ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.297
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.297.1
ततः काले बहुतिथे व्यतिक्रान्ते कदाचन ।
प्राप्तः स कालो मर्व्यं यत्रसत्यवता नृप ॥ ३.२९७.१ ॥
ਬਹੁਤ ਦਿਨ ਬੀਤਣ ਮਗਰੋਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਦੋਂ ਸਤਿਆਵਾਨ ਨੇ ਮਰਨਾ ਸੀ।
3.297.2
गणयन्त्याश्च सावित्र्या दिवसदिवसे गते ।
यद्वाक्यं नारदेनोक्तं वर्तते हृदि नित्यशः ॥ ३.२९७.२ ॥
ਦਿਨ ਲੰਘਦੇ ਗਏ, ਗਿਣਤੀ ਕਰਦੀ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਦੇ ਕਹੇ ਬੋਲ ਸਦਾ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
3.297.3
चतुर्थेऽहनि मर्तव्यमिति संचिन्त्य भामिनी ।
व्रतं त्रिरात्रमुद्दिश्य दिवारात्रं स्थिताऽभवत् ॥ ३.२९७.३ ॥
'ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਮਰਨਾ ਹੈ' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਸ ਤੇਜਸਵਿਨੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਵਰਤ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਅਡੋਲ ਰਹੀ।
3.297.4
त्रयोदश्यां चोपवासं प्रतिपत्सु च पारणम् ।
आयुष्यं वर्धते भर्तुर्व्रतेनानि भारत ॥ ३.२९७.४ ॥
ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਰਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਨੂੰ ਪਾਰਣ — ਇਸ ਵਰਤ ਨਾਲ ਪਤੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
3.297.5
तं श्रुत्वा रकनियमं तस्या भृशं दुःखान्वितो नृपः ।
उत्थाय वाक्यं सावित्रीमब्रवीत्परिसान्त्वयन् ॥ ३.२९७.५ ॥
ਉਸ ਦਾ ਵਰਤ-ਨਿਯਮ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖੀ ਹੋਇਆ; ਉੱਠ ਕੇ ਸਾਵਿਤਰੀ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲਿਆ।
3.297.6
अतितीव्रोऽयमारम्भस्त्वयाऽऽरब्धो नृपात्मजे ।
तिसृणां वसतीनां हि स्तानं परमदुश्चरम् ॥ ३.२९७.६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਤੂੰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਵਰਤ ਅਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤਿ ਔਖਾ ਹੈ।
3.297.7
न कार्यस्तात संतापः पारयिष्याम्यहं व्रतम् ।
व्यसंसायकृतं हीदं व्यवसायश्च कारणम् ॥ ३.२९७.७ ॥
ਹੇ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਸੰਤਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮੈਂ ਇਹ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗੀ। ਇਹ ਵਰਤ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਹੀ ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
3.297.8
व्रतं भिन्धीति वक्तुं त्वां नास्मि शक्तः कथंचन ।
पारयस्वेति वचनं युक्तमस्मद्विधो वदेत् ॥ ३.२९७.८ ॥
'ਵਰਤ ਤੋੜ ਦੇ' ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਆਖਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। 'ਪੂਰਾ ਕਰ' ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਲਈ ਆਖਣਾ ਯੋਗ ਬਚਨ ਹੈ।
3.297.9
एवमुक्त्वा द्युमत्सेनो विरराम महामनाः ।
तिष्ठन्ती चैव सावित्री काण्ठभूतेव लक्ष्यते ॥ ३.२९७.९ ॥
ਏਦਾਂ ਆਖ ਕੇ ਮਹਾਮਨਾ ਦਿਉਮਤਸੇਨ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸਾਵਿਤਰੀ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਜੜ੍ਹ ਦਿਸਦੀ ਸੀ।
3.297.10
श्वोभूते भर्तृमरणे सावित्र्या भरतर्षभ ।
दुःखान्वितायास्तिष्ठन्त्याः सा रात्रिर्व्यत्यवर्तत ॥ ३.२९७.१० ॥
ਹੇ ਭਰਤਰਿਸ਼ਭ, ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਵਾਲਾ ਦਿਨ ਕੱਲ੍ਹ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਖੜ੍ਹੀ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੀ ਉਹ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ।
3.297.11
अद्य तद्दिवसं चेति हुत्वा दीप्तं हुताशनम् ।
युगमात्रोदिते सूर्येकृत्वा पौर्वाङ्णिकीः क्रियाः ॥ ३.२९७.११ ॥
'ਅੱਜ ਉਹ ਦਿਨ ਹੈ' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਇੱਕ ਯੁਗਮਾਤਰ (ਇੱਕ ਬਾਂਹ) ਚੜ੍ਹਨ ਤੇ ਪੂਰਬਾਹਨ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕਰਕੇ।
3.297.12
व्रतं समाप्यसावित्री स्नात्वा शुद्धा यशस्विनी ।
ततः सर्वान्द्विजान्वृद्धाञ्श्वश्रूं श्वशुरमेव च।
अभिवाद्यानुपूर्व्येण प्राञ्जलिर्नियता स्थिता ॥ ३.२९७.१२ ॥
ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਸਾਵਿਤਰੀ ਨੇ ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦਵਿਜਾਂ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਸੱਸ ਅਤੇ ਸਹੁਰੇ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ।
3.297.13
अवैधव्याशिषस्ते तु सावित्र्यर्थं हिताः शुभाः ।
ऊचुस्तपस्विनः सर्वे तपोवननिवासिनः ॥ ३.२९७.१३ ॥
ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੇ ਸਾਵਿਤਰੀ ਲਈ ਹਿਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਅਵੈਧਵਿਆ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਆਖੇ।
3.297.14
एवमस्त्विति सावित्री ध्यानयोगपरायणा ।
मनसा ता गिरः सर्वाः प्रत्यगृह्णात्तपस्विनी ॥ ३.२९७.१४ ॥
'ਏਦਾਂ ਹੀ ਹੋਵੇ' ਆਖ ਕੇ ਧਿਆਨ-ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਾਵਿਤਰੀ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬਚਨ ਮਨ ਨਾਲ ਕਬੂਲ ਕੀਤੇ।
3.297.15
तं कालं तं मुहूर्तं च प्रतीक्षन्ती नृपात्मजा ।
यथोक्तं नारदवचश्चिन्तयन्ती सुदुःखिता ॥ ३.२९७.१५ ॥
ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਉਸ ਮੁਹੂਰਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਨਾਰਦ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ।
3.297.16
ततस्तु श्वश्रूश्वशुरावूचतुस्तां नृपात्मजाम् ।
एकान्तमास्थितां वाक्यं प्रीत्या भरतसत्तम ॥ ३.२९७.१६ ॥
ਫਿਰ ਸੱਸ ਤੇ ਸਹੁਰੇ ਨੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਉਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ, ਹੇ ਭਰਤਸ੍ਰੇਸ਼ਟ।
3.297.17
व्रतं यथोपदिष्टं तु तथा तत्पारितं त्वया ।
आहारकालः संप्राप्तः क्रियतां यदनन्तरम् ॥ ३.२९७.१७ ॥
ਜਿਵੇਂ ਵਰਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਉਹ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ ਉਹ ਕਰ।
3.297.18
अस्तं गते मयाऽऽदित्ये भोक्तव्यं कृतकामया ।
एष मे हृदि संकल्पः समयश्च कृतो मया ॥ ३.२९७.१८ ॥
ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੇਰੀ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਹੀ ਮੈਂ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਣ ਮੈਂ ਕੀਤਾ ਹੈ।
3.297.19
एवं संभाषमाणायाः सावित्र्या भोजनं प्रति ।
स्कन्धे परशुमादाय सत्यवान्प्रस्थितो वनम् ॥ ३.२९७.१९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੋਜਨ ਬਾਰੇ ਸਾਵਿਤਰੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਤਿਆਵਾਨ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਕੁਹਾੜੀ ਰੱਖ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।
3.297.20
सावित्री त्वाह भर्तारं नैकस्त्वं गन्तुमर्हसि ।
सह त्वया गमिष्यामि न हित्वां हातुमुत्सहे ॥ ३.२९७.२० ॥
ਸਾਵਿਤਰੀ ਨੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਤੇਰਾ ਇਕੱਲਿਆਂ ਜਾਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲਾਂਗੀ; ਤੈਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਮੇਰਾ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ।"
3.297.21
वनं न गतपूर्वं ते दुःख पन्थाश्च भामिनि ।
व्रतोपवासक्षामा च कथं पद्भ्यां गमिष्यसि ॥ ३.२९७.२१ ॥
ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ! ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਗਈ; ਰਸਤਾ ਵੀ ਦੁੱਖਾਂ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਵਰਤ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸਾਂ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈ ਤੂੰ ਪੈਦਲ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵੇਂਗੀ?
3.297.22
उपवासान्न मे ग्लानिर्नास्ति चापि परिश्रमः ।
गमने च कृतोत्साहां प्रतिषेद्धुं न माऽर्हसि ॥ ३.२९७.२२ ॥
ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਥਕਾਵਟ ਜਾਂ ਮਿਹਨਤ ਨਹੀਂ। ਜਾਣ ਲਈ ਮੈਂ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੋਭਦਾ ਨਹੀਂ।
3.297.23
यदि ते गमनोत्साहः करिष्यामि तव प्रयम् ।
मम त्वामन्त्रय गुरून्न मां दोषः स्पृशेदयम् ॥ ३.२९७.२३ ॥
ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣ ਦਾ ਚਾਅ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਪਰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ; ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਲੱਗੇ।
3.297.24
साऽभिवाद्याब्रवीच्छ्वश्रूं श्वशुरं च महाव्रता ।
अयं गच्छति मे भर्ता फलाहारो महावनम् ॥ ३.२९७.२४ ॥
ਮਹਾਵ੍ਰਤਾ ਸਾਵਿਤਰੀ ਨੇ ਸੱਸ-ਸਹੁਰੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ: "ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਫਲ ਖਾਣ ਲਈ ਇਸ ਮਹਾਵਨ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।"
3.297.25
इच्छेयमभ्यनुज्ञाता आर्यया श्वशुरेण ह ।
अनेन सह निर्गन्तुं न मेऽद्य विरहः क्षमः ॥ ३.२९७.२५ ॥
ਸੱਸ-ਸਹੁਰੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ; ਅੱਜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ ਮੈਥੋਂ ਸਹਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ।
3.297.26
गुर्वग्निहोत्रार्तकृतेप्रस्थितश्च सुतस्तव ।
न निवार्यो निवार्यः स्यादन्यथा प्रस्थितो वनम् ॥ ३.२९७.२६ ॥
ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਅਤੇ ਦੁਖੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਤੁਰ ਪਿਆ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ।
3.297.27
संवत्सरः किंचिदूनो न निष्क्रान्ताऽहमाश्रमात् ।
वनं कुसुमितं द्रष्टुं परं कौतूहलं हि मे ॥ ३.२९७.२७ ॥
ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਘੱਟ ਸਮਾਂ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਗਈ; ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚਾਅ ਹੈ।
3.297.28
यदा प्रभृति सावित्री पित्रा दत्ता स्नाषु मम ।
नानयाऽभ्यर्थनायुक्तमुक्तपूर्वं स्मराम्यहम् ॥ ३.२९७.२८ ॥
ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸਾਵਿਤਰੀ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਨੂੰਹ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਸਨੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਬੇਨਤੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੀ ਹੋਵੇ।
3.297.29
तदेषा लभतां कामं यथाभिलषितं वधूः ।
अप्रमादश्च कर्तव्यः पुत्रि सत्यवतः पथि ॥ ३.२९७.२९ ॥
ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੋਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ; ਧੀਏ, ਸੱਤਿਆਵਾਨ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3.297.30
उभाभ्यामभ्यनुज्ञाता सा जगाम यशस्विनी ।
सहभर्त्रा हसन्तीव हृदयेन विदूयता ॥ ३.२९७.३० ॥
ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਪਤੀ ਨਾਲ ਚਲੀ ਗਈ; ਹੱਸਦੀ ਵਾਂਗ, ਪਰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ।
3.297.31
सा वनानि विचित्राणि रमणीयानि सर्वशः ।
मयूरगणजुष्टानि ददर्श विपुलेक्षणा ॥ ३.२९७.३१ ॥
ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੀ ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਨ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।
3.297.32
नदीः पुण्यवहाश्चैव पुष्पितांश्च नगोत्तमान् ।
सत्यवानाह पश्येति सावित्रीं मधूरं वचः ॥ ३.२९७.३२ ॥
ਪੁੰਨ ਜਲ ਵਹਾਉਂਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਰਬਤ ਵੇਖ, ਸੱਤਿਅਵਾਨ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸਾਵਿੱਤਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
3.297.33
नीरीक्षमाणा भर्तारं सर्वावस्थमनिन्दिता ।
मृतमेव हिं मेने काले मुनिवचः स्मरन् ॥ ३.२९७.३३ ॥
ਬੇਦਾਗ਼ ਉਹ ਪਤੀ ਨੂੰ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੁਨੀ ਦੇ ਬੋਲ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਝਿਆ।
3.297.34
अनुव्रजन्ती भर्तारं जगाम मृदुगामिनी ।
द्विधेव हृदयं कृत्वा तं च कालमवेक्षती ॥ ३.२९७.३४ ॥
ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੀ ਉਹ ਕੋਮਲ ਚਾਲ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਈ; ਜਿਵੇਂ ਦਿਲ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।