ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.292
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.292.1
स हत्वा रावयणं क्षुद्रं राक्षसेनद्रं सुरद्विषम् ।
बभूव हृष्टः ससुहृद्रामः सौमित्रिणा सह ॥ ३.२९२.१ ॥
ਕ੍ਰੂਰ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।
3.292.2
ततो हते दशग्रीवे देवाः सर्षिपुरोगमाः ।
आशीर्भिर्जययुक्ताभिरानर्चुस्तं महाभुजम् ॥ ३.२९२.२ ॥
ਫਿਰ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਜਿੱਤ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹਾਬਾਹੂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।
3.292.3
रामं कमलपत्राक्षं तुष्टुवुः सर्वदेवताः ।
गन्धर्वाः पुष्पवर्षैश्च वाग्भिश्च त्रिदशालयाः ॥ ३.२९२.३ ॥
ਕਮਲ ਪੱਤੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਦੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ; ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸੁਰਗਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ।
3.292.4
पूजयित्वा रणे रामं प्रतिजग्मुर्यथागतम् ।
तन्महोत्सवसंकाशमासीदाकाशमच्युत ॥ ३.२९२.४ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ ਉਵੇਂ ਹੀ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਹੇ ਅਚਯੁਤ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਮਹਾਉਤਸਵ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ।
3.292.5
ततो हत्वा दशग्रीवं लङ्कां रामो महायशाः ।
विभीषणाय प्रददौ प्रभुः परपुरंजयः ॥ ३.२९२.५ ॥
ਫਿਰ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਮ ਨੇ ਲੰਕਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ; ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਗਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
3.292.6
ततः सीतां पुरस्कृत्य विभीषणपुरस्कृताम् ।
अविन्ध्यो नाम सुप्रज्ञो वृद्धामात्यो विनिर्ययौ ॥ ३.२९२.६ ॥
ਫਿਰ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਅਵਿੰਧਯ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਆਣਾ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮੰਤਰੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ।
3.292.7
उवाच च महात्मानं काकुत्स्थं दैन्यमास्थितम् ।
प्रतीच्छ देवीं सद्वृत्तां महात्मञ्जानकीमिति ॥ ३.२९२.७ ॥
ਦੈਨ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮਹਾਤਮਾ ਕਾਕੁਤਸਥ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, "ਸਦਵ੍ਰਿੱਤਾ ਦੇਵੀ ਮਹਾਤਮਾ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।"
3.292.8
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्मादवतीर्य रथोत्तमात् ।
बाष्पेणापिहितां सीतां ददर्शेक्ष्वाकुनन्दनः ॥ ३.२९२.८ ॥
ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਰੱਥ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ-ਨੰਦਨ ਨੇ ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਢਕੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
3.292.9
तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गीं यानस्थां शोककर्शिताम् ।
मलोपचितसर्वाङ्गीं जटिलां कृष्णवाससम् ॥ ३.२९२.९ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਸਰਬਾਂਗ ਸੁੰਦਰ, ਵਾਹਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ, ਸੋਗ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਮੈਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਰਬਾਂਗ ਵਾਲੀ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਕਾਲੇ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨੀ।
3.292.10
उवाच रामो वैदेहीं परामर्शविशङ्कितः ।
लक्षयित्वेङ्गितं सर्वं प्रियं तस्यै निवेद्य सः ॥ ३.२९२.१० ॥
ਰਾਮ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—ਸ਼ੱਕ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੱਸ ਕੇ।
3.292.11
गच्छ वैदेहि मुक्ता त्वं यत्कार्यं तनमया कृतम् ।
मामासाद्यपतिं भद्रे न त्वं राक्षसवेश्मनि।
जरां व्रजेथा इतिमे निहतोसौ निशाचरः ॥ ३.२९२.११ ॥
ਹੇ ਵੈਦੇਹੀ, ਜਾਹ, ਤੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈਂ; ਜੋ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸੀ ਉਹ ਮੈਂ ਕੀਤਾ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਤੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਘਰ ਨਾ ਰਹਿ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
3.292.12
कथं ह्यस्मद्विधो जातु जानन्धर्मविनिश्चयम् ।
परहस्तगतां नारीं मुहूर्तमपि धारयेत् ॥ ३.२९२.१२ ॥
ਧਰਮ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸਾਡੇ ਵਰਗਾ ਮਨੁੱਖ, ਦੂਜੇ ਦੇ ਹੱਥ ਗਈ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖੇ?
3.292.13
सुवृत्तामसुवृत्तां वाऽप्यहं त्वामद्य मैथिलि ।
नोत्सहे परिभोगाय श्वावलीढं हविर्यथा ॥ ३.२९२.१३ ॥
ਹੇ ਮੈਥਿਲੀ, ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਸਦਾਚਾਰਨੀ ਹੋਵੇਂ ਜਾਂ ਦੁਰਾਚਾਰਨੀ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਭੋਗਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੁੱਤੇ ਦੁਆਰਾ ਚੱਟੀ ਹਵੀ।
3.292.14
ततः सा सहसा बाला तच्छ्रुत्वा दारुणं वचः ।
पपात देवी व्यथिता निकृत्ता कदली यथा ॥ ३.२९२.१४ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਬਾਲਾ ਉਹ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਚਾਨਕ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਕੇਲੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਦੇਵੀ ਡਿੱਗ ਪਈ।
3.292.15
योप्यस्या हर्षसंभूतो मुखरागः पुराऽभवत् ।
क्षणेन सपुनर्नष्टो निःश्वासादिव दर्पणे ॥ ३.२९२.१५ ॥
ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੋ ਲਾਲੀ ਆਈ ਸੀ, ਉਹ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਮਿਟ ਗਈ, ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਸਾਹ ਵਾਂਗ।
3.292.16
ततस्ते हरयः सर्वे तच्छ्रुत्वा रामभाषितम् ।
गतासुकल्पा निश्चेष्टा बभूवुः सहलक्ष्मणाः ॥ ३.२९२.१६ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬਾਂਦਰ ਰਾਮ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣਹੀਣ ਹੋ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ।
3.292.17
ततो देवो विशुद्धात्मा विमानेन चतुर्मुखः ।
पद्मयोनिर्जगत्स्रष्टा दर्शयामास राघवम् ॥ ३.२९२.१७ ॥
ਫਿਰ ਵਿਸ਼ੁੱਧ-ਆਤਮਾ, ਚਤੁਰਮੁਖ, ਪਦਮਯੋਨੀ, ਜਗਤ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਵਿਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ।
3.292.18
शक्रश्चाग्निश्च वायुश्चयमो वरुण एव च ।
यक्षाधिपश्च भगवांस्तथा सप्तर्षयोऽमलाः ॥ ३.२९२.१८ ॥
ਇੰਦਰ, ਅਗਨੀ, ਵਾਯੂ, ਯਮ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਭਗਵਾਨ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਮਲ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਵੀ।
3.292.19
राजा दशरथश्चैव दिव्यभास्वरमूर्तिमान् ।
विमानेन महार्हेण हंसयुक्तेन भास्वता ॥ ३.२९२.१९ ॥
ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਵੀ ਦਿਵ ਚਮਕਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹੰਸਾਂ ਜੁੜੇ ਬਹੁਮੁੱਲੇ ਚਮਕਦੇ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ (ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ).
3.292.20
ततोऽन्तरिक्षं तत्सर्वंदेवगन्धर्वसंकुलम् ।
शुशुभे तारकाचित्रं शरदीव नभस्तलम् ॥ ३.२९२.२० ॥
ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉਹ ਸਾਰਾ ਅਸਮਾਨ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਚਿਤਰਿਆ ਪਤਝੜ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਸੁਹਾਵਣਾ ਲੱਗਾ।
3.292.21
तत उत्थाय वैदेही तेषां मध्ययशस्विनी ।
उवाच वाक्यं कल्याणी रामं पृथुलवक्षसम् ॥ ३.२९२.२१ ॥
ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ, ਕਲਿਆਣੀ ਵੈਦੇਹੀ ਉੱਠੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਛਾਤੀ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੀ।
3.292.22
राजपुत्र न ते कोपं करोमि विदिताहि मे ।
गतिः स्त्रीणां नराणां च शृणु चदं वचो मम ॥ ३.२९२.२२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ; ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ।
3.292.23
अन्तश्चरतिभूतानां मातरिश्वा सदागतिः ।
स मे विमुञ्चतु प्राणान्यदि पापं चराम्यहम् ॥ ३.२९२.२३ ॥
ਜੀਵਾਂ ਅੰਦਰ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਾ (ਵਾਯੂ) — ਜੇ ਮੈਂ ਪਾਪ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਛੱਡ ਦੇਵੇ।
3.292.24
अग्निरापस्तथाऽऽकाशं पृथिवी वायुरेव च ।
विमुञ्चन्तु मम प्राणान्यदि पापं चराम्यहम् ॥ ३.२९२.२४ ॥
ਅਗਨੀ, ਜਲ, ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਵਾਯੂ — ਜੇ ਮੈਂ ਪਾਪ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਛੱਡ ਦੇਣ।
3.292.25
यथाऽहं त्वदृतेवीर नान्यंस्वप्नेऽप्यचिन्तयम् ।
तथा मे देव निर्दिष्टस्त्वमेव हि पतिर्भव ॥ ३.२९२.२५ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵ, ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੋਣ ਲਈ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈਂ।
3.292.26
ततोऽन्तरिक्षे वागारीत्सुभगा लोकसाक्षिणी ।
पुण्यासंहर्षणी तेषां वानराणां महात्मनाम् ॥ ३.२९२.२६ ॥
ਤਦ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਕਸ਼ੀ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਣੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੱਤੀ।
3.292.27
बोभो राघव सत्यं वै वायुरस्मि सदागतिः ।
अपापा मैथिली राजन्संगच्छसहभार्यया ॥ ३.२९२.२७ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੈਂ ਵਾਯੂ ਹਾਂ, ਸਦਾ ਗਤੀਸ਼ੀਲ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਥਿਲੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।
3.292.28
अहमन्तःशरीरस्थो भूतानां रघुनन्दन ।
सुसूक्ष्ममपि काकुत्स्थ मैथिलीनापराध्यति ॥ ३.२९२.२८ ॥
ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਬਹੁਤ ਬਾਰੀਕ ਅਪਰਾਧ ਵੀ ਮੈਥਿਲੀ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
3.292.29
रसावै मत्प्रसूता हि भूतदेहेषु राघव ।
अहंवै त्वां प्रब्रवीमि मैथिली प्रतिगृह्यताम् ॥ ३.२९२.२९ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚਲੇ ਰਸ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ: ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।
3.292.30
धर्मोऽहमस्मि काकुत्स्थ साक्षी लोकस्य कर्मणाम् ।
शुभाशुभानां सीतेयमपापा प्रतिगृह्यताम् ॥ ३.२९२.३० ॥
ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਮੈਂ ਧਰਮ ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ। ਇਹ ਸੀਤਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।
3.292.31
पुत्र नैतदिहाश्चर्यं त्वयि राजर्षिधर्मणि ।
साधो सद्वृत्त काकुत्स्थ शृणु चेदं वचो मम ॥ ३.२९२.३१ ॥
ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜਰਸ਼ੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਸਾਧੂ, ਸਦਾਚਾਰੀ ਕਾਕੁਤਸ੍ਥ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ।
3.292.32
शत्रुरेष त्वया वीर देवगनधर्वभोगिनाम् ।
यक्षाणां दानवानां च महर्षीणां च पातितः ॥ ३.२९२.३२ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਦੇਵ, ਗੰਧਰਵ, ਨਾਗ, ਯਕਸ਼, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਤੂੰ ਡੇਗਿਆ ਹੈ।
3.292.33
अवध्यः सर्वभूतानां मत्प्रसादात्पुराऽभवत् ।
कस्माच्चित्कारणात्पापः कंचित्कालमुपेक्षितः ॥ ३.२९२.३३ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਵੱਧ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਪਾਪੀ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਣਗੌਲਿਆ ਰਿਹਾ।
3.292.34
वधार्थमात्मनस्तेन हृता सीता दुरात्मना ।
नलकूबरशापेन रक्षा चास्याः कृता मया ॥ ३.२९२.३४ ॥
ਉਸ ਦੁਰਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਧ ਲਈ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਹਰਿਆ। ਨਲਕੂਬਰ ਦੇ ਸਰਾਪ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਇਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ।
3.292.35
यदि ह्यकामामासेवेत्स्तरियमन्यामपि ध्रुवम् ।
शतधाऽस्य फलेन्मूर्धा इत्युक्तः सोभवत्पुरा ॥ ३.२९२.३५ ॥
ਜੇ ਉਹ ਅਣਚਾਹੀ ਇਸਤਰੀ ਕੋਲ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਇਸਤਰੀ ਕੋਲ ਵੀ ਜਬਰਦਸਤੀ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਜ਼ਰੂਰ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਟ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ।
3.292.36
नात्रशङ्का त्वया कार्या प्रतीच्छेमां महामते ।
कृतं त्वया महत्कार्यं देवानाममितप्रभ ॥ ३.२९२.३६ ॥
ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੰਕਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਇਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ। ਹੇ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਮਹਾਨ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
3.292.37
प्रीतोस्मि वत्स भद्रं ते पिता दशरथोस्मि ते ।
अनुजानामि राज्यं च प्रशाधि पुरुषोत्तम ॥ ३.२९२.३७ ॥
ਪੁੱਤਰਾ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਹਾਂ। ਰਾਜ ਤੈਨੂੰ ਸੌਂਪਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ, ਰਾਜ ਕਰ।
3.292.38
अभिवादयेत्वां राजेन्द्र यदि त्वं जनको मम ।
गमिष्यामि पुरीं रम्यामयोध्यां शासनात्तव ॥ ३.२९२.३८ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਹੋ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੁੰਦਰ ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ ਜਾਵਾਂਗਾ।
3.292.39
तमुवाच पिता भूयः प्रहृष्टो भरतर्षभ ।
गच्छायोध्यां प्रशाधि त्वंराम रक्तान्तलोचन।
संपूर्णानीहवर्षाणि चतुर्दश महाद्युते ॥ ३.२९२.३९ ॥
ਤਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਪਿਤਾ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਭਰਤਰਿਸ਼ਭ, ਅਯੋਧਿਆ ਜਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਕਰ। ਹੇ ਲਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਮ, ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਰਹਿ, ਹੇ ਮਹਾਦਿਆਤੀ।'
3.292.40
ततो देवान्नमस्कृत्य मुहृद्भिरभिनन्दितः ।
महेन्द्रइव पौलोम्या भार्यया स समेयिवान् ॥ ३.२९२.४० ॥
ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਧਾਈ ਪਾ ਕੇ, ਪੌਲੋਮੀ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਉਹ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ।
3.292.41
ततो वरं ददौ तस्मै ह्यविन्ध्याय परंतपः ।
त्रिजटां चार्थमानाभ्यां योजयामास राक्षसीम् ॥ ३.२९२.४१ ॥
ਫਿਰ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਅਵਿੰਧਯ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਧਨ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਸਮੇਤ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ।
3.292.42
तमुवाच ततो ब्रह्मा देवैः शक्रषुरोगमैः ।
कौसल्यामातरिष्टांस्ते वरानद्य ददानि कान् ॥ ३.२९२.४२ ॥
ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਇੱਛਤ ਵਰ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ? ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਹ ਦੇਵਾਂਗਾ।'
3.292.43
वव्रेरामः स्थितिं धर्मे शत्रुभिश्चापराजयम् ।
राक्षसैर्निहतानां च वानराणां समुद्भवम् ॥ ३.२९२.४३ ॥
ਰਾਮ ਨੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ, ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਅਪਰਾਜੈਅ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਪੁਨਰਜਨਮ ਵਰ ਵਜੋਂ ਮੰਗਿਆ।
3.292.44
ततस्ते ब्रह्मणा प्रोक्ते तथेतिवचने तदा ।
समुत्तस्थुर्महाराज वानरा लब्धचेतसः ॥ ३.२९२.४४ ॥
ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ 'ਤਥਾਸਤੁ' ਆਖਿਆ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤਾਂ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਏ ਵਾਨਰ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ।
3.292.45
सीता चापि महाभागा वरं हनुमते ददौ ।
रामकीर्त्या समं पुत्र जीवितं ते भविष्यति ॥ ३.२९२.४५ ॥
ਮਹਾਭਾਗਾ ਸੀਤਾ ਨੇ ਵੀ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ — ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰਾ ਜੀਵਨ ਰਾਮ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਵਾਂਗ ਕਾਇਮ ਰਹੇਗਾ।
3.292.46
दिव्यास्त्वामुपभोगाश्च मत्प्रसादकृताः सदा ।
उपस्थास्यन्ति हनुमन्निति स्म हरिलोचन ॥ ३.२९२.४६ ॥
'ਹੇ ਹਨੂਮਾਨ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਦਿਵ ਭੋਗ ਸਦਾ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿਣਗੇ' — ਹੇ ਹਰਿਲੋਚਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ (ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ)।
3.292.47
ततस्ते प्रेक्षमाणानां तेपामक्लिष्टकर्मणाम् ।
अन्तर्धानं ययुर्देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः ॥ ३.२९२.४७ ॥
ਤਦ ਅਕਲਿਸ਼ਟਕਰਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਵੇਖਦਿਆਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ।
3.292.48
दृष्ट्वा रामं तु जानक्या संगतं शक्रसारथिः ।
उवाच परमप्रीतसुहृन्मध्य इदं वचः ॥ ३.२९२.४८ ॥
ਜਾਨਕੀ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
3.292.49
देवगन्धर्वयक्षाणां मानुषासुरभोगिनाम् ।
अपनीतं त्वया दुःखमिदं सत्यपराक्रम ॥ ३.२९२.४९ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦਾ ਇਹ ਦੁੱਖ ਤੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੱਚੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ।
3.292.50
सदेवासुरगनधर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ।
कथयिष्यन्ति लोकास्त्वां यावद्भूमिर्धरिष्यति ॥ ३.२९२.५० ॥
ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ ਅਤੇ ਨਾਗ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜਦ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਟਿਕੇਗੀ ਤਦ ਤੱਕ ਤੇਰੀ ਕਥਾ ਕਹਿਣਗੇ।
3.292.51
इत्येवमुक्त्वाऽनुज्ञाप्यरामं शस्त्रभृतांवरम् ।
संपूज्यापाक्रमत्तेन रथेनादित्यवर्चसा ॥ ३.२९२.५१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰੱਥ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ।
3.292.52
ततःसीतां पुरस्कृत्य रामः सौमित्रिणा सह ।
सुग्रीवप्रमुखैश्चैव सहितः सर्ववानरैः ॥ ३.२९२.५२ ॥
ਫਿਰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਨਾਲ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵਰਗੇ ਮੁੱਖ ਵਾਨਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਸਮੇਤ ਚਲ ਪਏ।
3.292.53
विधाय रक्षां लङ्कायां विभीषणपुरस्कृतः ।
संततार पुनस्तेन सेतुना मकरालयम् ॥ ३.२९२.५३ ॥
ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਰਾਖੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਕੇ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸੇ ਪੁਲ ਰਾਹੀਂ ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਦੇ ਘਰ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ।
3.292.54
पुष्पकेण विसानन खेचरेण विराजता ।
कामगेन यथामुख्यैरमात्यैः संवृतो वसी ॥ ३.२९२.५४ ॥
ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ, ਚਮਕਦੇ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਮੁੱਖ ਅਮਾਤਯਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਸੰਜਮੀ (ਰਾਮ) ਗਿਆ।
3.292.55
ततस्तीरे समुद्रस्यं यत्रशिश्य स पार्थिवः ।
तत्रैवोवास धर्मात्मा सहितः सर्ववानरैः ॥ ३.२९२.५५ ॥
ਫਿਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਲੇਟਿਆ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਰਹੇ।
3.292.56
अथैनान्राघवः काले समानीयाभिपूज्य च ।
विसर्जयामास तदा रत्नैः संतोष्य सर्वशः ॥ ३.२९२.५६ ॥
ਫਿਰ ਢੁਕਵੇਂ ਸਮੇਂ ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਕੇ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ।
3.292.57
गतेषु वानरेन्द्रेषु गोपुच्छर्क्षेषु तेषु च ।
सुग्रीवसहितो रामः किष्किन्दां पुनरागमत् ॥ ३.२९२.५७ ॥
ਵਾਨਰ ਰਾਜੇ, ਗੋਪੁੱਛ ਅਤੇ ਰਿੱਛ ਸੈਨਾਪਤੀ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਸਮੇਤ ਰਾਮ ਫਿਰ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਆਏ।
3.292.58
विभीषणेनानुगतः सुग्रीवसहितस्तदा ।
पुष्पकेण विमानेन वैदेह्या दर्शयन्वनम् ॥ ३.२९२.५८ ॥
ਫਿਰ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਸਮੇਤ, ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਰਾਮ ਤੁਰ ਪਏ।
3.292.59
किष्किन्धां तु समासाद्यरामः प्रहरतांवरः ।
अङ्गदं कृतकर्माणं यौवराज्येऽभ्यषेचयत् ॥ ३.२९२.५९ ॥
ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਨੇ ਕਰਮਵੀਰ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਯੁਵਰਾਜ ਪਦ ਉੱਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ।
3.292.60
ततस्तैरेव सहितो रामः सौमित्रिणा सह ।
यथागतेन मार्गेण प्रययौ स्वपुरं प्रति ॥ ३.२९२.६० ॥
ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਨਾਲ ਰਾਮ ਉਸੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ ਜਿਸ ਰਾਹੋਂ ਉਹ ਆਏ ਸਨ।
3.292.61
अयोध्यां स समासाद्यपुरीं राष्ट्रपतिस्ततः ।
भरताय हनूमन्तं दूतं प्रास्थापयद्द्रुतम् ॥ ३.२९२.६१ ॥
ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਭਰਤ ਕੋਲ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਦੂਤ ਬਣਾ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਭੇਜਿਆ।
3.292.62
लक्षयित्वेङ्गितं सर्वंप्रियं तस्मै निवेद्य वै ।
वायुपुत्रे पुनः प्राप्ते नन्दिग्राममुपाविशत् ॥ ३.२९२.६२ ॥
ਸਾਰੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੱਸ ਕੇ, ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ ਦੇ ਮੁੜ ਆਉਣ ਤੇ ਉਹ ਨੰਦਿਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਏ।
3.292.63
सतत्रमलदिग्धाङ्गं भरतं चीरवाससम् ।
नन्दिग्रामगतंरामः सशत्रुघ्नं सराघवः।
अग्रतःपादुके कृत्वा ददर्शासीनमासने ॥ ३.२९२.६३ ॥
ਉੱਥੇ ਮੈਲ ਨਾਲ ਲਿਬੜੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਛਾਲ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਨੰਦਿਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਗਏ ਭਰਤ ਨੂੰ, ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਸਮੇਤ ਰਾਮ ਨੇ ਆਸਣ ਤੇ ਬੈਠੇ ਵੇਖਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੜਾਵਾਂ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
3.292.64
समेत्यभरतेनाथ शत्रुघ्नेन च वीर्यवान् ।
राघवः सहसौमित्रिर्मुमुदे भरतर्षभ ॥ ३.२९२.६४ ॥
ਭਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਬਲਵਾਨ ਰਾਘਵ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਸਮੇਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਹੇ ਭਰਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।
3.292.65
ततो भरतशत्रुघ्नौ समेतौ गुरुणा तदा ।
वैदेह्या दर्शनेनोभौ प्रहर्षं समवापतुः ॥ ३.२९२.६५ ॥
ਫਿਰ ਭਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ।
3.292.66
तस्मै तद्भरतो राज्यमागतायातिसत्कृतम् ।
न्यासं निर्यातयामास युक्तः परमया मुदा ॥ ३.२९२.६६ ॥
ਵਾਪਸ ਆਏ ਉਸ ਨੂੰ ਭਰਤ ਨੇ ਉਹ ਰਾਜ, ਜੋ ਉਸ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੌਂਪੀ ਹੋਈ ਅਮਾਨਤ ਸੀ, ਪਰਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
3.292.67
ततस्तं वैष्णवे शूरं नक्षत्रेऽभिजितेऽहनि ।
वसिष्ठो वामदेवश्च सहितावभ्यषिञ्चताम् ॥ ३.२९२.६७ ॥
ਫਿਰ ਵੈਸ਼ਣਵ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ, ਅਭਿਜਿਤ ਦਿਨ ਨੂੰ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਵਾਮਦੇਵ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਸੂਰਵੀਰ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ।
3.292.68
सोभिषिक्तः कपिश्रेष्ठं सुग्रीवं ससुहृज्जनम् ।
विभीषणं च पौलस्त्यमन्वजानाद्गृहान्प्रति ॥ ३.२९२.६८ ॥
ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਨੇ ਕਪੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਪੁਲਸਤਯ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ।
3.292.69
अभ्यर्च्य विविधै रत्नैः प्रीतियुक्तौ मुदा युतौ ।
समाधायेतिकर्तव्यं दुःखेन विससर्ज ह ॥ ३.२९२.६९ ॥
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰੀਤੀ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਦੋਵਾਂ ਨੇ, ਕਰਤੱਵ ਤੈਅ ਕਰਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ।
3.292.70
पुष्पकं च विमानं तत्पूजयित्वा स राघवः ।
प्रादाद्वैश्रवणायैव प्रीत्या स रघुनन्दनः ॥ ३.२९२.७० ॥
ਉਸ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਰਾਘਵ, ਰਘੁਨੰਦਨ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਹ ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਨੂੰ ਹੀ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
3.292.71
ततो देवर्षिसहितः सरितं गोमतीमनु ।
शताश्वमेधानाजह्रे जारूथ्यान्स निरर्गलान् ॥ ३.२९२.७१ ॥
ਫਿਰ ਦੇਵਰਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਜਾਰੂਥਯ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਉਸ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਸੌ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਕੀਤੇ।