Mahābhārata · Adhyāya 3.298
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.298.1
अथ भार्यासहायः स फलान्यादाय वीर्यवान् ।
कठिनं पूरयामास ततः काष्ठान्यपाटयत् ॥ ३.२९८.१ ॥
Entonces aquel hombre poderoso, acompañado de su esposa, tomó frutos, llenó una carga pesada y luego comenzó a partir la leña.
3.298.2
तस्य पाटयतः काष्ठं स्वेदो वै समजायत ।
व्यायामेन च तेनास्य जज्ञे शिरसि वेदना ॥ ३.२९८.२ ॥
Mientras partía la leña, le brotó sudor, y por aquel esfuerzo le surgió un dolor en la cabeza.
3.298.3
सोऽभिगम्य प्रियां भार्यामुवाच श्रमपीडितः ।
व्यायामेन ममानेन जाता शिरसि वेदना ॥ ३.२९८.३ ॥
Afligido por la fatiga, se acercó a su amada esposa y le dijo: "Por este esfuerzo mío ha surgido un dolor en mi cabeza."
3.298.4
अङ्गानि चैव सावित्रि हृदयं दूयतीव च ।
अस्वस्थमिव चात्मानं लक्षये मितभाषिणि ॥ ३.२९८.४ ॥
Oh Sāvitrī, mis miembros y mi corazón parecen arder como con dolor; oh tú de pocas palabras, me siento como si estuviera enfermo.
3.298.5
शूलैरिव शिरो विद्धमिदं संलक्षयाम्यहम् ।
भ्रमन्तीव दिशः सर्वाश्चक्रारूढं मनो मम।
तत्स्वप्तुमिच्छे कल्याणि न स्तातुं शक्तिरस्ति मे ॥ ३.२९८.५ ॥
Me parece que mi cabeza está atravesada como por estacas; todas las direcciones parecen girar, mi mente como montada en una rueda. Por eso, oh auspiciosa, deseo dormir; no tengo fuerzas para estar de pie.
3.298.6
सा समासाद्य सावित्री भर्तारमुपगम्य च ।
उत्सङ्गेऽस्य शिर कृत्वा निषसाद महीतले ॥ ३.२९८.६ ॥
Habiéndose acercado y llegado junto a su esposo, Sāvitrī puso su cabeza sobre su regazo y se sentó en el suelo.
3.298.7
ततः सा नारदवचो विमृशन्ती तपस्विनी ।
तं मुहूर्तं क्षणं वेलां दिवसं च युयोज ह ॥ ३.२९८.७ ॥
Entonces la asceta, meditando las palabras de Nārada, fijó en su mente aquel momento, instante, hora y día.
3.298.8
हन्त प्राप्तः स कालोऽयमिति चिन्तापरा सती ।
मुहूर्तादेव चापश्य्पुरुषं रक्तवाससम्।
वद्धमौलिं वपुष्मन्तमादित्यसमतेजसम् ॥ ३.२९८.८ ॥
'¡Ay, ha llegado aquel momento!', pensó con angustia la fiel esposa; y en un instante vio a un hombre vestido de rojo, con el cabello recogido, de cuerpo resplandeciente y con el esplendor del sol.
3.298.9
श्यामावदातं रक्ताक्षं पाशहस्तं भयावहम् ।
स्थितं सत्यवतः पार्श्वे निरीक्षन्तं तमेव च ॥ ३.२९८.९ ॥
De color oscuro y a la vez luminoso, de ojos rojos, con un lazo en la mano, aterrador, de pie junto a Satyavat y contemplándolo.
3.298.10
तं दृष्ट्वासहसोत्थाय भर्तुन्यस्य शनैः शिरः ।
कृताञ्जलिरुवाचार्ता हृदयेन प्रवेपती ॥ ३.२९८.१० ॥
Al verlo, se levantó de repente, depositó con suavidad la cabeza de su esposo y, con las manos juntas, angustiada y con el corazón temblando, habló.
3.298.11
दैवतंत्वाभिजानामि वपुरेतद्ध्यमानुषम् ।
कामया ब्रूहि देवेश कस्त्वं किंच चिकीर्षसि ॥ ३.२९८.११ ॥
Sé que eres un dios, pues esta forma no es humana. Oh señor de los dioses, dime de buena gana quién eres y qué pretendes hacer.
3.298.12
पतिव्रताऽसि सावित्रि तथैव च तपोन्विता ।
अस्त्वामभिभाषामि विद्धि मां त्वं शुभे यमम् ॥ ३.२९८.१२ ॥
Eres fiel a tu esposo, oh Sāvitrī, y dotada también de austeridad. Te hablo; sabe, oh auspiciosa, que soy Yama.
3.298.13
अयं ते रसत्यवान्भर्ता क्षीणायुः पार्थिवात्मजः ।
नेष्यामि तमहं बद्ध्वा विद्ध्येतन्मे चीकिर्षितं ॥ ३.२९८.१३ ॥
Este es tu esposo Satyavān, cuya vida se agota, hijo de un rey. Lo ataré y lo llevaré; sabe que esto es lo que me propongo.
3.298.14
श्रूयते भगवन्दूतास्तवागच्छन्ति मानवान् ।
नेतुं किल भवान्कस्मादागतोसि स्वयं प्रभो ॥ ३.२९८.१४ ॥
Se dice, oh venerable, que tus mensajeros vienen a llevarse a los seres humanos. Señor, ¿por qué has venido tú mismo?
3.298.15
इत्युक्तः पितृराजस्तां भगवान्स्वचिकीर्षितम् ।
यथावत्सर्वमाख्यातुं तत्प्रियार्थं प्रचक्रमे ॥ ३.२९८.१५ ॥
Así interpelado por ella, el venerable rey de los padres, para complacerla, comenzó a explicarle íntegramente su propio designio.
3.298.16
अयं च धर्मसंयुक्तो रूपवान्गुणसागरः ।
नार्हो मत्पुरुषैर्नेतुमतोस्मि स्वयमागतः ॥ ३.२९८.१६ ॥
Este hombre está dotado de dharma, es hermoso y un océano de virtudes. Mis servidores no son dignos de llevárselo; por eso he venido yo mismo.
3.298.17
ततः सत्यवतः कायात्पाशबद्धं वशंगतम् ।
अङ्गुष्ठमात्रं पुरुषं निश्चकर्ष यमो बलात् ॥ ३.२९८.१७ ॥
Entonces Yama, por la fuerza, extrajo del cuerpo de Satyavān a la persona, del tamaño de un pulgar, atada con el lazo y sometida.
3.298.18
ततः समुद्धृतप्राणं गतश्वासं हतप्रभम् ।
निरविचेष्टंशरीरं तद्बभूवाप्रियदर्सनम् ॥ ३.२९८.१८ ॥
Entonces su vida fue arrancada; cesó su aliento, se extinguió su brillo, y aquel cuerpo, inmóvil, se volvió desagradable de contemplar.
3.298.19
यमस्तु तं ततो बद्ध्वा प्रयातो दक्षिणामुखः ।
सावित्री चैव दुःखार्ता यममेवान्वगच्छत ॥ ३.२९८.१९ ॥
Yama, habiéndolo atado, partió con el rostro hacia el sur; y Sāvitrī, afligida por el dolor, siguió al propio Yama.
3.298.20
भर्तुः शरीररां च विधाय हि तपस्विनी ।
भर्तारमनुगच्छन्ती तथावस्थं सुमध्यमा।
नियमव्रतसंसिद्धा महाभागा पतिव्रता ॥ ३.२९८.२० ॥
Dejando a un lado el cuerpo de su esposo, la asceta Sāvitrī, de cintura esbelta, siguió a su marido en aquel mismo estado: perfecta en votos y observancias, muy afortunada, devota de su esposo.
3.298.21
निवर्त गच्छ सावित्रि कुरुष्वास्यौर्ध्वदैहिकम् ।
कृतंभर्तुस्त्वयाऽऽनृण्यं यावद्गम्यं गतं त्वया ॥ ३.२९८.२१ ॥
Vuelve atrás, Sāvitrī, y realiza sus ritos fúnebres. Has saldado tu deuda con tu esposo; has llegado hasta donde es dado ir.
3.298.22
यत्र मे नीयते भर्ता स्वयं वा यत्र गच्छति ।
मया च तत्र गन्तव्यमेष धर्मः सनातनः ॥ ३.२९८.२२ ॥
Donde mi esposo sea llevado, o donde él mismo vaya, allí debo ir yo también. Este es el dharma eterno.
3.298.23
तपसा गुरुभक्त्या च भर्तुः स्नेहाद्व्रतेन च ।
तव चैव प्रसादेन न मे प्रतिहता गतिः ॥ ३.२९८.२३ ॥
Por la ascesis, por la devoción a los mayores, por el afecto a mi esposo, por el voto y también por tu gracia, mi camino no ha sido obstruido.
3.298.24
प्राहुः साप्तपदं मैत्रं बुधास्तत्त्वार्थदर्शिनः ।
मित्रतां च पुरस्कृत्य किंचिद्वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ ३.२९८.२४ ॥
Los sabios, que ven el sentido verdadero, hablan de la amistad de siete pasos. Honrando esa amistad, diré algo; escúchalo.
3.298.25
नानात्मवन्तस्तु वने चरन्ति ।
धर्मं च वासं च परिश्रमं च।
विज्ञानतो धर्ममुदाहरन्ति ।
तस्मात्सन्तो धर्ममाहुः प्रधानम् ॥ ३.२९८.२५ ॥
Los de muchos autodominios habitan en el bosque, adoptando el dharma, la morada y el esfuerzo. Por el conocimiento exponen el dharma; por eso los virtuosos llaman al dharma lo principal.
3.298.26
एकस्य धर्मेण सतां मतेन ।
सर्वेस्म तं मार्गमनुप्रपन्नाः। ॥ ३.२९८.२६ ॥
Por el dharma de uno y por la opinión de los buenos, todos han seguido ese camino.
3.298.27
निवर्त तुष्टोस्मि तवानया गिरा ।
स्वराक्षरव्यञ्जनहेतुयुक्तया।
ददानि ते सर्वमनिन्दिते वरम् ॥ ३.२९८.२७ ॥
Vuelve atrás; estoy complacido con este discurso tuyo, dotado de sílabas claras, consonantes y razones. Oh irreprochable, te concedo todo don.
3.298.28
च्युतः स्वराज्याद्वनवासमाश्रितो ।
विनष्टचक्षुः श्वशुरो ममाश्रमे।
स लब्धचक्षुर्बलवान्भवेन्नृप-
स्तव प्रसादाज्ज्वलनार्कसंनिभः ॥ ३.२९८.२८ ॥
Mi suegro, caído de su reino y habitando en el exilio del bosque, ha perdido la vista y está en el ermitaño. Que recupere la vista y sea un rey poderoso, semejante al fuego y al sol, por tu gracia.
3.298.29
ददानि तेऽहं तमनिन्दिते वरं ।
यथा त्वयोक्तं भविता च तत्तथा।
तवाध्वना ग्लानिमिवोपलक्षये ।
निवर्त गच्छस्व न ते श्रमो भवेत् ॥ ३.२९८.२९ ॥
Oh irreprochable, te concedo ese don. Como tú has dicho, así será. Percibo cansancio en tu camino; vuelve y ve, y que no te fatigues.
3.298.30
श्रमः कुतो भर्तृसमीपतो हिमे ।
यतो हि भर्ता मम सा गतिर्ध्रुवा।
यतः पतिं नमेष्यसि तत्र मे गतिः ।
सुरेश भूयश्च वचो निबोध मे ॥ ३.२९८.३० ॥
¿Cómo podría haber cansancio para mí junto a mi esposo? Mi esposo es mi camino seguro; allí donde hagas inclinarse a mi esposo, allí estará mi camino. Señor de los dioses, escucha de nuevo mis palabras.
3.298.31
सतां सकृत्संगतमीप्सितं परं ।
ततः परं मित्रमिति प्रचक्षते।
न चाफलं सत्पुरुषेण संगतं ।
ततः सतां संनिवसेत्समागमे ॥ ३.२९८.३१ ॥
Incluso una sola vez la compañía de los buenos es lo más deseable; después de eso se llama amistad. La compañía de un hombre bueno nunca es infructuosa; por eso uno debe habitar en la reunión de los buenos.
3.298.32
मनोनुकूलं बुधबुद्धिवर्धनं ।
त्वया यदुक्तं वचनं हिताश्रयम्।
विना पुनः सत्यवतोस्य जीवितं ।
वरं द्वितीयं वरयस्व भामिनि ॥ ३.२९८.३२ ॥
Las palabras que has dicho agradan a la mente, aumentan la sabiduría de los sabios y se apoyan en el bien. Pero sin la vida de Satyavat, elige un segundo don, oh dama.
3.298.33
हृतंपुरा मे श्वशुरस्य धीमतः ।
स्वमेव राज्यंलभतां स पार्थिवः।
कजह्यात्स्वधर्मान्न च मे गुरुर्यथा ।
द्वितीयमेतद्वरयामि ते वरम् ॥ ३.२९८.३३ ॥
Hace tiempo fue arrebatado el reino de mi sabio suegro; que aquel rey recupere su propio reino. Que no abandone su deber, como no lo abandona mi maestro. Este es el segundo don que te pido.
3.298.34
स्वमेवं राज्यं प्रतिपत्स्यतेऽचिरा-
न्न च स्वधर्मात्परिहीयते नृपः।
कृतेन कामेन मया नृपात्मजे ।
निवर्त गच्छस्व न ते श्रमो भवेत् ॥ ३.२९८.३४ ॥
El rey recuperará pronto su propio reino y no caerá de su deber. Oh princesa, tu deseo ha sido cumplido por mí. Vuelve y ve; que no te fatigues.
3.298.35
प्रजास्त्वयैता नियमेन संयता ।
नियम्य चैता नयसे निकामया।
ततो यमत्वं तव देव विश्रुतं ।
निबोध चेमां गिरमीरितां मया ॥ ३.२९८.३५ ॥
Oh dios, tú refrenas a estas criaturas con tu ley y las conduces a tu voluntad; por eso tu nombre Yama es renombrado. Ahora escucha esta palabra pronunciada por mí.
3.298.36
मा वै द्वितीयं मा तृतीयं च वाञ्छे ।
तस्मात्सन्तो धर्ममाहुः प्रधानम्
अद्रोहः सर्वभूतेषु कर्मणा मनसा गिरा ।
अनुग्रहश्च दानं च सतां धर्मः सनातनः ॥ ३.२९८.३६ ॥
No deseo un segundo don, ni un tercero; por eso los justos llaman a la no violencia el dharma supremo. No dañar a ningún ser con acción, mente o palabra, la bondad y la generosidad: este es el dharma eterno de los justos.
3.298.37
वरं वृणीष्वेहविनाऽस्य जीवितं ।
एवंप्रायश्च लोकोऽयं मनुष्याः शक्तिपेशलाः।
सन्तस्त्वेवाप्यमित्रेषु दयां प्राप्तेषु कुर्वते ॥ ३.२९८.३७ ॥
Elige aquí un don, distinto de la vida de este hombre. Este mundo y sus gentes suelen ser débiles en fuerza; pero los justos muestran compasión incluso hacia los enemigos que llegan a ellos.
3.298.38
पिपासितस्येव भवेद्यथा पय-
स्तथा त्वया वाक्यमिदं समीरितम्।
विना पुनः सत्यवतोऽस्य जीवितं ।
वरं वृणीष्वेह शुभे यदिच्छसि ॥ ३.२९८.३८ ॥
Como el agua agrada al sediento, así estas palabras que has pronunciado me agradan. Pero aparte de la vida de Satyavān, oh auspiciosa, elige aquí el don que desees.
3.298.39
ममानपत्यः पृथिवीपतिः पिता ।
भवत्पितुः पुत्रशतं तथौरसम्।
कुलस्य संतानकरं च यद्भवे-
त्तृतीयमेतद्वरयामि ते वरम् ॥ ३.२९८.३९ ॥
Mi padre, señor de la tierra, no tiene descendencia. Así como tu padre tuvo cien hijos, que mi padre tenga hijos nacidos de su propio cuerpo que perpetúen el linaje: este es el tercer don que te pido.
3.298.40
कुलस्य संतानकरं सुवर्चसं ।
शतं सुतानां पितुरस्तु ते शुभे।
कृतेन कामेन नराधिपात्मजे ।
निवर्त दूरं हि पथस्त्वमागता ॥ ३.२९८.४० ॥
Que tu padre tenga cien hijos radiantes que perpetúen el linaje. Oh princesa auspiciosa, que tu deseo se cumpla. Ahora vuelve, pues has recorrido un camino muy largo.
3.298.41
न दूरमेतन्मम भर्तृसन्निधौ ।
मनो हि मे दूरतरं प्रधावति।
अथ व्रजन्नेव गिरं समुद्यतां ।
मयोच्यमानां शृणु भूय एव च ॥ ३.२९८.४१ ॥
Junto a mi esposo, esto no es distancia; mi mente corre aún más lejos. Ahora, mientras caminas, escucha de nuevo las palabras que te digo.
3.298.42
विवस्वतस्त्वं तनयऋ प्रतापवां-
स्ततो हि वैवस्वत उच्यसे बुधैः।
समेन धर्मेण चरन्ति ताः प्रजा-
स्ततस्तवेहेवर धर्मराजता ॥ ३.२९८.४२ ॥
Eres el poderoso hijo de Vivasvat, y por eso los sabios te llaman Vaivasvata. Estas criaturas caminan por un dharma igual; por ello, oh mejor de los seres, aquí la soberanía del dharma te pertenece.
3.298.43
आत्मन्यपि न विश्वासस्तथा भवति सत्सु यः ।
तस्मात्सत्सु विशेपेण सर्वः प्रणयमिच्छति ॥ ३.२९८.४३ ॥
Ni siquiera en uno mismo hay confianza como la que se tiene en los buenos; por eso, sobre todo entre los buenos, todos buscan afecto.
3.298.44
सौहदात्सर्वभूतानां विश्वासो नाम जायते ।
तस्मात्सत्सु विशेपेण विश्वासं कुरुते जनः ॥ ३.२९८.४४ ॥
De la benevolencia hacia todos los seres nace, en verdad, la confianza; por eso, sobre todo hacia los buenos, la persona deposita su confianza.
3.298.45
उदाहृतंते वचनं यदङ्गने ।
शुभे न तादृक् त्वदृते श्रुतं मया।
अनेन तुष्टोस्मि विनाऽस्य जीवितं ।
वरं चतुर्थं वरयस्व गच्छ च ॥ ३.२९८.४५ ॥
¡Oh dama, oh auspiciosa! Tales palabras como las tuyas no las he oído de nadie más que de ti. Complacido por ello, elige un cuarto don, salvo la vida de éste, y vete.
3.298.46
ममात्मजं सत्यवतस्तथौरसं ।
भवेदुभाभ्यामिह यत्कुलोद्वहम्।
शतं सुतानां बलवीर्यशालिना-
मिदंचतुर्थं वरयामि ते वरम् ॥ ३.२९८.४६ ॥
Que mi hijo legítimo, nacido de Satyavat, perpetúe el linaje de ambos; y que nazcan cien hijos dotados de fuerza y valor. Este es el cuarto don que te pido.
3.298.47
शतं सुतानां बलवीरय्शालिनां ।
भविष्यति प्रीतिकरं तवाबले।
परिश्रमस्ते न भवेन्नृपात्मजे ।
निवर्त दूरं हि पथस्त्वमागता ॥ ३.२९८.४७ ॥
Cien hijos dotados de fuerza y valor serán para ti una fuente de alegría. Oh frágil, oh princesa, que no te causen fatiga. Vuelve atrás, pues has recorrido un camino muy largo.
3.298.48
सतां सदा शाश्वतधर्मवृत्तिः ।
सन्तो न सीदन्ति न च व्यथन्ति।
सतां सद्भिर्नाफलः संगमोस्ति ।
सद्भ्यो भयंनानुवर्तन्ति सन्तः ॥ ३.२९८.४८ ॥
La conducta de los buenos es siempre conforme al dharma eterno. Los buenos no flaquean ni se afligen. La compañía de los buenos con los buenos nunca es estéril, y de los buenos no nace el temor.
3.298.49
सन्तो हि सत्येन नयन्ति सूर्यं ।
सन्तो भूमिं तपसा धारयन्ति।
सन्तो गतिर्भूतभव्यस्य राज-
न्सतां मध्ये नावसीदन्ति सन्तः ॥ ३.२९८.४९ ॥
Los buenos guían al sol por el poder de la verdad; los buenos sostienen la tierra mediante la austeridad. Oh rey, los buenos son el refugio del pasado y del futuro; entre los buenos, los buenos nunca decaen.
3.298.50
आर्यजुष्टमिदं वृत्तमिति विज्ञाय शाश्वतम् ।
सन्तः परार्थं कुर्वाणा नावेक्षन्ति प्रतिक्रियाः ॥ ३.२९८.५० ॥
Sabiendo que esta es la conducta eterna seguida por los nobles, los buenos actúan por el bien de otros y no buscan retribución alguna.
3.298.51
न च प्रसादः सत्पुरुषेषु मोघो ।
न चाप्यर्थो नश्यति नापि मानः।
यस्मादेतन्नियतं सत्सु नित्यं ।
तस्मात्सन्तो रक्षितारो भवन्ति ॥ ३.२९८.५१ ॥
La gracia concedida a los hombres buenos nunca es vana, ni se pierde la riqueza ni el honor; como esto es siempre seguro entre los buenos, por ello los buenos se convierten en protectores.
3.298.52
यथायथा भाषसि धर्मसंहितं ।
मनोनुकूलं सुपदं महार्थवत्।
तथातथा मे त्वयि भक्तिरुत्तमा ।
वरं वृणीष्वाप्रतिमं पतिव्रते ॥ ३.२९८.५२ ॥
Cuanto más hablas palabras conformes al dharma, gratas a la mente, bien dichas y llenas de gran sentido, más crece mi suprema devoción hacia ti. ¡Oh devota de tu esposo, elige un don incomparable!
3.298.53
न तेऽपवर्गः सुकृताद्विना कृत-
स्तथा यथाऽन्येषु वरेषु मानद।
वरं वृणे जीवतु सत्यवानयं ।
यथा मृता ह्येवमहं पतिं विना ॥ ३.२९८.५३ ॥
¡Oh dador de honor!, esta liberación tuya no se concede sin buenas obras, como en otros dones. Elijo el don de que Satyavān viva, pues sin mi esposo soy como una muerta.
3.298.54
न कामये भर्तविनाकृता सुखं ।
न कामये भर्तृविनाकृता दिवम्।
नकामये भर्तविनाकृता श्रियं ।
न भर्तृहीना व्यवसामि जीबितुम् ॥ ३.२९८.५४ ॥
Sin mi esposo no deseo la felicidad; sin mi esposo no deseo el cielo; sin mi esposo no deseo la prosperidad. Privada de mi esposo, no resuelvo vivir.
3.298.55
वरातिसर्गः शतपुत्रता मम ।
त्वयैव दत्तो ह्रियते च मे पतिः।
वरं वृणे जीवतु सत्यवानयं ।
तवैव सत्यं वचनं भविष्यति ॥ ३.२९८.५५ ॥
Vos me disteis el don de cien hijos, y vos mismo lo disteis; pero mi esposo está siendo llevado. Elijo este don: que Satyavān viva, y que vuestra palabra se cumpla.
3.298.56
तथेत्युक्त्वा तु तं पाशं मुक्त्वा वैवस्वतो यमः ।
धर्मराजः प्रहृष्टात्मा सावित्रीमिदमब्रवीत् ॥ ३.२९८.५६ ॥
Diciendo «Así sea», Yama, hijo de Vivasvat, soltó aquel lazo; y el rey del dharma, con el corazón alegre, dijo estas palabras a Sāvitrī.
3.298.57
एष भद्रे मया मुक्तो भर्ता ते कुलनन्दिनि ।
तोषितोऽहं त्वया साध्वि वाक्यैर्धर्मार्तसंहितैः ॥ ३.२९८.५७ ॥
Oh bondadosa, alegría de tu linaje, tu esposo ha sido liberado por mí. Oh virtuosa, estoy complacido con tus palabras, unidas al dharma y al propósito.
3.298.58
अरोगस्व नेयश्च सिद्धार्थः स भविष्यि ।
चतुर्वर्षशतायुश्च त्वया सार्धमवाप्स्यति ॥ ३.२९८.५८ ॥
Estará libre de enfermedad, y sus propósitos se cumplirán. Junto contigo alcanzará una vida de cuatrocientos años.
3.298.59
इष्ट्वा यज्ञैश्च धर्मेण ख्यातिं लोके गमिष्यति ।
त्वयि पुत्रशतं चैव सत्यवाञ्जनयिष्यति ॥ ३.२९८.५९ ॥
Tras ofrecer sacrificios y por el dharma, alcanzará fama en el mundo; y Satyavān engendrará en ti cien hijos.
3.298.60
ते चापि सर्वे राजानः क्षत्रियाः पुत्रपौत्रिणः ।
ख्यातास्त्वन्नामधेयाश्चभविष्यन्तीह शाश्वताः ॥ ३.२९८.६० ॥
Y todos aquellos reyes, guerreros con hijos y nietos, famosos y portadores de tu nombre, perdurarán aquí para siempre.
3.298.61
पितुश्च ते पुत्रशतं भविता तव मातरि ।
मालव्यां मालवा नाम शाश्वताः पुत्रपौत्रिणः।
भ्रातरस्ते भविष्यन्ति क्षत्रियास्त्रिदशोपमाः ॥ ३.२९८.६१ ॥
Tu padre tendrá cien hijos, y por medio de tu madre en Mālavyā habrá un pueblo perdurable llamado los Mālavas, con hijos y nietos. Tus hermanos serán kṣatriyas, semejantes a los dioses.
3.298.62
एवं तस्यै वरं दत्त्वा धर्मराजः प्रतापवान् ।
निवर्तयित्वा सावित्रीं स्वमेव भवनं ययौ ॥ ३.२९८.६२ ॥
Así, habiéndole concedido un don, el poderoso Rey de la Justicia hizo volver a Sāvitrī y se fue a su propia morada.
3.298.63
सावित्र्यपि यमे याते भर्तारं प्रतिलभ्य च ।
जगाम तत्र यत्रास्या भर्तुः शावं कलेवरम् ॥ ३.२९८.६३ ॥
Cuando Yama se hubo ido, Sāvitrī también, habiendo recuperado a su esposo, fue al lugar donde yacía el cuerpo sin vida de su esposo.
3.298.64
सा भूमौ प्रेक्ष्यभर्तारमुपसृत्योपगृह्य च ।
उत्सङ्गे शिर आरोप्य भूमावुपविवेश ह ॥ ३.२९८.६४ ॥
Viendo a su esposo tendido en el suelo, se acercó, lo abrazó, puso su cabeza en su regazo y se sentó en el suelo.
3.298.65
संज्ञां चस पुनर्लब्ध्वा सावित्रीमभ्यभाषत ।
प्रोष्यागत इव प्रेम्णा पुनःपुनरुदीक्ष्यवै ॥ ३.२९८.६५ ॥
Recobrando el sentido, habló a Sāvitrī, mirándola una y otra vez con cariño, como quien ha vuelto de un viaje.
3.298.66
सुचिरं बत सुप्तोस्मि किमर्थं नावबोधितः ।
क्व चासौ पुरुषः श्यामो योसौ मां संचकर्षह ॥ ३.२९८.६६ ॥
"¡Ay! He dormido mucho tiempo; ¿por qué no me despertaste? ¿Y dónde está aquel hombre oscuro que me arrastraba?"
3.298.67
सुचिरं त्वंप्रसुप्तोसि ममाह्के पुरुषर्षभ ।
गतः स भगवान्देवः प्रजासंयमनो यमः ॥ ३.२९८.६७ ॥
¡Oh toro entre los hombres, has dormido largo tiempo en mi regazo! El venerable dios Yama, el que refrena a las criaturas, se ha marchado.
3.298.68
विश्रान्तोसि महाभाग विनिद्रश्च नृपात्मज ।
यदि शक्यं समुत्तिष्ठ विगाढां पश्य शर्वरीम् ॥ ३.२९८.६८ ॥
¡Oh afortunado, has descansado y despertado del sueño, príncipe! Si es posible, levántate y mira cuán profunda se ha vuelto la noche.
3.298.69
उपलभ्यततः संज्ञां सुखसुप्त इवोत्थितः ।
दिशः सर्वा वनान्तांश्च निरीक्ष्योवाच सत्यवान् ॥ ३.२९८.६९ ॥
Entonces, recobrando el sentido, como quien se levanta de un sueño feliz, Satyavān miró todas las direcciones y los bordes del bosque y habló.
3.298.70
फलाहारोस्मि निष्क्रान्तस्वया सह सुमध्यमे ।
ततः पाटयतः काष्ठं शरिसो मे रुजाऽभवत् ॥ ३.२९८.७० ॥
¡Oh de cintura esbelta! Habiendo comido fruta, salí contigo. Luego, mientras partía leña, me sobrevino un dolor en la cabeza.
3.298.71
शिरोभितापसंतप्तः स्थातुं चिरमशक्नुवन् ।
तवोत्सङ्गे प्रसुप्तोस्मि इति सर्वं स्मरे शुभे ॥ ३.२९८.७१ ॥
Atormentado por el ardor del dolor de cabeza, incapaz de mantenerme de pie mucho tiempo, ¡oh auspiciosa!, me quedé profundamente dormido en tu regazo. Recuerdo todo esto.
3.298.72
त्वयोपगूढस्य च मे निद्रयाऽपहृतं मनः ।
ततोऽपश्यं तमो घोरं पुरुषं च महौजसम् ॥ ३.२९८.७२ ॥
Aunque estaba abrazado por ti, el sueño me arrebató la mente. Entonces vi una oscuridad terrible y a un hombre de gran poder.
3.298.73
तद्यदि त्वं विजानासि किं तद्ब्रूहि सुमध्यमे ।
स्वप्नो मे यदिवा दृष्टो यदि वा सत्यमेव तत् ॥ ३.२९८.७३ ॥
Si lo sabes, entonces dime, oh tú de cintura esbelta, qué fue. ¿Lo que vi fue un sueño, o fue realmente así?
3.298.74
तमुवाचाथ सावित्री रजनी व्यवगाहते ।
श्वस्ते सर्वंयथावृत्तमाख्यास्यामि नृपात्मज ॥ ३.२९८.७४ ॥
Entonces Sāvitrī le dijo: 'La noche se hace profunda. Mañana, oh príncipe, te contaré todo lo que sucedió tal como sucedió.'
3.298.75
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते पितरौ पश्य सुव्रत ।
विगाढा रजनी चेयं निवृत्तश्च दिवाकरः ॥ ३.२९८.७५ ॥
Levántate, levántate, que te vaya bien. Oh tú de buenos votos, mira a tus padres. Esta noche se ha profundizado y el sol se ha retirado.
3.298.76
नक्तंचराश्चरन्त्येते हृष्टाः क्रूराभिभाषिणः ।
श्रूयन्ते पर्णशब्दाश्च मृगाणां चरतां वने ॥ ३.२९८.७६ ॥
Estas criaturas que vagan de noche hablan con fiereza y alegría, y se oye el crujir de las hojas de los ciervos que pastan en el bosque.
3.298.77
एता घोरं शिवा नादान्दिशं दक्षिणपश्चिमाम् ।
आस्थाय विरुवन्त्युग्राः कम्पयन्त्यो मनो मम ॥ ३.२९८.७७ ॥
Estas chacales feroces, de pie en el cuadrante sur-occidental, aúllan con gritos espantosos y hacen temblar mi mente.
3.298.78
वनं प्रतिभयाकारं घनेन तमसा वृतम् ।
न विज्ञास्यसि पन्थानं गन्तुं चैव न शक्ष्यसि ॥ ३.२९८.७८ ॥
Este bosque es de aspecto aterrador y está cubierto de densa oscuridad. No reconocerás el camino y no podrás avanzar.
3.298.79
अस्मिन्न वने दग्धे शुष्कवृक्षः स्थितो ज्वलन् ।
वायुना धम्यमानोत्र दृश्यतेऽग्निः क्वचित्क्वचित् ॥ ३.२९८.७९ ॥
En este bosque quemado se yergue un árbol seco ardiendo; el fuego, avivado por el viento, se ve aquí y allá.
3.298.80
ततोऽग्निमानयित्वेह ज्वालयिप्यामि सर्वतः ।
काष्ठानीमानि सन्तीह जहि संतापमात्मनः ॥ ३.२९८.८० ॥
Entonces, traeré fuego aquí y lo encenderé por todas partes; aquí están estos leños. Aparta tu aflicción.
3.298.81
यदि नोत्सहसे गन्तुं सरुजं त्वां हि लक्षये ।
न च ज्ञास्यसि पन्थानं तमसा संवृते वने ॥ ३.२९८.८१ ॥
Si no puedes ir — pues veo que estás enfermo — no conocerás el camino en este bosque cubierto de oscuridad.
3.298.82
श्वः प्रभाते वने दृश्ये यास्यावोऽनुमते तव ।
वसावेह क्षपामेकां रुचितं यदि तेऽनघ ॥ ३.२९८.८२ ॥
Mañana al amanecer, cuando el bosque se vea, iremos con tu consentimiento. Irreprochable, si te parece bien, pasemos aquí una noche.
3.298.83
शिरोरुजा निवृत्ता मे स्वस्थान्यङ्गानि लक्षये ।
मातापितृभ्यामिच्छामि संयोगं त्वत्प्रसादजम् ॥ ३.२९८.८३ ॥
El dolor de cabeza ha cesado y mis miembros parecen sanos. Por tu gracia, deseo reunirme con mi madre y mi padre.
3.298.84
न कदाचिद्विकाले हि गतपूर्वोहमाश्रमात् ।
अनागतायां सन्ध्यायां माता मे प्ररुणद्धि माम् ॥ ३.२९८.८४ ॥
Nunca he salido del ermitaño a una hora inapropiada. Antes de que llegue la tarde, mi madre siempre me detiene.
3.298.85
दिवाऽपिमयि निष्क्रान्ते सन्तप्येते गुरू मम ।
विचिनोति हि मां तातः सहैवाश्रमवासिभिः ॥ ३.२९८.८५ ॥
Incluso de día, cuando salgo, mis dos mayores se angustian. Mi padre me busca junto con los moradores del ermitaño.
3.298.86
मात्रा पित्रा च सुभृशं दुःखिताभ्यामहं पुरा ।
उपालब्धश्च बहुशश्चिरेणागच्छसीति हि ॥ ३.२९८.८६ ॥
Antes mi madre y mi padre, muy afligidos, me reprendían muchas veces: «Vuelves tarde».
3.298.87
कात्ववस्था तयोरद्य मदर्थमिति चिन्तये ।
तयोरदृश्ये मयि च महद्दुःखं भविष्यति ॥ ३.२९८.८७ ॥
¿Cuál será hoy el estado de esos dos, por mi causa? Pienso que, si no me ven, ambos sufrirán gran dolor.
3.298.88
पुरा मामूचतुश्चैव रात्रावस्रायमाणकौ ।
भृशं सुदुःखितौ वृद्धौ बहुशः प्रीतिसंयुतौ ॥ ३.२९८.८८ ॥
Antes, por la noche, aquellos dos ancianos, llorando, muy afligidos y llenos de cariño, me hablaban una y otra vez.
3.298.89
त्वया हीनौ न जीवाव मुहूर्तमपि पुत्रक ।
यावद्धरिष्यसे पुत्र तावन्नौ जीवितं ध्रुवम् ॥ ३.२९८.८९ ॥
Sin ti, hijo mío, nosotros dos no viviríamos ni un instante. Hijo mío, mientras tú traigas lo necesario, sin duda nuestra vida perdurará.
3.298.90
वृद्धयोरन्धयोर्दृष्टिस्त्वयि वंशः प्रतिष्ठिः ।
त्वयि पिण्डश्च कीर्तिश्च सन्तानश्चावयोरिति ॥ ३.२९८.९० ॥
Para nosotros, ancianos y ciegos, tú eres la vista; el linaje está establecido en ti. En ti están nuestra ofrenda fúnebre, nuestra fama y nuestra descendencia.
3.298.91
माता वृद्धा पिता वृद्धस्तयोर्यष्टिरहं किल ।
तौ रात्रौ मामपश्यन्तौ कामवस्थां गमिष्यतः ॥ ३.२९८.९१ ॥
Mi madre es anciana y mi padre también es anciano; yo soy en verdad su bastón. Al no verme de noche, ambos caerán en una condición angustiada.
3.298.92
निद्रायाश्चाभ्यसूयामि यस्या हेतोः पिता मम ।
माता च संशयं प्राप्ता मत्कृतेऽनपकारिणी ॥ ३.२९८.९२ ॥
Guardo rencor al sueño por cuya causa mi padre y mi madre han caído en peligro; mi madre, aunque inocente, ha llegado a la angustia por mi causa.
3.298.93
अहं च संशयं प्राप्तः कृच्छ्रामापदमास्थितः ।
मातापितृभ्यां हि विना नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ ३.२९८.९३ ॥
Yo también he caído en peligro y me hallo en una calamidad penosa; sin madre y padre no tengo ánimo para vivir.
3.298.94
व्यक्तमाकुलया बुद्ध्या प्रज्ञाचक्षुः पिता मम ।
एकैकमस्यां वेलायां पृच्छत्याश्रमवासिनम् ॥ ३.२९८.९४ ॥
Es claro que mi padre, ciego de vista pero de ojos de sabiduría, con mente agitada, a esta hora pregunta a cada uno de los habitantes del ermitaño, uno por uno.
3.298.95
नात्मानमनुशोचामि यथाऽहंपितरं शुभे ।
भर्तारं चाप्यनुगतां मातरं भृशदुःखिताम् ॥ ३.२९८.९५ ॥
Oh bienaventurada, no me lamento por mí mismo tanto como por mi padre y por mi madre, que siguió a su esposo y está muy afligida.
3.298.96
मत्कृते न हि तावद्य सन्तापं परमेष्यतः ।
जीवन्तावनुजीवामि भर्तव्यौ तौ मयेति ह ॥ ३.२९८.९६ ॥
Por mi causa no caerán hoy en la suma angustia; mientras ellos vivan, yo también viviré, pues soy yo quien debe sostenerlos.
3.298.97
तयोः प्रियं मे कर्व्यमिति जीवामि चाप्यहम् ।
परमं दैवतं तौ मे पूजनीयौ सदा मया।
तयोस्तु मे सदाऽस्त्येवं व्रतमेतत्पुरातनम् ॥ ३.२९८.९७ ॥
Hacer lo que les es grato es mi deber; por eso vivo. Esos dos son mis divinidades supremas; siempre debo honrarlos. Este antiguo voto hacia ellos me pertenece siempre.
3.298.98
एवमुक्त्वा स धर्मात्मा गुरुभक्तो गुरुप्रियः ।
उच्छ्रित्य बाहू दुःखार्तः सुस्वरं प्ररुरोद ह ॥ ३.२९८.९८ ॥
Tras decir esto, aquel hombre justo, devoto de sus mayores y querido por ellos, afligido por el dolor, alzó ambos brazos y lloró en voz alta.
3.298.99
ततोऽब्रवीत्तथा दृष्ट्वाभर्तारं शोककर्शितम् ।
प्रमृज्याश्रूणि पाणिभ्यां सावित्री धर्मचारिणी ॥ ३.२९८.९९ ॥
Entonces Sāvitrī, que camina en el dharma, viendo a su esposo consumido por el dolor, enjugó las lágrimas con sus manos y habló así.
3.298.100
यदि मेऽस्ति तपस्तप्तं यदि दत्तं हुतं यदि ।
श्वश्रूश्वशुरभर्तॄणां मम पुण्याऽस्तु शर्वरी ॥ ३.२९८.१०० ॥
Si he practicado austeridades, si he dado dones y ofrecido libaciones, que esta noche mía sea propicia para mi suegra, mi suegro y mi esposo.
3.298.101
न स्मराम्युक्तपूर्वं वै स्वैरेष्वप्यनृतां गिरम् ।
तेन सत्येन तावद्य ध्रियेतां श्वशुरौ मम ॥ ३.२९८.१०१ ॥
No recuerdo haber pronunciado jamás una palabra falsa, ni siquiera en broma. Por esa verdad, que hoy vivan mis dos suegros.
3.298.102
कामये दर्शनं पित्रोर्याहि सावित्रि माचिरम् ।
अपिनाम गुरू तौ हि पश्येयं ध्रियमाणकौ ॥ ३.२९८.१०२ ॥
Deseo ver a mis padres. Ve, Sāvitrī, no te demores; quizá pueda ver vivos a esos dos venerables.
3.298.103
पुरा मातुः पितुर्वाऽपियदि पश्यामि विप्रियम् ।
न जीविष्ये वरारोहे सत्येनात्मानमालभे ॥ ३.२९८.१०३ ॥
Si veo primero algo desagradable para mi madre o mi padre, oh de hermosas caderas, no viviré; lo juro por la verdad.
3.298.104
यदि धर्मे च ते बुद्धिर्मां चेज्जीवन्तमिच्छसि ।
मम प्रियं वा कर्तव्यं गच्छावाश्रममन्तिकात् ॥ ३.२९८.१०४ ॥
Si tu mente está en el dharma y deseas que yo viva, o si mi placer debe cumplirse, vayamos al ermitaño cercano.
3.298.105
सावित्री तत उत्थाय केशान्संम्य भामिनी ।
पतिमुत्थापयामास बाहुभ्यां परिगृह्य वै ॥ ३.२९८.१०५ ॥
Entonces Sāvitrī se levantó, recogió sus cabellos, y aquella mujer radiante, tomando a su esposo con ambos brazos, lo levantó.
3.298.106
उत्ताय सत्यवांश्चापि प्रमृज्याङ्गानि पाणिना ।
सर्वा दिशः समालोक्य कठिने दृष्टिमादधे ॥ ३.२९८.१०६ ॥
Al levantarse, Satyavān también se limpió los miembros con la mano, miró en todas las direcciones y fijó la mirada en el bosque áspero.
3.298.107
तमुवाचाथसावित्री श्वः फलानि हरिष्यसि ।
योगक्षेमार्थमेतं ते नेष्यामि परशुं त्वहम् ॥ ३.२९८.१०७ ॥
Entonces Sāvitrī le dijo: Mañana recogerás frutos; para tu bienestar y seguridad, yo llevaré esta hacha para ti.
3.298.108
कृत्त्वा कठिनभारं सा वृक्षशाखावलम्बिनम् ।
गृहीत्वा परशुं भर्तुः सकाशे पुनरागमत् ॥ ३.२९८.१०८ ॥
Tras hacer de ello una carga pesada, tomando el hacha que colgaba de una rama, regresó de nuevo junto a su esposo.
3.298.109
वामे स्कन्धे तु वामोरूर्भर्तुर्बाहुं निवेश्य च ।
दक्षिणएन परिष्वज्य जगाम गजगामिनी ॥ ३.२९८.१०९ ॥
Con el brazo de su esposo sobre el hombro izquierdo y abrazándolo con el derecho, la de andar de elefante siguió su camino.
3.298.110
अभ्यासगमनाद्भीरु पन्थानो विदिता मम ।
वृक्षान्तरालोकितया ज्योत्स्नया चापि लक्षये ॥ ३.२९८.११० ॥
Miedosa, por haber ido tantas veces conozco los caminos, y también los reconozco por la luz de la luna vista entre los árboles.
3.298.111
आगतौ स्वः पथा येन फलान्यवचितानि च ।
यथागतं शुभे गच्छ पन्थानं मा विचारय ॥ ३.२९८.१११ ॥
Por el mismo camino por el que vinimos y recogimos los frutos, regresa por donde viniste, bella; no te preocupes por el camino.
3.298.112
पलाशखण्डे चैतस्मिन्पन्था व्यावर्तते द्विधा ।
तस्योत्तरेण यः पन्थास्तेन गच्छ त्वरस्व च ॥ ३.२९८.११२ ॥
En este bosque de palāśas el camino se divide en dos; toma el que va hacia el norte y date prisa.
3.298.113
स्वस्थोस्मि बलवानस्मि दिदृक्षुः पितरावुभौ ।
ब्रुवन्नेव त्वरायुक्तः सम्प्रायादाश्रमं प्रति ॥ ३.२९८.११३ ॥
«Estoy bien y soy fuerte, y deseo ver a mis dos padres»; diciendo esto, apresurado, se puso en marcha hacia el ermitaño.