પ્રાણ મુક્ત કરે.
3.292.24
अग्निरापस्तथाऽऽकाशं पृथिवी वायुरेव च ।
विमुञ्चन्तु मम प्राणान्यदि पापं चराम्यहम् ॥ ३.२९२.२४ ॥
અગ્નિ, જળ, આકાશ, પૃથ્વી અને વાયુ — જો હું પાપ કરતી હોઉં તો એ સૌ મારા પ્રાણ મુક્ત કરે.
3.292.25
यथाऽहं त्वदृतेवीर नान्यंस्वप्नेऽप्यचिन्तयम् ।
तथा मे देव निर्दिष्टस्त्वमेव हि पतिर्भव ॥ ३.२९२.२५ ॥
હે વીર, તારા સિવાય બીજા કોઈનો વિચાર મેં સ્વપ્નમાં પણ કર્યો નથી; તેવી જ રીતે, હે દેવ, તું જ મારો પતિ થવા નિર્ધારિત થયો છે.
3.292.26
ततोऽन्तरिक्षे वागारीत्सुभगा लोकसाक्षिणी ।
पुण्यासंहर्षणी तेषां वानराणां महात्मनाम् ॥ ३.२९२.२६ ॥
ત્યારે આકાશમાં લોકસાક્ષી, શુભ અને પવિત્ર વાણી પ્રગટ થઈ, જેણે તે મહાત્મા વાનરોને હર્ષિત કર્યા.
3.292.27
बोभो राघव सत्यं वै वायुरस्मि सदागतिः ।
अपापा मैथिली राजन्संगच्छसहभार्यया ॥ ३.२९२.२७ ॥
હે રાઘવ, સાચે જ હું વાયુ છું, સદા ગતિમાન. હે રાજન, મૈથિલી નિષ્પાપ છે; તેને તારી પત્ની સાથે સ્વીકાર કર.
3.292.28
अहमन्तःशरीरस्थो भूतानां रघुनन्दन ।
सुसूक्ष्ममपि काकुत्स्थ मैथिलीनापराध्यति ॥ ३.२९२.२८ ॥
હે રઘુનંદન, હું પ્રાણીઓના શરીરમાં અંતર્યામી છું. હે કાકુત્સ્થ, અતિ સૂક્ષ્મ અપરાધ પણ મૈથિલીએ કર્યો નથી.
3.292.29
रसावै मत्प्रसूता हि भूतदेहेषु राघव ।
अहंवै त्वां प्रब्रवीमि मैथिली प्रतिगृह्यताम् ॥ ३.२९२.२९ ॥
હે રાઘવ, પ્રાણીઓના દેહમાંના રસો મારાથી જ ઉત્પન્ન થયેલા છે. હું તને કહું છું: મૈથિલીનો સ્વીકાર કર.
3.292.30
धर्मोऽहमस्मि काकुत्स्थ साक्षी लोकस्य कर्मणाम् ।
शुभाशुभानां सीतेयमपापा प्रतिगृह्यताम् ॥ ३.२९२.३० ॥
હે કાકુત્સ્થ, હું ધર્મ છું, જગતના શુભ-અશુભ કર્મોનો સાક્ષી. આ સીતા નિષ્પાપ છે; તેને સ્વીકાર કર.
3.292.31
पुत्र नैतदिहाश्चर्यं त्वयि राजर्षिधर्मणि ।
साधो सद्वृत्त काकुत्स्थ शृणु चेदं वचो मम ॥ ३.२९२.३१ ॥
પુત્ર, રાજર્ષિ ધર્મમાં તારામાં આ આશ્ચર્ય નથી. હે સાધુ, સદ્વૃત્ત કાકુત્સ્થ, મારું આ વચન સાંભળ.
3.292.32
शत्रुरेष त्वया वीर देवगनधर्वभोगिनाम् ।
यक्षाणां दानवानां च महर्षीणां च पातितः ॥ ३.२९२.३२ ॥
હે વીર, દેવ-ગંધર્વ-નાગ, યક્ષ, દાનવ અને મહર્ષિઓના આ શત્રુને તેં પાડ્યો છે.
3.292.33
अवध्यः सर्वभूतानां मत्प्रसादात्पुराऽभवत् ।
कस्माच्चित्कारणात्पापः कंचित्कालमुपेक्षितः ॥ ३.२९२.३३ ॥
પહેલાં મારી કૃપાથી તે સર્વ ભૂતોથી અવધ્ય હતો. કોઈ કારણસર એ પાપી થોડા સમય માટે ઉપેક્ષિત રહ્યો.
3.292.34
वधार्थमात्मनस्तेन हृता सीता दुरात्मना ।
नलकूबरशापेन रक्षा चास्याः कृता मया ॥ ३.२९२.३४ ॥
તે દુરાત્માએ પોતાના જ વધ માટે સીતાનું હરણ કર્યું. નલકૂબરના શાપને કારણે મેં તેનું રક્ષણ કર્યું છે.
3.292.35
यदि ह्यकामामासेवेत्स्तरियमन्यामपि ध्रुवम् ।
शतधाऽस्य फलेन्मूर्धा इत्युक्तः सोभवत्पुरा ॥ ३.२९२.३५ ॥
જો તે અનિચ્છુક સ્ત્રી પાસે, કે બીજી કોઈ સ્ત્રી પાસે પણ બળજબરીથી જશે, તો તેનું માથું ચોક્કસ સો ટુકડા થઈ જશે. પહેલાં તેને એમ કહેવામાં આવ્યું હતું.
3.292.36
नात्रशङ्का त्वया कार्या प्रतीच्छेमां महामते ।
कृतं त्वया महत्कार्यं देवानाममितप्रभ ॥ ३.२९२.३६ ॥
આમાં તારે શંકા ન કરવી. હે મહામતિ, તેનો સ્વીકાર કર. હે અમિત પ્રભાવાળા, તેં દેવો માટે મહાન કાર્ય કર્યું છે.
3.292.37
प्रीतोस्मि वत्स भद्रं ते पिता दशरथोस्मि ते ।
अनुजानामि राज्यं च प्रशाधि पुरुषोत्तम ॥ ३.२९२.३७ ॥
વત્સ, હું પ્રસન્ન છું. તારું કલ્યાણ થાઓ. હું તારો પિતા દશરથ છું. રાજ્ય તને સોંપું છું; હે પુરુષોત્તમ, શાસન કર.
3.292.38
अभिवादयेत्वां राजेन्द्र यदि त्वं जनको मम ।
गमिष्यामि पुरीं रम्यामयोध्यां शासनात्तव ॥ ३.२९२.३८ ॥
હે રાજેન્દ્ર, આપ જો મારા પિતા હો તો આપને વંદન કરું છું. આપની આજ્ઞાથી હું રમણીય અયોધ્યા નગરીએ જઈશ.
3.292.39
तमुवाच पिता भूयः प्रहृष्टो भरतर्षभ ।
गच्छायोध्यां प्रशाधि त्वंराम रक्तान्तलोचन।
संपूर्णानीहवर्षाणि चतुर्दश महाद्युते ॥ ३.२९२.३९ ॥
ત્યારે પ્રસન્ન થયેલા પિતાએ ફરી તેને કહ્યું: 'હે ભરતશ્રેષ્ઠ, અયોધ્યા જા અને શાસન કર. હે રક્તનયન રામ, ચૌદ વર્ષ પૂરાં થાય ત્યાં સુધી અહીં રહે, હે મહાદ્યુતિ.'
3.292.40
ततो देवान्नमस्कृत्य मुहृद्भिरभिनन्दितः ।
महेन्द्रइव पौलोम्या भार्यया स समेयिवान् ॥ ३.२९२.४० ॥
પછી દેવોને નમસ્કાર કરીને, મિત્રો દ્વારા અભિનંદિત થઈને, પૌલોમી સાથે ઇન્દ્રની જેમ તે પત્ની સાથે મળ્યો.
3.292.41
ततो वरं ददौ तस्मै ह्यविन्ध्याय परंतपः ।
त्रिजटां चार्थमानाभ्यां योजयामास राक्षसीम् ॥ ३.२९२.४१ ॥
પછી શત્રુઓને તપાવનારે અવિંધ્યને વર આપ્યો, અને ધન તથા સન્માન સાથે રાક્ષસી ત્રિજટાને તેની સાથે જોડી.
3.292.42
तमुवाच ततो ब्रह्मा देवैः शक्रषुरोगमैः ।
कौसल्यामातरिष्टांस्ते वरानद्य ददानि कान् ॥ ३.२९२.४२ ॥
પછી ઇન્દ્રાદિ દેવો સાથે બ્રહ્માએ તેને કહ્યું: 'હે કૌસલ્યાના પુત્ર, તને કયા ઇચ્છિત વર જોઈએ છે? આજે હું તે આપીશ.'
3.292.43
वव्रेरामः स्थितिं धर्मे शत्रुभिश्चापराजयम् ।
राक्षसैर्निहतानां च वानराणां समुद्भवम् ॥ ३.२९२.४३ ॥
રામે ધર્મમાં સ્થિરતા, શત્રુઓથી અપરાજય અને રાક્ષસોએ માર્યા ગયેલા વાનરોનો પુનર્જન્મ વરદાન તરીકે માંગ્યો.
3.292.44
ततस्ते ब्रह्मणा प्रोक्ते तथेतिवचने तदा ।
समुत्तस्थुर्महाराज वानरा लब्धचेतसः ॥ ३.२९२.४४ ॥
ત્યારે બ્રહ્માએ 'તથાસ્તુ' કહ્યું ત્યારે, હે મહારાજ, ચેતના પામેલા વાનરો ઊભા થયા.
3.292.45
सीता चापि महाभागा वरं हनुमते ददौ ।
रामकीर्त्या समं पुत्र जीवितं ते भविष्यति ॥ ३.२९२.४५ ॥
મહાભાગા સીતાએ પણ હનુમાનને વરદાન આપ્યું — હે પુત્ર, તારું જીવન રામની કીર્તિ સમાન ટકશે.
3.292.46
दिव्यास्त्वामुपभोगाश्च मत्प्रसादकृताः सदा ।
उपस्थास्यन्ति हनुमन्निति स्म हरिलोचन ॥ ३.२९२.४६ ॥
'હે હનુમાન, મારી કૃપાથી દિવ્ય ભોગો સદા તારી સેવામાં હાજર રહેશે' — હે હરિલોચન, એ પ્રમાણે (તેણે કહ્યું).
3.292.47
ततस्ते प्रेक्षमाणानां तेपामक्लिष्टकर्मणाम् ।
अन्तर्धानं ययुर्देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः ॥ ३.२९२.४७ ॥
ત્યારે અક્લિષ્ટકર્મા તેમને જોતાં જોતાં ઇન્દ્ર આગેવાન એવા સર્વ દેવો અંતર્ધાન થઈ ગયા.
3.292.48
दृष्ट्वा रामं तु जानक्या संगतं शक्रसारथिः ।
उवाच परमप्रीतसुहृन्मध्य इदं वचः ॥ ३.२९२.४८ ॥
જાનકી સાથે મળેલા રામને જોઈને ઇન્દ્રના સારથિએ અત્યંત પ્રસન્ન થઈ મિત્રોની વચ્ચે આ વચન કહ્યું.
3.292.49
देवगन्धर्वयक्षाणां मानुषासुरभोगिनाम् ।
अपनीतं त्वया दुःखमिदं सत्यपराक्रम ॥ ३.२९२.४९ ॥
દેવ, ગંધર્વ, યક્ષ, મનુષ્ય, અસુર અને નાગોનું આ દુઃખ તેં દૂર કર્યું છે, હે સત્યપરાક્રમી.
3.292.50
सदेवासुरगनधर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ।
कथयिष्यन्ति लोकास्त्वां यावद्भूमिर्धरिष्यति ॥ ३.२९२.५० ॥
દેવ, અસુર, ગંધર્વ, યક્ષ, રાક્ષસ અને નાગ, સર્વ લોકો જ્યાં સુધી પૃથ્વી ટકશે ત્યાં સુધી તારી વાત કહેશે.
3.292.51
इत्येवमुक्त्वाऽनुज्ञाप्यरामं शस्त्रभृतांवरम् ।
संपूज्यापाक्रमत्तेन रथेनादित्यवर्चसा ॥ ३.२९२.५१ ॥
આમ કહીને, શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ રામની રજા લઈ, તેમનું સન્માન કરીને, સૂર્ય જેવા તેજસ્વી તે રથે તે ચાલ્યો ગયો.
3.292.52
ततःसीतां पुरस्कृत्य रामः सौमित्रिणा सह ।
सुग्रीवप्रमुखैश्चैव सहितः सर्ववानरैः ॥ ३.२९२.५२ ॥
પછી સીતાને આગળ રાખીને, રામ સૌમિત્રિ સાથે, સુગ્રીવ જેવા મુખ્ય વાનરો અને સર્વ વાનરો સહિત ચાલ્યા.
3.292.53
विधाय रक्षां लङ्कायां विभीषणपुरस्कृतः ।
संततार पुनस्तेन सेतुना मकरालयम् ॥ ३.२९२.५३ ॥
લંકામાં રક્ષણ ગોઠવીને, વિભીષણને આગળ રાખીને, ફરી તે સેતુ વડે મકરાલય સાગર ઓળંગ્યો.
3.292.54
पुष्पकेण विसानन खेचरेण विराजता ।
कामगेन यथामुख्यैरमात्यैः संवृतो वसी ॥ ३.२९२.५४ ॥
આકાશમાં ફરતા, તેજસ્વી, ઇચ્છા મુજબ જનારા પુષ્પક વિમાનમાં, મુખ્ય અમાત્યોથી ઘેરાયેલો, સંયમી (રામ) ગયો.
3.292.55
ततस्तीरे समुद्रस्यं यत्रशिश्य स पार्थिवः ।
तत्रैवोवास धर्मात्मा सहितः सर्ववानरैः ॥ ३.२९२.५५ ॥
પછી સમુદ્રના કિનારે, જ્યાં એ રાજા વિશ્રામ કરતો હતો ત્યાં જ, ધર્માત્મા રામ સર્વ વાનરો સાથે રહ્યા.
3.292.56
अथैनान्राघवः काले समानीयाभिपूज्य च ।
विसर्जयामास तदा रत्नैः संतोष्य सर्वशः ॥ ३.२९२.५६ ॥
પછી યોગ્ય સમયે રાઘવે તેમને બોલાવી, સન્માન કરી, રત્નોથી સર્વ રીતે સંતુષ્ટ કરીને વિદાય આપી.
3.292.57
गतेषु वानरेन्द्रेषु गोपुच्छर्क्षेषु तेषु च ।
सुग्रीवसहितो रामः किष्किन्दां पुनरागमत् ॥ ३.२९२.५७ ॥
વાનરેન્દ્રો, ગોપુચ્છ અને ઋક્ષો ચાલ્યા ગયા પછી સુગ્રીવ સાથે રામ ફરી કિષ્કિંધામાં આવ્યા.
3.292.58
विभीषणेनानुगतः सुग्रीवसहितस्तदा ।
पुष्पकेण विमानेन वैदेह्या दर्शयन्वनम् ॥ ३.२९२.५८ ॥
ત્યારે વિભીષણ અનુસરતા, સુગ્રીવ સાથે, પુષ્પક વિમાનમાં વૈદેહીને વન બતાવતા રામ ગયા.
3.292.59
किष्किन्धां तु समासाद्यरामः प्रहरतांवरः ।
अङ्गदं कृतकर्माणं यौवराज्येऽभ्यषेचयत् ॥ ३.२९२.५९ ॥
કિષ્કિંધામાં પહોંચીને યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ રામે કર્મકુશળ અંગદને યુવરાજ પદે અભિષિક્ત કર્યો.
3.292.60
ततस्तैरेव सहितो रामः सौमित्रिणा सह ।
यथागतेन मार्गेण प्रययौ स्वपुरं प्रति ॥ ३.२९२.६० ॥
પછી તેમની સાથે અને સૌમિત્રિ (લક્ષ્મણ) સાથે, રામ જે માર્ગે આવ્યા હતા તે જ માર્ગે પોતાના નગર તરફ પ્રયાણ કર્યું.
3.292.61
अयोध्यां स समासाद्यपुरीं राष्ट्रपतिस्ततः ।
भरताय हनूमन्तं दूतं प्रास्थापयद्द्रुतम् ॥ ३.२९२.६१ ॥
અયોધ્યા નગરી પહોંચીને રાષ્ટ્રપતિએ ભરત પાસે હનુમાનને દૂત તરીકે તરત મોકલ્યા.
3.292.62
लक्षयित्वेङ्गितं सर्वंप्रियं तस्मै निवेद्य वै ।
वायुपुत्रे पुनः प्राप्ते नन्दिग्राममुपाविशत् ॥ ३.२९२.६२ ॥
બધા સંકેતો સમજીને, તેને પ્રિય સમાચાર કહીને, વાયુપુત્ર પાછા આવ્યા પછી તેઓ નંદિગ્રામમાં બેઠા.
3.292.63
सतत्रमलदिग्धाङ्गं भरतं चीरवाससम् ।
नन्दिग्रामगतंरामः सशत्रुघ्नं सराघवः।
अग्रतःपादुके कृत्वा ददर्शासीनमासने ॥ ३.२९२.६३ ॥
ત્યાં મેલથી ખરડાયેલા શરીરવાળા, વલ્કલ વસ્ત્ર પહેરેલા, નંદિગ્રામમાં ગયેલા ભરતને, શત્રુઘ્ન સાથે રામે આસન પર બેઠેલા જોયા; તેમની પાદુકાઓ આગળ મૂકેલી હતી.
3.292.64
समेत्यभरतेनाथ शत्रुघ्नेन च वीर्यवान् ।
राघवः सहसौमित्रिर्मुमुदे भरतर्षभ ॥ ३.२९२.६४ ॥
ભરત અને શત્રુઘ્નને મળીને, પરાક્રમી રાઘવ સૌમિત્રિ સાથે આનંદિત થયા, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
3.292.65
ततो भरतशत्रुघ्नौ समेतौ गुरुणा तदा ।
वैदेह्या दर्शनेनोभौ प्रहर्षं समवापतुः ॥ ३.२९२.६५ ॥
ત્યારે ભરત અને શત્રુઘ્ન ગુરુ સાથે મળ્યા, અને વૈદેહીના દર્શનથી બંને અત્યંત હર્ષ પામ્યા.
3.292.66
तस्मै तद्भरतो राज्यमागतायातिसत्कृतम् ।
न्यासं निर्यातयामास युक्तः परमया मुदा ॥ ३.२९२.६६ ॥
પાછા ફરેલા તેમને ભરતે તે રાજ્ય, જે અતિ આદરપૂર્વક સોંપાયેલી થાપણ હતી, પરમ હર્ષથી યોગ્ય રીતે પાછું સોંપ્યું.
3.292.67
ततस्तं वैष्णवे शूरं नक्षत्रेऽभिजितेऽहनि ।
वसिष्ठो वामदेवश्च सहितावभ्यषिञ्चताम् ॥ ३.२९२.६७ ॥
ત્યારે વૈષ્ણવ નક્ષત્રમાં, અભિજિત દિવસે, વસિષ્ઠ અને વામદેવે સાથે મળીને તે શૂરનો અભિષેક કર્યો.
3.292.68
सोभिषिक्तः कपिश्रेष्ठं सुग्रीवं ससुहृज्जनम् ।
विभीषणं च पौलस्त्यमन्वजानाद्गृहान्प्रति ॥ ३.२९२.६८ ॥
અભિષિક્ત થયા પછી તેમણે કપિશ્રેષ્ઠ સુગ્રીવ, તેના મિત્રજનો સાથે, અને પુલસ્ત્યના વંશજ વિભીષણને ઘરે પાછા જવાની અનુમતિ આપી.
3.292.69
अभ्यर्च्य विविधै रत्नैः प्रीतियुक्तौ मुदा युतौ ।
समाधायेतिकर्तव्यं दुःखेन विससर्ज ह ॥ ३.२९२.६९ ॥
વિવિધ રત્નોથી સન્માન કરીને, પ્રીતિ અને આનંદથી યુક્ત બંનેએ, કર્તવ્ય નક્કી કરીને, દુઃખ સાથે તેમને વિદાય આપી.
3.292.70
पुष्पकं च विमानं तत्पूजयित्वा स राघवः ।
प्रादाद्वैश्रवणायैव प्रीत्या स रघुनन्दनः ॥ ३.२९२.७० ॥
તે પુષ્પક વિમાનની પૂજા કરીને, તે રાઘવ, રઘુનંદને, પ્રીતિથી તે વૈશ્રવણને જ આપી દીધું.
3.292.71
ततो देवर्षिसहितः सरितं गोमतीमनु ।
शताश्वमेधानाजह्रे जारूथ्यान्स निरर्गलान् ॥ ३.२९२.७१ ॥
પછી દેવર્ષિઓ સાથે ગોમતી નદીના કાંઠે, જારૂથ્ય વંશના તેણે અવરોધ વિના સો અશ્વમેધ કર્યા.