มหาภารตะ · อัธยายะ 3.294
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.294.1
नात्मानमनुशोचामि नेमान्भ्रातॄन्महामुने ।
हरणं चापि राज्यस् यथेमां द्रुपदात्मजाम् ॥ ३.२९४.१ ॥
โอ มหาฤๅษี ข้าพเจ้าไม่ได้โศกเศร้าเพราะตนเอง ไม่ได้โศกเศร้าเพราะพี่น้องเหล่านี้ และไม่ได้โศกเศร้าเพราะการถูกชิงราชอาณาจักร แต่โศกเศร้าเพราะธิดาของท้าวทรุปทะผู้นี้
3.294.2
द्यूते दुरात्मभिः क्लिष्टाः कृष्णया तारिता वयम् ।
जयद्रथेन चपुनर्वनाच्चापि हृता बलात् ॥ ३.२९४.२ ॥
ในการเล่นพนันลูกเต๋า พวกเราถูกผู้มีใจชั่วร้ายทรมาน และพระกฤษณาได้ช่วยพวกเราไว้ แต่แล้วชยทรถก็พาตัวนางไปด้วยกำลังจากป่าอีกครั้ง
3.294.3
अस्ति सीमन्तिनी काचिद्दृष्टपूर्वाऽपिवा श्रुता ।
पतिव्रता महाभागा यथेयं द्रुपदात्मजा ॥ ३.२९४.३ ॥
เคยมีสตรีที่แต่งงานแล้วคนใดเคยเห็นมาก่อนหรือได้ยินมาบ้างไหม ที่ซื่อสัตย์ต่อสามีและมีบุญวาสนาอันยิ่งใหญ่เหมือนธิดาของท้าวทรุปทะผู้นี้
3.294.4
शृणु राजन्कुलस्त्रीणां महाभाग्यं युधिष्ठिर ।
सर्वमेतद्यथाप्राप्तं सावित्र्या राजकन्यया ॥ ३.२९४.४ ॥
โอ พระเจ้ายุธิษฐิระ ขอทรงฟังเถิดถึงบุญวาสนาอันยิ่งใหญ่ของสตรีในตระกูลสูงศักดิ์ ขอทรงฟังว่าทั้งหมดนี้เกิดขึ้นแก่เจ้าหญิงสาวิตรีอย่างไร
3.294.5
आसीन्मद्रेषु धर्मात्मा राजा परमधार्मिकः ।
ब्रह्मण्यश्चमहात्मा च सत्यसन्धो जितेन्द्रियः ॥ ३.२९४.५ ॥
ในแคว้นมัทรมีพระราชาองค์หนึ่ง ทรงมีจิตใจธรรมะ ทรงเคร่งครัดในธรรมยิ่งนัก ทรงเคารพพราหมณ์ ทรงมีจิตใจยิ่งใหญ่ ทรงรักษาคำมั่นสัญญา และทรงควบคุมอินทรีย์ได้
3.294.6
यज्वा दानपतिर्दक्षः पौरजानपदप्रियः ।
पार्थिवोऽश्वपतिर्नाम सर्वभूतहिते रतः ॥ ३.२९४.६ ॥
พระองค์มีพระนามว่าอัศวปติ ทรงบูชายัญ ทรงเป็นเจ้าแห่งการให้ทาน ทรงมีความชำนาญ เป็นที่รักของชาวเมืองและชาวชนบท ทรงทุ่มเทเพื่อประโยชน์สุขของสรรพสัตว์
3.294.7
क्षमावाननपत्यश्च सत्यवाग्विजितेन्द्रियः ।
अतिक्रान्तेन वयसा संतापमुपजग्मिवान् ॥ ३.२९४.७ ॥
พระองค์ทรงมีความอดทน แต่ไม่มีบุตร ทรงพูดความจริง และทรงควบคุมอินทรีย์ได้ แต่เมื่อวัยล่วงเลยไป พระองค์ก็ทรงเศร้าโศกทุกข์ร้อน
3.294.8
अपत्योत्पादनार्थं च तीव्रं नियममास्थितः ।
काले परिमिताहारो ब्रहमचारी जितेन्द्रियः ॥ ३.२९४.८ ॥
เพื่อให้มีบุตร พระองค์ทรงตั้งมั่นในวัตรปฏิบัติอันเข้มงวด ทรงฉันอาหารพอประมาณตามเวลาที่เหมาะสม ทรงดำรงชีวิตเป็นพรหมจารีและทรงควบคุมอินทรีย์ได้
3.294.9
हुत्वा शतसहस्रं स सावित्र्या राजसत्तम ।
षष्ठेषष्ठे तदाकाले बभूव मितमोजनः ॥ ३.२९४.९ ॥
โอ ราชาผู้ประเสริฐที่สุด พระองค์ทรงถวายเครื่องบูชาแก่พระสาวิตรีหนึ่งแสนครั้ง และทุกครั้งที่ถึงรอบที่หก พระองค์ก็ทรงฉันอาหารแต่พอประมาณ
3.294.10
एतेन नियमेनासीद्वर्षाण्यष्टादशैव तु ।
पूर्णे त्वष्टादशे वर्षे सावित्री तुष्टिमभ्यगात् ॥ ३.२९४.१० ॥
ด้วยวัตรปฏิบัตินี้ เวลาผ่านไปสิบแปดปี และเมื่อครบปีที่สิบแปด พระสาวิตรีก็ทรงพอพระทัย
3.294.11
रूपिणी तु तदा राजन्दर्शयामास तं नृपम् ।
अग्निहोत्रात्समुत्थाय हर्षेण महताऽन्विता ॥ ३.२९४.११ ॥
โอ พระราชา ครั้งนั้นพระสาวิตรีทรงปรากฏพระรูปให้เห็น และทรงลุกขึ้นจากการบูชาไฟ เต็มพระทัยด้วยความปีติยินดีอย่างยิ่ง จึงทรงสำแดงพระองค์ต่อพระราชาองค์นั้น
3.294.12
उवाच चैनं वरदा वचनं पार्थिवं तदा ।
सा तमश्वपतिं राजन्सावित्री नियमे स्थितम् ॥ ३.२९४.१२ ॥
ครั้นนั้นพระสาวิตรีผู้ประทานพรได้ตรัสถ้อยคำเหล่านี้แก่พระราชาองค์นั้น โอ พระราชา พระสาวิตรีตรัสแก่พระอัศวปติ ผู้ยังดำรงอยู่ในวัตรปฏิบัติ
3.294.13
ब्रह्मचर्येण शुद्धेन दमेन नियमेन रच ।
सर्वात्मना च भक्त्या च तुष्टाऽस्मि तव पार्थिवाः ॥ ३.२९४.१३ ॥
ด้วยความเป็นพรหมจารีที่บริสุทธิ์ ด้วยการควบคุมตน และด้วยวัตรปฏิบัติ รวมทั้งด้วยความภักดีด้วยทั้งตัวตน ข้าพเจ้าพอพระทัยในพระองค์ โอ พระราชา
3.294.14
वरं वृणीष्वाश्वपते मद्रराज यदीप्सितम् ।
न प्रामादश्च धर्मेषु कर्तव्यस्ते कथंचन ॥ ३.२९४.१४ ॥
โอ เจ้าแห่งม้า พระราชาแห่งมัทระ ขอให้เลือกพรที่ปรารถนาเถิด อย่าได้ประมาทในเรื่องธรรมเป็นอันขาด
3.294.15
अपत्यार्थः समारम्भः कृतो धर्मेप्सया मया ।
पुत्रा मे बहवो देवि भवेयुः कुलभावनाः ॥ ३.२९४.१५ ॥
ด้วยความปรารถนาในธรรม ข้าพเจ้าจึงได้ตั้งความเพียรนี้เพื่อการมีบุตร โอ เทวี ขอให้ข้าพเจ้ามีบุตรชายจำนวนมากที่จะค้ำจุนวงศ์ตระกูล
3.294.16
तुष्टाऽसि यदि मे देवि वरमेतं वृणोम्यहम् ।
संतां परमो धर्म इत्याहुर्मां द्विजातयः ॥ ३.२९४.१६ ॥
โอ เทวี หากพระองค์พอพระทัยในข้าพเจ้า ข้าพเจ้าขอเลือกพรนี้ ผู้เกิดสองครั้งกล่าวว่า การมีบุตรเป็นธรรมอันสูงสุด
3.294.17
पूर्वमेव मया राजन्नभिप्रायमिमं तव ।
ज्ञात्वा पुत्रार्थमुक्तो वै भगवांस्ते पितामहः ॥ ३.२९४.१७ ॥
โอ พระราชา ข้าพเจ้าได้ทราบความปรารถนานี้ของพระองค์มาก่อนแล้ว และพระปิตามหะผู้ทรงเกียรติของพระองค์ก็ได้ตรัสกับข้าพเจ้าเรื่องบุตรไว้แล้ว
3.294.18
प्रसादाच्चैव तस्मात्ते स्वयं विहितवत्यहम् ।
कन्या तेजस्विनी सौम्य क्षिप्रमेव भविष्यति ॥ ३.२९४.१८ ॥
ด้วยพระกรุณาของพระองค์นั้นเอง ข้าพเจ้าจึงได้จัดการเรื่องนี้ด้วยตนเอง โอ ผู้อ่อนโยน ธิดาผู้รุ่งโรจน์จะประสูติแก่พระองค์ในไม่ช้า
3.294.19
उत्तरं च न ते किंचिद्व्याहर्तव्यं कथंचन ।
पितामहनियोगेन तुष्टा ह्येतद्ब्रवीमि ते ॥ ३.२९४.१९ ॥
พระองค์ไม่ควรตอบแม้แต่คำเดียว ไม่ว่าด้วยวิธีใดทั้งสิ้น เป็นด้วยบัญชาของปู่ของเรา และด้วยความพอพระทัย ข้าพเจ้าจึงบอกพระองค์เช่นนี้
3.294.20
स तथेति प्रतिज्ञाय सावित्र्या वचनं नृपः ।
प्रसादयामास पुनः क्षिप्रमेतद्भविष्यति
ततः सुमनसः शेषाः प्रतिगृह्य महात्मनः। ॥ ३.२९४.२० ॥
พระราชาตรัสรับคำของพระสาวิตรีว่า ขอให้เป็นเช่นนั้น และทรงทำให้พระนางพอพระทัยอีกครั้ง พร้อมตรัสว่า เรื่องนี้จะเกิดขึ้นโดยเร็ว ครั้นแล้วเหล่าผู้ที่เหลือ มีใจยินดี ได้รับผู้ยิ่งใหญ่นั้น
3.294.21
अन्तर्हितायां सावित्र्यां जगाम स्वपुरं नृपः ।
स्वराज्ये चावसद्बीरः प्रजा धर्मेण पालयन् ॥ ३.२९४.२१ ॥
เมื่อพระนางสาวิตรีอันตรธานไปแล้ว พระราชาก็เสด็จกลับสู่นครของพระองค์ ผู้กล้าหาญนั้นประทับอยู่ในแผ่นดินของพระองค์เอง ปกป้องประชาชนโดยชอบธรรม
3.294.22
कस्मिंश्चित्तु गते काले स राजा नियतब्रतः ।
ज्येष्ठायां धर्मचारिण्यां महिष्यां कगर्भमादधे ॥ ३.२९४.२२ ॥
เมื่อกาลเวลาผ่านไปได้ระยะหนึ่ง พระราชาผู้มั่นคงในสัตย์ปฏิญาณนั้น ได้ทรงให้กำเนิดครรภ์แก่พระมเหสีองค์ใหญ่ผู้ประพฤติธรรม
3.294.23
राजपुत्र्यास्तु गर्भः स मानव्या भरतर्षभ ।
व्यर्धतं तदा शुक्ले तारापतिरिवाम्बरे ॥ ३.२९४.२३ ॥
ครรภ์ของพระราชธิดาแห่งวงศ์มานวะนั้น โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในวงศ์ภรตะ ได้เจริญขึ้นในปักษ์สว่าง ดุจดวงจันทร์เจ้าแห่งดวงดาวบนท้องฟ้า
3.294.24
प्राप्ते काले तु सुषुवे कन्यां राजीवलोचनाम् ।
क्रियाश्च तस्या मुदितश्चक्रे च नृपसत्तमः ॥ ३.२९४.२४ ॥
เมื่อถึงกาลอันควร นางให้กำเนิดพระธิดาผู้มีดวงตาดุจดอกบัว และพระราชาผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ทรงมีความยินดี ได้ทรงประกอบพิธีกรรมสำหรับพระธิดานั้น
3.294.25
सावित्र्या प्रीतया दत्ता साव्त्र्या द्दुतया ह्यपि ।
सावित्रीत्येव नामास्याश्चक्रुर्विप्रास्तथा पिता ॥ ३.२९४.२५ ॥
ด้วยพระนางสาวิตรีเทพีผู้ทรงพอพระทัยได้ประทานให้ และประทานให้อย่างรวดเร็ว พราหมณ์และบิดาของนางจึงตั้งชื่อนางว่า สาวิตรี
3.294.26
सा विग्रहवतीव श्रीव्यवर्धत नृपात्मजा ।
कालेन चापि सा कन्या यौवनस्ता बभूव ह ॥ ३.२९४.२६ ॥
พระราชธิดานั้นเติบโตขึ้นราวกับพระลักษมีได้ทรงมีรูปกายมาปรากฏ และตามกาลเวลา พระธิดานั้นก็บรรลุวัยสาว
3.294.27
तां सुमध्यां पृथुश्रोणीं प्रतिमां काञ्चनीमिव ।
प्राप्तेयं रदेवकन्येति दृष्ट्वा संमेनिरे जनाः ॥ ३.२९४.२७ ॥
เมื่อเห็นนาง ผู้มีเอวบางและสะโพกผาย ดุจรูปเคารพทองคำ ผู้คนต่างคิดว่า นี่คือเทพธิดาผู้เสด็จมาถึงแล้ว
3.294.28
तां तु पद्मपलाशाक्षीं ज्वलन्तीमिव तेजसा ।
न कश्चिद्वरयामास तेजसा प्रतिवारितः ॥ ३.२९४.२८ ॥
ไม่มีผู้ใดเลือกนางผู้มีดวงตาดุจกลีบบัว ผู้รุ่งโรจน์ดุจเปลวไฟ เพราะชายทุกคนต่างถูกรัศมีของนางกีดกันไว้
3.294.29
अथोपोष्य शिरःस्नाता देवतामभिगम्य सा ।
हुत्वाग्निं विधिवद्विप्रान्वाचयामास पर्वणि ॥ ३.२९४.२९ ॥
จากนั้น นางอดอาหาร สระศีรษะ แล้วเข้าไปเฝ้าเทพเจ้า ถวายเครื่องบูชาในกองไฟตามพิธีที่กำหนด และให้พราหมณ์สวดในวันเทศกาล
3.294.30
पितुः समीपमगमद्देवी श्रीरिव रूपिणी ॥ ३.२९४.३० ॥
เทวีผู้ดุจพระลักษมีได้ทรงมีรูปกาย เสด็จไปยังข้างพระบิดา
3.294.31
साऽभिवाद्य पितुः पादौ शेषाः पूर्वं निवेद्य च ।
कृताञ्जलिर्वरारोहा नृपतेः पार्श्वमास्थिता ॥ ३.२९४.३१ ॥
นางกราบลงที่พระบาทของพระบิดา และกราบเรียนแก่ผู้อาวุโสอื่นๆ ก่อน แล้วพระราชธิดาผู้มีสะโพกงดงามนั้น ประนมมือยืนเคียงข้างพระราชา
3.294.32
यौवनस्थां तु तां दृष्ट्वा स्वां सुतां देवरूपिणीम् ।
अयाच्यमानां च वरैर्नृपतिर्दुःखितोऽभवत् ॥ ३.२९४.३२ ॥
เมื่อพระราชาเห็นพระธิดาของพระองค์ผู้มีรูปดุจเทพ อยู่ในวัยสาว และเห็นว่านางไม่มีผู้ใดมาขอ พระองค์ก็ทรงเศร้าพระทัย
3.294.33
पुत्रि प्रदानकालस्ते न च कश्चिद्वृणोति माम् ।
स्वयमन्विच्छ भर्तारं गुणैः सदृशमात्मनः ॥ ३.२९४.३३ ॥
ลูกเอ๋ย ถึงเวลาที่เจ้าจะต้องได้รับการยกให้แต่งงานแล้ว แต่ก็ยังไม่มีผู้ใดเลือกพ่อ เจ้าจงเลือกสามีด้วยตนเองเถิด ผู้มีคุณสมบัติเหมาะสมกับตนเอง
3.294.34
प्रार्थितः पुरुषो यश्च स निवेद्यस्त्वया मम ।
विमृश्याहं प्रदास्यामि वरय त्वं यथेप्सितम् ॥ ३.२९४.३४ ॥
ชายผู้ใดที่เจ้าปรารถนา เจ้าต้องบอกแก่พ่อ พ่อจะพิจารณาแล้วยกเจ้าให้ เจ้าจงเลือกสามีตามที่ใจปรารถนาเถิด
3.294.35
श्रुतं हि धर्मशास्त्रेषु पठ्यमानं द्विजातिभिः ।
तथा त्वमपिकल्याणि गदतो मे वचः शृणु ॥ ३.२९४.३५ ॥
ดังที่ได้ยินกันมา ที่พวกทวิชาติท่องบอกกันในคัมภีร์ธรรมศาสตร์ เจ้าก็คงได้ยินมาเช่นกัน โอ้ผู้เป็นมงคล บัดนี้จงฟังถ้อยคำที่พ่อกล่าว
3.294.36
अप्रदाता पिता वाच्यो वाच्यश्चानुपयन्पतिः ।
मृते पितरि पुत्रश्च वाच्यो मातुररक्षिता ॥ ३.२९४.३६ ॥
บิดาที่ไม่ยกบุตรีให้แต่งงาน ย่อมถูกกล่าวว่าเป็นผู้ควรถูกตำหนิ และสามีที่ไม่รับภรรยา ก็ถูกกล่าวว่าควรถูกตำหนิเช่นกัน เมื่อบิดาตายไปแล้ว บุตรชายที่ไม่คุ้มครองมารดา ย่อมถูกกล่าวว่าควรถูกตำหนิ
3.294.37
इदं मे वचनं क्षुत्वा भर्तुरन्वेषणे न्वर ।
देवतानां यथा याच्यो न भवेयं तथा कुरु ॥ ३.२९४.३७ ॥
เจ้าจงฟังถ้อยคำของพ่อแล้วรีบค้นหาสามีเถิด จงทำเช่นนั้น เพื่อที่พ่อจะไม่ต้องเป็นผู้ที่เทวดาจะต้องมาขอนางจากพ่อ
3.294.38
एवमुक्त्वा दुहितरं तथा वृद्धांश्च मन्त्रिणः ।
व्यादिदेशानुयात्रं च गम्यतां चेत्यचोदयत् ॥ ३.२९४.३८ ॥
เมื่อตรัสกับพระธิดาและเหล่าอำมาตย์ผู้อาวุโสดังนี้แล้ว พระองค์ทรงสั่งให้ผู้ติดตามจัดขบวน และตรัสเร่งว่า ไปกันเถิด
3.294.39
साऽभिवाद्य पितुः पादौ व्रीडितेव मनस्विनी ।
पितुर्वचनमाज्ञाय निर्जगामाविचारितम् ॥ ३.२९४.३९ ॥
นางผู้มีใจสูงส่งนั้น กราบลงที่พระบาทของพระบิดา ดุจผู้เขินอาย เมื่อรับรู้พระดำรัสของพระบิดาแล้ว ก็ออกเดินทางไปโดยไม่ลังเล
3.294.40
सा हैमं रथमास्थाय स्थविरैः सचिवैर्वृता ।
तपोवनानिरम्याणि राजर्षीणां जगाम ह ॥ ३.२९४.४० ॥
นางขึ้นรถทองคำ มีอำมาตย์ผู้อาวุโสห้อมล้อม แล้วไปยังสวนป่าอาศรมอันงดงามของบรรดาราชฤๅษี
3.294.41
मान्यानां तत्र वृद्धानां कृत्वा पादाभिवादनम् ।
वनानि क्रमशस्तात सर्वाण्येवाभ्यगच्छत ॥ ३.२९४.४१ ॥
ที่นั่น หลังจากถวายการกราบเท้าแด่ผู้เฒ่าผู้ใหญ่ผู้ควรเคารพ ลูกรัก นางได้ไปยังป่าทั้งหมดทีละแห่ง
3.294.42
एवं तीर्थेषु सर्वेषु धनोत्सर्गं नृपात्मजा ।
कुर्वी द्विजमुख्यानां तंतं देशं जगाम ह ॥ ३.२९४.४२ ॥
เช่นนี้ ณ ท่าศักดิ์สิทธิ์ทั้งปวง ธิดาของกษัตริย์ได้ถวายทรัพย์ แล้วเดินทางไปยังทุกแคว้นเพื่อพราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุด