మహాభారతం · అధ్యాయం 3.297
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.297.1
ततः काले बहुतिथे व्यतिक्रान्ते कदाचन ।
प्राप्तः स कालो मर्व्यं यत्रसत्यवता नृप ॥ ३.२९७.१ ॥
అనేక దినాలు గడిచిన తర్వాత, రాజా, సత్యవంతుడు మరణించవలసిన ఆ సమయం వచ్చింది.
3.297.2
गणयन्त्याश्च सावित्र्या दिवसदिवसे गते ।
यद्वाक्यं नारदेनोक्तं वर्तते हृदि नित्यशः ॥ ३.२९७.२ ॥
రోజులు గడుస్తుండగా లెక్కిస్తున్న సావిత్రి హృదయంలో నారదుడు చెప్పిన మాట నిత్యం నిలిచి ఉంది.
3.297.3
चतुर्थेऽहनि मर्तव्यमिति संचिन्त्य भामिनी ।
व्रतं त्रिरात्रमुद्दिश्य दिवारात्रं स्थिताऽभवत् ॥ ३.२९७.३ ॥
'నాలుగవ రోజున మరణించాలి' అని ఆలోచించి, ఆ తేజోవతి మూడు రాత్రుల వ్రతాన్ని చేపట్టి పగలు రాత్రి స్థిరంగా ఉండింది.
3.297.4
त्रयोदश्यां चोपवासं प्रतिपत्सु च पारणम् ।
आयुष्यं वर्धते भर्तुर्व्रतेनानि भारत ॥ ३.२९७.४ ॥
త్రయోదశినాడు ఉపవాసం, ప్రతిపదనాడు పారణం — ఈ వ్రతం వలన భర్త ఆయుష్షు వృద్ధి చెందుతుంది, ఓ భారతా.
3.297.5
तं श्रुत्वा रकनियमं तस्या भृशं दुःखान्वितो नृपः ।
उत्थाय वाक्यं सावित्रीमब्रवीत्परिसान्त्वयन् ॥ ३.२९७.५ ॥
ఆమె వ్రత నియమాన్ని విని రాజు ఎంతో దుఃఖితుడై లేచి, సావిత్రిని ఓదారుస్తూ మాట్లాడాడు.
3.297.6
अतितीव्रोऽयमारम्भस्त्वयाऽऽरब्धो नृपात्मजे ।
तिसृणां वसतीनां हि स्तानं परमदुश्चरम् ॥ ३.२९७.६ ॥
రాకుమారీ, నీవు చాలా కఠినమైన ఈ ఆరంభాన్ని చేపట్టావు; మూడు రాత్రుల వ్రతమూ స్నానమూ అత్యంత కష్టమైనవి.
3.297.7
न कार्यस्तात संतापः पारयिष्याम्यहं व्रतम् ।
व्यसंसायकृतं हीदं व्यवसायश्च कारणम् ॥ ३.२९७.७ ॥
తండ్రీ, దుఃఖపడకూడదు. నేను ఈ వ్రతాన్ని పూర్తి చేస్తాను. ఈ వ్రతం సంకల్పంతోనే ఆరంభమైంది; సంకల్పమే దీనికి కారణం.
3.297.8
व्रतं भिन्धीति वक्तुं त्वां नास्मि शक्तः कथंचन ।
पारयस्वेति वचनं युक्तमस्मद्विधो वदेत् ॥ ३.२९७.८ ॥
'వ్రతాన్ని భంగం చెయ్యి' అని నీకు చెప్పే శక్తి నాకు ఏ విధంగానూ లేదు. 'పూర్తి చెయ్యి' అన్నదే నా లాంటివాడు పలకడానికి తగిన మాట.
3.297.9
एवमुक्त्वा द्युमत्सेनो विरराम महामनाः ।
तिष्ठन्ती चैव सावित्री काण्ठभूतेव लक्ष्यते ॥ ३.२९७.९ ॥
ఇలా చెప్పి ఉదార హృదయుడైన ద్యుమత్సేనుడు మౌనం వహించాడు. నిలబడి ఉన్న సావిత్రి కర్రలా నిశ్చలంగా కనిపించింది.
3.297.10
श्वोभूते भर्तृमरणे सावित्र्या भरतर्षभ ।
दुःखान्वितायास्तिष्ठन्त्याः सा रात्रिर्व्यत्यवर्तत ॥ ३.२९७.१० ॥
భరతశ్రేష్ఠా, భర్త మరణం జరగబోయే మరునాడు రాగా, దుఃఖంతో నిలిచి ఉన్న సావిత్రికి ఆ రాత్రి గడిచిపోయింది.
3.297.11
अद्य तद्दिवसं चेति हुत्वा दीप्तं हुताशनम् ।
युगमात्रोदिते सूर्येकृत्वा पौर्वाङ्णिकीः क्रियाः ॥ ३.२९७.११ ॥
'ఈ రోజే ఆ దినం' అని తలచి, ప్రజ్వలించే అగ్నిలో హవిస్సు సమర్పించి, సూర్యుడు ఒక యుగమాత్రం (చేయి పొడవు) పైకి లేచినప్పుడు పూర్వాహ్న క్రియలను చేసి.
3.297.12
व्रतं समाप्यसावित्री स्नात्वा शुद्धा यशस्विनी ।
ततः सर्वान्द्विजान्वृद्धाञ्श्वश्रूं श्वशुरमेव च।
अभिवाद्यानुपूर्व्येण प्राञ्जलिर्नियता स्थिता ॥ ३.२९७.१२ ॥
వ్రతాన్ని పూర్తిచేసి, స్నానం చేసి పవిత్రురాలు, కీర్తిమతి అయిన సావిత్రి, అనంతరం ద్విజులందరికీ, పెద్దలకు, అత్తగారికి, మామగారికి క్రమంగా నమస్కరించి, చేతులు జోడించి నియమంతో నిలిచింది.
3.297.13
अवैधव्याशिषस्ते तु सावित्र्यर्थं हिताः शुभाः ।
ऊचुस्तपस्विनः सर्वे तपोवननिवासिनः ॥ ३.२९७.१३ ॥
తపోవనంలో నివసించే తపస్వులందరూ సావిత్రికి హితకరమైన, శుభకరమైన అవైధవ్య ఆశీర్వాదాలు పలికారు.
3.297.14
एवमस्त्विति सावित्री ध्यानयोगपरायणा ।
मनसा ता गिरः सर्वाः प्रत्यगृह्णात्तपस्विनी ॥ ३.२९७.१४ ॥
'ఏవమస్తు' అని ధ్యానయోగంలో నిమగ్నమైన సావిత్రి ఆ మాటలన్నిటినీ మనసుతో స్వీకరించింది.
3.297.15
तं कालं तं मुहूर्तं च प्रतीक्षन्ती नृपात्मजा ।
यथोक्तं नारदवचश्चिन्तयन्ती सुदुःखिता ॥ ३.२९७.१५ ॥
ఆ సమయాన్ని, ఆ ముహూర్తాన్ని ఎదురుచూస్తున్న రాకుమారి, నారదుని మాటలను ఆలోచిస్తూ అత్యంత దుఃఖితురాలైంది.
3.297.16
ततस्तु श्वश्रूश्वशुरावूचतुस्तां नृपात्मजाम् ।
एकान्तमास्थितां वाक्यं प्रीत्या भरतसत्तम ॥ ३.२९७.१६ ॥
అప్పుడు అత్తమామలు ఏకాంతంలో కూర్చున్న ఆ రాకుమార్తెతో ప్రేమతో ఈ మాటలు చెప్పారు, భరతశ్రేష్ఠుడా.
3.297.17
व्रतं यथोपदिष्टं तु तथा तत्पारितं त्वया ।
आहारकालः संप्राप्तः क्रियतां यदनन्तरम् ॥ ३.२९७.१७ ॥
ఉపదేశించిన విధంగా నీవు వ్రతాన్ని పూర్తి చేశావు. భోజన సమయం వచ్చింది, ఇక తరువాత చేయవలసినది చేయి.
3.297.18
अस्तं गते मयाऽऽदित्ये भोक्तव्यं कृतकामया ।
एष मे हृदि संकल्पः समयश्च कृतो मया ॥ ३.२९७.१८ ॥
సూర్యుడు అస్తమించిన తర్వాతే, నా కోరిక నెరవేరిన నేను భోజనం చేయాలి. ఇది నా హృదయ సంకల్పం; ఈ ప్రతిజ్ఞ నేను చేసినది.
3.297.19
एवं संभाषमाणायाः सावित्र्या भोजनं प्रति ।
स्कन्धे परशुमादाय सत्यवान्प्रस्थितो वनम् ॥ ३.२९७.१९ ॥
ఈ విధంగా భోజనం గురించి సావిత్రితో మాట్లాడుతూ, సత్యవంతుడు భుజంపై గొడ్డలిని పెట్టుకుని అడవికి బయలుదేరాడు.
3.297.20
सावित्री त्वाह भर्तारं नैकस्त्वं गन्तुमर्हसि ।
सह त्वया गमिष्यामि न हित्वां हातुमुत्सहे ॥ ३.२९७.२० ॥
సావిత్రి భర్తతో ఇలా అంది: "నువ్వు ఒంటరిగా వెళ్లడం తగదు. నీతో పాటు నేను వస్తాను; నిన్ను విడిచిపెట్టడానికి నేను సిద్ధంగా లేను."
3.297.21
वनं न गतपूर्वं ते दुःख पन्थाश्च भामिनि ।
व्रतोपवासक्षामा च कथं पद्भ्यां गमिष्यसि ॥ ३.२९७.२१ ॥
ఓ భామినీ! నువ్వు ఇంతకు ముందెన్నడూ అడవికి వెళ్లలేదు; దారి కూడా కష్టమైనది. వ్రతాలు, ఉపవాసాలతో కృశించిన నువ్వు కాలినడకన ఎలా వెళ్తావు?
3.297.22
उपवासान्न मे ग्लानिर्नास्ति चापि परिश्रमः ।
गमने च कृतोत्साहां प्रतिषेद्धुं न माऽर्हसि ॥ ३.२९७.२२ ॥
ఉపవాసం వల్ల నాకు అలసట లేదు, శ్రమా లేదు. వెళ్లడానికి నేను ఉత్సాహంగా ఉన్నాను; నన్ను ఆపడం నీకు తగదు.
3.297.23
यदि ते गमनोत्साहः करिष्यामि तव प्रयम् ।
मम त्वामन्त्रय गुरून्न मां दोषः स्पृशेदयम् ॥ ३.२९७.२३ ॥
నువ్వు వెళ్లాలని ఉత్సాహంగా ఉంటే, నీ కోరికను నెరవేరుస్తాను. అయితే పెద్దలను అనుమతి అడుగు; అప్పుడు ఈ దోషం నన్ను అంటదు.
3.297.24
साऽभिवाद्याब्रवीच्छ्वश्रूं श्वशुरं च महाव्रता ।
अयं गच्छति मे भर्ता फलाहारो महावनम् ॥ ३.२९७.२४ ॥
మహావ్రతురాలైన ఆమె అత్తగారికి, మామగారికి నమస్కరించి ఇలా చెప్పింది: "నా భర్త పండ్లు తినడానికి ఈ మహారణ్యానికి వెళ్తున్నాడు."
3.297.25
इच्छेयमभ्यनुज्ञाता आर्यया श्वशुरेण ह ।
अनेन सह निर्गन्तुं न मेऽद्य विरहः क्षमः ॥ ३.२९७.२५ ॥
అత్తగారు, మామగారు అనుమతిస్తే ఈయనతో కలిసి వెళ్లాలని కోరుతున్నాను; ఈ రోజు ఈయన వియోగం నాకు భరించరానిది.
3.297.26
गुर्वग्निहोत्रार्तकृतेप्रस्थितश्च सुतस्तव ।
न निवार्यो निवार्यः स्यादन्यथा प्रस्थितो वनम् ॥ ३.२९७.२६ ॥
మీ కుమారుడు గురువు అగ్నిహోత్రం కోసం, ఆర్తుల కోసం బయలుదేరాడు; ఆయనను ఆపకూడదు, లేదంటే ఆయన వనానికి వెళ్ళిపోతాడు.
3.297.27
संवत्सरः किंचिदूनो न निष्क्रान्ताऽहमाश्रमात् ।
वनं कुसुमितं द्रष्टुं परं कौतूहलं हि मे ॥ ३.२९७.२७ ॥
ఒక సంవత్సరం కొంచెం తక్కువగా గడిచింది; నేను ఆశ్రమం నుండి బయటకు వెళ్లలేదు; పూలతో విరిసిన వనాన్ని చూడాలన్న కుతూహలం నాకు చాలా ఉంది.
3.297.28
यदा प्रभृति सावित्री पित्रा दत्ता स्नाषु मम ।
नानयाऽभ्यर्थनायुक्तमुक्तपूर्वं स्मराम्यहम् ॥ ३.२९७.२८ ॥
తండ్రి సావిత్రిని నా కోడలిగా ఇచ్చిన నాటి నుండి, ఈమె ఏదైనా అర్థించినట్లుగా లేదా ముందుగా ఏదైనా చెప్పినట్లుగా నాకు గుర్తులేదు.
3.297.29
तदेषा लभतां कामं यथाभिलषितं वधूः ।
अप्रमादश्च कर्तव्यः पुत्रि सत्यवतः पथि ॥ ३.२९७.२९ ॥
కాబట్టి ఈ కోడలు తన కోరిక ప్రకారం కోరికను పొందుగాక; కుమార్తె, సత్యవంతుని మార్గంలో అప్రమత్తంగా ఉండాలి.
3.297.30
उभाभ्यामभ्यनुज्ञाता सा जगाम यशस्विनी ।
सहभर्त्रा हसन्तीव हृदयेन विदूयता ॥ ३.२९७.३० ॥
ఇద్దరి అనుమతి పొందిన ఆ యశస్విని భర్తతో కలిసి వెళ్లింది; నవ్వుతున్నట్లుగా, కానీ హృదయంలో బాధపడుతూ.
3.297.31
सा वनानि विचित्राणि रमणीयानि सर्वशः ।
मयूरगणजुष्टानि ददर्श विपुलेक्षणा ॥ ३.२९७.३१ ॥
విశాల నేత్రాలు గల ఆమె నలుదిక్కులా విచిత్రమైన, రమణీయమైన, నెమళ్ల గుంపులతో నిండిన వనాలను చూసింది.
3.297.32
नदीः पुण्यवहाश्चैव पुष्पितांश्च नगोत्तमान् ।
सत्यवानाह पश्येति सावित्रीं मधूरं वचः ॥ ३.२९७.३२ ॥
పుణ్యజలాలు ప్రవహించే నదులను, పుష్పించిన శ్రేష్ఠ పర్వతాలను చూడు అని సత్యవానుడు సావిత్రితో మధుర వచనాలతో అన్నాడు.
3.297.33
नीरीक्षमाणा भर्तारं सर्वावस्थमनिन्दिता ।
मृतमेव हिं मेने काले मुनिवचः स्मरन् ॥ ३.२९७.३३ ॥
నిర్దోషురాలైన ఆమె భర్తను అన్ని స్థితుల్లోనూ చూస్తూ, ఆ సమయంలో ముని వచనాన్ని స్మరించి అతడు నిజంగా మరణించాడని భావించింది.
3.297.34
अनुव्रजन्ती भर्तारं जगाम मृदुगामिनी ।
द्विधेव हृदयं कृत्वा तं च कालमवेक्षती ॥ ३.२९७.३४ ॥
భర్తను అనుసరిస్తూ మృదువుగా నడిచింది; హృదయాన్ని రెండుగా చేసినట్లు, ఆ కాలాన్ని గమనిస్తూ.