महाभारत · अध्याय 3.295
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.295.1
अथ मद्राधिपो राजा नारदेन समागतः ।
उपविष्टः सभामध्ये कथायोगेन भारत ॥ ३.२९५.१ ॥
मग मद्रदेशाचा राजा नारदांना भेटला आणि सभेच्या मध्यभागी बसला, हे भारता, संभाषणाच्या ओघात.
3.295.2
ततोऽभिगम्य तीर्थानि सर्वाण्येवाश्रमांस्तथा ।
आजगाम पितुर्वेश्म सावित्री सह मन्त्रिभिः ॥ ३.२९५.२ ॥
मग सर्व तीर्थे व आश्रम पाहून सावित्री मंत्र्यांसह पित्याच्या घरी आली.
3.295.3
नारदेन सहासीनं सा दृष्ट्वा पितरं शुभा ।
उभयोरेव शिरसा चक्रे पादाभिवादनम् ॥ ३.२९५.३ ॥
नारदांसह बसलेल्या पित्याला पाहून ती शुभा दोघांच्याही पायांवर मस्तक ठेवून वंदन करती झाली.
3.295.4
क्व गताऽभूत्सुतेयं ते कुतश्चैवागता नृप ।
किमर्थं युवतीं भद्र न चैनां संप्रयच्छसि ॥ ३.२९५.४ ॥
हे राजा, तुझी ही कन्या कुठे गेली होती आणि कुठून आली? हे भद्रा, या तरुणीला तू का देत नाहीस?
3.295.5
कार्येण खल्वनेनैव प्रेषिताद्यैव चागता ।
एतस्याः शृणु देवर्षे भर्तारं योऽनया वृतः ॥ ३.२९५.५ ॥
याच कार्यासाठी पाठवलेली ती आजच परतली आहे. हे देवर्षी, हिने वरलेल्या पतीविषयी ऐका.
3.295.6
सा ब्रूहि विस्तरेणेति पित्रा संयोदिता शुभा ।
तदैव तस्य वचनं प्रतिगृह्येदमब्रवीत् ॥ ३.२९५.६ ॥
'सविस्तर सांग' असे पित्याने सांगितल्यावर ती शुभा त्याचे वचन मान्य करून तत्क्षणीच म्हणाली.
3.295.7
आसीत्साल्वेषु धर्मात्मा क्षत्रियः पृथिवीपतिः ।
द्युमत्सेन इति ख्यातः पश्चाच्चान्धो बभूव ह ॥ ३.२९५.७ ॥
साल्वांमध्ये धर्मात्मा क्षत्रिय, पृथ्वीचा स्वामी द्युमत्सेन नावाने प्रसिद्ध होता; पुढे तो आंधळा झाला.
3.295.8
विनष्टचक्षुषस्तस्य बालपुत्रस्य धीमतः ।
सामीप्येन हृतं राज्यं छिद्रेऽस्मिन्पूर्ववैरिणा ॥ ३.२९५.८ ॥
डोळे गेलेल्या त्या बुद्धिमान, लहान मुलगा असलेल्याचे राज्य, या संधीत जवळच्या पूर्वीच्या शत्रूने हिरावून घेतले.
3.295.9
स बालवत्सया सार्धं भार्यया प्रस्थितो वनम् ।
महारण्यं गतश्चापि पस्तेषे महाव्रतः ॥ ३.२९५.९ ॥
तो लहान बाळ असलेल्या पत्नीसह वनाकडे निघाला; महाव्रती तो महाअरण्यात जाऊन तपश्चर्या करू लागला.
3.295.10
तस्य पुत्रः पुरे जातः संवृद्धश्च तपोवने ।
सत्यवाननुरूपो मे भर्तेति मनसा वृतः ॥ ३.२९५.१० ॥
त्याचा पुत्र नगरात जन्मला आणि तपोवनात वाढला; 'माझ्यास योग्य पती सत्यवान' असे मनाने त्याला वरले गेले.
3.295.11
अहो वत महत्पापं सावित्र्या नृपते कृतम् ।
अजानन्त्या यदनया गुणवान्सत्यवान्वृतः ॥ ३.२९५.११ ॥
अरेरे! हे राजा, सावित्रीने मोठे पाप केले; नकळत तिने गुणवान सत्यवानाला वरले.
3.295.12
सत्यं वदत्यस्य पिता सत्यं माता प्रभाषते ।
तथाऽस् ब्राह्मणाश्चक्रुर्नामैतत्सत्यवानिति ॥ ३.२९५.१२ ॥
याचा पिता सत्य बोलतो, माताही सत्य बोलते; म्हणून ब्राह्मणांनी याचे नाव 'सत्यवान' ठेवले.
3.295.13
बालस्याश्वाः प्रियाश्चास्य करोत्यश्वांश्च मृन्मयान् ।
चित्रेऽपि विलिखत्यश्वांश्चित्राश्व इति चोच्यते ॥ ३.२९५.१३ ॥
बालकाला घोडे प्रिय होते; तो मातीचे घोडे बनवत असे. चित्रातही तो घोडे काढत असे, म्हणून त्याला 'चित्राश्व' म्हटले जाते.
3.295.14
अपीदानीं स तेजस्वी बुद्धिमान्वा नृपात्मजः ।
क्षमावानपि वा शृरः सत्यवान्पितृवत्सलः ॥ ३.२९५.१४ ॥
आताही तो तेजस्वी, बुद्धिमान राजपुत्र क्षमाशील, शूर, सत्यवादी आणि पितृभक्त आहे का?
3.295.15
विवस्वानिव तेजस्वी वृहस्पतिसमो मतौ ।
महेन्द्र इवन वीरश्च वसुधेव क्षमान्वितः ॥ ३.२९५.१५ ॥
तो सूर्यासारखा तेजस्वी, बुद्धीने बृहस्पतीसमान; महेंद्रासारखा वीर आणि पृथ्वीसारखा क्षमाशील आहे.
3.295.16
अपि राजात्मजो दाता ब्रह्मण्यश्चापि सत्यवान् ।
रूपवानप्युदारो वाऽप्यथवा प्रियदर्शनः ॥ ३.२९५.१६ ॥
तो राजपुत्र दाता, ब्राह्मणभक्त, सत्यवादी, रूपवान, उदार किंवा पाहण्यास प्रिय आहे का?
3.295.17
सांकृते रन्तिदेवस् स्वशक्त्या दानतः समः ।
ब्रह्मण्यः सत्यवादी च शिबिरौशीनरो यथा ॥ ३.२९५.१७ ॥
सांकृती रन्तिदेवासारखा आपल्या शक्तीनुसार दानात समान; उशीनरपुत्र शिबीसारखा ब्राह्मणभक्त आणि सत्यवादी आहे.
3.295.18
ययातिरिव चोदारः सोमवत्प्रियदर्शनः ।
रूपेणान्यतमोऽश्विभ्यां द्युमत्सेनसुतो बली ॥ ३.२९५.१८ ॥
तो ययातीसारखा उदार, सोमासारखा पाहण्यास प्रिय, रूपात अश्विनीकुमारांच्या तोलामोलाचा; द्युमत्सेनाचा बलवान पुत्र आहे.
3.295.19
स वदान्यः स तेजस्वीधीमांश्चैव क्षमान्वितः ।
स दान्तः स मृदुः शूरः स सत्यः संयतेन्द्रियः।
सन्मैत्रः सोनसूयश्च स ह्रीमान्द्युतिमांश्च सः ॥ ३.२९५.१९ ॥
तो दानशूर, तेजस्वी, बुद्धिमान आणि क्षमाशील आहे. तो संयमी, मृदु, शूर, सत्यवादी आणि इंद्रियनिग्रही आहे. तो उत्तम मित्र, असूयारहित, लज्जाशील आणि तेजस्वी आहे.
3.295.20
नित्यशश्चार्जवं तस्मिन्धृतिस्तत्रैव च ध्रुवा ।
संक्षेपतस्तपोवृद्धैः शीलवृद्धैश्च कथ्यते ॥ ३.२९५.२० ॥
त्याच्यात नेहमी सरळपणा आहे, आणि तिथेच स्थिर धैर्यही आहे. तपात आणि शीलात वृद्ध असलेले लोक थोडक्यात असे सांगतात.
3.295.21
गुणैरुपेतं सर्वैस्तं भगवन्प्रब्रवीषि मे ।
दोषानप्यस्य मे ब्रूहि यदि सन्तीह केचन ॥ ३.२९५.२१ ॥
हे भगवन्, तो सर्व गुणांनी युक्त आहे असे आपण मला सांगत आहात. येथे त्याचे काही दोष असतील तर तेही मला सांगा.
3.295.22
एक एवास्य दोषो हि गुणानाक्रम्य तिष्ठति ।
स च दोषः प्रयत्नेन न शक्यमतिवर्तितुम् ॥ ३.२९५.२२ ॥
त्याच्यात एकच दोष आहे, जो त्याच्या गुणांना दाबून उभा राहतो. तो दोष प्रयत्नानेही ओलांडता येत नाही.
3.295.23
एको दोषोऽस्ति नान्योऽस्य सोद्यप्रभृति सत्यवान् ।
संवत्सरेण क्षीणायुर्देहन्यासं करिष्यति ॥ ३.२९५.२३ ॥
त्याच्यात एकच दोष आहे, दुसरा नाही. आजपासून सत्यवान एका वर्षाच्या आत, आयुष्य क्षीण होऊन, देहत्याग करील.
3.295.24
एहि सावित्रि गच्छस्व अन्यं वरय शोभने ।
तस्य दोषो महानेको गुणानाक्रम्य च स्थितः ॥ ३.२९५.२४ ॥
ये सावित्री, जा, दुसरा वर निवड, हे सुंदरी. त्याचा हा एकच मोठा दोष त्याच्या गुणांना दाबून उभा आहे.
3.295.25
यथा मे भगवानाह नारदो देवसत्कृतः ।
संवत्सरेण सोऽल्पायुर्देहन्यासं करिष्यति ॥ ३.२९५.२५ ॥
देवांनी सन्मानित केलेले भगवान नारद मला म्हणाले त्याप्रमाणे, तो अल्पायुषी आहे; एका वर्षात तो देह सोडेल.
3.295.26
सकृदंशो निपतति सकृत्कन्या प्रदीयते ।
स कृदाह ददानीति त्रीण्येतानि सकृत्सकृते ॥ ३.२९५.२६ ॥
वाटा एकदाच पडतो, कन्या एकदाच दिली जाते; 'देतो' असे एकदाच म्हटले जाते — ही तिन्ही गोष्टी एकदाच घडतात.
3.295.27
दीर्घायुरथवाऽल्पायुः सगुणो निर्गुणोऽपि वा ।
सकृद्वृतो मया भर्ता न द्वितीयं वृणोम्यहम् ॥ ३.२९५.२७ ॥
दीर्घायुषी असो किंवा अल्पायुषी, गुणवान असो किंवा गुणहीन — मी एकदा पती निवडला आहे; दुसऱ्याला मी निवडणार नाही.
3.295.28
मनसा निश्चयं कृत्वाततो वाचाऽभिधीयते ।
क्रियते कर्मणा पश्चात्प्रमाणं मे मनस्ततः ॥ ३.२९५.२८ ॥
मनाने निश्चय केल्यानंतर वाणीने ते सांगितले जाते; नंतर कर्माने ते केले जाते — म्हणून माझे मनच माझे प्रमाण आहे.
3.295.29
स्थिरा बुद्धिर्नरश्रेष्ठ सावित्र्या दुहितुस्तव ।
नैषा वारयितुं शक्या धर्मादस्मात्कथंचन ॥ ३.२९५.२९ ॥
हे नरश्रेष्ठा, तुझी कन्या सावित्रीची बुद्धी स्थिर आहे; या धर्मापासून तिला कोणत्याही प्रकारे परावृत्त करता येणार नाही.
3.295.30
नान्यस्मिन्पुरुषे सन्ति ये सत्यवति वै गुणाः ।
प्रदानमेव तस्मान्मे रोचते दुहितुस्तव ॥ ३.२९५.३० ॥
सत्यवानामध्ये जे गुण आहेत ते दुसऱ्या कोणत्याही पुरुषात नाहीत; म्हणून तुझ्या कन्येचे दानच मला रुचते.
3.295.31
अविचाल्यमेतदुक्तं तथ्यं च भवता वचः ।
करिष्याम्येतदेवं च गुरुर्हि भगवान्मम ॥ ३.२९५.३१ ॥
आपले वचन सत्य आणि अचल आहे; मी तसेच करीन, कारण पूज्य भगवान माझे गुरू आहेत.
3.295.32
अविघ्नमस्तु सावित्र्याः प्रदाने दुहितुस्तव ।
साधयिष्याम्यहं तावत्सर्वेषां भद्रमस्तु वः ॥ ३.२९५.३२ ॥
आपल्या कन्या सावित्रीच्या दानात कोणतेही विघ्न न येवो; मी प्रथम ते साधेन; तुम्हा सर्वांचे कल्याण होवो.
3.295.33
एवमुक्त्वा स्वमुत्पत्य नारदस्त्रिदिवं गतः ।
राजाऽपि दुहितुः सज्जं वैवाहिकमकारयत् ॥ ३.२९५.३३ ॥
असे बोलून नारद उडून स्वर्गाला गेले; राजानेही आपल्या कन्येसाठी विवाहाची तयारी करवून घेतली.