महाभारत · अध्याय 3.292
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.292.1
स हत्वा रावयणं क्षुद्रं राक्षसेनद्रं सुरद्विषम् ।
बभूव हृष्टः ससुहृद्रामः सौमित्रिणा सह ॥ ३.२९२.१ ॥
क्षुद्र राक्षसराज, देवशत्रू रावणाचा वध करून राम आपल्या सुहृदांसह आणि सौमित्रीसह आनंदित झाला.
3.292.2
ततो हते दशग्रीवे देवाः सर्षिपुरोगमाः ।
आशीर्भिर्जययुक्ताभिरानर्चुस्तं महाभुजम् ॥ ३.२९२.२ ॥
नंतर दशग्रीव मारला गेल्यावर, ऋषींना पुढे करून देवांनी विजयाशीर्वादांसह त्या महाबाहूचा सन्मान केला.
3.292.3
रामं कमलपत्राक्षं तुष्टुवुः सर्वदेवताः ।
गन्धर्वाः पुष्पवर्षैश्च वाग्भिश्च त्रिदशालयाः ॥ ३.२९२.३ ॥
कमलपत्रासारख्या नेत्रांच्या रामाची सर्व देवतांनी स्तुती केली; गंधर्वांनी पुष्पवृष्टी केली आणि स्वर्गवासींनी शब्दांनी गौरव केला.
3.292.4
पूजयित्वा रणे रामं प्रतिजग्मुर्यथागतम् ।
तन्महोत्सवसंकाशमासीदाकाशमच्युत ॥ ३.२९२.४ ॥
युद्धात रामाचा सन्मान करून देव जसे आले तसेच परत गेले. हे अच्युता, ते आकाश महोत्सवासारखे झाले.
3.292.5
ततो हत्वा दशग्रीवं लङ्कां रामो महायशाः ।
विभीषणाय प्रददौ प्रभुः परपुरंजयः ॥ ३.२९२.५ ॥
नंतर दशग्रीवाचा वध करून महायशस्वी रामाने लंका विभीषणाला दिली; तो प्रभू शत्रुनगरे जिंकणारा होता.
3.292.6
ततः सीतां पुरस्कृत्य विभीषणपुरस्कृताम् ।
अविन्ध्यो नाम सुप्रज्ञो वृद्धामात्यो विनिर्ययौ ॥ ३.२९२.६ ॥
नंतर विभीषणाला पुढे ठेवून, सीतेला पुढे करून, अविंध्य नावाचा सुज्ञ वृद्ध अमात्य बाहेर पडला.
3.292.7
उवाच च महात्मानं काकुत्स्थं दैन्यमास्थितम् ।
प्रतीच्छ देवीं सद्वृत्तां महात्मञ्जानकीमिति ॥ ३.२९२.७ ॥
दैन्यावस्थेत असलेल्या महात्मा काकुत्स्थांना ते म्हणाले, "सद्वृत्ता देवी महात्मा जानकीचा स्वीकार करा."
3.292.8
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्मादवतीर्य रथोत्तमात् ।
बाष्पेणापिहितां सीतां ददर्शेक्ष्वाकुनन्दनः ॥ ३.२९२.८ ॥
हे शब्द ऐकून त्या उत्तम रथातून उतरून इक्ष्वाकुनंदनाने अश्रूंनी झाकलेल्या सीतेला पाहिले.
3.292.9
तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गीं यानस्थां शोककर्शिताम् ।
मलोपचितसर्वाङ्गीं जटिलां कृष्णवाससम् ॥ ३.२९२.९ ॥
तिला पाहिले—सर्वांगसुंदर, वाहनावर बसलेली, शोकाने कृश झालेली, मळाने माखलेल्या सर्वांगाची, जटाधारी, काळी वस्त्रे नेसलेली.
3.292.10
उवाच रामो वैदेहीं परामर्शविशङ्कितः ।
लक्षयित्वेङ्गितं सर्वं प्रियं तस्यै निवेद्य सः ॥ ३.२९२.१० ॥
राम वैदेहीला म्हणाले—संशयाने शंकित होऊन, तिचे सर्व संकेत लक्षात घेऊन, तिला प्रिय वचन सांगून.
3.292.11
गच्छ वैदेहि मुक्ता त्वं यत्कार्यं तनमया कृतम् ।
मामासाद्यपतिं भद्रे न त्वं राक्षसवेश्मनि।
जरां व्रजेथा इतिमे निहतोसौ निशाचरः ॥ ३.२९२.११ ॥
हे वैदेही, जा, तू मुक्त आहेस; करायचे कार्य मी केले नाही. हे भद्रे, माझ्या पतीकडे येऊन राक्षसाच्या घरी राहू नकोस. तो निशाचर माझ्याकडून मारला गेला आहे.
3.292.12
कथं ह्यस्मद्विधो जातु जानन्धर्मविनिश्चयम् ।
परहस्तगतां नारीं मुहूर्तमपि धारयेत् ॥ ३.२९२.१२ ॥
धर्माचा निश्चय जाणणारा आमच्यासारखा माणूस, दुसऱ्याच्या हाती गेलेल्या स्त्रीला क्षणभरही कसा ठेवेल?
3.292.13
सुवृत्तामसुवृत्तां वाऽप्यहं त्वामद्य मैथिलि ।
नोत्सहे परिभोगाय श्वावलीढं हविर्यथा ॥ ३.२९२.१३ ॥
हे मैथिली, तू सदाचारी असलीस किंवा दुराचारी, आज मी तुझा उपभोग घेऊ इच्छित नाही, जसे कुत्र्याने चाटलेले हविष्य.
3.292.14
ततः सा सहसा बाला तच्छ्रुत्वा दारुणं वचः ।
पपात देवी व्यथिता निकृत्ता कदली यथा ॥ ३.२९२.१४ ॥
तेव्हा ती बाला ते कठोर वचन ऐकून अचानक व्यथित होऊन, छाटलेल्या केळीच्या झाडासारखी देवी कोसळली.
3.292.15
योप्यस्या हर्षसंभूतो मुखरागः पुराऽभवत् ।
क्षणेन सपुनर्नष्टो निःश्वासादिव दर्पणे ॥ ३.२९२.१५ ॥
तिच्या चेहऱ्यावर पूर्वी हर्षाने आलेली लालिमा क्षणात पुन्हा नाहीशी झाली, आरशावरील उच्छ्वासासारखी.
3.292.16
ततस्ते हरयः सर्वे तच्छ्रुत्वा रामभाषितम् ।
गतासुकल्पा निश्चेष्टा बभूवुः सहलक्ष्मणाः ॥ ३.२९२.१६ ॥
तेव्हा ते सर्व वानर रामाचे ते बोलणे ऐकून, लक्ष्मणासह प्राणहीनासारखे निश्चेष्ट झाले.
3.292.17
ततो देवो विशुद्धात्मा विमानेन चतुर्मुखः ।
पद्मयोनिर्जगत्स्रष्टा दर्शयामास राघवम् ॥ ३.२९२.१७ ॥
तेव्हा विशुद्धात्मा, चतुर्मुख, पद्मयोनी, जगाचा निर्माता देव विमानातून राघवाला दर्शन देता झाला.
3.292.18
शक्रश्चाग्निश्च वायुश्चयमो वरुण एव च ।
यक्षाधिपश्च भगवांस्तथा सप्तर्षयोऽमलाः ॥ ३.२९२.१८ ॥
इंद्र, अग्नी, वायू, यम, वरुण आणि यक्षाधिपती भगवान तसेच निर्मल सप्तर्षी.
3.292.19
राजा दशरथश्चैव दिव्यभास्वरमूर्तिमान् ।
विमानेन महार्हेण हंसयुक्तेन भास्वता ॥ ३.२९२.१९ ॥
राजा दशरथही दिव्य तेजस्वी रूपात, हंसांनी जुंपलेल्या मौल्यवान तेजस्वी विमानात (दिसला).
3.292.20
ततोऽन्तरिक्षं तत्सर्वंदेवगन्धर्वसंकुलम् ।
शुशुभे तारकाचित्रं शरदीव नभस्तलम् ॥ ३.२९२.२० ॥
तेव्हा देव आणि गंधर्वांनी भरलेले ते सर्व आकाश ताऱ्यांनी चित्रित शरद ऋतूतील आकाशासारखे शोभू लागले.
3.292.21
तत उत्थाय वैदेही तेषां मध्ययशस्विनी ।
उवाच वाक्यं कल्याणी रामं पृथुलवक्षसम् ॥ ३.२९२.२१ ॥
तेव्हा त्यांच्यामध्ये यशस्विनी, कल्याणी वैदेही उठून विशाल वक्षस्थळाच्या रामाला हे शब्द बोलली.
3.292.22
राजपुत्र न ते कोपं करोमि विदिताहि मे ।
गतिः स्त्रीणां नराणां च शृणु चदं वचो मम ॥ ३.२९२.२२ ॥
हे राजपुत्रा, मी तुझ्यावर कोपत नाही; स्त्रिया आणि पुरुषांची गती मला ठाऊक आहे. म्हणून माझे हे बोल ऐक.
3.292.23
अन्तश्चरतिभूतानां मातरिश्वा सदागतिः ।
स मे विमुञ्चतु प्राणान्यदि पापं चराम्यहम् ॥ ३.२९२.२३ ॥
प्राण्यांच्या अंतरात संचार करणारा, सदा गतिमान मातरिश्वा (वायू) — मी पाप करत असेन तर त्याने माझे प्राण सोडावेत.
3.292.24
अग्निरापस्तथाऽऽकाशं पृथिवी वायुरेव च ।
विमुञ्चन्तु मम प्राणान्यदि पापं चराम्यहम् ॥ ३.२९२.२४ ॥
अग्नी, जल, आकाश, पृथ्वी आणि वायू — मी पाप करत असेन तर हे सर्व माझे प्राण सोडोत.
3.292.25
यथाऽहं त्वदृतेवीर नान्यंस्वप्नेऽप्यचिन्तयम् ।
तथा मे देव निर्दिष्टस्त्वमेव हि पतिर्भव ॥ ३.२९२.२५ ॥
हे वीरा, तुझ्यावाचून दुसऱ्या कोणाचाही विचार मी स्वप्नातही केला नाही; तसेच, हे देवा, तूच माझा पती होण्यासाठी नेमलेला आहेस.
3.292.26
ततोऽन्तरिक्षे वागारीत्सुभगा लोकसाक्षिणी ।
पुण्यासंहर्षणी तेषां वानराणां महात्मनाम् ॥ ३.२९२.२६ ॥
तेव्हा आकाशातून लोकसाक्षी, शुभ आणि पवित्र अशी वाणी उमटली, जी त्या महात्मा वानरांना हर्षित करणारी होती.
3.292.27
बोभो राघव सत्यं वै वायुरस्मि सदागतिः ।
अपापा मैथिली राजन्संगच्छसहभार्यया ॥ ३.२९२.२७ ॥
हे राघवा, खरोखर मी वायू आहे, सदैव गतिमान. हे राजा, मैथिली निष्पाप आहे; तिला तुझ्या पत्नीसह स्वीकार कर.
3.292.28
अहमन्तःशरीरस्थो भूतानां रघुनन्दन ।
सुसूक्ष्ममपि काकुत्स्थ मैथिलीनापराध्यति ॥ ३.२९२.२८ ॥
हे रघुनंदना, मी प्राण्यांच्या शरीरात वास करतो. हे काकुत्स्था, अत्यंत सूक्ष्म अपराधही मैथिली करत नाही.
3.292.29
रसावै मत्प्रसूता हि भूतदेहेषु राघव ।
अहंवै त्वां प्रब्रवीमि मैथिली प्रतिगृह्यताम् ॥ ३.२९२.२९ ॥
हे राघवा, प्राण्यांच्या देहातील रस माझ्यापासूनच उत्पन्न झाले आहेत. मी तुला सांगतो: मैथिलीचा स्वीकार कर.
3.292.30
धर्मोऽहमस्मि काकुत्स्थ साक्षी लोकस्य कर्मणाम् ।
शुभाशुभानां सीतेयमपापा प्रतिगृह्यताम् ॥ ३.२९२.३० ॥
हे काकुत्स्था, मी धर्म आहे, जगातील शुभ-अशुभ कर्मांचा साक्षी. ही सीता निष्पाप आहे; तिचा स्वीकार कर.
3.292.31
पुत्र नैतदिहाश्चर्यं त्वयि राजर्षिधर्मणि ।
साधो सद्वृत्त काकुत्स्थ शृणु चेदं वचो मम ॥ ३.२९२.३१ ॥
पुत्रा, राजर्षिधर्मात तुझ्यामध्ये हे आश्चर्य नाही. हे साधो, सद्वर्तनी काकुत्स्था, माझे हे वचन ऐक.
3.292.32
शत्रुरेष त्वया वीर देवगनधर्वभोगिनाम् ।
यक्षाणां दानवानां च महर्षीणां च पातितः ॥ ३.२९२.३२ ॥
हे वीरा, देव, गंधर्व, नाग, यक्ष, दानव आणि महर्षी यांचा हा शत्रू तू पाडलास.
3.292.33
अवध्यः सर्वभूतानां मत्प्रसादात्पुराऽभवत् ।
कस्माच्चित्कारणात्पापः कंचित्कालमुपेक्षितः ॥ ३.२९२.३३ ॥
पूर्वी माझ्या प्रसादाने तो सर्व भूतांना अवध्य होता. कोणत्यातरी कारणाने तो पापी काही काळ उपेक्षित राहिला.
3.292.34
वधार्थमात्मनस्तेन हृता सीता दुरात्मना ।
नलकूबरशापेन रक्षा चास्याः कृता मया ॥ ३.२९२.३४ ॥
त्या दुरात्म्याने स्वतःच्या वधासाठीच सीतेचे हरण केले. नलकूबराच्या शापामुळे मी हिचे रक्षण केले आहे.
3.292.35
यदि ह्यकामामासेवेत्स्तरियमन्यामपि ध्रुवम् ।
शतधाऽस्य फलेन्मूर्धा इत्युक्तः सोभवत्पुरा ॥ ३.२९२.३५ ॥
जर तो अनिच्छुक स्त्रीकडे, किंवा दुसऱ्या कोणत्याही स्त्रीकडे गेला, तर त्याचे मस्तक निश्चितच शंभर तुकडे होईल. असे पूर्वी त्याला सांगण्यात आले होते.
3.292.36
नात्रशङ्का त्वया कार्या प्रतीच्छेमां महामते ।
कृतं त्वया महत्कार्यं देवानाममितप्रभ ॥ ३.२९२.३६ ॥
यात तुझ्या मनात शंका नसावी. हे महामते, हिचा स्वीकार कर. हे अमितप्रभा, तू देवांसाठी महान कार्य केले आहेस.
3.292.37
प्रीतोस्मि वत्स भद्रं ते पिता दशरथोस्मि ते ।
अनुजानामि राज्यं च प्रशाधि पुरुषोत्तम ॥ ३.२९२.३७ ॥
वत्सा, मी प्रसन्न आहे. तुझे कल्याण असो. मी तुझा पिता दशरथ आहे. राज्य तुला देतो; हे पुरुषोत्तमा, शासन कर.
3.292.38
अभिवादयेत्वां राजेन्द्र यदि त्वं जनको मम ।
गमिष्यामि पुरीं रम्यामयोध्यां शासनात्तव ॥ ३.२९२.३८ ॥
हे राजेंद्रा, आपण माझे पिता असाल तर आपणास वंदन करतो. आपल्या आज्ञेने मी सुंदर अयोध्या नगरीत जाईन.
3.292.39
तमुवाच पिता भूयः प्रहृष्टो भरतर्षभ ।
गच्छायोध्यां प्रशाधि त्वंराम रक्तान्तलोचन।
संपूर्णानीहवर्षाणि चतुर्दश महाद्युते ॥ ३.२९२.३९ ॥
तेव्हा आनंदित झालेले पिता पुन्हा त्याला म्हणाले: 'हे भरतर्षभा, अयोध्येला जा आणि राज्य कर. हे लाल-डोळ्याच्या रामा, चौदा वर्षे पूर्ण होईपर्यंत येथेच राहा, हे महातेजस्वी.'
3.292.40
ततो देवान्नमस्कृत्य मुहृद्भिरभिनन्दितः ।
महेन्द्रइव पौलोम्या भार्यया स समेयिवान् ॥ ३.२९२.४० ॥
नंतर देवतांना नमस्कार करून, मित्रांनी अभिनंदिलेला तो, पौलोमीसह इंद्राप्रमाणे पत्नीसह एकत्र आला.
3.292.41
ततो वरं ददौ तस्मै ह्यविन्ध्याय परंतपः ।
त्रिजटां चार्थमानाभ्यां योजयामास राक्षसीम् ॥ ३.२९२.४१ ॥
नंतर शत्रूंना तापवणाऱ्याने अविंध्याला वर दिला, आणि धन व सन्मानासह राक्षसी त्रिजटेला त्याच्याशी जोडले.
3.292.42
तमुवाच ततो ब्रह्मा देवैः शक्रषुरोगमैः ।
कौसल्यामातरिष्टांस्ते वरानद्य ददानि कान् ॥ ३.२९२.४२ ॥
नंतर इंद्रादी देवांसह ब्रह्मा त्याला म्हणाले: 'हे कौसल्येच्या पुत्रा, तुला कोणते इष्ट वर हवे आहेत? आज मी ते देईन.'
3.292.43
वव्रेरामः स्थितिं धर्मे शत्रुभिश्चापराजयम् ।
राक्षसैर्निहतानां च वानराणां समुद्भवम् ॥ ३.२९२.४३ ॥
रामाने धर्मात स्थैर्य, शत्रूंकडून अपराजय आणि राक्षसांनी मारलेल्या वानरांचा पुनर्जन्म हा वर मागितला.
3.292.44
ततस्ते ब्रह्मणा प्रोक्ते तथेतिवचने तदा ।
समुत्तस्थुर्महाराज वानरा लब्धचेतसः ॥ ३.२९२.४४ ॥
तेव्हा ब्रह्मदेवाने 'तथास्तु' म्हटल्यावर, हे महाराज, शुद्धी आलेले वानर उठून उभे राहिले.
3.292.45
सीता चापि महाभागा वरं हनुमते ददौ ।
रामकीर्त्या समं पुत्र जीवितं ते भविष्यति ॥ ३.२९२.४५ ॥
महाभागा सीतेनेही हनुमंताला वर दिला — हे पुत्रा, तुझे आयुष्य रामाच्या कीर्तीइतके टिकेल.
3.292.46
दिव्यास्त्वामुपभोगाश्च मत्प्रसादकृताः सदा ।
उपस्थास्यन्ति हनुमन्निति स्म हरिलोचन ॥ ३.२९२.४६ ॥
'हे हनुमंता, माझ्या कृपेने दिव्य भोग सदैव तुझ्या सेवेस हजर राहतील' — हे हरिलोचना, असे (ती म्हणाली).
3.292.47
ततस्ते प्रेक्षमाणानां तेपामक्लिष्टकर्मणाम् ।
अन्तर्धानं ययुर्देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः ॥ ३.२९२.४७ ॥
तेव्हा अक्लिष्टकर्मा त्यांच्या पाहता पाहता इंद्रादी सर्व देव अंतर्धान पावले.
3.292.48
दृष्ट्वा रामं तु जानक्या संगतं शक्रसारथिः ।
उवाच परमप्रीतसुहृन्मध्य इदं वचः ॥ ३.२९२.४८ ॥
जानकीसह एकत्र असलेल्या रामाला पाहून, इंद्राचा सारथी अत्यंत प्रसन्न होऊन मित्रांच्या मध्ये हे वचन बोलला.
3.292.49
देवगन्धर्वयक्षाणां मानुषासुरभोगिनाम् ।
अपनीतं त्वया दुःखमिदं सत्यपराक्रम ॥ ३.२९२.४९ ॥
देव, गंधर्व, यक्ष, मानव, असुर आणि नाग यांचे हे दुःख तू दूर केलेस, हे सत्यपराक्रमी.
3.292.50
सदेवासुरगनधर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ।
कथयिष्यन्ति लोकास्त्वां यावद्भूमिर्धरिष्यति ॥ ३.२९२.५० ॥
देव, असुर, गंधर्व, यक्ष, राक्षस आणि नाग, सर्व लोक जोपर्यंत पृथ्वी टिकेल तोपर्यंत तुझी कथा सांगतील.
3.292.51
इत्येवमुक्त्वाऽनुज्ञाप्यरामं शस्त्रभृतांवरम् ।
संपूज्यापाक्रमत्तेन रथेनादित्यवर्चसा ॥ ३.२९२.५१ ॥
असे बोलून, शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ अशा रामाचा निरोप घेऊन, त्यांचा सन्मान करून, सूर्यासारख्या तेजस्वी त्या रथाने तो निघाला.
3.292.52
ततःसीतां पुरस्कृत्य रामः सौमित्रिणा सह ।
सुग्रीवप्रमुखैश्चैव सहितः सर्ववानरैः ॥ ३.२९२.५२ ॥
मग सीतेला पुढे करून, राम सौमित्रीसह, सुग्रीवप्रमुख सर्व वानरांसह निघाला.
3.292.53
विधाय रक्षां लङ्कायां विभीषणपुरस्कृतः ।
संततार पुनस्तेन सेतुना मकरालयम् ॥ ३.२९२.५३ ॥
लंकेत रक्षणाची व्यवस्था करून, विभीषणाला पुढे ठेवून, पुन्हा त्या सेतूने मकरालय सागर ओलांडला.
3.292.54
पुष्पकेण विसानन खेचरेण विराजता ।
कामगेन यथामुख्यैरमात्यैः संवृतो वसी ॥ ३.२९२.५४ ॥
आकाशात संचार करणाऱ्या, तेजस्वी, इच्छेनुसार जाणाऱ्या पुष्पक विमानात, प्रमुख अमात्यांनी वेढलेला, संयमी असा तो (राम) गेला.
3.292.55
ततस्तीरे समुद्रस्यं यत्रशिश्य स पार्थिवः ।
तत्रैवोवास धर्मात्मा सहितः सर्ववानरैः ॥ ३.२९२.५५ ॥
नंतर समुद्राच्या किनाऱ्यावर, जिथे तो राजा विसावला होता तिथेच, धर्मात्मा राम सर्व वानरांसह राहिला.
3.292.56
अथैनान्राघवः काले समानीयाभिपूज्य च ।
विसर्जयामास तदा रत्नैः संतोष्य सर्वशः ॥ ३.२९२.५६ ॥
मग योग्य वेळी राघवाने त्यांना बोलावून सन्मानित केले आणि रत्नांनी सर्व प्रकारे संतुष्ट करून निरोप दिला.
3.292.57
गतेषु वानरेन्द्रेषु गोपुच्छर्क्षेषु तेषु च ।
सुग्रीवसहितो रामः किष्किन्दां पुनरागमत् ॥ ३.२९२.५७ ॥
वानरश्रेष्ठ, गोपुच्छ आणि ऋक्ष निघून गेल्यावर सुग्रीवासह राम पुन्हा किष्किंधेला परतला.
3.292.58
विभीषणेनानुगतः सुग्रीवसहितस्तदा ।
पुष्पकेण विमानेन वैदेह्या दर्शयन्वनम् ॥ ३.२९२.५८ ॥
तेव्हा विभीषण अनुसरत असताना, सुग्रीवासह, पुष्पक विमानातून वैदेहीला वन दाखवत राम निघाला.
3.292.59
किष्किन्धां तु समासाद्यरामः प्रहरतांवरः ।
अङ्गदं कृतकर्माणं यौवराज्येऽभ्यषेचयत् ॥ ३.२९२.५९ ॥
किष्किंधेला पोहोचून योद्ध्यांमध्ये श्रेष्ठ राम, कर्तृत्ववान अंगदाला युवराजपदी अभिषेक करता झाला.
3.292.60
ततस्तैरेव सहितो रामः सौमित्रिणा सह ।
यथागतेन मार्गेण प्रययौ स्वपुरं प्रति ॥ ३.२९२.६० ॥
नंतर त्यांच्यासह आणि सौमित्री (लक्ष्मण) सोबत, राम ज्या मार्गाने आला होता त्याच मार्गाने आपल्या नगराकडे निघाला.
3.292.61
अयोध्यां स समासाद्यपुरीं राष्ट्रपतिस्ततः ।
भरताय हनूमन्तं दूतं प्रास्थापयद्द्रुतम् ॥ ३.२९२.६१ ॥
अयोध्या नगरीजवळ पोहोचल्यावर राष्ट्रपतींनी भरताकडे हनुमानाला दूत म्हणून तत्काळ पाठवले.
3.292.62
लक्षयित्वेङ्गितं सर्वंप्रियं तस्मै निवेद्य वै ।
वायुपुत्रे पुनः प्राप्ते नन्दिग्राममुपाविशत् ॥ ३.२९२.६२ ॥
सर्व संकेत ओळखून त्याला प्रिय वार्ता सांगून, वायुपुत्र पुन्हा आल्यावर ते नंदिग्रामात बसले.
3.292.63
सतत्रमलदिग्धाङ्गं भरतं चीरवाससम् ।
नन्दिग्रामगतंरामः सशत्रुघ्नं सराघवः।
अग्रतःपादुके कृत्वा ददर्शासीनमासने ॥ ३.२९२.६३ ॥
तेथे मळाने माखलेल्या देहाचा, वल्कले नेसलेला, नंदिग्रामात गेलेला भरत, शत्रुघ्नासह राम आसनावर बसलेला पाहत होता; त्याच्या पादुका पुढे ठेवलेल्या होत्या.
3.292.64
समेत्यभरतेनाथ शत्रुघ्नेन च वीर्यवान् ।
राघवः सहसौमित्रिर्मुमुदे भरतर्षभ ॥ ३.२९२.६४ ॥
भरत आणि शत्रुघ्न यांना भेटल्यावर, पराक्रमी राघव सौमित्रीसह आनंदित झाला, हे भरतर्षभा.
3.292.65
ततो भरतशत्रुघ्नौ समेतौ गुरुणा तदा ।
वैदेह्या दर्शनेनोभौ प्रहर्षं समवापतुः ॥ ३.२९२.६५ ॥
मग भरत आणि शत्रुघ्न गुरूंसह एकत्र आले, आणि वैदेहीच्या दर्शनाने दोघेही अत्यंत आनंदित झाले.
3.292.66
तस्मै तद्भरतो राज्यमागतायातिसत्कृतम् ।
न्यासं निर्यातयामास युक्तः परमया मुदा ॥ ३.२९२.६६ ॥
परत आलेल्या त्यांना भरताने ते राज्य, जे आदराने ठेवलेली ठेव होती, परम आनंदाने, विधिपूर्वक परत दिले.
3.292.67
ततस्तं वैष्णवे शूरं नक्षत्रेऽभिजितेऽहनि ।
वसिष्ठो वामदेवश्च सहितावभ्यषिञ्चताम् ॥ ३.२९२.६७ ॥
तेव्हा वैष्णव नक्षत्रात, अभिजित दिवशी, वसिष्ठ आणि वामदेव यांनी एकत्र येऊन त्या शूराचा अभिषेक केला.
3.292.68
सोभिषिक्तः कपिश्रेष्ठं सुग्रीवं ससुहृज्जनम् ।
विभीषणं च पौलस्त्यमन्वजानाद्गृहान्प्रति ॥ ३.२९२.६८ ॥
अभिषिक्त झाल्यावर त्याने कपिश्रेष्ठ सुग्रीव आणि त्याच्या मित्रजनांसह, तसेच पुलस्त्यवंशीय विभीषणाला घरी परतण्याची अनुमती दिली.
3.292.69
अभ्यर्च्य विविधै रत्नैः प्रीतियुक्तौ मुदा युतौ ।
समाधायेतिकर्तव्यं दुःखेन विससर्ज ह ॥ ३.२९२.६९ ॥
विविध रत्नांनी सन्मान करून, प्रेम आणि आनंदाने युक्त झालेल्या दोघांनी, कर्तव्य ठरवून, दुःखाने त्यांना निरोप दिला.
3.292.70
पुष्पकं च विमानं तत्पूजयित्वा स राघवः ।
प्रादाद्वैश्रवणायैव प्रीत्या स रघुनन्दनः ॥ ३.२९२.७० ॥
त्या पुष्पक विमानाची पूजा करून, त्या राघवाने, रघुनंदनाने, प्रेमाने ते वैश्रवणालाच दिले.
3.292.71
ततो देवर्षिसहितः सरितं गोमतीमनु ।
शताश्वमेधानाजह्रे जारूथ्यान्स निरर्गलान् ॥ ३.२९२.७१ ॥
मग देवर्षींसह गोमती नदीकाठी, जारूथ्य वंशातील त्या पुरुषाने अडथळ्याविना शंभर अश्वमेध केले.