มหาภารตะ · อัธยายะ 3.297
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.297.1
ततः काले बहुतिथे व्यतिक्रान्ते कदाचन ।
प्राप्तः स कालो मर्व्यं यत्रसत्यवता नृप ॥ ३.२९७.१ ॥
ครั้นเวลาผ่านไปหลายวัน ในกาลหนึ่ง โอ้พระราชา เวลาที่สัตยวานต้องสิ้นชีวิตก็มาถึง
3.297.2
गणयन्त्याश्च सावित्र्या दिवसदिवसे गते ।
यद्वाक्यं नारदेनोक्तं वर्तते हृदि नित्यशः ॥ ३.२९७.२ ॥
เมื่อสาวิตรีนับวันที่ผ่านไปทีละวัน ถ้อยคำที่นารทะได้กล่าวไว้ยังคงอยู่ในใจของนางเสมอ
3.297.3
चतुर्थेऽहनि मर्तव्यमिति संचिन्त्य भामिनी ।
व्रतं त्रिरात्रमुद्दिश्य दिवारात्रं स्थिताऽभवत् ॥ ३.२९७.३ ॥
นางหญิงผู้รุ่งโรจน์คิดว่าเขาจะต้องสิ้นชีวิตในวันที่สี่ จึงตั้งปฏิญาณถือวัตรสามราตรี และคงอยู่อย่างมั่นคงทั้งกลางวันกลางคืน
3.297.4
त्रयोदश्यां चोपवासं प्रतिपत्सु च पारणम् ।
आयुष्यं वर्धते भर्तुर्व्रतेनानि भारत ॥ ३.२९७.४ ॥
ในวันที่สิบสามมีการอดอาหาร และในวันแรกของปักษ์ก็ถึงการเลิกอด ด้วยวัตรนี้ชีวิตของสามีจะยืนยาว โอ้ภารตะผู้ไร้บาป
3.297.5
तं श्रुत्वा रकनियमं तस्या भृशं दुःखान्वितो नृपः ।
उत्थाय वाक्यं सावित्रीमब्रवीत्परिसान्त्वयन् ॥ ३.२९७.५ ॥
เมื่อได้ฟังถึงวัตรและกฎเกณฑ์ของนาง พระราชาผู้เศร้าโศกอย่างยิ่งก็ลุกขึ้นกล่าวกับสาวิตรี พร้อมปลอบโยนนาง
3.297.6
अतितीव्रोऽयमारम्भस्त्वयाऽऽरब्धो नृपात्मजे ।
तिसृणां वसतीनां हि स्तानं परमदुश्चरम् ॥ ३.२९७.६ ॥
โอ้ราชธิดา การปฏิบัตินี้ที่เจ้าเริ่มทำนั้นเข้มงวดยิ่งนัก วัตรสามราตรีและการอาบน้ำชำระนั้นยากลำบากเหลือเกินที่จะปฏิบัติให้ครบ
3.297.7
न कार्यस्तात संतापः पारयिष्याम्यहं व्रतम् ।
व्यसंसायकृतं हीदं व्यवसायश्च कारणम् ॥ ३.२९७.७ ॥
ท่านพ่อ ไม่ควรเศร้าโศกเลย ลูกจะปฏิบัติวัตรนี้ให้สำเร็จ วัตรนี้เริ่มจากความตั้งใจแน่วแน่ และความแน่วแน่คือเหตุของมัน
3.297.8
व्रतं भिन्धीति वक्तुं त्वां नास्मि शक्तः कथंचन ।
पारयस्वेति वचनं युक्तमस्मद्विधो वदेत् ॥ ३.२९७.८ ॥
ลูกไม่อาจกล่าวให้ท่านทำลายวัตรได้เลยไม่ว่าด้วยวิธีใด ถ้อยคำว่า "จงทำให้สำเร็จ" เป็นสิ่งที่ผู้ที่เป็นเช่นข้าพเจ้าควรกล่าว
3.297.9
एवमुक्त्वा द्युमत्सेनो विरराम महामनाः ।
तिष्ठन्ती चैव सावित्री काण्ठभूतेव लक्ष्यते ॥ ३.२९७.९ ॥
ครั้นกล่าวดังนี้แล้ว ทยุมัตเสนผู้มีใจยิ่งใหญ่ก็นิ่งเงียบไป ฝ่ายสาวิตรียืนอยู่ ดูประหนึ่งกลายเป็นท่อนไม้
3.297.10
श्वोभूते भर्तृमरणे सावित्र्या भरतर्षभ ।
दुःखान्वितायास्तिष्ठन्त्याः सा रात्रिर्व्यत्यवर्तत ॥ ३.२९७.१० ॥
โอ้ผู้เป็นดั่งวัวผู้เลิศแห่งภารตะ เมื่อวันรุ่งขึ้นซึ่งเป็นวันที่สามีจะสิ้นชีวิตมาถึง คืนนั้นก็ผ่านไปสำหรับสาวิตรี ผู้ยืนอยู่ด้วยความทุกข์ระทม
3.297.11
अद्य तद्दिवसं चेति हुत्वा दीप्तं हुताशनम् ।
युगमात्रोदिते सूर्येकृत्वा पौर्वाङ्णिकीः क्रियाः ॥ ३.२९७.११ ॥
นางคิดว่า "วันนี้คือวันนั้น" จึงบูชาไฟที่กำลังลุกโชน และเมื่อดวงอาทิตย์ขึ้นสูงเท่ากับระยะแอกหนึ่งเล่ม นางก็ประกอบพิธีกรรมในยามเช้า
3.297.12
व्रतं समाप्यसावित्री स्नात्वा शुद्धा यशस्विनी ।
ततः सर्वान्द्विजान्वृद्धाञ्श्वश्रूं श्वशुरमेव च।
अभिवाद्यानुपूर्व्येण प्राञ्जलिर्नियता स्थिता ॥ ३.२९७.१२ ॥
สาวิตรีผู้บริสุทธิ์และรุ่งโรจน์ เมื่อทำวัตรสำเร็จแล้วและอาบน้ำชำระกาย ก็กราบไหว้พราหมณ์ทั้งหมดและผู้อาวุโส รวมทั้งแม่สามีและพ่อสามีตามลำดับ แล้วยืนพนมมือ มีสติสำรวมอยู่
3.297.13
अवैधव्याशिषस्ते तु सावित्र्यर्थं हिताः शुभाः ।
ऊचुस्तपस्विनः सर्वे तपोवननिवासिनः ॥ ३.२९७.१३ ॥
บรรดาดาบสทั้งหมดที่อาศัยอยู่ในป่าตบะ ได้กล่าวอวยพรให้สาวิตรีไม่เป็นหม้าย ซึ่งเป็นคำอวยพรที่เป็นประโยชน์และเป็นมงคล
3.297.14
एवमस्त्विति सावित्री ध्यानयोगपरायणा ।
मनसा ता गिरः सर्वाः प्रत्यगृह्णात्तपस्विनी ॥ ३.२९७.१४ ॥
สาวิตรีกล่าวว่า "ขอให้เป็นดังนั้นเถิด" นางผู้เป็นตปัสวินีและมุ่งมั่นในโยคะแห่งการภาวนา ได้รับถ้อยคำทั้งหมดนั้นไว้ในใจ
3.297.15
तं कालं तं मुहूर्तं च प्रतीक्षन्ती नृपात्मजा ।
यथोक्तं नारदवचश्चिन्तयन्ती सुदुःखिता ॥ ३.२९७.१५ ॥
ราชธิดาผู้รอคอยเวลานั้นและขณะนั้น และครุ่นคิดถึงถ้อยคำของนารทะตามที่ได้กล่าวไว้ ก็เศร้าโศกอย่างยิ่ง
3.297.16
ततस्तु श्वश्रूश्वशुरावूचतुस्तां नृपात्मजाम् ।
एकान्तमास्थितां वाक्यं प्रीत्या भरतसत्तम ॥ ३.२९७.१६ ॥
ต่อมา แม่สามีและพ่อสามีได้กล่าวถ้อยคำด้วยความรักใคร่แก่ราชธิดาผู้นั่งอยู่ตามลำพัง โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดแห่งภารตะ
3.297.17
व्रतं यथोपदिष्टं तु तथा तत्पारितं त्वया ।
आहारकालः संप्राप्तः क्रियतां यदनन्तरम् ॥ ३.२९७.१७ ॥
เจ้าได้ปฏิบัติวัตรสำเร็จตามที่กำหนดไว้แล้ว ถึงเวลาฉันอาหารแล้ว ขอให้ทำสิ่งที่ต้องทำต่อไปเถิด
3.297.18
अस्तं गते मयाऽऽदित्ये भोक्तव्यं कृतकामया ।
एष मे हृदि संकल्पः समयश्च कृतो मया ॥ ३.२९७.१८ ॥
เมื่อดวงอาทิตย์ลับขอบฟ้าไป ข้าจะฉันอาหารเมื่อความปรารถนาของข้าสำเร็จแล้ว นี่คือความตั้งใจในใจของข้า และนี่คือกำหนดเวลาที่ข้าได้ตั้งไว้
3.297.19
एवं संभाषमाणायाः सावित्र्या भोजनं प्रति ।
स्कन्धे परशुमादाय सत्यवान्प्रस्थितो वनम् ॥ ३.२९७.१९ ॥
ขณะที่สาวิตรีกำลังพูดคุยเรื่องอาหารเช่นนี้ สัตยวานก็ออกเดินทางสู่ป่า พาขวานพาดบ่าไป
3.297.20
सावित्री त्वाह भर्तारं नैकस्त्वं गन्तुमर्हसि ।
सह त्वया गमिष्यामि न हित्वां हातुमुत्सहे ॥ ३.२९७.२० ॥
สาวิตรีกล่าวกับสามีว่า "ท่านไม่ควรไปเพียงลำพัง ข้าจะไปกับท่าน ข้าไม่ยอมทิ้งท่านไปเลย"
3.297.21
वनं न गतपूर्वं ते दुःख पन्थाश्च भामिनि ।
व्रतोपवासक्षामा च कथं पद्भ्यां गमिष्यसि ॥ ३.२९७.२१ ॥
โอ้ผู้งดงามรุ่งเรือง เจ้าไม่เคยไปป่ามาก่อน ทางนั้นก็ลำบาก เจ้าอ่อนแรงจากการถือศีลและอดอาหาร จะเดินไปด้วยเท้าได้อย่างไร
3.297.22
उपवासान्न मे ग्लानिर्नास्ति चापि परिश्रमः ।
गमने च कृतोत्साहां प्रतिषेद्धुं न माऽर्हसि ॥ ३.२९७.२२ ॥
ข้าไม่รู้สึกอ่อนล้าจากการอดอาหาร และไม่มีความเหนื่อยยากอะไรเลย ข้ามีใจกระตือรือร้นที่จะไป เจ้าไม่ควรห้ามข้าเลย
3.297.23
यदि ते गमनोत्साहः करिष्यामि तव प्रयम् ।
मम त्वामन्त्रय गुरून्न मां दोषः स्पृशेदयम् ॥ ३.२९७.२३ ॥
หากเจ้าเองกระตือรือร้นที่จะไป ข้าจะทำตามปรารถนาของเจ้า แต่ก่อนอื่นจงขออนุญาตจากผู้เฒ่าผู้แก่เสียก่อน เพื่อที่ความผิดนี้จะไม่มาแตะต้องข้า
3.297.24
साऽभिवाद्याब्रवीच्छ्वश्रूं श्वशुरं च महाव्रता ।
अयं गच्छति मे भर्ता फलाहारो महावनम् ॥ ३.२९७.२४ ॥
นางกราบไหว้แม่สามีและพ่อสามีแล้วกล่าวว่า ผู้รักษาวัตรอันยิ่งใหญ่ผู้นี้ กล่าวว่า "สามีของข้ากำลังจะเข้าไปในป่าใหญ่เพื่อกินผลไม้"
3.297.25
इच्छेयमभ्यनुज्ञाता आर्यया श्वशुरेण ह ।
अनेन सह निर्गन्तुं न मेऽद्य विरहः क्षमः ॥ ३.२९७.२५ ॥
หากท่านแม่สามีและพ่อสามีผู้เป็นที่เคารพอนุญาต ข้าปรารถนาจะออกไปพร้อมกับเขา วันนี้การต้องพรากจากเขาเป็นสิ่งที่ข้าทนไม่ไหว
3.297.26
गुर्वग्निहोत्रार्तकृतेप्रस्थितश्च सुतस्तव ।
न निवार्यो निवार्यः स्यादन्यथा प्रस्थितो वनम् ॥ ३.२९७.२६ ॥
บุตรของท่านออกเดินทางเพื่อบูชาไฟศักดิ์สิทธิ์ของครูและเพื่อผู้ทุกข์ยาก จึงไม่ควรถูกห้าม มิเช่นนั้นเขาก็จะออกเดินทางเข้าป่าอยู่ดี
3.297.27
संवत्सरः किंचिदूनो न निष्क्रान्ताऽहमाश्रमात् ।
वनं कुसुमितं द्रष्टुं परं कौतूहलं हि मे ॥ ३.२९७.२७ ॥
เวลาเกือบหนึ่งปีผ่านไปแล้ว และข้ายังไม่เคยออกจากอาศรม ข้าอยากเห็นป่าที่ผลิดอกบานมากนัก ใจข้าอยากรู้อยากเห็นยิ่งนัก
3.297.28
यदा प्रभृति सावित्री पित्रा दत्ता स्नाषु मम ।
नानयाऽभ्यर्थनायुक्तमुक्तपूर्वं स्मराम्यहम् ॥ ३.२९७.२८ ॥
นับแต่วันที่บิดาของสาวิตรีมอบนางให้เป็นสะใภ้ของข้า ข้าจำไม่ได้ว่านางเคยขออะไรหรือพูดก่อนเลย
3.297.29
तदेषा लभतां कामं यथाभिलषितं वधूः ।
अप्रमादश्च कर्तव्यः पुत्रि सत्यवतः पथि ॥ ३.२९७.२९ ॥
เพราะฉะนั้น ขอให้สะใภ้ผู้นี้ได้สมปรารถนาตามที่นางต้องการ ลูกเอ๋ย เจ้าต้องระวังตนบนทางของสัตยวาน
3.297.30
उभाभ्यामभ्यनुज्ञाता सा जगाम यशस्विनी ।
सहभर्त्रा हसन्तीव हृदयेन विदूयता ॥ ३.२९७.३० ॥
นางผู้รุ่งโรจน์ได้รับอนุญาตจากทั้งสองฝ่ายแล้ว จึงเดินจากไปพร้อมสามี เหมือนกับหัวเราะ แต่ใจนั้นกลับเจ็บปวดทรมาน
3.297.31
सा वनानि विचित्राणि रमणीयानि सर्वशः ।
मयूरगणजुष्टानि ददर्श विपुलेक्षणा ॥ ३.२९७.३१ ॥
นางตาโตมองดูป่าอันหลากสี งดงามน่ารื่นรมย์ทุกด้าน เต็มไปด้วยฝูงนกยูง
3.297.32
नदीः पुण्यवहाश्चैव पुष्पितांश्च नगोत्तमान् ।
सत्यवानाह पश्येति सावित्रीं मधूरं वचः ॥ ३.२९७.३२ ॥
สัตยวานกล่าวกับสาวิตรีด้วยถ้อยคำอ่อนหวานว่า "จงดูแม่น้ำที่ไหลพาน้ำอันศักดิ์สิทธิ์ และภูเขาอันเลิศที่ผลิดอกบานเถิด"
3.297.33
नीरीक्षमाणा भर्तारं सर्वावस्थमनिन्दिता ।
मृतमेव हिं मेने काले मुनिवचः स्मरन् ॥ ३.२९७.३३ ॥
นางไม่มีที่ติ มองดูสามีของนางในทุกอาการ และจำคำของฤๅษีได้ในขณะนั้น จึงคิดว่าเขาตายไปแล้วจริง ๆ
3.297.34
अनुव्रजन्ती भर्तारं जगाम मृदुगामिनी ।
द्विधेव हृदयं कृत्वा तं च कालमवेक्षती ॥ ३.२९७.३४ ॥
หญิงผู้ก้าวเดินอย่างอ่อนโยนเดินตามสามีไป ราวกับว่าได้ฉีกหัวใจของนางออกเป็นสองส่วน และคอยเฝ้าดูช่วงเวลานั้น