મહાભારત · અધ્યાય 3.294
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.294.1
नात्मानमनुशोचामि नेमान्भ्रातॄन्महामुने ।
हरणं चापि राज्यस् यथेमां द्रुपदात्मजाम् ॥ ३.२९४.१ ॥
હે મહામુનિ, હું મારા માટે, આ ભાઈઓ માટે કે રાજ્યના હરણ માટે શોક કરતો નથી; દ્રુપદની પુત્રી માટે જ શોક કરું છું.
3.294.2
द्यूते दुरात्मभिः क्लिष्टाः कृष्णया तारिता वयम् ।
जयद्रथेन चपुनर्वनाच्चापि हृता बलात् ॥ ३.२९४.२ ॥
જુગારમાં દુષ્ટોએ આપણને કષ્ટ આપ્યું; કૃષ્ણાએ આપણને ઉગાર્યા. પછી જયદ્રથે વનમાંથી બળપૂર્વક તેનું હરણ કર્યું.
3.294.3
अस्ति सीमन्तिनी काचिद्दृष्टपूर्वाऽपिवा श्रुता ।
पतिव्रता महाभागा यथेयं द्रुपदात्मजा ॥ ३.२९४.३ ॥
આ દ્રુપદની પુત્રી જેવી પતિવ્રતા અને મહાભાગ્યવતી કોઈ સીમંતિની પહેલાં જોઈ કે સાંભળી છે?
3.294.4
शृणु राजन्कुलस्त्रीणां महाभाग्यं युधिष्ठिर ।
सर्वमेतद्यथाप्राप्तं सावित्र्या राजकन्यया ॥ ३.२९४.४ ॥
હે રાજન્ યુધિષ્ઠિર, કુલસ્ત્રીઓનું મહાભાગ્ય સાંભળો; રાજકન્યા સાવિત્રીને આ સર્વ જેમ પ્રાપ્ત થયું તે સાંભળો.
3.294.5
आसीन्मद्रेषु धर्मात्मा राजा परमधार्मिकः ।
ब्रह्मण्यश्चमहात्मा च सत्यसन्धो जितेन्द्रियः ॥ ३.२९४.५ ॥
મદ્ર દેશમાં ધર્માત્મા, પરમ ધાર્મિક, બ્રાહ્મણભક્ત, મહાત્મા, સત્યસંધ અને જિતેન્દ્રિય એવો એક રાજા હતો.
3.294.6
यज्वा दानपतिर्दक्षः पौरजानपदप्रियः ।
पार्थिवोऽश्वपतिर्नाम सर्वभूतहिते रतः ॥ ३.२९४.६ ॥
તે યજ્ઞ કરનાર, દાનપતિ, દક્ષ, નગર અને ગ્રામજનોના પ્રિય, સર્વ પ્રાણીઓના હિતમાં રત અશ્વપતિ નામનો રાજા હતો.
3.294.7
क्षमावाननपत्यश्च सत्यवाग्विजितेन्द्रियः ।
अतिक्रान्तेन वयसा संतापमुपजग्मिवान् ॥ ३.२९४.७ ॥
તે ક્ષમાશીલ, સંતાનહીન, સત્યવાદી અને ઇન્દ્રિયજયી હતો; પણ વય વીત્યા પછી તે સંતાપને પામ્યો.
3.294.8
अपत्योत्पादनार्थं च तीव्रं नियममास्थितः ।
काले परिमिताहारो ब्रहमचारी जितेन्द्रियः ॥ ३.२९४.८ ॥
સંતાનોત્પત્તિ માટે તેણે કઠોર નિયમ અપનાવ્યો; યોગ્ય સમયે પરિમિત આહાર લેતો, બ્રહ્મચારી અને ઇન્દ્રિયજયી રહ્યો.
3.294.9
हुत्वा शतसहस्रं स सावित्र्या राजसत्तम ।
षष्ठेषष्ठे तदाकाले बभूव मितमोजनः ॥ ३.२९४.९ ॥
હે રાજશ્રેષ્ઠ! તેણે સાવિત્રી માટે લાખ આહુતિઓ આપી; છઠ્ઠે છઠ્ઠે સમયે તે પરિમિત ભોજન કરનાર બન્યો.
3.294.10
एतेन नियमेनासीद्वर्षाण्यष्टादशैव तु ।
पूर्णे त्वष्टादशे वर्षे सावित्री तुष्टिमभ्यगात् ॥ ३.२९४.१० ॥
આ નિયમથી અઢાર વર્ષ વીત્યાં; અઢારમું વર્ષ પૂર્ણ થતાં સાવિત્રી પ્રસન્ન થઈ.
3.294.11
रूपिणी तु तदा राजन्दर्शयामास तं नृपम् ।
अग्निहोत्रात्समुत्थाय हर्षेण महताऽन्विता ॥ ३.२९४.११ ॥
હે રાજન! ત્યારે તેણે રૂપ ધારણ કરી, અગ્નિહોત્રમાંથી ઊભી થઈને મહાન હર્ષ સાથે તે રાજાને દર્શન આપ્યું.
3.294.12
उवाच चैनं वरदा वचनं पार्थिवं तदा ।
सा तमश्वपतिं राजन्सावित्री नियमे स्थितम् ॥ ३.२९४.१२ ॥
ત્યારે વરદાયિની સાવિત્રીએ તે રાજાને આ વચન કહ્યું. હે રાજન્! નિયમમાં સ્થિત તે અશ્વપતિને સાવિત્રીએ કહ્યું.
3.294.13
ब्रह्मचर्येण शुद्धेन दमेन नियमेन रच ।
सर्वात्मना च भक्त्या च तुष्टाऽस्मि तव पार्थिवाः ॥ ३.२९४.१३ ॥
શુદ્ધ બ્રહ્મચર્ય, સંયમ, નિયમ અને સંપૂર્ણ હૃદયની ભક્તિથી હું તારા પર પ્રસન્ન છું, હે રાજા.
3.294.14
वरं वृणीष्वाश्वपते मद्रराज यदीप्सितम् ।
न प्रामादश्च धर्मेषु कर्तव्यस्ते कथंचन ॥ ३.२९४.१४ ॥
હે અશ્વપતિ, મદ્રરાજ, તને જે ઇચ્છિત હોય તે વરદાન માગ. ધર્મોમાં કોઈ પણ રીતે પ્રમાદ ન કરવો.
3.294.15
अपत्यार्थः समारम्भः कृतो धर्मेप्सया मया ।
पुत्रा मे बहवो देवि भवेयुः कुलभावनाः ॥ ३.२९४.१५ ॥
ધર્મની ઇચ્છાથી સંતાન માટે મેં આ પ્રયત્ન શરૂ કર્યો હતો. હે દેવી, મારા ઘણા પુત્રો કુલને ટકાવનારા થાય.
3.294.16
तुष्टाऽसि यदि मे देवि वरमेतं वृणोम्यहम् ।
संतां परमो धर्म इत्याहुर्मां द्विजातयः ॥ ३.२९४.१६ ॥
હે દેવી, જો તું મારા પર પ્રસન્ન હોય તો આ જ વરદાન હું પસંદ કરું છું. સંતાન જ પરમ ધર્મ છે એમ દ્વિજો કહે છે.
3.294.17
पूर्वमेव मया राजन्नभिप्रायमिमं तव ।
ज्ञात्वा पुत्रार्थमुक्तो वै भगवांस्ते पितामहः ॥ ३.२९४.१७ ॥
હે રાજા, તારો આ અભિપ્રાય મેં પહેલેથી જાણી લીધો હતો. તેથી જ પુત્ર માટે તારા પૂજ્ય પિતામહે મને કહ્યું હતું.
3.294.18
प्रसादाच्चैव तस्मात्ते स्वयं विहितवत्यहम् ।
कन्या तेजस्विनी सौम्य क्षिप्रमेव भविष्यति ॥ ३.२९४.१८ ॥
તારી એ જ કૃપાથી મેં પોતે જ આ વ્યવસ્થા કરી છે. હે સૌમ્ય, ટૂંક સમયમાં જ તેજસ્વી કન્યા તને થશે.
3.294.19
उत्तरं च न ते किंचिद्व्याहर्तव्यं कथंचन ।
पितामहनियोगेन तुष्टा ह्येतद्ब्रवीमि ते ॥ ३.२९४.१९ ॥
તારે કોઈ પણ રીતે કોઈ ઉત્તર આપવો નહીં. પિતામહની આજ્ઞાથી પ્રસન્ન થઈને જ હું આ તને કહું છું.
3.294.20
स तथेति प्रतिज्ञाय सावित्र्या वचनं नृपः ।
प्रसादयामास पुनः क्षिप्रमेतद्भविष्यति
ततः सुमनसः शेषाः प्रतिगृह्य महात्मनः। ॥ ३.२९४.२० ॥
રાજાએ 'એમ જ થાઓ' કહીને સાવિત્રીનું વચન સ્વીકાર્યું અને ફરી તેને પ્રસન્ન કરી; આ જલ્દી થશે. પછી પ્રસન્ન મનના બાકીના લોકોએ તે મહાત્માને સ્વીકારીને...
3.294.21
अन्तर्हितायां सावित्र्यां जगाम स्वपुरं नृपः ।
स्वराज्ये चावसद्बीरः प्रजा धर्मेण पालयन् ॥ ३.२९४.२१ ॥
સાવિત્રી અંતર્ધાન થયા પછી રાજા પોતાના નગરે ગયો. તે વીર પોતાના રાજ્યમાં રહીને ધર્મપૂર્વક પ્રજાનું પાલન કરવા લાગ્યો.
3.294.22
कस्मिंश्चित्तु गते काले स राजा नियतब्रतः ।
ज्येष्ठायां धर्मचारिण्यां महिष्यां कगर्भमादधे ॥ ३.२९४.२२ ॥
કેટલાક સમય પછી, નિયમવ્રતી તે રાજાએ પોતાની જ્યેષ્ઠ, ધર્મચારિણી મહિષીમાં ગર્ભ ધારણ કરાવ્યો.
3.294.23
राजपुत्र्यास्तु गर्भः स मानव्या भरतर्षभ ।
व्यर्धतं तदा शुक्ले तारापतिरिवाम्बरे ॥ ३.२९४.२३ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ! રાજપુત્રી (માનવ્યા)નો તે ગર્ભ ત્યારે શુક્લ પક્ષમાં આકાશમાં તારાપતિ (ચંદ્ર) જેમ વધવા લાગ્યો.
3.294.24
प्राप्ते काले तु सुषुवे कन्यां राजीवलोचनाम् ।
क्रियाश्च तस्या मुदितश्चक्रे च नृपसत्तमः ॥ ३.२९४.२४ ॥
સમય આવ્યે તેણે કમલનયના કન્યાને જન્મ આપ્યો; નૃપશ્રેષ્ઠ રાજાએ આનંદિત થઈને તેના સંસ્કારો કર્યા.
3.294.25
सावित्र्या प्रीतया दत्ता साव्त्र्या द्दुतया ह्यपि ।
सावित्रीत्येव नामास्याश्चक्रुर्विप्रास्तथा पिता ॥ ३.२९४.२५ ॥
સાવિત્રી દેવીની પ્રસન્ન કૃપાથી, ઝડપથી આપવામાં આવેલી હોવાથી, બ્રાહ્મણો અને પિતાએ તેનું નામ સાવિત્રી રાખ્યું.
3.294.26
सा विग्रहवतीव श्रीव्यवर्धत नृपात्मजा ।
कालेन चापि सा कन्या यौवनस्ता बभूव ह ॥ ३.२९४.२६ ॥
તે રાજકુમારી જાણે મૂર્તિમાન લક્ષ્મી હોય તેમ વધી; સમય જતાં તે કન્યા યૌવનવતી બની.
3.294.27
तां सुमध्यां पृथुश्रोणीं प्रतिमां काञ्चनीमिव ।
प्राप्तेयं रदेवकन्येति दृष्ट्वा संमेनिरे जनाः ॥ ३.२९४.२७ ॥
પાતળી કમર અને પહોળા નિતંબવાળી, સોનાની પ્રતિમા જેવી તેને જોઈને લોકોએ માન્યું કે આ દેવકન્યા જ આવી છે.
3.294.28
तां तु पद्मपलाशाक्षीं ज्वलन्तीमिव तेजसा ।
न कश्चिद्वरयामास तेजसा प्रतिवारितः ॥ ३.२९४.२८ ॥
કમળની પાંખડી જેવી આંખોવાળી, તેજથી ઝળહળતી તે કન્યાને કોઈએ વરી નહીં; તેના તેજથી જ સૌ પાછા હટી ગયા.
3.294.29
अथोपोष्य शिरःस्नाता देवतामभिगम्य सा ।
हुत्वाग्निं विधिवद्विप्रान्वाचयामास पर्वणि ॥ ३.२९४.२९ ॥
પછી ઉપવાસ કરીને, માથું સ્નાન કરીને, દેવતા પાસે જઈને, વિધિપૂર્વક અગ્નિમાં આહુતિ આપીને, પર્વ દિવસે તેણે બ્રાહ્મણો પાસે મંત્રપાઠ કરાવ્યો.
3.294.30
पितुः समीपमगमद्देवी श्रीरिव रूपिणी ॥ ३.२९४.३० ॥
તે દેવી જાણે રૂપધારી શ્રી હોય તેમ પિતા પાસે ગઈ.
3.294.31
साऽभिवाद्य पितुः पादौ शेषाः पूर्वं निवेद्य च ।
कृताञ्जलिर्वरारोहा नृपतेः पार्श्वमास्थिता ॥ ३.२९४.३१ ॥
તેણીએ પિતાના ચરણોમાં પ્રણામ કર્યા, પહેલાં બાકીના વડીલોને જાણ કરીને, હાથ જોડીને સુંદર કમરવાળી એ કન્યા રાજા પાસે ઊભી રહી.
3.294.32
यौवनस्थां तु तां दृष्ट्वा स्वां सुतां देवरूपिणीम् ।
अयाच्यमानां च वरैर्नृपतिर्दुःखितोऽभवत् ॥ ३.२९४.३२ ॥
યૌવનમાં રહેલી, દેવરૂપિણી પોતાની એ પુત્રીને જોઈને, વરો દ્વારા માગણી ન થતી જોઈને રાજા દુઃખી થયો.
3.294.33
पुत्रि प्रदानकालस्ते न च कश्चिद्वृणोति माम् ।
स्वयमन्विच्छ भर्तारं गुणैः सदृशमात्मनः ॥ ३.२९४.३३ ॥
દીકરી, તારા લગ્નનો સમય આવી ગયો છે, પણ કોઈ મને પસંદ કરતું નથી. તારા ગુણોને અનુરૂપ પતિ તું પોતે શોધ.
3.294.34
प्रार्थितः पुरुषो यश्च स निवेद्यस्त्वया मम ।
विमृश्याहं प्रदास्यामि वरय त्वं यथेप्सितम् ॥ ३.२९४.३४ ॥
જે પુરુષને તું ઇચ્છે છે તેની માહિતી તું મને આપજે; વિચાર કરીને હું તને આપીશ. તને જોઈતો તેવો વર તું પસંદ કર.
3.294.35
श्रुतं हि धर्मशास्त्रेषु पठ्यमानं द्विजातिभिः ।
तथा त्वमपिकल्याणि गदतो मे वचः शृणु ॥ ३.२९४.३५ ॥
ધર્મશાસ્ત્રોમાં દ્વિજો દ્વારા પઠાતું જે તેં પણ સાંભળ્યું હશે. હે કલ્યાણી, હું કહું છું તે સાંભળ.
3.294.36
अप्रदाता पिता वाच्यो वाच्यश्चानुपयन्पतिः ।
मृते पितरि पुत्रश्च वाच्यो मातुररक्षिता ॥ ३.२९४.३६ ॥
કન્યા ન આપનાર પિતા નિંદનીય કહેવાય છે, અને લગ્ન ન કરનાર પતિ પણ. પિતાના મૃત્યુ પછી માતાની રક્ષા ન કરનાર પુત્ર નિંદનીય કહેવાય છે.
3.294.37
इदं मे वचनं क्षुत्वा भर्तुरन्वेषणे न्वर ।
देवतानां यथा याच्यो न भवेयं तथा कुरु ॥ ३.२९४.३७ ॥
મારું આ વચન સાંભળીને પતિની શોધમાં ઝડપથી પ્રવૃત્ત થા; દેવતાઓ સમક્ષ હું યાચના કરવા યોગ્ય ન બનું તેમ કર.
3.294.38
एवमुक्त्वा दुहितरं तथा वृद्धांश्च मन्त्रिणः ।
व्यादिदेशानुयात्रं च गम्यतां चेत्यचोदयत् ॥ ३.२९४.३८ ॥
આ રીતે પુત્રીને અને વૃદ્ધ મંત્રીઓને કહીને, અનુચરોને આજ્ઞા આપી અને 'જાઓ' કહીને પ્રેરિત કર્યા.
3.294.39
साऽभिवाद्य पितुः पादौ व्रीडितेव मनस्विनी ।
पितुर्वचनमाज्ञाय निर्जगामाविचारितम् ॥ ३.२९४.३९ ॥
તે મનસ્વિની લજ્જિત જેવી પિતાના ચરણોમાં પ્રણામ કરી, પિતાનું વચન સમજીને વિચાર્યા વિના નીકળી ગઈ.
3.294.40
सा हैमं रथमास्थाय स्थविरैः सचिवैर्वृता ।
तपोवनानिरम्याणि राजर्षीणां जगाम ह ॥ ३.२९४.४० ॥
તે સોનાના રથમાં બેસી, વૃદ્ધ મંત્રીઓથી ઘેરાયેલી, રાજર્ષિઓના રમણીય તપોવનોમાં ગઈ.
3.294.41
मान्यानां तत्र वृद्धानां कृत्वा पादाभिवादनम् ।
वनानि क्रमशस्तात सर्वाण्येवाभ्यगच्छत ॥ ३.२९४.४१ ॥
ત્યાં માન્ય વૃદ્ધોના ચરણોમાં પ્રણામ કરીને, હે તાત, તે ક્રમશઃ બધાં વનોમાં ગઈ.
3.294.42
एवं तीर्थेषु सर्वेषु धनोत्सर्गं नृपात्मजा ।
कुर्वी द्विजमुख्यानां तंतं देशं जगाम ह ॥ ३.२९४.४२ ॥
આ રીતે બધાં તીર્થોમાં ધનદાન કરતી, રાજકન્યા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો માટે દરેક દેશમાં ગઈ.