મહાભારત · અધ્યાય 3.295
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.295.1
अथ मद्राधिपो राजा नारदेन समागतः ।
उपविष्टः सभामध्ये कथायोगेन भारत ॥ ३.२९५.१ ॥
ત્યારે મદ્રદેશના રાજા નારદને મળ્યા અને સભાની મધ્યમાં બેઠા, હે ભારત, વાતચીતના ક્રમમાં.
3.295.2
ततोऽभिगम्य तीर्थानि सर्वाण्येवाश्रमांस्तथा ।
आजगाम पितुर्वेश्म सावित्री सह मन्त्रिभिः ॥ ३.२९५.२ ॥
પછી બધાં તીર્થો અને આશ્રમોની મુલાકાત લઈને સાવિત્રી મંત્રીઓ સાથે પિતાના ઘરે આવી.
3.295.3
नारदेन सहासीनं सा दृष्ट्वा पितरं शुभा ।
उभयोरेव शिरसा चक्रे पादाभिवादनम् ॥ ३.२९५.३ ॥
નારદ સાથે બેઠેલા પિતાને જોઈને એ શુભા બન્નેના ચરણોમાં મસ્તક નમાવીને પ્રણામ કરી.
3.295.4
क्व गताऽभूत्सुतेयं ते कुतश्चैवागता नृप ।
किमर्थं युवतीं भद्र न चैनां संप्रयच्छसि ॥ ३.२९५.४ ॥
હે રાજા, તમારી આ પુત્રી ક્યાં ગઈ હતી અને ક્યાંથી આવી? હે ભદ્ર, આ યુવતીને તમે કેમ આપતા નથી?
3.295.5
कार्येण खल्वनेनैव प्रेषिताद्यैव चागता ।
एतस्याः शृणु देवर्षे भर्तारं योऽनया वृतः ॥ ३.२९५.५ ॥
આ જ કાર્ય માટે મોકલાયેલી તે આજે જ પાછી આવી છે. હે દેવર્ષિ, તેણે વરેલા પતિ વિશે સાંભળો.
3.295.6
सा ब्रूहि विस्तरेणेति पित्रा संयोदिता शुभा ।
तदैव तस्य वचनं प्रतिगृह्येदमब्रवीत् ॥ ३.२९५.६ ॥
'વિસ્તારથી કહે' એમ પિતાએ પ્રેરણા આપતાં, એ શુભા તેમની વાત સ્વીકારીને તરત જ આ બોલી.
3.295.7
आसीत्साल्वेषु धर्मात्मा क्षत्रियः पृथिवीपतिः ।
द्युमत्सेन इति ख्यातः पश्चाच्चान्धो बभूव ह ॥ ३.२९५.७ ॥
સાલ્વોમાં ધર્માત્મા ક્ષત્રિય, પૃથ્વીના સ્વામી દ્યુમત્સેન નામે પ્રસિદ્ધ હતા; પછીથી તેઓ આંધળા થયા.
3.295.8
विनष्टचक्षुषस्तस्य बालपुत्रस्य धीमतः ।
सामीप्येन हृतं राज्यं छिद्रेऽस्मिन्पूर्ववैरिणा ॥ ३.२९५.८ ॥
આંખો ગુમાવેલા એ બુદ્ધિમાનનું, નાના પુત્રવાળા તેમનું રાજ્ય, આ છિદ્રમાં પૂર્વના વૈરીએ નજીકથી જ છીનવી લીધું.
3.295.9
स बालवत्सया सार्धं भार्यया प्रस्थितो वनम् ।
महारण्यं गतश्चापि पस्तेषे महाव्रतः ॥ ३.२९५.९ ॥
તે નાના બાળકવાળી પત્ની સાથે વન તરફ નીકળ્યો; મહાવ્રતધારી તે મહાઅરણ્યમાં જઈને તપ કરવા લાગ્યો.
3.295.10
तस्य पुत्रः पुरे जातः संवृद्धश्च तपोवने ।
सत्यवाननुरूपो मे भर्तेति मनसा वृतः ॥ ३.२९५.१० ॥
તેમનો પુત્ર નગરમાં જન્મ્યો અને તપોવનમાં ઊછર્યો; 'મારા યોગ્ય પતિ સત્યવાન' એમ મનથી તેને વરવામાં આવ્યો.
3.295.11
अहो वत महत्पापं सावित्र्या नृपते कृतम् ।
अजानन्त्या यदनया गुणवान्सत्यवान्वृतः ॥ ३.२९५.११ ॥
અરે! હે રાજન, સાવિત્રીએ મોટું પાપ કર્યું; અજાણતાં તેણે ગુણવાન સત્યવાનને વર્યો.
3.295.12
सत्यं वदत्यस्य पिता सत्यं माता प्रभाषते ।
तथाऽस् ब्राह्मणाश्चक्रुर्नामैतत्सत्यवानिति ॥ ३.२९५.१२ ॥
તેમના પિતા સત્ય બોલે છે, માતા પણ સત્ય બોલે છે; તેથી બ્રાહ્મણોએ તેનું નામ 'સત્યવાન' રાખ્યું.
3.295.13
बालस्याश्वाः प्रियाश्चास्य करोत्यश्वांश्च मृन्मयान् ।
चित्रेऽपि विलिखत्यश्वांश्चित्राश्व इति चोच्यते ॥ ३.२९५.१३ ॥
બાળકને ઘોડા પ્રિય હતા; તે માટીના ઘોડા બનાવતો. ચિત્રમાં પણ તે ઘોડા દોરતો, તેથી તેને 'ચિત્રાશ્વ' કહેવાય છે.
3.295.14
अपीदानीं स तेजस्वी बुद्धिमान्वा नृपात्मजः ।
क्षमावानपि वा शृरः सत्यवान्पितृवत्सलः ॥ ३.२९५.१४ ॥
શું અત્યારે પણ તે તેજસ્વી, બુદ્ધિમાન રાજકુમાર ક્ષમાવાન, શૂરવીર, સત્યવાદી અને પિતૃવત્સલ છે?
3.295.15
विवस्वानिव तेजस्वी वृहस्पतिसमो मतौ ।
महेन्द्र इवन वीरश्च वसुधेव क्षमान्वितः ॥ ३.२९५.१५ ॥
તે સૂર્ય સમાન તેજસ્વી, બુદ્ધિમાં બૃહસ્પતિ સમાન; મહેન્દ્ર સમાન વીર અને પૃથ્વી સમાન ક્ષમાવાન છે.
3.295.16
अपि राजात्मजो दाता ब्रह्मण्यश्चापि सत्यवान् ।
रूपवानप्युदारो वाऽप्यथवा प्रियदर्शनः ॥ ३.२९५.१६ ॥
શું તે રાજકુમાર દાની, બ્રાહ્મણભક્ત, સત્યવાદી, રૂપવાન, ઉદાર કે જોવામાં પ્રિય છે?
3.295.17
सांकृते रन्तिदेवस् स्वशक्त्या दानतः समः ।
ब्रह्मण्यः सत्यवादी च शिबिरौशीनरो यथा ॥ ३.२९५.१७ ॥
સાંકૃતિ રન્તિદેવ જેવો પોતાની શક્તિ મુજબ દાનમાં સમાન; ઉશીનરપુત્ર શિબિ જેવો બ્રાહ્મણભક્ત અને સત્યવાદી છે.
3.295.18
ययातिरिव चोदारः सोमवत्प्रियदर्शनः ।
रूपेणान्यतमोऽश्विभ्यां द्युमत्सेनसुतो बली ॥ ३.२९५.१८ ॥
તે યયાતિ જેવો ઉદાર, સોમ જેવો જોવામાં પ્રિય; રૂપમાં અશ્વિનીકુમારો સમાન એક; દ્યુમત્સેનનો બળવાન પુત્ર છે.
3.295.19
स वदान्यः स तेजस्वीधीमांश्चैव क्षमान्वितः ।
स दान्तः स मृदुः शूरः स सत्यः संयतेन्द्रियः।
सन्मैत्रः सोनसूयश्च स ह्रीमान्द्युतिमांश्च सः ॥ ३.२९५.१९ ॥
તે દાનશીલ, તેજસ્વી, બુદ્ધિમાન અને ક્ષમાશીલ છે. તે દાંત, મૃદુ, શૂર, સત્યવાદી અને ઇન્દ્રિયસંયમી છે. તે સારો મિત્ર, ઈર્ષ્યારહિત, લજ્જાશીલ અને દીપ્તિમાન છે.
3.295.20
नित्यशश्चार्जवं तस्मिन्धृतिस्तत्रैव च ध्रुवा ।
संक्षेपतस्तपोवृद्धैः शीलवृद्धैश्च कथ्यते ॥ ३.२९५.२० ॥
તેનામાં સદા સરળતા છે, અને ત્યાં જ અચળ ધૈર્ય પણ છે. તપ અને શીલમાં વૃદ્ધ લોકો સંક્ષેપમાં આમ કહે છે.
3.295.21
गुणैरुपेतं सर्वैस्तं भगवन्प्रब्रवीषि मे ।
दोषानप्यस्य मे ब्रूहि यदि सन्तीह केचन ॥ ३.२९५.२१ ॥
હે ભગવન્, તે બધા ગુણોથી યુક્ત છે એમ તમે મને વર્ણવી રહ્યા છો. અહીં જો તેના કોઈ દોષ હોય તો તે પણ મને કહો.
3.295.22
एक एवास्य दोषो हि गुणानाक्रम्य तिष्ठति ।
स च दोषः प्रयत्नेन न शक्यमतिवर्तितुम् ॥ ३.२९५.२२ ॥
તેનામાં માત્ર એક જ દોષ છે, જે તેના ગુણોને દબાવીને ઊભો રહે છે. તે દોષ પ્રયત્નથી પણ વટાવી શકાતો નથી.
3.295.23
एको दोषोऽस्ति नान्योऽस्य सोद्यप्रभृति सत्यवान् ।
संवत्सरेण क्षीणायुर्देहन्यासं करिष्यति ॥ ३.२९५.२३ ॥
તેનામાં એક જ દોષ છે, બીજો નથી. આજથી સત્યવાન એક વર્ષની અંદર, આયુષ્ય ક્ષીણ થતાં, દેહત્યાગ કરશે.
3.295.24
एहि सावित्रि गच्छस्व अन्यं वरय शोभने ।
तस्य दोषो महानेको गुणानाक्रम्य च स्थितः ॥ ३.२९५.२४ ॥
આવ સાવિત્રી, જા, બીજો વર પસંદ કર, હે શોભને. તેનો આ એક મોટો દોષ તેના ગુણોને દબાવીને ઊભો છે.
3.295.25
यथा मे भगवानाह नारदो देवसत्कृतः ।
संवत्सरेण सोऽल्पायुर्देहन्यासं करिष्यति ॥ ३.२९५.२५ ॥
દેવોથી સન્માનિત ભગવાન નારદે મને કહ્યું તે પ્રમાણે, તે અલ્પાયુ છે; એક વર્ષમાં તે દેહત્યાગ કરશે.
3.295.26
सकृदंशो निपतति सकृत्कन्या प्रदीयते ।
स कृदाह ददानीति त्रीण्येतानि सकृत्सकृते ॥ ३.२९५.२६ ॥
ભાગ એક જ વાર પડે છે, કન્યા એક જ વાર આપવામાં આવે છે; 'આપું છું' એમ એક જ વાર કહેવાય છે — આ ત્રણે એક જ વાર થાય છે.
3.295.27
दीर्घायुरथवाऽल्पायुः सगुणो निर्गुणोऽपि वा ।
सकृद्वृतो मया भर्ता न द्वितीयं वृणोम्यहम् ॥ ३.२९५.२७ ॥
દીર્ઘાયુ હોય કે અલ્પાયુ, ગુણવાન હોય કે ગુણહીન — મેં એક વાર પતિ વર્યો છે; બીજાને હું નહીં વરું.
3.295.28
मनसा निश्चयं कृत्वाततो वाचाऽभिधीयते ।
क्रियते कर्मणा पश्चात्प्रमाणं मे मनस्ततः ॥ ३.२९५.२८ ॥
મનથી નિશ્ચય કર્યા પછી વાણીથી તે કહેવાય છે; પછી કર્મથી તે કરાય છે — તેથી મારું મન જ મારું પ્રમાણ છે.
3.295.29
स्थिरा बुद्धिर्नरश्रेष्ठ सावित्र्या दुहितुस्तव ।
नैषा वारयितुं शक्या धर्मादस्मात्कथंचन ॥ ३.२९५.२९ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, તમારી પુત્રી સાવિત્રીની બુદ્ધિ સ્થિર છે; આ ધર્મથી તેને કોઈ પણ રીતે રોકી શકાય નહીં.
3.295.30
नान्यस्मिन्पुरुषे सन्ति ये सत्यवति वै गुणाः ।
प्रदानमेव तस्मान्मे रोचते दुहितुस्तव ॥ ३.२९५.३० ॥
સત્યવાનમાં જે ગુણો છે તે બીજા કોઈ પુરુષમાં નથી; તેથી તમારી પુત્રીનું તેને દાન કરવું જ મને ગમે છે.
3.295.31
अविचाल्यमेतदुक्तं तथ्यं च भवता वचः ।
करिष्याम्येतदेवं च गुरुर्हि भगवान्मम ॥ ३.२९५.३१ ॥
તમારું વચન સત્ય અને અચળ છે; હું એમ જ કરીશ, કારણ કે પૂજ્ય ભગવાન મારા ગુરુ છે.
3.295.32
अविघ्नमस्तु सावित्र्याः प्रदाने दुहितुस्तव ।
साधयिष्याम्यहं तावत्सर्वेषां भद्रमस्तु वः ॥ ३.२९५.३२ ॥
તમારી પુત્રી સાવિત્રીના દાનમાં કોઈ વિઘ્ન ન આવે; હું પહેલાં તે સિદ્ધ કરીશ; તમારા સૌનું કલ્યાણ થાઓ.
3.295.33
एवमुक्त्वा स्वमुत्पत्य नारदस्त्रिदिवं गतः ।
राजाऽपि दुहितुः सज्जं वैवाहिकमकारयत् ॥ ३.२९५.३३ ॥
એમ કહીને નારદ ઊડીને સ્વર્ગે ગયા; રાજાએ પણ પોતાની પુત્રી માટે લગ્નની તૈયારીઓ કરાવી.