മഹാഭാരതം · അധ്യായം 3.292
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.292.1
स हत्वा रावयणं क्षुद्रं राक्षसेनद्रं सुरद्विषम् ।
बभूव हृष्टः ससुहृद्रामः सौमित्रिणा सह ॥ ३.२९२.१ ॥
ക്ഷുദ്രനായ രാക്ഷസരാജാവും ദേവശത്രുവുമായ രാവണനെ വധിച്ച്, രാമൻ സുഹൃത്തുക്കളോടും സൗമിത്രിയോടുമൊപ്പം സന്തുഷ്ടനായി.
3.292.2
ततो हते दशग्रीवे देवाः सर्षिपुरोगमाः ।
आशीर्भिर्जययुक्ताभिरानर्चुस्तं महाभुजम् ॥ ३.२९२.२ ॥
ദശഗ്രീവൻ വധിക്കപ്പെട്ടശേഷം, ഋഷിമാർ മുന്നിൽ നയിക്കെ ദേവന്മാർ ജയാശംസകളോടെ ആ മഹാബാഹുവിനെ പൂജിച്ചു.
3.292.3
रामं कमलपत्राक्षं तुष्टुवुः सर्वदेवताः ।
गन्धर्वाः पुष्पवर्षैश्च वाग्भिश्च त्रिदशालयाः ॥ ३.२९२.३ ॥
താമരയിതൾ പോലുള്ള കണ്ണുള്ള രാമനെ എല്ലാ ദേവതകളും സ്തുതിച്ചു; ഗന്ധർവന്മാർ പുഷ്പവർഷം ചൊരിഞ്ഞു, സ്വർഗവാസികൾ വാക്കുകളാൽ പുകഴ്ത്തി.
3.292.4
पूजयित्वा रणे रामं प्रतिजग्मुर्यथागतम् ।
तन्महोत्सवसंकाशमासीदाकाशमच्युत ॥ ३.२९२.४ ॥
യുദ്ധത്തിൽ രാമനെ പൂജിച്ച്, ദേവന്മാർ വന്ന വഴിയേ മടങ്ങി. അച്യുതാ, ആ ആകാശം ഒരു മഹോത്സവം പോലെയായി.
3.292.5
ततो हत्वा दशग्रीवं लङ्कां रामो महायशाः ।
विभीषणाय प्रददौ प्रभुः परपुरंजयः ॥ ३.२९२.५ ॥
പിന്നെ ദശഗ്രീവനെ വധിച്ച്, മഹായശസ്വിയായ രാമൻ ലങ്ക വിഭീഷണന് നൽകി; ശത്രുനഗരങ്ങളെ ജയിച്ച ആ പ്രഭു.
3.292.6
ततः सीतां पुरस्कृत्य विभीषणपुरस्कृताम् ।
अविन्ध्यो नाम सुप्रज्ञो वृद्धामात्यो विनिर्ययौ ॥ ३.२९२.६ ॥
പിന്നെ വിഭീഷണനെ മുന്നിൽ നിർത്തി, സീതയെ മുന്നിൽ വച്ച്, അവിന്ധ്യൻ എന്ന ബുദ്ധിമാനായ വൃദ്ധമന്ത്രി പുറപ്പെട്ടു.
3.292.7
उवाच च महात्मानं काकुत्स्थं दैन्यमास्थितम् ।
प्रतीच्छ देवीं सद्वृत्तां महात्मञ्जानकीमिति ॥ ३.२९२.७ ॥
ദൈന്യഭാവത്തിലായിരുന്ന മഹാത്മാവായ കാകുത്സ്ഥനോട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: "സദ്വൃത്തയായ ദേവി മഹാത്മാവായ ജാനകിയെ സ്വീകരിച്ചാലും."
3.292.8
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्मादवतीर्य रथोत्तमात् ।
बाष्पेणापिहितां सीतां ददर्शेक्ष्वाकुनन्दनः ॥ ३.२९२.८ ॥
ആ വാക്ക് കേട്ട് ഉത്തമരഥത്തിൽ നിന്നിറങ്ങി, ഇക്ഷ്വാകുനന്ദനൻ കണ്ണീരിനാൽ മറയ്ക്കപ്പെട്ട സീതയെ കണ്ടു.
3.292.9
तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गीं यानस्थां शोककर्शिताम् ।
मलोपचितसर्वाङ्गीं जटिलां कृष्णवाससम् ॥ ३.२९२.९ ॥
അവളെ കണ്ടു—സർവാംഗസുന്ദരി, വാഹനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നവൾ, ദുഃഖത്താൽ മെലിഞ്ഞവൾ, മാലിന്യം പുരണ്ട സർവാംഗമുള്ളവൾ, ജടാധാരിണി, കറുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ചവൾ.
3.292.10
उवाच रामो वैदेहीं परामर्शविशङ्कितः ।
लक्षयित्वेङ्गितं सर्वं प्रियं तस्यै निवेद्य सः ॥ ३.२९२.१० ॥
രാമൻ വൈദേഹിയോട് പറഞ്ഞു—സംശയത്താൽ ശങ്കിച്ച്, അവളുടെ എല്ലാ ചേഷ്ടകളും ശ്രദ്ധിച്ച്, അവൾക്ക് പ്രിയമായ വാക്ക് അറിയിച്ചു.
3.292.11
गच्छ वैदेहि मुक्ता त्वं यत्कार्यं तनमया कृतम् ।
मामासाद्यपतिं भद्रे न त्वं राक्षसवेश्मनि।
जरां व्रजेथा इतिमे निहतोसौ निशाचरः ॥ ३.२९२.११ ॥
വൈദേഹീ, പോകൂ, നീ മോചിതയാണ്; ചെയ്യേണ്ടിയിരുന്ന കർമ്മം ഞാൻ ചെയ്തില്ല. ഭദ്രേ, എന്റെ ഭർത്താവിനെ സമീപിച്ച്, രാക്ഷസന്റെ വീട്ടിൽ നീ വസിക്കരുത്. ആ നിശാചരൻ എന്നാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
3.292.12
कथं ह्यस्मद्विधो जातु जानन्धर्मविनिश्चयम् ।
परहस्तगतां नारीं मुहूर्तमपि धारयेत् ॥ ३.२९२.१२ ॥
ധർമ്മനിശ്ചയം അറിയുന്ന നമ്മെപ്പോലെയുള്ളവൻ, മറ്റൊരാളുടെ കൈയിൽ പോയ സ്ത്രീയെ ഒരു നിമിഷം പോലും എങ്ങനെ പാർപ്പിക്കും?
3.292.13
सुवृत्तामसुवृत्तां वाऽप्यहं त्वामद्य मैथिलि ।
नोत्सहे परिभोगाय श्वावलीढं हविर्यथा ॥ ३.२९२.१३ ॥
മൈഥിലീ, നീ സദാചാരിണിയോ ദുരാചാരിണിയോ ആകട്ടെ, നായ നക്കിയ ഹവിസ്സുപോലെ നിന്നെ ഇന്ന് ഭോഗിക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
3.292.14
ततः सा सहसा बाला तच्छ्रुत्वा दारुणं वचः ।
पपात देवी व्यथिता निकृत्ता कदली यथा ॥ ३.२९२.१४ ॥
അപ്പോൾ ആ ബാല ആ കഠിനവാക്കുകൾ കേട്ട് പെട്ടെന്ന് വ്യഥിതയായി, വെട്ടിയ വാഴ പോലെ ദേവി വീണു.
3.292.15
योप्यस्या हर्षसंभूतो मुखरागः पुराऽभवत् ।
क्षणेन सपुनर्नष्टो निःश्वासादिव दर्पणे ॥ ३.२९२.१५ ॥
അവളുടെ മുഖത്ത് മുമ്പ് സന്തോഷത്താൽ ഉണ്ടായ ചുവപ്പുനിറം ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് വീണ്ടും മാഞ്ഞുപോയി, കണ്ണാടിയിൽ നിശ്വാസം പോലെ.
3.292.16
ततस्ते हरयः सर्वे तच्छ्रुत्वा रामभाषितम् ।
गतासुकल्पा निश्चेष्टा बभूवुः सहलक्ष्मणाः ॥ ३.२९२.१६ ॥
അപ്പോൾ ആ വാനരന്മാർ എല്ലാം രാമന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം ജീവനില്ലാത്തവരെപ്പോലെ നിശ്ചലരായി.
3.292.17
ततो देवो विशुद्धात्मा विमानेन चतुर्मुखः ।
पद्मयोनिर्जगत्स्रष्टा दर्शयामास राघवम् ॥ ३.२९२.१७ ॥
അപ്പോൾ വിശുദ്ധാത്മാവും ചതുർമുഖനും പത്മയോനിയും ലോകസ്രഷ്ടാവുമായ ദേവൻ വിമാനത്തിൽ രാഘവന് ദർശനം നൽകി.
3.292.18
शक्रश्चाग्निश्च वायुश्चयमो वरुण एव च ।
यक्षाधिपश्च भगवांस्तथा सप्तर्षयोऽमलाः ॥ ३.२९२.१८ ॥
ഇന്ദ്രൻ, അഗ്നി, വായു, യമൻ, വരുണൻ, യക്ഷാധിപനായ ഭഗവാൻ, അതുപോലെ നിർമ്മലരായ സപ്തർഷികളും.
3.292.19
राजा दशरथश्चैव दिव्यभास्वरमूर्तिमान् ।
विमानेन महार्हेण हंसयुक्तेन भास्वता ॥ ३.२९२.१९ ॥
രാജാവായ ദശരഥനും ദിവ്യമായ പ്രകാശരൂപത്തോടെ, ഹംസങ്ങൾ പൂട്ടിയ വിലയേറിയ തിളങ്ങുന്ന വിമാനത്തിൽ (പ്രത്യക്ഷനായി).
3.292.20
ततोऽन्तरिक्षं तत्सर्वंदेवगन्धर्वसंकुलम् ।
शुशुभे तारकाचित्रं शरदीव नभस्तलम् ॥ ३.२९२.२० ॥
അപ്പോൾ ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും നിറഞ്ഞ ആ ആകാശം നക്ഷത്രങ്ങളാൽ ചിത്രിതമായ ശരത്കാല ആകാശം പോലെ പ്രകാശിച്ചു.
3.292.21
तत उत्थाय वैदेही तेषां मध्ययशस्विनी ।
उवाच वाक्यं कल्याणी रामं पृथुलवक्षसम् ॥ ३.२९२.२१ ॥
അപ്പോൾ അവരുടെ മധ്യത്തിൽ യശസ്വിനിയും കല്യാണിയുമായ വൈദേഹി എഴുന്നേറ്റ്, വിശാലമാർവുള്ള രാമനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
3.292.22
राजपुत्र न ते कोपं करोमि विदिताहि मे ।
गतिः स्त्रीणां नराणां च शृणु चदं वचो मम ॥ ३.२९२.२२ ॥
രാജകുമാരാ, ഞാൻ നിന്നോട് കോപിക്കുന്നില്ല; സ്ത്രീകളുടെയും പുരുഷന്മാരുടെയും ഗതി എനിക്കറിയാം. അതിനാൽ എന്റെ ഈ വാക്ക് കേൾക്കൂ.
3.292.23
अन्तश्चरतिभूतानां मातरिश्वा सदागतिः ।
स मे विमुञ्चतु प्राणान्यदि पापं चराम्यहम् ॥ ३.२९२.२३ ॥
ജീവജാലങ്ങളുടെ ഉള്ളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന, എന്നും ചലിക്കുന്ന മാതരിശ്വാവ് (വായു) — ഞാൻ പാപം ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ അവൻ എന്റെ പ്രാണനെ വിട്ടുകളയട്ടെ.
3.292.24
अग्निरापस्तथाऽऽकाशं पृथिवी वायुरेव च ।
विमुञ्चन्तु मम प्राणान्यदि पापं चराम्यहम् ॥ ३.२९२.२४ ॥
അഗ്നി, ജലം, ആകാശം, ഭൂമി, വായു — ഞാൻ പാപം ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ ഇവയെല്ലാം എന്റെ പ്രാണനെ വിട്ടുകളയട്ടെ.
3.292.25
यथाऽहं त्वदृतेवीर नान्यंस्वप्नेऽप्यचिन्तयम् ।
तथा मे देव निर्दिष्टस्त्वमेव हि पतिर्भव ॥ ३.२९२.२५ ॥
വീരാ, നിന്നെയല്ലാതെ മറ്റൊരാളെ സ്വപ്നത്തിൽപ്പോലും ഞാൻ ചിന്തിച്ചിട്ടില്ല; അതുപോലെ, ദേവാ, നീ മാത്രമാണ് എന്റെ ഭർത്താവാകാൻ നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടവൻ.
3.292.26
ततोऽन्तरिक्षे वागारीत्सुभगा लोकसाक्षिणी ।
पुण्यासंहर्षणी तेषां वानराणां महात्मनाम् ॥ ३.२९२.२६ ॥
അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽനിന്ന് ലോകസാക്ഷിണിയും ശുഭവും പുണ്യവുമായ ഒരു വാണി ഉയർന്നു; അത് ആ മഹാത്മാക്കളായ വാനരന്മാർക്ക് സന്തോഷം നൽകി.
3.292.27
बोभो राघव सत्यं वै वायुरस्मि सदागतिः ।
अपापा मैथिली राजन्संगच्छसहभार्यया ॥ ३.२९२.२७ ॥
രാഘവാ, സത്യമായും ഞാൻ വായുവാണ്, എന്നും ചലിക്കുന്നവൻ. രാജാവേ, മൈഥിലി പാപരഹിതയാണ്; അവളെ നിന്റെ ഭാര്യയോടൊപ്പം സ്വീകരിക്കുക.
3.292.28
अहमन्तःशरीरस्थो भूतानां रघुनन्दन ।
सुसूक्ष्ममपि काकुत्स्थ मैथिलीनापराध्यति ॥ ३.२९२.२८ ॥
രഘുനന്ദനാ, ഞാൻ ജീവികളുടെ ശരീരത്തിനുള്ളിൽ വസിക്കുന്നവനാണ്. കാകുത്സ്ഥാ, അതിസൂക്ഷ്മമായ തെറ്റുപോലും മൈഥിലി ചെയ്തിട്ടില്ല.
3.292.29
रसावै मत्प्रसूता हि भूतदेहेषु राघव ।
अहंवै त्वां प्रब्रवीमि मैथिली प्रतिगृह्यताम् ॥ ३.२९२.२९ ॥
രാഘവാ, ജീവികളുടെ ശരീരങ്ങളിലെ രസങ്ങൾ എന്നിൽനിന്നാണ് ഉണ്ടായത്. ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു: മൈഥിലിയെ സ്വീകരിക്കുക.
3.292.30
धर्मोऽहमस्मि काकुत्स्थ साक्षी लोकस्य कर्मणाम् ।
शुभाशुभानां सीतेयमपापा प्रतिगृह्यताम् ॥ ३.२९२.३० ॥
കാകുത്സ്ഥാ, ഞാൻ ധർമ്മമാണ്; ലോകത്തിലെ ശുഭാശുഭ കർമ്മങ്ങൾക്ക് സാക്ഷി. ഈ സീത പാപരഹിതയാണ്; അവളെ സ്വീകരിക്കുക.
3.292.31
पुत्र नैतदिहाश्चर्यं त्वयि राजर्षिधर्मणि ।
साधो सद्वृत्त काकुत्स्थ शृणु चेदं वचो मम ॥ ३.२९२.३१ ॥
മകനേ, രാജർഷിധർമ്മത്തിൽ നിന്നിൽ ഇത് അത്ഭുതമല്ല. സാധുവേ, സദ്വൃത്തനേ, കാകുത്സ്ഥാ, എന്റെ ഈ വാക്ക് കേൾക്കൂ.
3.292.32
शत्रुरेष त्वया वीर देवगनधर्वभोगिनाम् ।
यक्षाणां दानवानां च महर्षीणां च पातितः ॥ ३.२९२.३२ ॥
വീരാ, ദേവ-ഗന്ധർവ്വ-നാഗങ്ങളുടെയും യക്ഷന്മാരുടെയും ദാനവന്മാരുടെയും മഹർഷിമാരുടെയും ശത്രുവായ ഇവനെ നീ വീഴ്ത്തി.
3.292.33
अवध्यः सर्वभूतानां मत्प्रसादात्पुराऽभवत् ।
कस्माच्चित्कारणात्पापः कंचित्कालमुपेक्षितः ॥ ३.२९२.३३ ॥
മുൻപ് എന്റെ പ്രസാദത്താൽ അവൻ സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കും അവധ്യനായിരുന്നു. എന്തോ കാരണത്താൽ ആ പാപി കുറച്ചുകാലം അവഗണിക്കപ്പെട്ടു.
3.292.34
वधार्थमात्मनस्तेन हृता सीता दुरात्मना ।
नलकूबरशापेन रक्षा चास्याः कृता मया ॥ ३.२९२.३४ ॥
ആ ദുരാത്മാവ് സ്വന്തം വധത്തിനായി സീതയെ അപഹരിച്ചു. നളകൂബരന്റെ ശാപത്താൽ ഞാൻ അവളെ സംരക്ഷിച്ചു.
3.292.35
यदि ह्यकामामासेवेत्स्तरियमन्यामपि ध्रुवम् ।
शतधाऽस्य फलेन्मूर्धा इत्युक्तः सोभवत्पुरा ॥ ३.२९२.३५ ॥
അവൻ ഇഷ്ടമില്ലാത്ത സ്ത്രീയെയോ മറ്റൊരു സ്ത്രീയെയോ പോലും സമീപിച്ചാൽ അവന്റെ തല നൂറായി പൊട്ടിപ്പോകും എന്ന് മുൻപ് അവനോട് പറയപ്പെട്ടിരുന്നു.
3.292.36
नात्रशङ्का त्वया कार्या प्रतीच्छेमां महामते ।
कृतं त्वया महत्कार्यं देवानाममितप्रभ ॥ ३.२९२.३६ ॥
ഇതിൽ നീ സംശയിക്കേണ്ടതില്ല. മഹാമതേ, ഇവളെ സ്വീകരിക്കൂ. അമിതതേജസ്സേ, ദേവന്മാർക്കായി നീ മഹത്തായ കർമ്മം ചെയ്തിരിക്കുന്നു.
3.292.37
प्रीतोस्मि वत्स भद्रं ते पिता दशरथोस्मि ते ।
अनुजानामि राज्यं च प्रशाधि पुरुषोत्तम ॥ ३.२९२.३७ ॥
കുഞ്ഞേ, ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണ്. നിനക്ക് മംഗളം ഭവിക്കട്ടെ. ഞാൻ നിന്റെ പിതാവ് ദശരഥനാണ്. രാജ്യം നിനക്ക് ഞാൻ അനുവദിക്കുന്നു; പുരുഷോത്തമാ, ഭരിച്ചാലും.
3.292.38
अभिवादयेत्वां राजेन्द्र यदि त्वं जनको मम ।
गमिष्यामि पुरीं रम्यामयोध्यां शासनात्तव ॥ ३.२९२.३८ ॥
രാജേന്ദ്രാ, അങ്ങ് എന്റെ പിതാവാണെങ്കിൽ അങ്ങയെ വന്ദിക്കുന്നു. അങ്ങയുടെ കല്പനപ്രകാരം മനോഹരമായ അയോധ്യാനഗരത്തിലേക്ക് പോകും.
3.292.39
तमुवाच पिता भूयः प्रहृष्टो भरतर्षभ ।
गच्छायोध्यां प्रशाधि त्वंराम रक्तान्तलोचन।
संपूर्णानीहवर्षाणि चतुर्दश महाद्युते ॥ ३.२९२.३९ ॥
സന്തുഷ്ടനായ പിതാവ് വീണ്ടും അവനോട് പറഞ്ഞു: 'ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, അയോധ്യയിലേക്ക് പോയി ഭരിച്ചാലും. ചുവന്ന കണ്ണുകളുള്ള രാമാ, പതിന്നാലു വർഷം പൂർണ്ണമായി ഇവിടെ കഴിയുക, മഹാതേജസ്വിയേ.'
3.292.40
ततो देवान्नमस्कृत्य मुहृद्भिरभिनन्दितः ।
महेन्द्रइव पौलोम्या भार्यया स समेयिवान् ॥ ३.२९२.४० ॥
പിന്നീട് ദേവന്മാരെ നമസ്കരിച്ച്, സുഹൃത്തുക്കളാൽ അഭിനന്ദിക്കപ്പെട്ട്, പൗലോമിയോടൊപ്പം ഇന്ദ്രൻ എന്നപോലെ അവൻ ഭാര്യയോടൊപ്പം ചേർന്നു.
3.292.41
ततो वरं ददौ तस्मै ह्यविन्ध्याय परंतपः ।
त्रिजटां चार्थमानाभ्यां योजयामास राक्षसीम् ॥ ३.२९२.४१ ॥
പിന്നീട് ശത്രുക്കളെ വേദനിപ്പിക്കുന്നവൻ അവിന്ധ്യന് വരം നൽകി; സമ്പത്തും ബഹുമാനവുമായി രാക്ഷസി ത്രിജടയെ അവനോടു ചേർത്തു.
3.292.42
तमुवाच ततो ब्रह्मा देवैः शक्रषुरोगमैः ।
कौसल्यामातरिष्टांस्ते वरानद्य ददानि कान् ॥ ३.२९२.४२ ॥
പിന്നീട് ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാരോടൊപ്പമുള്ള ബ്രഹ്മാവ് അവനോട് പറഞ്ഞു: 'കൗസല്യയുടെ പുത്രാ, നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള വരങ്ങൾ ഏതൊക്കെയാണ്? ഇന്ന് ഞാൻ അവ നൽകാം.'
3.292.43
वव्रेरामः स्थितिं धर्मे शत्रुभिश्चापराजयम् ।
राक्षसैर्निहतानां च वानराणां समुद्भवम् ॥ ३.२९२.४३ ॥
രാമൻ ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരതയും, ശത്രുക്കളാൽ തോൽപ്പിക്കപ്പെടാത്ത അവസ്ഥയും, രാക്ഷസന്മാരാൽ വധിക്കപ്പെട്ട വാനരന്മാരുടെ പുനർജന്മവും വരമായി ചോദിച്ചു.
3.292.44
ततस्ते ब्रह्मणा प्रोक्ते तथेतिवचने तदा ।
समुत्तस्थुर्महाराज वानरा लब्धचेतसः ॥ ३.२९२.४४ ॥
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ, മഹാരാജാവേ, ബോധം വീണ്ടെടുത്ത വാനരന്മാർ എഴുന്നേറ്റു.
3.292.45
सीता चापि महाभागा वरं हनुमते ददौ ।
रामकीर्त्या समं पुत्र जीवितं ते भविष्यति ॥ ३.२९२.४५ ॥
മഹാഭാഗ്യവതിയായ സീതയും ഹനുമാന് വരം നൽകി — മകനേ, നിന്റെ ജീവിതം രാമകീർത്തിക്കൊപ്പം നിലനിൽക്കും.
3.292.46
दिव्यास्त्वामुपभोगाश्च मत्प्रसादकृताः सदा ।
उपस्थास्यन्ति हनुमन्निति स्म हरिलोचन ॥ ३.२९२.४६ ॥
'ഹനുമാനേ, എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ദിവ്യഭോഗങ്ങൾ എപ്പോഴും നിന്നെ സേവിക്കും' — ഹരിലോചനാ, എന്ന് (അവൾ പറഞ്ഞു).
3.292.47
ततस्ते प्रेक्षमाणानां तेपामक्लिष्टकर्मणाम् ।
अन्तर्धानं ययुर्देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः ॥ ३.२९२.४७ ॥
അപ്പോൾ അക്ലിഷ്ടകർമ്മാക്കൾ നോക്കിനിൽക്കെ, ഇന്ദ്രൻ മുൻനിർത്തിയ ദേവന്മാരെല്ലാം മറഞ്ഞുപോയി.
3.292.48
दृष्ट्वा रामं तु जानक्या संगतं शक्रसारथिः ।
उवाच परमप्रीतसुहृन्मध्य इदं वचः ॥ ३.२९२.४८ ॥
ജാനകിയോടൊപ്പം ചേർന്നിരിക്കുന്ന രാമനെ കണ്ട്, ഇന്ദ്രസാരഥി അത്യധികം സന്തോഷിച്ച് സുഹൃത്തുക്കൾക്കിടയിൽ ഈ വാക്ക് പറഞ്ഞു.
3.292.49
देवगन्धर्वयक्षाणां मानुषासुरभोगिनाम् ।
अपनीतं त्वया दुःखमिदं सत्यपराक्रम ॥ ३.२९२.४९ ॥
ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, മനുഷ്യർ, അസുരന്മാർ, നാഗങ്ങൾ എന്നിവരുടെ ഈ ദുഃഖം നീ നീക്കിയിരിക്കുന്നു, സത്യപരാക്രമീ.
3.292.50
सदेवासुरगनधर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ।
कथयिष्यन्ति लोकास्त्वां यावद्भूमिर्धरिष्यति ॥ ३.२९२.५० ॥
ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും യക്ഷന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും നാഗങ്ങളും ലോകങ്ങളും ഭൂമി നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം നിന്നെക്കുറിച്ച് പറയും.
3.292.51
इत्येवमुक्त्वाऽनुज्ञाप्यरामं शस्त्रभृतांवरम् ।
संपूज्यापाक्रमत्तेन रथेनादित्यवर्चसा ॥ ३.२९२.५१ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ആയുധധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമനോട് അനുവാദം വാങ്ങി, ആദരിച്ച്, സൂര്യതേജസ്സുള്ള ആ രഥത്തിൽ അവൻ പുറപ്പെട്ടു.
3.292.52
ततःसीतां पुरस्कृत्य रामः सौमित्रिणा सह ।
सुग्रीवप्रमुखैश्चैव सहितः सर्ववानरैः ॥ ३.२९२.५२ ॥
പിന്നെ സീതയെ മുന്നിൽ നിർത്തി, രാമൻ സൗമിത്രിയോടൊപ്പവും സുഗ്രീവൻ മുഖ്യരായ എല്ലാ വാനരന്മാരോടൊപ്പവും പുറപ്പെട്ടു.
3.292.53
विधाय रक्षां लङ्कायां विभीषणपुरस्कृतः ।
संततार पुनस्तेन सेतुना मकरालयम् ॥ ३.२९२.५३ ॥
ലങ്കയിൽ കാവൽ ഏർപ്പെടുത്തി, വിഭീഷണനെ മുന്നിൽ നിർത്തി, വീണ്ടും ആ പാലത്തിലൂടെ മകരാലയമായ സമുദ്രം കടന്നു.
3.292.54
पुष्पकेण विसानन खेचरेण विराजता ।
कामगेन यथामुख्यैरमात्यैः संवृतो वसी ॥ ३.२९२.५४ ॥
ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്ന, ശോഭിക്കുന്ന, ഇച്ഛാനുസാരം പോകുന്ന പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ, പ്രധാന അമാത്യന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ഇന്ദ്രിയ നിയന്ത്രണമുള്ളവൻ (രാമൻ) പോയി.
3.292.55
ततस्तीरे समुद्रस्यं यत्रशिश्य स पार्थिवः ।
तत्रैवोवास धर्मात्मा सहितः सर्ववानरैः ॥ ३.२९२.५५ ॥
പിന്നെ സമുദ്രതീരത്ത്, ആ രാജാവ് വിശ്രമിച്ച സ്ഥലത്തുതന്നെ, ധർമ്മാത്മാവായ രാമൻ എല്ലാ വാനരന്മാരോടുമൊപ്പം വസിച്ചു.
3.292.56
अथैनान्राघवः काले समानीयाभिपूज्य च ।
विसर्जयामास तदा रत्नैः संतोष्य सर्वशः ॥ ३.२९२.५६ ॥
പിന്നെ യഥാസമയം രാഘവൻ അവരെ വിളിച്ചുവരുത്തി ബഹുമാനിച്ചു; രത്നങ്ങളാൽ എല്ലാവിധത്തിലും സന്തോഷിപ്പിച്ച് അവരെ യാത്രയാക്കി.
3.292.57
गतेषु वानरेन्द्रेषु गोपुच्छर्क्षेषु तेषु च ।
सुग्रीवसहितो रामः किष्किन्दां पुनरागमत् ॥ ३.२९२.५७ ॥
വാനരനേതാക്കളും ഗോപുച്ഛരും ഋക്ഷരും പോയ ശേഷം സുഗ്രീവനോടുകൂടി രാമൻ വീണ്ടും കിഷ്കിന്ധയിലേക്ക് മടങ്ങി.
3.292.58
विभीषणेनानुगतः सुग्रीवसहितस्तदा ।
पुष्पकेण विमानेन वैदेह्या दर्शयन्वनम् ॥ ३.२९२.५८ ॥
അപ്പോൾ വിഭീഷണൻ അനുഗമിച്ചു; സുഗ്രീവനോടൊപ്പം പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ വൈദേഹിക്ക് വനം കാണിച്ചുകൊടുത്തുകൊണ്ട് രാമൻ യാത്ര ചെയ്തു.
3.292.59
किष्किन्धां तु समासाद्यरामः प्रहरतांवरः ।
अङ्गदं कृतकर्माणं यौवराज्येऽभ्यषेचयत् ॥ ३.२९२.५९ ॥
കിഷ്കിന്ധയിലെത്തിയ യോദ്ധാക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ കർമ്മസിദ്ധനായ അംഗദനെ യുവരാജപദവിയിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തു.
3.292.60
ततस्तैरेव सहितो रामः सौमित्रिणा सह ।
यथागतेन मार्गेण प्रययौ स्वपुरं प्रति ॥ ३.२९२.६० ॥
പിന്നെ അവരോടൊപ്പവും സൗമിത്രി (ലക്ഷ്മണൻ) ഒപ്പവും രാമൻ വന്ന അതേ വഴിയിലൂടെ സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
3.292.61
अयोध्यां स समासाद्यपुरीं राष्ट्रपतिस्ततः ।
भरताय हनूमन्तं दूतं प्रास्थापयद्द्रुतम् ॥ ३.२९२.६१ ॥
അയോധ്യാ നഗരത്തിൽ എത്തിയ ശേഷം രാഷ്ട്രപതി ഭരതന്റെ അടുത്തേക്ക് ഹനുമാനെ ദൂതനായി ഉടൻ അയച്ചു.
3.292.62
लक्षयित्वेङ्गितं सर्वंप्रियं तस्मै निवेद्य वै ।
वायुपुत्रे पुनः प्राप्ते नन्दिग्राममुपाविशत् ॥ ३.२९२.६२ ॥
എല്ലാ സൂചനകളും മനസ്സിലാക്കി, അവനോട് പ്രിയവാർത്ത അറിയിച്ച ശേഷം, വായുപുത്രൻ മടങ്ങിയെത്തിയപ്പോൾ അവൻ നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ഇരുന്നു.
3.292.63
सतत्रमलदिग्धाङ्गं भरतं चीरवाससम् ।
नन्दिग्रामगतंरामः सशत्रुघ्नं सराघवः।
अग्रतःपादुके कृत्वा ददर्शासीनमासने ॥ ३.२९२.६३ ॥
അവിടെ അഴുക്ക് പുരണ്ട ദേഹത്തോടെ, വൽക്കലവസ്ത്രം ധരിച്ച്, നന്ദിഗ്രാമത്തിലുള്ള ഭരതനെ, ശത്രുഘ്നനോടൊപ്പം രാമൻ പാദുകങ്ങൾ മുന്നിൽ വെച്ച് ആസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നതായി കണ്ടു.
3.292.64
समेत्यभरतेनाथ शत्रुघ्नेन च वीर्यवान् ।
राघवः सहसौमित्रिर्मुमुदे भरतर्षभ ॥ ३.२९२.६४ ॥
ഭരതനെയും ശത്രുഘ്നനെയും കണ്ടശേഷം, വീരനായ രാഘവൻ സൗമിത്രിയോടൊപ്പം സന്തോഷിച്ചു, ഭരതർഷഭാ.
3.292.65
ततो भरतशत्रुघ्नौ समेतौ गुरुणा तदा ।
वैदेह्या दर्शनेनोभौ प्रहर्षं समवापतुः ॥ ३.२९२.६५ ॥
അപ്പോൾ ഭരതനും ശത്രുഘ്നനും ഗുരുവുമായി ഒത്തുചേർന്നു; വൈദേഹിയുടെ ദർശനത്താൽ ഇരുവരും വലിയ സന്തോഷം നേടി.
3.292.66
तस्मै तद्भरतो राज्यमागतायातिसत्कृतम् ।
न्यासं निर्यातयामास युक्तः परमया मुदा ॥ ३.२९२.६६ ॥
മടങ്ങിയെത്തിയ അദ്ദേഹത്തിന് ഭരതൻ ആ രാജ്യം, വലിയ ബഹുമാനത്തോടെ ഏൽപ്പിക്കപ്പെട്ട നിക്ഷേപമായി, പരമമായ സന്തോഷത്തോടെ തിരികെ നൽകി.
3.292.67
ततस्तं वैष्णवे शूरं नक्षत्रेऽभिजितेऽहनि ।
वसिष्ठो वामदेवश्च सहितावभ्यषिञ्चताम् ॥ ३.२९२.६७ ॥
അപ്പോൾ വൈഷ്ണവ നക്ഷത്രത്തിൽ, അഭിജിത്ത് ദിനത്തിൽ, വസിഷ്ഠനും വാമദേവനും ചേർന്ന് ആ ശൂരന് അഭിഷേകം ചെയ്തു.
3.292.68
सोभिषिक्तः कपिश्रेष्ठं सुग्रीवं ससुहृज्जनम् ।
विभीषणं च पौलस्त्यमन्वजानाद्गृहान्प्रति ॥ ३.२९२.६८ ॥
അഭിഷിക്തനായ അദ്ദേഹം കപിശ്രേഷ്ഠനായ സുഗ്രീവനെയും അവന്റെ സുഹൃത്തുക്കളെയും, പുലസ്ത്യവംശജനായ വിഭീഷണനെയും വീടുകളിലേക്ക് മടങ്ങാൻ അനുവദിച്ചു.
3.292.69
अभ्यर्च्य विविधै रत्नैः प्रीतियुक्तौ मुदा युतौ ।
समाधायेतिकर्तव्यं दुःखेन विससर्ज ह ॥ ३.२९२.६९ ॥
വിവിധ രത്നങ്ങളാൽ ആദരിച്ച്, സന്തോഷത്തോടെ ഒന്നിച്ചിരുന്ന ഇരുവരും, കർത്തവ്യം തീരുമാനിച്ച്, ദുഃഖത്തോടെ അവരെ യാത്രയാക്കി.
3.292.70
पुष्पकं च विमानं तत्पूजयित्वा स राघवः ।
प्रादाद्वैश्रवणायैव प्रीत्या स रघुनन्दनः ॥ ३.२९२.७० ॥
ആ പുഷ്പകവിമാനത്തെ ആദരിച്ച്, ആ രാഘവൻ, രഘുനന്ദനൻ, സ്നേഹത്തോടെ അത് വൈശ്രവണനു തന്നെ നൽകി.
3.292.71
ततो देवर्षिसहितः सरितं गोमतीमनु ।
शताश्वमेधानाजह्रे जारूथ्यान्स निरर्गलान् ॥ ३.२९२.७१ ॥
പിന്നെ ദേവർഷികളോടൊപ്പം ഗോമതീ നദിയുടെ തീരത്ത്, ജാരൂഥ്യവംശജൻ തടസ്സമില്ലാതെ നൂറ് അശ്വമേധങ്ങൾ നടത്തി.