మహాభారతం · అధ్యాయం 3.292
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.292.1
स हत्वा रावयणं क्षुद्रं राक्षसेनद्रं सुरद्विषम् ।
बभूव हृष्टः ससुहृद्रामः सौमित्रिणा सह ॥ ३.२९२.१ ॥
క్షుద్రుడైన రాక్షసరాజు, దేవతల శత్రువు రావణుణ్ణి చంపి, రాముడు తన మిత్రులతో, సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు)తో కలిసి ఆనందించాడు.
3.292.2
ततो हते दशग्रीवे देवाः सर्षिपुरोगमाः ।
आशीर्भिर्जययुक्ताभिरानर्चुस्तं महाभुजम् ॥ ३.२९२.२ ॥
అప్పుడు దశగ్రీవుడు హతమయ్యాక, ఋషులు ముందుండగా దేవతలు విజయ ఆశీర్వచనాలతో ఆ మహాబాహువును పూజించారు.
3.292.3
रामं कमलपत्राक्षं तुष्टुवुः सर्वदेवताः ।
गन्धर्वाः पुष्पवर्षैश्च वाग्भिश्च त्रिदशालयाः ॥ ३.२९२.३ ॥
కమలపత్రాక్షుడైన రాముని సర్వదేవతలు స్తుతించారు; గంధర్వులు పుష్పవర్షం కురిపించారు, స్వర్గవాసులు వాక్కులతో కీర్తించారు.
3.292.4
पूजयित्वा रणे रामं प्रतिजग्मुर्यथागतम् ।
तन्महोत्सवसंकाशमासीदाकाशमच्युत ॥ ३.२९२.४ ॥
యుద్ధంలో రామునికి పూజ చేసి, దేవతలు వచ్చినట్లే తిరిగి వెళ్లారు. ఓ అచ్యుతా, ఆ ఆకాశం ఒక మహోత్సవంలా మారింది.
3.292.5
ततो हत्वा दशग्रीवं लङ्कां रामो महायशाः ।
विभीषणाय प्रददौ प्रभुः परपुरंजयः ॥ ३.२९२.५ ॥
తర్వాత దశగ్రీవుణ్ణి చంపి, మహాయశస్వి అయిన రాముడు లంకను విభీషణునికి ఇచ్చాడు; ఆ ప్రభువు శత్రునగరాలను జయించినవాడు.
3.292.6
ततः सीतां पुरस्कृत्य विभीषणपुरस्कृताम् ।
अविन्ध्यो नाम सुप्रज्ञो वृद्धामात्यो विनिर्ययौ ॥ ३.२९२.६ ॥
తర్వాత విభీషణుణ్ణి ముందుంచి, సీతను ముందుంచి, అవింధ్యుడనే బుద్ధిమంతుడైన వృద్ధ మంత్రి బయలుదేరాడు.
3.292.7
उवाच च महात्मानं काकुत्स्थं दैन्यमास्थितम् ।
प्रतीच्छ देवीं सद्वृत्तां महात्मञ्जानकीमिति ॥ ३.२९२.७ ॥
దీనస్థితిలో ఉన్న మహాత్ముడైన కాకుత్స్థునితో ఆయన ఇలా అన్నాడు: "సద్వృత్తురాలైన దేవి, మహాత్ముని జానకిని స్వీకరించు."
3.292.8
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्मादवतीर्य रथोत्तमात् ।
बाष्पेणापिहितां सीतां ददर्शेक्ष्वाकुनन्दनः ॥ ३.२९२.८ ॥
ఈ మాటలు విని, ఆ ఉత్తమ రథం నుండి దిగి, ఇక్ష్వాకు నందనుడు కన్నీటితో కప్పబడిన సీతను చూశాడు.
3.292.9
तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गीं यानस्थां शोककर्शिताम् ।
मलोपचितसर्वाङ्गीं जटिलां कृष्णवाससम् ॥ ३.२९२.९ ॥
ఆమెను చూశాడు—సర్వాంగ సుందరి, వాహనంపై కూర్చున్నది, శోకంతో కృశించినది, మలినంతో కప్పబడిన అవయవాలు కలది, జటలు కలది, నల్లని వస్త్రం ధరించినది.
3.292.10
उवाच रामो वैदेहीं परामर्शविशङ्कितः ।
लक्षयित्वेङ्गितं सर्वं प्रियं तस्यै निवेद्य सः ॥ ३.२९२.१० ॥
రాముడు వైదేహితో ఇలా అన్నాడు—సందేహంతో శంకించి, ఆమె సంకేతాలన్నీ గమనించి, ఆమెకు ప్రియమైన మాటను తెలియజేసి.
3.292.11
गच्छ वैदेहि मुक्ता त्वं यत्कार्यं तनमया कृतम् ।
मामासाद्यपतिं भद्रे न त्वं राक्षसवेश्मनि।
जरां व्रजेथा इतिमे निहतोसौ निशाचरः ॥ ३.२९२.११ ॥
ఓ వైదేహీ, వెళ్ళు, నీవు విడుదలైనావు; చేయవలసిన కర్తవ్యం నేను చేయలేదు. ఓ భద్రే, నా భర్తను చేరి, రాక్షసుని ఇంట్లో నీవు ఉండకు. ఆ రాత్రిచరుడు నాచేత చంపబడ్డాడు.
3.292.12
कथं ह्यस्मद्विधो जातु जानन्धर्मविनिश्चयम् ।
परहस्तगतां नारीं मुहूर्तमपि धारयेत् ॥ ३.२९२.१२ ॥
ధర్మ నిర్ణయాన్ని తెలిసిన మనలాంటివాడు, పరహస్తానికి వెళ్ళిన స్త్రీని ఒక్క క్షణమైనా ఎలా ఉంచుకుంటాడు?
3.292.13
सुवृत्तामसुवृत्तां वाऽप्यहं त्वामद्य मैथिलि ।
नोत्सहे परिभोगाय श्वावलीढं हविर्यथा ॥ ३.२९२.१३ ॥
ఓ మైథిలీ, నీవు సదాచారిణివైనా లేక దురాచారిణివైనా, కుక్క నాకిన హవిస్సును వలె నిన్ను ఇప్పుడు అనుభవించాలని నేను కోరను.
3.292.14
ततः सा सहसा बाला तच्छ्रुत्वा दारुणं वचः ।
पपात देवी व्यथिता निकृत्ता कदली यथा ॥ ३.२९२.१४ ॥
అప్పుడు ఆ బాల ఆ కఠిన వాక్యాలు విని అకస్మాత్తుగా వ్యథ చెంది, నరికిన అరటి చెట్టులా ఆ దేవి పడిపోయింది.
3.292.15
योप्यस्या हर्षसंभूतो मुखरागः पुराऽभवत् ।
क्षणेन सपुनर्नष्टो निःश्वासादिव दर्पणे ॥ ३.२९२.१५ ॥
ఆమె ముఖంపై ముందు ఆనందంతో కలిగిన ఎరుపు కాంతి క్షణంలో మళ్ళీ మాయమైంది, అద్దంపై ఊదిన ఊపిరిలా.
3.292.16
ततस्ते हरयः सर्वे तच्छ्रुत्वा रामभाषितम् ।
गतासुकल्पा निश्चेष्टा बभूवुः सहलक्ष्मणाः ॥ ३.२९२.१६ ॥
అప్పుడు ఆ వానరులంతా రాముని ఆ మాటలు విని, లక్ష్మణునితో కలిసి ప్రాణం లేనివారిలా, చలనరహితులై పోయారు.
3.292.17
ततो देवो विशुद्धात्मा विमानेन चतुर्मुखः ।
पद्मयोनिर्जगत्स्रष्टा दर्शयामास राघवम् ॥ ३.२९२.१७ ॥
అప్పుడు పరిశుద్ధాత్ముడు, చతుర్ముఖుడు, పద్మయోని, జగత్తును సృష్టించిన దేవుడు విమానంలో రాఘవునికి దర్శనమిచ్చాడు.
3.292.18
शक्रश्चाग्निश्च वायुश्चयमो वरुण एव च ।
यक्षाधिपश्च भगवांस्तथा सप्तर्षयोऽमलाः ॥ ३.२९२.१८ ॥
ఇంద్రుడు, అగ్ని, వాయువు, యముడు, వరుణుడు, యక్షాధిపతి భగవానుడు, అలాగే నిర్మల సప్తర్షులు కూడా.
3.292.19
राजा दशरथश्चैव दिव्यभास्वरमूर्तिमान् ।
विमानेन महार्हेण हंसयुक्तेन भास्वता ॥ ३.२९२.१९ ॥
రాజు దశరథుడు కూడా దివ్య ప్రకాశమయ రూపంతో, హంసలు పూన్చిన అమూల్య తేజోవంతమైన విమానంలో (కనిపించాడు).
3.292.20
ततोऽन्तरिक्षं तत्सर्वंदेवगन्धर्वसंकुलम् ।
शुशुभे तारकाचित्रं शरदीव नभस्तलम् ॥ ३.२९२.२० ॥
అప్పుడు దేవతలు, గంధర్వులతో నిండిన ఆ ఆకాశం నక్షత్రాలతో చిత్రితమైన శరదృతువు ఆకాశంలా ప్రకాశించింది.
3.292.21
तत उत्थाय वैदेही तेषां मध्ययशस्विनी ।
उवाच वाक्यं कल्याणी रामं पृथुलवक्षसम् ॥ ३.२९२.२१ ॥
అప్పుడు వారి మధ్య యశస్విని, కల్యాణి అయిన వైదేహి లేచి, విశాల వక్షస్థలుడైన రాముడితో ఈ మాటలు పలికింది.
3.292.22
राजपुत्र न ते कोपं करोमि विदिताहि मे ।
गतिः स्त्रीणां नराणां च शृणु चदं वचो मम ॥ ३.२९२.२२ ॥
రాజకుమారా, నేను నీపై కోపంగా లేను; స్త్రీలు, పురుషుల గతి నాకు తెలుసు. కనుక నా ఈ మాటలను విను.
3.292.23
अन्तश्चरतिभूतानां मातरिश्वा सदागतिः ।
स मे विमुञ्चतु प्राणान्यदि पापं चराम्यहम् ॥ ३.२९२.२३ ॥
ప్రాణుల లోపల సంచరించే, ఎల్లప్పుడూ గమనశీలుడైన మాతరిశ్వుడు (వాయువు) — నేను పాపం చేస్తే అతడు నా ప్రాణాలను విడిపించుగాక.
3.292.24
अग्निरापस्तथाऽऽकाशं पृथिवी वायुरेव च ।
विमुञ्चन्तु मम प्राणान्यदि पापं चराम्यहम् ॥ ३.२९२.२४ ॥
అగ్ని, జలం, ఆకాశం, భూమి, వాయువు — నేను పాపం చేస్తే ఇవన్నీ నా ప్రాణాలను విడిపించుగాక.
3.292.25
यथाऽहं त्वदृतेवीर नान्यंस्वप्नेऽप्यचिन्तयम् ।
तथा मे देव निर्दिष्टस्त्वमेव हि पतिर्भव ॥ ३.२९२.२५ ॥
వీరా, నిన్ను తప్ప మరొకరిని కలలో కూడా నేను తలచలేదు; అలాగే, దేవా, నీవే నాకు పతివి కావలసినవాడవని నిర్దేశింపబడ్డావు.
3.292.26
ततोऽन्तरिक्षे वागारीत्सुभगा लोकसाक्षिणी ।
पुण्यासंहर्षणी तेषां वानराणां महात्मनाम् ॥ ३.२९२.२६ ॥
అప్పుడు ఆకాశంలో లోకసాక్షిణి అయిన, శుభకరమైన, పవిత్రమైన వాణి వినిపించింది; అది ఆ మహాత్ములైన వానరులకు హర్షం కలిగించింది.
3.292.27
बोभो राघव सत्यं वै वायुरस्मि सदागतिः ।
अपापा मैथिली राजन्संगच्छसहभार्यया ॥ ३.२९२.२७ ॥
రాఘవా, నిజమే, నేను వాయువును, సదా గమనశీలుడను. రాజా, మైథిలి పాపరహితురాలు; ఆమెను నీ భార్యగా స్వీకరించు.
3.292.28
अहमन्तःशरीरस्थो भूतानां रघुनन्दन ।
सुसूक्ष्ममपि काकुत्स्थ मैथिलीनापराध्यति ॥ ३.२९२.२८ ॥
రఘునందనా, నేను ప్రాణుల శరీరాలలో అంతర్నిహితుడనై ఉంటాను. కాకుత్స్థా, అతి సూక్ష్మమైన అపరాధాన్ని కూడా మైథిలి చేయలేదు.
3.292.29
रसावै मत्प्रसूता हि भूतदेहेषु राघव ।
अहंवै त्वां प्रब्रवीमि मैथिली प्रतिगृह्यताम् ॥ ३.२९२.२९ ॥
రాఘవా, ప్రాణుల దేహాలలోని రసాలు నా నుండి పుట్టినవే. నేను నీతో చెబుతున్నాను: మైథిలిని స్వీకరించు.
3.292.30
धर्मोऽहमस्मि काकुत्स्थ साक्षी लोकस्य कर्मणाम् ।
शुभाशुभानां सीतेयमपापा प्रतिगृह्यताम् ॥ ३.२९२.३० ॥
కాకుత్స్థా, నేను ధర్మాన్ని; లోకంలోని శుభాశుభ కర్మలకు సాక్షిని. ఈ సీత పాపరహితురాలు; ఆమెను స్వీకరించు.
3.292.31
पुत्र नैतदिहाश्चर्यं त्वयि राजर्षिधर्मणि ।
साधो सद्वृत्त काकुत्स्थ शृणु चेदं वचो मम ॥ ३.२९२.३१ ॥
కుమారా, రాజర్షి ధర్మంలో నీలో ఇది ఆశ్చర్యం కాదు. ఓ సాధువా, సద్వర్తనా, కాకుత్స్థా, నా ఈ మాటను విను.
3.292.32
शत्रुरेष त्वया वीर देवगनधर्वभोगिनाम् ।
यक्षाणां दानवानां च महर्षीणां च पातितः ॥ ३.२९२.३२ ॥
ఓ వీరా, దేవగంధర్వ నాగులకు, యక్షులకు, దానవులకు, మహర్షులకు శత్రువైనవాడిని నీవు పడగొట్టావు.
3.292.33
अवध्यः सर्वभूतानां मत्प्रसादात्पुराऽभवत् ।
कस्माच्चित्कारणात्पापः कंचित्कालमुपेक्षितः ॥ ३.२९२.३३ ॥
ముందు నా అనుగ్రహం వల్ల అతడు సర్వభూతాలకు అవధ్యుడుగా ఉండేవాడు. ఏదో కారణంగా ఆ పాపి కొంతకాలం ఉపేక్షించబడ్డాడు.
3.292.34
वधार्थमात्मनस्तेन हृता सीता दुरात्मना ।
नलकूबरशापेन रक्षा चास्याः कृता मया ॥ ३.२९२.३४ ॥
ఆ దుర్మార్గుడు తన వధ కోసమే సీతను అపహరించాడు. నలకూబరుని శాపం వల్ల నేను ఆమెకు రక్షణ కల్పించాను.
3.292.35
यदि ह्यकामामासेवेत्स्तरियमन्यामपि ध्रुवम् ।
शतधाऽस्य फलेन्मूर्धा इत्युक्तः सोभवत्पुरा ॥ ३.२९२.३५ ॥
ఒకవేళ అతడు ఇష్టం లేని స్త్రీని లేదా మరొక స్త్రీని కూడా బలవంతంగా సమీపిస్తే, అతని తల తప్పక వంద ముక్కలవుతుంది. అతడికి ముందు అలా చెప్పబడింది.
3.292.36
नात्रशङ्का त्वया कार्या प्रतीच्छेमां महामते ।
कृतं त्वया महत्कार्यं देवानाममितप्रभ ॥ ३.२९२.३६ ॥
ఇందులో నీవు సందేహించవద్దు. ఓ మహామతీ, ఈమెను స్వీకరించు. అమిత తేజస్సు గలవాడా, దేవతల కోసం నీవు గొప్ప కార్యం చేశావు.
3.292.37
प्रीतोस्मि वत्स भद्रं ते पिता दशरथोस्मि ते ।
अनुजानामि राज्यं च प्रशाधि पुरुषोत्तम ॥ ३.२९२.३७ ॥
కుమారా, నేను సంతోషిస్తున్నాను. నీకు శుభం కలుగుగాక. నేను నీ తండ్రి దశరథుడను. రాజ్యాన్ని నీకు అనుమతిస్తున్నాను; పురుషోత్తమా, పాలించు.
3.292.38
अभिवादयेत्वां राजेन्द्र यदि त्वं जनको मम ।
गमिष्यामि पुरीं रम्यामयोध्यां शासनात्तव ॥ ३.२९२.३८ ॥
రాజేంద్రా, మీరు నా తండ్రి అయితే మీకు నమస్కరిస్తున్నాను. మీ ఆజ్ఞతో రమణీయమైన అయోధ్య నగరానికి వెళ్తాను.
3.292.39
तमुवाच पिता भूयः प्रहृष्टो भरतर्षभ ।
गच्छायोध्यां प्रशाधि त्वंराम रक्तान्तलोचन।
संपूर्णानीहवर्षाणि चतुर्दश महाद्युते ॥ ३.२९२.३९ ॥
అప్పుడు సంతోషించిన తండ్రి అతనితో మళ్ళీ అన్నాడు: 'భరతశ్రేష్ఠా, అయోధ్యకు వెళ్లి పాలించు. ఎర్రని కన్నులవాడా రామా, పద్నాలుగు సంవత్సరాలు పూర్తిగా ఇక్కడే ఉండు, మహాతేజస్వీ.'
3.292.40
ततो देवान्नमस्कृत्य मुहृद्भिरभिनन्दितः ।
महेन्द्रइव पौलोम्या भार्यया स समेयिवान् ॥ ३.२९२.४० ॥
అప్పుడు దేవతలకు నమస్కరించి, మిత్రులచే అభినందించబడి, పౌలోమి (శచి)తో ఇంద్రుడు కలిసినట్లు అతడు భార్యతో కలిశాడు.
3.292.41
ततो वरं ददौ तस्मै ह्यविन्ध्याय परंतपः ।
त्रिजटां चार्थमानाभ्यां योजयामास राक्षसीम् ॥ ३.२९२.४१ ॥
అప్పుడు శత్రువులను బాధించువాడు అవింధ్యునికి వరం ఇచ్చి, ధనం మరియు గౌరవంతో రాక్షసి త్రిజటను అతనితో కలిపాడు.
3.292.42
तमुवाच ततो ब्रह्मा देवैः शक्रषुरोगमैः ।
कौसल्यामातरिष्टांस्ते वरानद्य ददानि कान् ॥ ३.२९२.४२ ॥
అప్పుడు ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలతో కూడిన బ్రహ్మ అతనితో అన్నాడు: 'కౌసల్య తనయా, నీకు కావలసిన వరాలు ఏవి? ఈ రోజు నేను వాటిని ఇస్తాను.'
3.292.43
वव्रेरामः स्थितिं धर्मे शत्रुभिश्चापराजयम् ।
राक्षसैर्निहतानां च वानराणां समुद्भवम् ॥ ३.२९२.४३ ॥
రాముడు ధర్మంలో స్థిరత్వాన్ని, శత్రువులచే ఓడించబడకుండా ఉండటాన్ని, రాక్షసులచే హతులైన వానరుల పునర్జన్మను వరంగా కోరాడు.
3.292.44
ततस्ते ब्रह्मणा प्रोक्ते तथेतिवचने तदा ।
समुत्तस्थुर्महाराज वानरा लब्धचेतसः ॥ ३.२९२.४४ ॥
అప్పుడు బ్రహ్మ 'అలాగే అగుగాక' అని పలకగా, మహారాజా, చైతన్యం పొందిన వానరులు లేచారు.
3.292.45
सीता चापि महाभागा वरं हनुमते ददौ ।
रामकीर्त्या समं पुत्र जीवितं ते भविष्यति ॥ ३.२९२.४५ ॥
మహాభాగ్యవతి అయిన సీత కూడా హనుమంతునికి వరమిచ్చింది — కుమారా, నీ జీవితం రాముని కీర్తితో సమానంగా నిలుస్తుంది.
3.292.46
दिव्यास्त्वामुपभोगाश्च मत्प्रसादकृताः सदा ।
उपस्थास्यन्ति हनुमन्निति स्म हरिलोचन ॥ ३.२९२.४६ ॥
'హనుమంతా, నా అనుగ్రహంతో దివ్య భోగాలు ఎల్లప్పుడూ నీ వద్ద ఉపస్థితమవుతాయి' — ఓ హరిలోచనా, అని (ఆమె పలికింది).
3.292.47
ततस्ते प्रेक्षमाणानां तेपामक्लिष्टकर्मणाम् ।
अन्तर्धानं ययुर्देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः ॥ ३.२९२.४७ ॥
అప్పుడు అక్లిష్టకర్మలు వారు చూస్తుండగానే ఇంద్రుడు నాయకత్వం వహించిన దేవతలందరూ అంతర్ధానమయ్యారు.
3.292.48
दृष्ट्वा रामं तु जानक्या संगतं शक्रसारथिः ।
उवाच परमप्रीतसुहृन्मध्य इदं वचः ॥ ३.२९२.४८ ॥
జానకితో కలిసి ఉన్న రాముని చూసి, ఇంద్రుని సారథి అత్యంత సంతోషంతో మిత్రుల మధ్య ఈ మాట పలికాడు.
3.292.49
देवगन्धर्वयक्षाणां मानुषासुरभोगिनाम् ।
अपनीतं त्वया दुःखमिदं सत्यपराक्रम ॥ ३.२९२.४९ ॥
దేవతలు, గంధర్వులు, యక్షులు, మానవులు, అసురులు, నాగులు అందరి ఈ దుఃఖాన్ని నువ్వు తొలగించావు, సత్యపరాక్రమా.
3.292.50
सदेवासुरगनधर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ।
कथयिष्यन्ति लोकास्त्वां यावद्भूमिर्धरिष्यति ॥ ३.२९२.५० ॥
దేవతలు, అసురులు, గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసులు, నాగులు, లోకాలు భూమి నిలిచినంత కాలం నిన్ను గురించి చెబుతాయి.
3.292.51
इत्येवमुक्त्वाऽनुज्ञाप्यरामं शस्त्रभृतांवरम् ।
संपूज्यापाक्रमत्तेन रथेनादित्यवर्चसा ॥ ३.२९२.५१ ॥
ఇలా చెప్పి, శస్త్రధారులలో శ్రేష్ఠుడైన రాముని వద్ద సెలవు తీసుకుని, గౌరవించి, సూర్యతేజస్సుతో ఉన్న ఆ రథంపై బయలుదేరాడు.
3.292.52
ततःसीतां पुरस्कृत्य रामः सौमित्रिणा सह ।
सुग्रीवप्रमुखैश्चैव सहितः सर्ववानरैः ॥ ३.२९२.५२ ॥
అప్పుడు సీతను ముందుంచి, రాముడు సౌమిత్రితో కలిసి, సుగ్రీవుడు ముఖ్యులైన వానరులు అందరితో కూడి బయలుదేరాడు.
3.292.53
विधाय रक्षां लङ्कायां विभीषणपुरस्कृतः ।
संततार पुनस्तेन सेतुना मकरालयम् ॥ ३.२९२.५३ ॥
లంకలో రక్షణ ఏర్పాటు చేసి, విభీషణుని ముందుంచి, మళ్ళీ ఆ సేతువు ద్వారా మకరాలయమైన సముద్రాన్ని దాటాడు.
3.292.54
पुष्पकेण विसानन खेचरेण विराजता ।
कामगेन यथामुख्यैरमात्यैः संवृतो वसी ॥ ३.२९२.५४ ॥
ఆకాశంలో సంచరించే, ప్రకాశించే, ఇష్టానుసారం వెళ్ళే పుష్పకంలో, ముఖ్య అమాత్యులతో చుట్టబడి, ఇంద్రియనిగ్రహం కలవాడై (రాముడు) వెళ్ళాడు.
3.292.55
ततस्तीरे समुद्रस्यं यत्रशिश्य स पार्थिवः ।
तत्रैवोवास धर्मात्मा सहितः सर्ववानरैः ॥ ३.२९२.५५ ॥
అప్పుడు సముద్ర తీరంలో, ఆ రాజు విశ్రమించిన చోటనే, ధర్మాత్ముడైన రాముడు వానరులందరితో కలిసి నివసించాడు.
3.292.56
अथैनान्राघवः काले समानीयाभिपूज्य च ।
विसर्जयामास तदा रत्नैः संतोष्य सर्वशः ॥ ३.२९२.५६ ॥
తరువాత సమయం రాగా రాఘవుడు వారిని పిలిచి, గౌరవించి, రత్నాలతో పూర్తిగా సంతృప్తిపరచి వీడ్కోలు ఇచ్చాడు.
3.292.57
गतेषु वानरेन्द्रेषु गोपुच्छर्क्षेषु तेषु च ।
सुग्रीवसहितो रामः किष्किन्दां पुनरागमत् ॥ ३.२९२.५७ ॥
వానరాధిపతులు, గోపుచ్ఛులు, ఋక్షులు వెళ్లిపోయాక, సుగ్రీవునితో కలిసి రాముడు మళ్లీ కిష్కింధకు వచ్చాడు.
3.292.58
विभीषणेनानुगतः सुग्रीवसहितस्तदा ।
पुष्पकेण विमानेन वैदेह्या दर्शयन्वनम् ॥ ३.२९२.५८ ॥
అప్పుడు విభీషణుడు అనుసరించగా, సుగ్రీవునితో కలిసి, పుష్పక విమానంలో వైదేహికి అడవిని చూపిస్తూ రాముడు వెళ్లాడు.
3.292.59
किष्किन्धां तु समासाद्यरामः प्रहरतांवरः ।
अङ्गदं कृतकर्माणं यौवराज्येऽभ्यषेचयत् ॥ ३.२९२.५९ ॥
కిష్కింధను చేరుకొని, యోధులలో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు కృతకర్ముడైన అంగదుడిని యువరాజ పదవిలో అభిషేకించాడు.
3.292.60
ततस्तैरेव सहितो रामः सौमित्रिणा सह ।
यथागतेन मार्गेण प्रययौ स्वपुरं प्रति ॥ ३.२९२.६० ॥
తరువాత వారితో కూడి, సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు)తో కలిసి, రాముడు వచ్చిన అదే మార్గంలో తన నగరం వైపు వెళ్లాడు.
3.292.61
अयोध्यां स समासाद्यपुरीं राष्ट्रपतिस्ततः ।
भरताय हनूमन्तं दूतं प्रास्थापयद्द्रुतम् ॥ ३.२९२.६१ ॥
అయోధ్య నగరాన్ని చేరుకున్న తరువాత, రాజ్యాధిపతి భరతుని వద్దకు హనుమంతుడిని దూతగా వెంటనే పంపాడు.
3.292.62
लक्षयित्वेङ्गितं सर्वंप्रियं तस्मै निवेद्य वै ।
वायुपुत्रे पुनः प्राप्ते नन्दिग्राममुपाविशत् ॥ ३.२९२.६२ ॥
అన్ని సంకేతాలను గ్రహించి, అతనికి శుభవార్తను తెలియజేసి, వాయుపుత్రుడు తిరిగి వచ్చిన తరువాత ఆయన నందిగ్రామంలో కూర్చున్నాడు.
3.292.63
सतत्रमलदिग्धाङ्गं भरतं चीरवाससम् ।
नन्दिग्रामगतंरामः सशत्रुघ्नं सराघवः।
अग्रतःपादुके कृत्वा ददर्शासीनमासने ॥ ३.२९२.६३ ॥
అక్కడ మురికితో కప్పబడిన శరీరంతో, నారచీరలు ధరించి, నందిగ్రామంలో ఉన్న భరతుడిని, శత్రుఘ్నునితో కలిసి రాముడు ఆసనంపై కూర్చుని ఉండగా చూశాడు; అతని పాదుకలు ముందు ఉంచబడి ఉన్నాయి.
3.292.64
समेत्यभरतेनाथ शत्रुघ्नेन च वीर्यवान् ।
राघवः सहसौमित्रिर्मुमुदे भरतर्षभ ॥ ३.२९२.६४ ॥
భరతుడిని, శత్రుఘ్నుడిని కలిసిన తరువాత, పరాక్రమవంతుడైన రాఘవుడు సౌమిత్రితో కలిసి ఆనందించాడు, భరతశ్రేష్ఠా.
3.292.65
ततो भरतशत्रुघ्नौ समेतौ गुरुणा तदा ।
वैदेह्या दर्शनेनोभौ प्रहर्षं समवापतुः ॥ ३.२९२.६५ ॥
అప్పుడు భరతుడు మరియు శత్రుఘ్నుడు పెద్దవారితో కలిసి, వైదేహి దర్శనంతో ఇద్దరూ మిక్కిలి ఆనందం పొందారు.
3.292.66
तस्मै तद्भरतो राज्यमागतायातिसत्कृतम् ।
न्यासं निर्यातयामास युक्तः परमया मुदा ॥ ३.२९२.६६ ॥
తిరిగివచ్చిన అతనికి భరతుడు ఆ రాజ్యాన్ని, అత్యంత గౌరవంతో అప్పగించబడిన నిధిగా, పరమానందంతో తిరిగి అప్పగించాడు.
3.292.67
ततस्तं वैष्णवे शूरं नक्षत्रेऽभिजितेऽहनि ।
वसिष्ठो वामदेवश्च सहितावभ्यषिञ्चताम् ॥ ३.२९२.६७ ॥
అప్పుడు వైష్ణవ నక్షత్రంలో, అభిజిత్ దినాన, వసిష్ఠుడు మరియు వామదేవుడు కలిసి ఆ శూరుడికి అభిషేకం చేశారు.
3.292.68
सोभिषिक्तः कपिश्रेष्ठं सुग्रीवं ससुहृज्जनम् ।
विभीषणं च पौलस्त्यमन्वजानाद्गृहान्प्रति ॥ ३.२९२.६८ ॥
అభిషేకం పొందిన అతడు కపిశ్రేష్ఠుడు సుగ్రీవుడిని, అతని మిత్రజనంతో సహా, పులస్త్యుని వంశజుడైన విభీషణుడిని ఇళ్లకు తిరిగి వెళ్లేందుకు అనుమతించాడు.
3.292.69
अभ्यर्च्य विविधै रत्नैः प्रीतियुक्तौ मुदा युतौ ।
समाधायेतिकर्तव्यं दुःखेन विससर्ज ह ॥ ३.२९२.६९ ॥
వివిధ రత్నాలతో సత్కరించి, ప్రీతితో ఆనందంతో కలిసిన వారిద్దరూ, చేయవలసినది నిర్ణయించి, దుఃఖంతో వారిని పంపారు.
3.292.70
पुष्पकं च विमानं तत्पूजयित्वा स राघवः ।
प्रादाद्वैश्रवणायैव प्रीत्या स रघुनन्दनः ॥ ३.२९२.७० ॥
ఆ పుష్పక విమానాన్ని పూజించి, ఆ రాఘవుడు, రఘునందనుడు, ప్రీతితో దానిని వైశ్రవణునికే ఇచ్చాడు.
3.292.71
ततो देवर्षिसहितः सरितं गोमतीमनु ।
शताश्वमेधानाजह्रे जारूथ्यान्स निरर्गलान् ॥ ३.२९२.७१ ॥
అప్పుడు దేవర్షులతో కలిసి గోమతీ నది వెంట, జారూథ్య వంశస్థుడు అడ్డంకులు లేకుండా నూరు అశ్వమేధాలు చేశాడు.