മഹാഭാരതം · അധ്യായം 3.298
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.298.1
अथ भार्यासहायः स फलान्यादाय वीर्यवान् ।
कठिनं पूरयामास ततः काष्ठान्यपाटयत् ॥ ३.२९८.१ ॥
അപ്പോൾ ഭാര്യയോടൊപ്പമുണ്ടായിരുന്ന ആ ശക്തിമാൻ പഴങ്ങൾ എടുത്ത്, ഭാരമുള്ള ചുമടു നിറച്ചു, പിന്നെ വിറകുകൾ പിളർന്നു.
3.298.2
तस्य पाटयतः काष्ठं स्वेदो वै समजायत ।
व्यायामेन च तेनास्य जज्ञे शिरसि वेदना ॥ ३.२९८.२ ॥
അവൻ വിറകു പിളർക്കുമ്പോൾ അവന് വിയർപ്പുണ്ടായി; ആ അധ്വാനത്താൽ അവന്റെ തലയിൽ വേദന ഉണ്ടായി.
3.298.3
सोऽभिगम्य प्रियां भार्यामुवाच श्रमपीडितः ।
व्यायामेन ममानेन जाता शिरसि वेदना ॥ ३.२९८.३ ॥
ക്ഷീണത്താൽ വലഞ്ഞ അവൻ പ്രിയ ഭാര്യയുടെ അടുത്തെത്തി പറഞ്ഞു: "ഈ അധ്വാനത്താൽ എന്റെ തലയിൽ വേദന ഉണ്ടായിരിക്കുന്നു."
3.298.4
अङ्गानि चैव सावित्रि हृदयं दूयतीव च ।
अस्वस्थमिव चात्मानं लक्षये मितभाषिणि ॥ ३.२९८.४ ॥
സാവിത്രീ, എന്റെ അവയവങ്ങളും ഹൃദയവും വേദനയാൽ നീറുന്നതുപോലെയുണ്ട്; മിതഭാഷിണീ, ഞാൻ അസ്വസ്ഥനായിരിക്കുന്നതായി കാണുന്നു.
3.298.5
शूलैरिव शिरो विद्धमिदं संलक्षयाम्यहम् ।
भ्रमन्तीव दिशः सर्वाश्चक्रारूढं मनो मम।
तत्स्वप्तुमिच्छे कल्याणि न स्तातुं शक्तिरस्ति मे ॥ ३.२९८.५ ॥
എന്റെ തല ശൂലങ്ങളാൽ കുത്തപ്പെട്ടതുപോലെ ഞാൻ കാണുന്നു; എല്ലാ ദിക്കുകളും കറങ്ങുന്നതുപോലെയും മനസ്സ് ചക്രത്തിൽ കയറ്റപ്പെട്ടതുപോലെയുമുണ്ട്. അതിനാൽ കല്യാണീ, ഞാൻ ഉറങ്ങാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; നിൽക്കാൻ എനിക്ക് ശക്തിയില്ല.
3.298.6
सा समासाद्य सावित्री भर्तारमुपगम्य च ।
उत्सङ्गेऽस्य शिर कृत्वा निषसाद महीतले ॥ ३.२९८.६ ॥
സാവിത്രി ഭർത്താവിന്റെ അടുത്തെത്തി, സമീപം ചെന്ന്, അവന്റെ തല മടിയിൽ വെച്ച് നിലത്ത് ഇരുന്നു.
3.298.7
ततः सा नारदवचो विमृशन्ती तपस्विनी ।
तं मुहूर्तं क्षणं वेलां दिवसं च युयोज ह ॥ ३.२९८.७ ॥
പിന്നെ നാരദന്റെ വാക്കുകൾ ആലോചിച്ച തപസ്വിനി ആ മുഹൂർത്തത്തെയും ക്ഷണത്തെയും വേളയെയും ദിവസത്തെയും മനസ്സിൽ ഉറപ്പിച്ചു.
3.298.8
हन्त प्राप्तः स कालोऽयमिति चिन्तापरा सती ।
मुहूर्तादेव चापश्य्पुरुषं रक्तवाससम्।
वद्धमौलिं वपुष्मन्तमादित्यसमतेजसम् ॥ ३.२९८.८ ॥
'അയ്യോ, ആ സമയം വന്നല്ലോ' എന്ന് ചിന്താകുലയായ സതി, ഒരു മുഹൂർത്തത്തിനകം ചുവന്ന വസ്ത്രം ധരിച്ച, മുടി കെട്ടിയ, സൂര്യതുല്യ തേജസ്സുള്ള ഒരു പുരുഷനെ കണ്ടു.
3.298.9
श्यामावदातं रक्ताक्षं पाशहस्तं भयावहम् ।
स्थितं सत्यवतः पार्श्वे निरीक्षन्तं तमेव च ॥ ३.२९८.९ ॥
കറുപ്പും പ്രകാശവുമുള്ള, ചുവന്ന കണ്ണുകളുള്ള, കയ്യിൽ പാശമേന്തിയ, ഭയം ജനിപ്പിക്കുന്ന, സത്യവാന്റെ അരികെ നിന്ന് അവനെത്തന്നെ നോക്കുന്ന ആ പുരുഷൻ.
3.298.10
तं दृष्ट्वासहसोत्थाय भर्तुन्यस्य शनैः शिरः ।
कृताञ्जलिरुवाचार्ता हृदयेन प्रवेपती ॥ ३.२९८.१० ॥
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ പെട്ടെന്ന് എഴുന്നേറ്റ്, ഭർത്താവിന്റെ തല സാവധാനം താഴ്ത്തി, കൈകൂപ്പി, വേദനയോടെ ഹൃദയം വിറച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു.
3.298.11
दैवतंत्वाभिजानामि वपुरेतद्ध्यमानुषम् ।
कामया ब्रूहि देवेश कस्त्वं किंच चिकीर्षसि ॥ ३.२९८.११ ॥
നീ ദൈവമാണെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു, ഈ രൂപം മനുഷ്യരുടേതല്ല. ദേവേശാ, ദയവായി നീ ആരാണെന്നും എന്ത് ചെയ്യാനാഗ്രഹിക്കുന്നുവെന്നും പറയൂ.
3.298.12
पतिव्रताऽसि सावित्रि तथैव च तपोन्विता ।
अस्त्वामभिभाषामि विद्धि मां त्वं शुभे यमम् ॥ ३.२९८.१२ ॥
സാവിത്രീ, നീ പതിവ്രതയാണ്, തപസ്സുള്ളവളുമാണ്. ഞാൻ നിന്നോട് സംസാരിക്കുന്നു. ശുഭേ, എന്നെ യമനെന്ന് അറിയുക.
3.298.13
अयं ते रसत्यवान्भर्ता क्षीणायुः पार्थिवात्मजः ।
नेष्यामि तमहं बद्ध्वा विद्ध्येतन्मे चीकिर्षितं ॥ ३.२९८.१३ ॥
ഇവൻ നിന്റെ ഭർത്താവ് സത്യവാൻ, ആയുസ്സ് ക്ഷയിച്ചവൻ, രാജപുത്രൻ. അവനെ ബന്ധിച്ച് ഞാൻ കൊണ്ടുപോകും; ഇതാണ് എന്റെ ഉദ്ദേശ്യമെന്ന് അറിയുക.
3.298.14
श्रूयते भगवन्दूतास्तवागच्छन्ति मानवान् ।
नेतुं किल भवान्कस्मादागतोसि स्वयं प्रभो ॥ ३.२९८.१४ ॥
ഭഗവാനേ, മനുഷ്യരെ കൊണ്ടുപോകാൻ അങ്ങയുടെ ദൂതന്മാർ വരുമെന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്. പ്രഭോ, അങ്ങ് എന്തിന് സ്വയം വന്നു?
3.298.15
इत्युक्तः पितृराजस्तां भगवान्स्वचिकीर्षितम् ।
यथावत्सर्वमाख्यातुं तत्प्रियार्थं प्रचक्रमे ॥ ३.२९८.१५ ॥
ഇങ്ങനെ അവളാൽ പറയപ്പെട്ട പിതൃരാജനായ ഭഗവാൻ, തന്റെ ഉദ്ദേശ്യം യഥാവിധി മുഴുവൻ വിവരിക്കാൻ, അവളുടെ പ്രീതിക്കായി ആരംഭിച്ചു.
3.298.16
अयं च धर्मसंयुक्तो रूपवान्गुणसागरः ।
नार्हो मत्पुरुषैर्नेतुमतोस्मि स्वयमागतः ॥ ३.२९८.१६ ॥
ഇവൻ ധർമ്മയുക്തനും സുന്ദരനും ഗുണങ്ങളുടെ സാഗരവുമാണ്. എന്റെ ഭൃത്യന്മാർക്ക് ഇവനെ കൊണ്ടുപോകാൻ അർഹതയില്ല; അതിനാൽ ഞാൻ സ്വയം വന്നു.
3.298.17
ततः सत्यवतः कायात्पाशबद्धं वशंगतम् ।
अङ्गुष्ठमात्रं पुरुषं निश्चकर्ष यमो बलात् ॥ ३.२९८.१७ ॥
അപ്പോൾ യമൻ, പാശത്താൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട്, വശംവദനായ, പെരുവിരലിന്റെ വലിപ്പമുള്ള ആ പുരുഷനെ സത്യവാന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ബലമായി വലിച്ചെടുത്തു.
3.298.18
ततः समुद्धृतप्राणं गतश्वासं हतप्रभम् ।
निरविचेष्टंशरीरं तद्बभूवाप्रियदर्सनम् ॥ ३.२९८.१८ ॥
അപ്പോൾ അവന്റെ പ്രാണൻ വലിച്ചെടുക്കപ്പെട്ടു; ശ്വാസം നിലച്ചു, തേജസ്സ് നശിച്ചു, ആ ശരീരം ചലനമറ്റ് കാണാൻ അരോചകമായി.
3.298.19
यमस्तु तं ततो बद्ध्वा प्रयातो दक्षिणामुखः ।
सावित्री चैव दुःखार्ता यममेवान्वगच्छत ॥ ३.२९८.१९ ॥
യമൻ അവനെ ബന്ധിച്ച് ദക്ഷിണദിക്കിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു പോയി; ദുഃഖാർത്തയായ സാവിത്രിയും യമനെത്തന്നെ പിന്തുടർന്നു.
3.298.20
भर्तुः शरीररां च विधाय हि तपस्विनी ।
भर्तारमनुगच्छन्ती तथावस्थं सुमध्यमा।
नियमव्रतसंसिद्धा महाभागा पतिव्रता ॥ ३.२९८.२० ॥
ഭർത്താവിന്റെ ശരീരം മാറ്റിവെച്ച്, ആ നിലയിലും ഭർത്താവിനെ പിന്തുടർന്ന തപസ്വിനിയായ സുമധ്യമ സാവിത്രി; നിയമവ്രതങ്ങളിൽ സിദ്ധയായ, മഹാഭാഗ്യവതിയായ, പതിവ്രത.
3.298.21
निवर्त गच्छ सावित्रि कुरुष्वास्यौर्ध्वदैहिकम् ।
कृतंभर्तुस्त्वयाऽऽनृण्यं यावद्गम्यं गतं त्वया ॥ ३.२९८.२१ ॥
മടങ്ങിപ്പോവുക, സാവിത്രി; ഇവന്റെ ഉത്തരക്രിയകൾ ചെയ്യുക. ഭർത്താവിനോടുള്ള കടം നീ വീട്ടിക്കഴിഞ്ഞു; പോകാവുന്നിടത്തോളം നീ വന്നുകഴിഞ്ഞു.
3.298.22
यत्र मे नीयते भर्ता स्वयं वा यत्र गच्छति ।
मया च तत्र गन्तव्यमेष धर्मः सनातनः ॥ ३.२९८.२२ ॥
എന്റെ ഭർത്താവിനെ എവിടേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നുവോ, അല്ലെങ്കിൽ അവൻ തന്നെ എവിടേക്ക് പോകുന്നുവോ, അവിടേക്ക് ഞാനും പോകണം; ഇതാണ് സനാതനധർമം.
3.298.23
तपसा गुरुभक्त्या च भर्तुः स्नेहाद्व्रतेन च ।
तव चैव प्रसादेन न मे प्रतिहता गतिः ॥ ३.२९८.२३ ॥
തപസ്സുകൊണ്ടും ഗുരുഭക്തികൊണ്ടും ഭർത്താവിനോടുള്ള സ്നേഹംകൊണ്ടും വ്രതംകൊണ്ടും നിന്റെ അനുഗ്രഹംകൊണ്ടും എന്റെ ഗതി തടയപ്പെട്ടിട്ടില്ല.
3.298.24
प्राहुः साप्तपदं मैत्रं बुधास्तत्त्वार्थदर्शिनः ।
मित्रतां च पुरस्कृत्य किंचिद्वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ ३.२९८.२४ ॥
തത്ത്വാർത്ഥം ദർശിച്ച ജ്ഞാനികൾ സപ്തപദമായ മൈത്രി എന്ന് പറയുന്നു. മൈത്രിയെ മാനിച്ച് ഞാൻ ചിലതു പറയാം; അത് കേൾക്കുക.
3.298.25
नानात्मवन्तस्तु वने चरन्ति ।
धर्मं च वासं च परिश्रमं च।
विज्ञानतो धर्ममुदाहरन्ति ।
तस्मात्सन्तो धर्ममाहुः प्रधानम् ॥ ३.२९८.२५ ॥
പലവിധത്തിൽ ആത്മസംയമമുള്ളവർ കാട്ടിൽ വസിക്കുന്നു. ധർമ്മത്തെയും വാസത്തെയും പരിശ്രമത്തെയും അവർ സ്വീകരിക്കുന്നു. ജ്ഞാനത്താൽ അവർ ധർമ്മം ഉപദേശിക്കുന്നു; അതിനാൽ സജ്ജനങ്ങൾ ധർമ്മമാണ് പ്രധാനമെന്ന് പറയുന്നു.
3.298.26
एकस्य धर्मेण सतां मतेन ।
सर्वेस्म तं मार्गमनुप्रपन्नाः। ॥ ३.२९८.२६ ॥
ഒരുവന്റെ ധർമ്മത്താലും സജ്ജനങ്ങളുടെ അഭിപ്രായത്താലും എല്ലാവരും ആ മാർഗം പിന്തുടരുന്നു.
3.298.27
निवर्त तुष्टोस्मि तवानया गिरा ।
स्वराक्षरव्यञ्जनहेतुयुक्तया।
ददानि ते सर्वमनिन्दिते वरम् ॥ ३.२९८.२७ ॥
മടങ്ങിപ്പോകൂ, നിന്റെ ഈ വാക്കിനാൽ ഞാൻ സന്തുഷ്ടനായി — വ്യക്തമായ അക്ഷരങ്ങളും വ്യഞ്ജനങ്ങളും യുക്തിയും ചേർന്ന ഈ വാക്കിനാൽ. നിർദോഷേ, നിനക്ക് സർവ്വ വരങ്ങളും ഞാൻ നൽകും.
3.298.28
च्युतः स्वराज्याद्वनवासमाश्रितो ।
विनष्टचक्षुः श्वशुरो ममाश्रमे।
स लब्धचक्षुर्बलवान्भवेन्नृप-
स्तव प्रसादाज्ज्वलनार्कसंनिभः ॥ ३.२९८.२८ ॥
സ്വരാജ്യത്തിൽ നിന്ന് വീണ്, കാട്ടിലെ വനവാസം സ്വീകരിച്ച, കാഴ്ച നഷ്ടപ്പെട്ട എന്റെ അമ്മായിയപ്പൻ ആശ്രമത്തിലുണ്ട്. അദ്ദേഹം വീണ്ടും കാഴ്ച നേടി, ബലവാനായി, അഗ്നിയും സൂര്യനും പോലെ തേജസ്വിയായ രാജാവാകട്ടെ — നിന്റെ കൃപയാൽ.
3.298.29
ददानि तेऽहं तमनिन्दिते वरं ।
यथा त्वयोक्तं भविता च तत्तथा।
तवाध्वना ग्लानिमिवोपलक्षये ।
निवर्त गच्छस्व न ते श्रमो भवेत् ॥ ३.२९८.२९ ॥
നിർദോഷേ, ആ വരം നിനക്ക് ഞാൻ നൽകുന്നു. നീ പറഞ്ഞതുപോലെ അത് സംഭവിക്കും. നിന്റെ വഴിയിൽ ക്ഷീണമുള്ളതായി ഞാൻ കാണുന്നു — മടങ്ങിപ്പോകൂ, പോകൂ; നിനക്ക് ക്ഷീണം ഉണ്ടാകാതിരിക്കട്ടെ.
3.298.30
श्रमः कुतो भर्तृसमीपतो हिमे ।
यतो हि भर्ता मम सा गतिर्ध्रुवा।
यतः पतिं नमेष्यसि तत्र मे गतिः ।
सुरेश भूयश्च वचो निबोध मे ॥ ३.२९८.३० ॥
ഭർത്താവിന്റെ സമീപത്ത് എനിക്ക് എന്ത് ക്ഷീണം? ഭർത്താവുതന്നെയാണ് എന്റെ ഉറച്ച ഗതി. നിങ്ങൾ ഭർത്താവിനെ എവിടെ നമിപ്പിക്കുന്നുവോ അവിടെയാണ് എന്റെ ഗതി. സുരേശാ, വീണ്ടും എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കൂ.
3.298.31
सतां सकृत्संगतमीप्सितं परं ।
ततः परं मित्रमिति प्रचक्षते।
न चाफलं सत्पुरुषेण संगतं ।
ततः सतां संनिवसेत्समागमे ॥ ३.२९८.३१ ॥
സജ്ജനങ്ങളുടെ ഒരിക്കൽ മാത്രമുള്ള സഹവാസവും അത്യുത്തമമായി ആഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനുശേഷം അതിനെ സൗഹൃദം എന്ന് പറയുന്നു. സത്പുരുഷനോടുള്ള സഹവാസം ഒരിക്കലും നിഷ്ഫലമാകുന്നില്ല; അതിനാൽ സജ്ജനങ്ങളുടെ സമാഗമത്തിൽ വസിക്കണം.
3.298.32
मनोनुकूलं बुधबुद्धिवर्धनं ।
त्वया यदुक्तं वचनं हिताश्रयम्।
विना पुनः सत्यवतोस्य जीवितं ।
वरं द्वितीयं वरयस्व भामिनि ॥ ३.२९८.३२ ॥
നീ പറഞ്ഞ വാക്ക് മനസ്സിന് ഇഷ്ടമുള്ളതും ബുദ്ധിമാന്മാരുടെ ബുദ്ധി വളർത്തുന്നതും ഹിതത്തെ ആശ്രയിച്ചുള്ളതുമാണ്. എങ്കിലും സത്യവാന്റെ ജീവനില്ലാതെ; ഓ ഭാമിനീ, രണ്ടാമത്തെ വരം വരിക്കൂ.
3.298.33
हृतंपुरा मे श्वशुरस्य धीमतः ।
स्वमेव राज्यंलभतां स पार्थिवः।
कजह्यात्स्वधर्मान्न च मे गुरुर्यथा ।
द्वितीयमेतद्वरयामि ते वरम् ॥ ३.२९८.३३ ॥
മുമ്പ് ബുദ്ധിമാനായ എന്റെ അമ്മായിയച്ഛന്റെ രാജ്യം അപഹരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; ആ രാജാവ് സ്വന്തം രാജ്യം തന്നെ വീണ്ടും നേടട്ടെ. എന്റെ ഗുരുവിനെപ്പോലെ അവൻ സ്വധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കാതിരിക്കട്ടെ. ഇതാണ് ഞാൻ നിന്നോട് ചോദിക്കുന്ന രണ്ടാമത്തെ വരം.
3.298.34
स्वमेवं राज्यं प्रतिपत्स्यतेऽचिरा-
न्न च स्वधर्मात्परिहीयते नृपः।
कृतेन कामेन मया नृपात्मजे ।
निवर्त गच्छस्व न ते श्रमो भवेत् ॥ ३.२९८.३४ ॥
ആ രാജാവ് തന്റെ സ്വന്തം രാജ്യം വേഗം വീണ്ടും നേടും; സ്വധർമ്മത്തിൽനിന്ന് അവൻ വീഴുകയുമില്ല. ഓ രാജകുമാരീ, നിന്റെ ആഗ്രഹം എന്നാൽ നിറവേറ്റപ്പെട്ടു. തിരിച്ചു പോകൂ, പോകൂ; നിനക്ക് ക്ഷീണം ഉണ്ടാകാതിരിക്കട്ടെ.
3.298.35
प्रजास्त्वयैता नियमेन संयता ।
नियम्य चैता नयसे निकामया।
ततो यमत्वं तव देव विश्रुतं ।
निबोध चेमां गिरमीरितां मया ॥ ३.२९८.३५ ॥
ദേവാ, നീ ഈ ജീവികളെ നിയമത്താൽ നിയന്ത്രിച്ച് നിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം കൊണ്ടുപോകുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് നിന്റെ പേര് യമൻ എന്നു പ്രസിദ്ധമായത്. ഞാൻ പറയുന്ന ഈ വാക്ക് കേൾക്കുക.
3.298.36
मा वै द्वितीयं मा तृतीयं च वाञ्छे ।
तस्मात्सन्तो धर्ममाहुः प्रधानम्
अद्रोहः सर्वभूतेषु कर्मणा मनसा गिरा ।
अनुग्रहश्च दानं च सतां धर्मः सनातनः ॥ ३.२९८.३६ ॥
ഞാൻ രണ്ടാമത്തെ വരമോ മൂന്നാമത്തെ വരമോ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; അതിനാൽ സജ്ജനങ്ങൾ അഹിംസയെ പ്രധാന ധർമ്മമായി പറയുന്നു. കർമ്മത്താലും മനസ്സാലും വാക്കാലും സർവഭൂതങ്ങളോടും ദ്രോഹം ചെയ്യാതിരിക്കുന്നതും കരുണയും ദാനവും — ഇതാണ് സജ്ജനങ്ങളുടെ സനാതന ധർമ്മം.
3.298.37
वरं वृणीष्वेहविनाऽस्य जीवितं ।
एवंप्रायश्च लोकोऽयं मनुष्याः शक्तिपेशलाः।
सन्तस्त्वेवाप्यमित्रेषु दयां प्राप्तेषु कुर्वते ॥ ३.२९८.३७ ॥
ഇവന്റെ ജീവനൊഴികെ മറ്റൊരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക. ഈ ലോകവും മനുഷ്യരും സാധാരണയായി ശക്തിയിൽ ദുർബലരാണ്; എന്നാൽ സജ്ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ അടുത്ത് വരുന്ന ശത്രുക്കളോടും ദയ കാണിക്കുന്നു.
3.298.38
पिपासितस्येव भवेद्यथा पय-
स्तथा त्वया वाक्यमिदं समीरितम्।
विना पुनः सत्यवतोऽस्य जीवितं ।
वरं वृणीष्वेह शुभे यदिच्छसि ॥ ३.२९८.३८ ॥
ദാഹിക്കുന്നവന് വെള്ളം പോലെ, നീ പറഞ്ഞ ഈ വാക്ക് ഇമ്പമായിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ സത്യവാന്റെ ജീവനൊഴികെ, ശുഭേ, നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള വരം ഇവിടെ തിരഞ്ഞെടുക്കുക.
3.298.39
ममानपत्यः पृथिवीपतिः पिता ।
भवत्पितुः पुत्रशतं तथौरसम्।
कुलस्य संतानकरं च यद्भवे-
त्तृतीयमेतद्वरयामि ते वरम् ॥ ३.२९८.३९ ॥
എന്റെ പിതാവ്, ഭൂമിയുടെ പതി, സന്താനമില്ലാത്തവനാണ്. നിന്റെ പിതാവിന് നൂറു പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നതുപോലെ, എന്റെ പിതാവിനും തന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച, കുലസന്താനത്തെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകട്ടെ — ഈ മൂന്നാം വരം ഞാൻ നിന്നോട് ചോദിക്കുന്നു.
3.298.40
कुलस्य संतानकरं सुवर्चसं ।
शतं सुतानां पितुरस्तु ते शुभे।
कृतेन कामेन नराधिपात्मजे ।
निवर्त दूरं हि पथस्त्वमागता ॥ ३.२९८.४० ॥
കുലത്തിന്റെ സന്തതി വളർത്തുന്ന, തേജസ്വികളായ നൂറു പുത്രന്മാർ നിന്റെ പിതാവിന് ഉണ്ടാകട്ടെ. ശുഭേ, രാജപുത്രീ, നിന്റെ കാമന സഫലമാകട്ടെ. ഇനി മടങ്ങുക; നീ വളരെ ദൂരം വന്നിരിക്കുന്നു.
3.298.41
न दूरमेतन्मम भर्तृसन्निधौ ।
मनो हि मे दूरतरं प्रधावति।
अथ व्रजन्नेव गिरं समुद्यतां ।
मयोच्यमानां शृणु भूय एव च ॥ ३.२९८.४१ ॥
എന്റെ ഭർത്താവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഇത് ദൂരമല്ല; എന്റെ മനസ്സ് അതിലും ദൂരം ഓടുന്നു. ഇപ്പോൾ നടക്കുമ്പോൾത്തന്നെ, ഞാൻ പറയുന്ന വാക്ക് വീണ്ടും കേൾക്കൂ.
3.298.42
विवस्वतस्त्वं तनयऋ प्रतापवां-
स्ततो हि वैवस्वत उच्यसे बुधैः।
समेन धर्मेण चरन्ति ताः प्रजा-
स्ततस्तवेहेवर धर्मराजता ॥ ३.२९८.४२ ॥
നീ വിവസ്വാന്റെ പ്രതാപശാലിയായ പുത്രൻ; അതുകൊണ്ടാണ് ജ്ഞാനികൾ നിന്നെ വൈവസ്വതൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്. സമമായ ധർമ്മത്തോടെ ഈ പ്രജകൾ ജീവിക്കുന്നു; അതിനാൽ, ശ്രേഷ്ഠാ, ഇവിടെ ധർമ്മരാജത്വം നിനക്കുള്ളതാണ്.
3.298.43
आत्मन्यपि न विश्वासस्तथा भवति सत्सु यः ।
तस्मात्सत्सु विशेपेण सर्वः प्रणयमिच्छति ॥ ३.२९८.४३ ॥
സജ്ജനങ്ങളിൽ ഉള്ളതുപോലെ സ്വന്തത്തിൽപ്പോലും വിശ്വാസം ഉണ്ടാകുന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് സജ്ജനങ്ങളിൽ പ്രത്യേകിച്ച് എല്ലാവരും സ്നേഹം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
3.298.44
सौहदात्सर्वभूतानां विश्वासो नाम जायते ।
तस्मात्सत्सु विशेपेण विश्वासं कुरुते जनः ॥ ३.२९८.४४ ॥
എല്ലാ ജീവികളോടുമുള്ള സൗഹൃദത്തിൽനിന്നാണ് വിശ്വാസം ജനിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് സജ്ജനങ്ങളിൽ പ്രത്യേകിച്ച് മനുഷ്യൻ വിശ്വാസം അർപ്പിക്കുന്നു.
3.298.45
उदाहृतंते वचनं यदङ्गने ।
शुभे न तादृक् त्वदृते श्रुतं मया।
अनेन तुष्टोस्मि विनाऽस्य जीवितं ।
वरं चतुर्थं वरयस्व गच्छ च ॥ ३.२९८.४५ ॥
ഹേ അംഗനേ, ഹേ ശുഭേ, നീ പറഞ്ഞ വാക്ക് നിന്നിൽനിന്നല്ലാതെ ഞാൻ മറ്റാരിൽനിന്നും കേട്ടിട്ടില്ല. ഇതിനാൽ ഞാൻ സന്തുഷ്ടനായി; ഇവന്റെ ജീവനല്ലാതെ നാലാമത്തെ വരം ചോദിക്കൂ, പോകൂ.
3.298.46
ममात्मजं सत्यवतस्तथौरसं ।
भवेदुभाभ्यामिह यत्कुलोद्वहम्।
शतं सुतानां बलवीर्यशालिना-
मिदंचतुर्थं वरयामि ते वरम् ॥ ३.२९८.४६ ॥
സത്യവാനിൽനിന്ന് ജനിച്ച എന്റെ ഔരസപുത്രൻ ഞങ്ങൾ ഇരുവരുടെയും കുലം നിലനിർത്തട്ടെ; ബലവീര്യമുള്ള നൂറു പുത്രന്മാരും വേണം — ഇതാണ് നാലാമത്തെ വരമായി ഞാൻ ചോദിക്കുന്നത്.
3.298.47
शतं सुतानां बलवीरय्शालिनां ।
भविष्यति प्रीतिकरं तवाबले।
परिश्रमस्ते न भवेन्नृपात्मजे ।
निवर्त दूरं हि पथस्त्वमागता ॥ ३.२९८.४७ ॥
ബലവീര്യമുള്ള നൂറു പുത്രന്മാർ നിനക്ക് സന്തോഷം നൽകും. ഹേ അബലേ, ഹേ രാജപുത്രീ, നിനക്ക് ക്ലേശമുണ്ടാകരുത്. മടങ്ങിപ്പോകൂ; നീ വളരെ ദൂരം വഴി നടന്നു വന്നുകഴിഞ്ഞു.
3.298.48
सतां सदा शाश्वतधर्मवृत्तिः ।
सन्तो न सीदन्ति न च व्यथन्ति।
सतां सद्भिर्नाफलः संगमोस्ति ।
सद्भ्यो भयंनानुवर्तन्ति सन्तः ॥ ३.२९८.४८ ॥
സജ്ജനങ്ങളുടെ പെരുമാറ്റം എല്ലായ്പ്പോഴും ശാശ്വതധർമ്മത്തിന് അനുസൃതമാണ്. സജ്ജനങ്ങൾ തളരുന്നില്ല, വ്യസനിക്കുന്നുമില്ല. സജ്ജനങ്ങളുടെ സംഗമം ഫലശൂന്യമല്ല; സജ്ജനങ്ങളിൽനിന്ന് ഭയം വരുന്നുമില്ല.
3.298.49
सन्तो हि सत्येन नयन्ति सूर्यं ।
सन्तो भूमिं तपसा धारयन्ति।
सन्तो गतिर्भूतभव्यस्य राज-
न्सतां मध्ये नावसीदन्ति सन्तः ॥ ३.२९८.४९ ॥
സജ്ജനങ്ങൾ സത്യബലത്താൽ സൂര്യനെ നയിക്കുന്നു; സജ്ജനങ്ങൾ തപസ്സിനാൽ ഭൂമിയെ ധരിക്കുന്നു. ഹേ രാജാവേ, സജ്ജനങ്ങളാണ് ഭൂതത്തിന്റെയും ഭാവിയുടെയും ഗതി; സജ്ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ സജ്ജനങ്ങൾ ഒരിക്കലും തളരുന്നില്ല.
3.298.50
आर्यजुष्टमिदं वृत्तमिति विज्ञाय शाश्वतम् ।
सन्तः परार्थं कुर्वाणा नावेक्षन्ति प्रतिक्रियाः ॥ ३.२९८.५० ॥
ഇത് ആര്യന്മാർ പിന്തുടർന്ന ശാശ്വതമായ നടപ്പാണെന്നറിഞ്ഞ് സത്പുരുഷന്മാർ മറ്റുള്ളവർക്കുവേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുന്നു; അതിനുള്ള പ്രതിഫലം അവർ നോക്കുന്നില്ല.
3.298.51
न च प्रसादः सत्पुरुषेषु मोघो ।
न चाप्यर्थो नश्यति नापि मानः।
यस्मादेतन्नियतं सत्सु नित्यं ।
तस्मात्सन्तो रक्षितारो भवन्ति ॥ ३.२९८.५१ ॥
സത്പുരുഷന്മാരോടുള്ള അനുഗ്രഹം വ്യർഥമാകുന്നില്ല; ധനവും നശിക്കുന്നില്ല, മാനവും നശിക്കുന്നില്ല; ഇത് സത്പുരുഷന്മാരിൽ എപ്പോഴും നിശ്ചിതമായതിനാൽ അവർ രക്ഷകരാകുന്നു.
3.298.52
यथायथा भाषसि धर्मसंहितं ।
मनोनुकूलं सुपदं महार्थवत्।
तथातथा मे त्वयि भक्तिरुत्तमा ।
वरं वृणीष्वाप्रतिमं पतिव्रते ॥ ३.२९८.५२ ॥
നീ ധർമ്മയുക്തവും മനസ്സിന് ഇണങ്ങുന്നതും സുന്ദരപദങ്ങളോടും മഹാർത്ഥത്തോടും കൂടിയതുമായ വാക്കുകൾ എങ്ങനെ പറയുന്നുവോ, അങ്ങനെ നിന്നോടുള്ള എന്റെ ഉത്തമഭക്തി വർധിക്കുന്നു. പതിവ്രതേ, അതുല്യമായ വരം ആവശ്യപ്പെടുക.
3.298.53
न तेऽपवर्गः सुकृताद्विना कृत-
स्तथा यथाऽन्येषु वरेषु मानद।
वरं वृणे जीवतु सत्यवानयं ।
यथा मृता ह्येवमहं पतिं विना ॥ ३.२९८.५३ ॥
ഓ മാനദാതാവേ, നിന്റെ ഈ മോചനം (അനുഗ്രഹം) സുകൃതമില്ലാതെ സംഭവിക്കുന്നതല്ല; മറ്റ് വരങ്ങളിൽ സംഭവിക്കുന്നതുപോലെ. സത്യവാൻ ജീവിക്കട്ടെ എന്ന വരം ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു; ഭർത്താവില്ലാതെ ഞാൻ മരിച്ചവളെപ്പോലെയാണ്.
3.298.54
न कामये भर्तविनाकृता सुखं ।
न कामये भर्तृविनाकृता दिवम्।
नकामये भर्तविनाकृता श्रियं ।
न भर्तृहीना व्यवसामि जीबितुम् ॥ ३.२९८.५४ ॥
ഭർത്താവില്ലാതെ സുഖം ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; ഭർത്താവില്ലാതെ സ്വർഗ്ഗം ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; ഭർത്താവില്ലാതെ ഐശ്വര്യം ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ഭർത്താവില്ലാത്തവളായി ജീവിക്കാൻ ഞാൻ തീരുമാനിക്കുന്നില്ല.
3.298.55
वरातिसर्गः शतपुत्रता मम ।
त्वयैव दत्तो ह्रियते च मे पतिः।
वरं वृणे जीवतु सत्यवानयं ।
तवैव सत्यं वचनं भविष्यति ॥ ३.२९८.५५ ॥
നൂറ് പുത്രന്മാരുടെ വരം നിങ്ങൾ തന്നു; അത് നിങ്ങൾ തന്നെ നൽകിയതാണ്. എന്നാൽ എന്റെ ഭർത്താവിനെ കൊണ്ടുപോകുന്നു. ഞാൻ വരമായി ചോദിക്കുന്നു: ഈ സത്യവാൻ ജീവിക്കട്ടെ; നിങ്ങളുടെ വാക്ക് സത്യമാകട്ടെ.
3.298.56
तथेत्युक्त्वा तु तं पाशं मुक्त्वा वैवस्वतो यमः ।
धर्मराजः प्रहृष्टात्मा सावित्रीमिदमब्रवीत् ॥ ३.२९८.५६ ॥
'അങ്ങനെ തന്നെ' എന്നു പറഞ്ഞ് ആ പാശം വിടുവിച്ചു വൈവസ്വതനായ യമൻ. ധർമ്മരാജൻ, സന്തുഷ്ടമനസ്സോടെ സാവിത്രിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
3.298.57
एष भद्रे मया मुक्तो भर्ता ते कुलनन्दिनि ।
तोषितोऽहं त्वया साध्वि वाक्यैर्धर्मार्तसंहितैः ॥ ३.२९८.५७ ॥
മംഗളേ, കുലനന്ദിനീ, ഇതാ നിന്റെ ഭർത്താവിനെ ഞാൻ വിടുവിച്ചിരിക്കുന്നു. സാധ്വീ, ധർമ്മവും അർത്ഥവും ചേർന്ന നിന്റെ വാക്കുകളാൽ ഞാൻ സന്തുഷ്ടനായി.
3.298.58
अरोगस्व नेयश्च सिद्धार्थः स भविष्यि ।
चतुर्वर्षशतायुश्च त्वया सार्धमवाप्स्यति ॥ ३.२९८.५८ ॥
അവൻ രോഗരഹിതനാകും, അവന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ സിദ്ധിക്കും. നിന്നോടൊപ്പം നാനൂറ് വർഷത്തെ ആയുസ്സ് അവൻ നേടും.
3.298.59
इष्ट्वा यज्ञैश्च धर्मेण ख्यातिं लोके गमिष्यति ।
त्वयि पुत्रशतं चैव सत्यवाञ्जनयिष्यति ॥ ३.२९८.५९ ॥
യജ്ഞങ്ങൾ ചെയ്ത്, ധർമ്മത്താൽ ലോകത്തിൽ കീർത്തി നേടും. നിന്നിൽ സത്യവാൻ നൂറ് പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിക്കും.
3.298.60
ते चापि सर्वे राजानः क्षत्रियाः पुत्रपौत्रिणः ।
ख्यातास्त्वन्नामधेयाश्चभविष्यन्तीह शाश्वताः ॥ ३.२९८.६० ॥
ആ രാജാക്കന്മാരെല്ലാം, ക്ഷത്രിയരായി, പുത്രപൗത്രന്മാരുള്ളവരായി, പ്രസിദ്ധരായി, നിന്റെ നാമം വഹിക്കുന്നവരായി, ഇവിടെ ശാശ്വതരായി ഇരിക്കും.
3.298.61
पितुश्च ते पुत्रशतं भविता तव मातरि ।
मालव्यां मालवा नाम शाश्वताः पुत्रपौत्रिणः।
भ्रातरस्ते भविष्यन्ति क्षत्रियास्त्रिदशोपमाः ॥ ३.२९८.६१ ॥
നിന്റെ പിതാവിന് നൂറു പുത്രന്മാരുണ്ടാകും; നിന്റെ മാതാവിൽനിന്ന് മാളവ്യയിൽ മാളവർ എന്ന പേരിൽ, ശാശ്വതരായ, പുത്രപൗത്രന്മാരുള്ള ജനം ഉണ്ടാകും. നിന്റെ സഹോദരന്മാർ ദേവതുല്യരായ ക്ഷത്രിയരായിരിക്കും.
3.298.62
एवं तस्यै वरं दत्त्वा धर्मराजः प्रतापवान् ।
निवर्तयित्वा सावित्रीं स्वमेव भवनं ययौ ॥ ३.२९८.६२ ॥
ഇങ്ങനെ അവൾക്ക് വരം നൽകി, പ്രതാപവാനായ ധർമ്മരാജൻ സാവിത്രിയെ തിരിച്ചയച്ച് സ്വന്തം ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി.
3.298.63
सावित्र्यपि यमे याते भर्तारं प्रतिलभ्य च ।
जगाम तत्र यत्रास्या भर्तुः शावं कलेवरम् ॥ ३.२९८.६३ ॥
യമൻ പോയശേഷം സാവിത്രിയും ഭർത്താവിനെ വീണ്ടും പ്രാപിച്ച്, ഭർത്താവിന്റെ മൃതശരീരം കിടന്നിടത്തേക്ക് പോയി.
3.298.64
सा भूमौ प्रेक्ष्यभर्तारमुपसृत्योपगृह्य च ।
उत्सङ्गे शिर आरोप्य भूमावुपविवेश ह ॥ ३.२९८.६४ ॥
നിലത്തു കിടക്കുന്ന ഭർത്താവിനെ കണ്ട് അടുത്തെത്തി അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത്, അവന്റെ തല മടിയിൽ വെച്ച് അവൾ നിലത്തിരുന്നു.
3.298.65
संज्ञां चस पुनर्लब्ध्वा सावित्रीमभ्यभाषत ।
प्रोष्यागत इव प्रेम्णा पुनःपुनरुदीक्ष्यवै ॥ ३.२९८.६५ ॥
ബോധം വീണ്ടെടുത്ത് അവൻ സാവിത്രിയോട് സംസാരിച്ചു; ദൂരദേശത്തുനിന്ന് മടങ്ങിയെത്തിയവനെപ്പോലെ, സ്നേഹത്തോടെ അവളെ വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കിക്കൊണ്ട്.
3.298.66
सुचिरं बत सुप्तोस्मि किमर्थं नावबोधितः ।
क्व चासौ पुरुषः श्यामो योसौ मां संचकर्षह ॥ ३.२९८.६६ ॥
"അയ്യോ! ഞാൻ വളരെനേരം ഉറങ്ങിപ്പോയി; എന്തുകൊണ്ട് എന്നെ ഉണർത്തിയില്ല? എന്നെ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോയ ആ കറുത്ത മനുഷ്യൻ എവിടെ?"
3.298.67
सुचिरं त्वंप्रसुप्तोसि ममाह्के पुरुषर्षभ ।
गतः स भगवान्देवः प्रजासंयमनो यमः ॥ ३.२९८.६७ ॥
പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ, നീ എന്റെ മടിയിൽ വളരെ നേരം ഉറങ്ങിപ്പോയി. പ്രജകളെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ആ ഭഗവാൻ ദേവനായ യമൻ പോയിരിക്കുന്നു.
3.298.68
विश्रान्तोसि महाभाग विनिद्रश्च नृपात्मज ।
यदि शक्यं समुत्तिष्ठ विगाढां पश्य शर्वरीम् ॥ ३.२९८.६८ ॥
മഹാഭാഗാ, നീ വിശ്രമിച്ചിരിക്കുന്നു, ഉറക്കമുണർന്നിരിക്കുന്നു, രാജകുമാരാ. കഴിയുമെങ്കിൽ എഴുന്നേൽക്കൂ, രാത്രി എത്ര ആഴമായിരിക്കുന്നു എന്ന് നോക്കൂ.
3.298.69
उपलभ्यततः संज्ञां सुखसुप्त इवोत्थितः ।
दिशः सर्वा वनान्तांश्च निरीक्ष्योवाच सत्यवान् ॥ ३.२९८.६९ ॥
അപ്പോൾ ബോധം വീണ്ടെടുത്ത്, സുഖമായി ഉറങ്ങി എഴുന്നേറ്റവനെപ്പോലെ, എല്ലാ ദിക്കുകളും വനാന്തങ്ങളും നോക്കി സത്യവാൻ പറഞ്ഞു.
3.298.70
फलाहारोस्मि निष्क्रान्तस्वया सह सुमध्यमे ।
ततः पाटयतः काष्ठं शरिसो मे रुजाऽभवत् ॥ ३.२९८.७० ॥
സുമധ്യമേ, ഫലം ഭക്ഷിച്ച് നിന്നോടൊപ്പം ഞാൻ പുറപ്പെട്ടു. പിന്നെ വിറക് വെട്ടുമ്പോൾ എന്റെ തലയിൽ വേദന ഉണ്ടായി.
3.298.71
शिरोभितापसंतप्तः स्थातुं चिरमशक्नुवन् ।
तवोत्सङ्गे प्रसुप्तोस्मि इति सर्वं स्मरे शुभे ॥ ३.२९८.७१ ॥
തലവേദനയുടെ ചൂടിൽ വേദനിച്ച്, ഏറെനേരം നിൽക്കാനാകാതെ, ശുഭേ, നിന്റെ മടിയിൽ ഗാഢമായി ഉറങ്ങിപ്പോയി. ഇതെല്ലാം എനിക്ക് ഓർമ്മയുണ്ട്.
3.298.72
त्वयोपगूढस्य च मे निद्रयाऽपहृतं मनः ।
ततोऽपश्यं तमो घोरं पुरुषं च महौजसम् ॥ ३.२९८.७२ ॥
നിന്റെ ആലിംഗനത്തിലിരിക്കെ തന്നെ എന്റെ മനസ്സ് ഉറക്കം കവർന്നു. അപ്പോൾ ഭയങ്കരമായ ഇരുട്ടും മഹാതേജസ്സുള്ള ഒരു പുരുഷനെയും ഞാൻ കണ്ടു.
3.298.73
तद्यदि त्वं विजानासि किं तद्ब्रूहि सुमध्यमे ।
स्वप्नो मे यदिवा दृष्टो यदि वा सत्यमेव तत् ॥ ३.२९८.७३ ॥
നിനക്ക് അത് അറിയാമെങ്കിൽ, ഓ സുമധ്യമേ, അത് എന്തായിരുന്നുവെന്ന് പറയൂ. ഞാൻ കണ്ടത് സ്വപ്നമായിരുന്നോ അതോ യഥാർത്ഥത്തിൽ അങ്ങനെയായിരുന്നോ?
3.298.74
तमुवाचाथ सावित्री रजनी व्यवगाहते ।
श्वस्ते सर्वंयथावृत्तमाख्यास्यामि नृपात्मज ॥ ३.२९८.७४ ॥
അപ്പോൾ സാവിത്രി അവനോട് പറഞ്ഞു: 'രാത്രി ആഴം പ്രാപിക്കുകയാണ്. ഓ രാജകുമാരാ, നാളെ നടന്നതെല്ലാം നടന്നതുപോലെ ഞാൻ പറയാം.'
3.298.75
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते पितरौ पश्य सुव्रत ।
विगाढा रजनी चेयं निवृत्तश्च दिवाकरः ॥ ३.२९८.७५ ॥
എഴുന്നേൽക്കൂ, എഴുന്നേൽക്കൂ, നിനക്ക് മംഗളം. ഓ സുവ്രതാ, നിന്റെ മാതാപിതാക്കളെ നോക്കൂ. ഈ രാത്രി ആഴമായി; സൂര്യൻ പിന്മാറിയിരിക്കുന്നു.
3.298.76
नक्तंचराश्चरन्त्येते हृष्टाः क्रूराभिभाषिणः ।
श्रूयन्ते पर्णशब्दाश्च मृगाणां चरतां वने ॥ ३.२९८.७६ ॥
രാത്രിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഈ ജീവികൾ സന്തോഷത്തോടെ ക്രൂരമായ സ്വരത്തിൽ സംസാരിക്കുന്നു. കാട്ടിൽ മേയുന്ന മാനുകളുടെ ഇലയനക്കങ്ങളും കേൾക്കുന്നു.
3.298.77
एता घोरं शिवा नादान्दिशं दक्षिणपश्चिमाम् ।
आस्थाय विरुवन्त्युग्राः कम्पयन्त्यो मनो मम ॥ ३.२९८.७७ ॥
ഈ ഭയങ്കരമായ കുറുനരികൾ തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ദിക്കിൽ നിന്ന് ഉഗ്രമായി ഓലിയിട്ട് എന്റെ മനസ്സിനെ വിറപ്പിക്കുന്നു.
3.298.78
वनं प्रतिभयाकारं घनेन तमसा वृतम् ।
न विज्ञास्यसि पन्थानं गन्तुं चैव न शक्ष्यसि ॥ ३.२९८.७८ ॥
ഈ കാട് ഭയങ്കര രൂപമുള്ളതാണ്; ഇടതൂർന്ന ഇരുട്ടിനാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. വഴി നീ അറിയില്ല, പോകാനും കഴിയില്ല.
3.298.79
अस्मिन्न वने दग्धे शुष्कवृक्षः स्थितो ज्वलन् ।
वायुना धम्यमानोत्र दृश्यतेऽग्निः क्वचित्क्वचित् ॥ ३.२९८.७९ ॥
ഈ കത്തിനശിച്ച കാട്ടിൽ ഉണങ്ങിയ ഒരു മരം ജ്വലിച്ചുനിൽക്കുന്നു; കാറ്റിൽ ആളിക്കത്തുന്ന തീ ഇവിടെയും അവിടെയും കാണുന്നു.
3.298.80
ततोऽग्निमानयित्वेह ज्वालयिप्यामि सर्वतः ।
काष्ठानीमानि सन्तीह जहि संतापमात्मनः ॥ ३.२९८.८० ॥
പിന്നെ ഇവിടേക്ക് തീ കൊണ്ടുവന്ന് ചുറ്റും കത്തിക്കാം; ഇതാ വിറകുകൾ ഇവിടെയുണ്ട്. നിന്റെ വേദന അകറ്റൂ.
3.298.81
यदि नोत्सहसे गन्तुं सरुजं त्वां हि लक्षये ।
न च ज्ञास्यसि पन्थानं तमसा संवृते वने ॥ ३.२९८.८१ ॥
നിനക്ക് പോകാൻ കഴിയില്ലെങ്കിൽ — നീ രോഗിയാണെന്ന് ഞാൻ കാണുന്നു — ഇരുട്ടു മൂടിയ ഈ കാട്ടിൽ നീ വഴി അറിയില്ല.
3.298.82
श्वः प्रभाते वने दृश्ये यास्यावोऽनुमते तव ।
वसावेह क्षपामेकां रुचितं यदि तेऽनघ ॥ ३.२९८.८२ ॥
നാളെ പ്രഭാതത്തിൽ കാട് കാണുമ്പോൾ നിന്റെ അനുമതിയോടെ നമുക്ക് പോകാം. കുറ്റമറ്റവനേ, നിനക്കിഷ്ടമെങ്കിൽ ഇവിടെ ഒരു രാത്രി തങ്ങാം.
3.298.83
शिरोरुजा निवृत्ता मे स्वस्थान्यङ्गानि लक्षये ।
मातापितृभ्यामिच्छामि संयोगं त्वत्प्रसादजम् ॥ ३.२९८.८३ ॥
എന്റെ തലവേദന മാറി; എന്റെ അവയവങ്ങൾ സുഖമായിരിക്കുന്നതായി കാണുന്നു. നിന്റെ കൃപയാൽ അമ്മയച്ഛന്മാരുമായി വീണ്ടും ചേരണമെന്നു ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
3.298.84
न कदाचिद्विकाले हि गतपूर्वोहमाश्रमात् ।
अनागतायां सन्ध्यायां माता मे प्ररुणद्धि माम् ॥ ३.२९८.८४ ॥
ഞാൻ ഒരിക്കലും അസമയത്ത് ആശ്രമത്തിൽനിന്ന് പോയിട്ടില്ല. സന്ധ്യയ്ക്കുമുമ്പേ അമ്മ എന്നെ തടയുന്നു.
3.298.85
दिवाऽपिमयि निष्क्रान्ते सन्तप्येते गुरू मम ।
विचिनोति हि मां तातः सहैवाश्रमवासिभिः ॥ ३.२९८.८५ ॥
പകലിലും ഞാൻ പുറത്തുപോയാൽ എന്റെ ഇരു മുതിർന്നവരും വേദനിക്കുന്നു. അച്ഛൻ ആശ്രമവാസികളോടൊപ്പം എന്നെ അന്വേഷിക്കുന്നു.
3.298.86
मात्रा पित्रा च सुभृशं दुःखिताभ्यामहं पुरा ।
उपालब्धश्च बहुशश्चिरेणागच्छसीति हि ॥ ३.२९८.८६ ॥
മുമ്പ് എന്റെ അമ്മയും അച്ഛനും അതിദുഃഖത്തോടെ, നീ വൈകിയാണ് വരുന്നതെന്ന് പലവട്ടം എന്നെ ശാസിച്ചിരുന്നു.
3.298.87
कात्ववस्था तयोरद्य मदर्थमिति चिन्तये ।
तयोरदृश्ये मयि च महद्दुःखं भविष्यति ॥ ३.२९८.८७ ॥
ഇന്ന് അവരിരുവരുടെയും അവസ്ഥ എന്താകുമെന്ന്, എന്റെ കാരണത്താൽ, ഞാൻ ചിന്തിക്കുന്നു. ഞാൻ കാണാതായാൽ അവർക്കിരുവർക്കും വലിയ ദുഃഖമുണ്ടാകും.
3.298.88
पुरा मामूचतुश्चैव रात्रावस्रायमाणकौ ।
भृशं सुदुःखितौ वृद्धौ बहुशः प्रीतिसंयुतौ ॥ ३.२९८.८८ ॥
മുമ്പ് രാത്രിയിൽ ആ ഇരു വൃദ്ധരും, കണ്ണീർ വാർത്ത്, അതിദുഃഖിതരായി, സ്നേഹം നിറഞ്ഞവരായി, പലവട്ടം എന്നോട് പറഞ്ഞിരുന്നു.
3.298.89
त्वया हीनौ न जीवाव मुहूर्तमपि पुत्रक ।
यावद्धरिष्यसे पुत्र तावन्नौ जीवितं ध्रुवम् ॥ ३.२९८.८९ ॥
മകനേ, നിന്നില്ലാതെ ഞങ്ങൾ ഇരുവരും ഒരു നിമിഷംപോലും ജീവിക്കില്ല. മകനേ, നീ കൊണ്ടുവരുന്നതുവരെ മാത്രമേ ഞങ്ങളുടെ ജീവൻ നിശ്ചയമായി നിലനിൽക്കൂ.
3.298.90
वृद्धयोरन्धयोर्दृष्टिस्त्वयि वंशः प्रतिष्ठिः ।
त्वयि पिण्डश्च कीर्तिश्च सन्तानश्चावयोरिति ॥ ३.२९८.९० ॥
വൃദ്ധരും അന്ധരുമായ ഞങ്ങൾക്ക് കാഴ്ച നീയാണ്; വംശം നിന്നിൽ സ്ഥിരപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. നിന്നിലാണ് ഞങ്ങളുടെ പിണ്ഡവും കീർത്തിയും സന്താനവും.
3.298.91
माता वृद्धा पिता वृद्धस्तयोर्यष्टिरहं किल ।
तौ रात्रौ मामपश्यन्तौ कामवस्थां गमिष्यतः ॥ ३.२९८.९१ ॥
അമ്മ വൃദ്ധയാണ്, അച്ഛനും വൃദ്ധനാണ്; ഞാനാണ് അവർക്ക് ഊന്നുവടി. രാത്രിയിൽ എന്നെ കാണാതെ അവർ ഇരുവരും വ്യാകുലാവസ്ഥയിലാകും.
3.298.92
निद्रायाश्चाभ्यसूयामि यस्या हेतोः पिता मम ।
माता च संशयं प्राप्ता मत्कृतेऽनपकारिणी ॥ ३.२९८.९२ ॥
ഏത് ഉറക്കത്തിന്റെ കാരണത്താൽ എന്റെ അച്ഛനും അമ്മയും സങ്കടത്തിലായോ ആ ഉറക്കത്തോട് ഞാൻ കോപിക്കുന്നു; അമ്മ കുറ്റമൊന്നും ചെയ്യാത്തവളായിട്ടും എന്റെ കാരണത്താൽ അപകടത്തിലായി.
3.298.93
अहं च संशयं प्राप्तः कृच्छ्रामापदमास्थितः ।
मातापितृभ्यां हि विना नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ ३.२९८.९३ ॥
ഞാനും അപകടത്തിലായി കഠിനമായ ആപത്തിൽ അകപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അമ്മയും അച്ഛനും ഇല്ലാതെ ജീവിക്കാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല.
3.298.94
व्यक्तमाकुलया बुद्ध्या प्रज्ञाचक्षुः पिता मम ।
एकैकमस्यां वेलायां पृच्छत्याश्रमवासिनम् ॥ ३.२९८.९४ ॥
വ്യക്തമായി, ജ്ഞാനദൃഷ്ടിയുള്ള എന്റെ അച്ഛൻ വ്യാകുലബുദ്ധിയോടെ ഈ സമയത്ത് ആശ്രമവാസികളിൽ ഓരോരുത്തരോടും ചോദിക്കുന്നുണ്ടാകും.
3.298.95
नात्मानमनुशोचामि यथाऽहंपितरं शुभे ।
भर्तारं चाप्यनुगतां मातरं भृशदुःखिताम् ॥ ३.२९८.९५ ॥
ശുഭേ, എനിക്കുവേണ്ടിയല്ല ഞാൻ ദുഃഖിക്കുന്നത്; അച്ഛനെയും, ഭർത്താവിനെ അനുഗമിച്ച് അതിദുഃഖിതയായ അമ്മയെയും ഓർത്താണ് ഞാൻ ദുഃഖിക്കുന്നത്.
3.298.96
मत्कृते न हि तावद्य सन्तापं परमेष्यतः ।
जीवन्तावनुजीवामि भर्तव्यौ तौ मयेति ह ॥ ३.२९८.९६ ॥
എന്റെ കാരണത്താൽ അവർ ഇന്നുതന്നെ പരമദുഃഖത്തിലാകില്ല; അവർ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നിടത്തോളം ഞാൻ ജീവിക്കും, അവരെ പുലർത്തേണ്ടത് ഞാനാണല്ലോ.
3.298.97
तयोः प्रियं मे कर्व्यमिति जीवामि चाप्यहम् ।
परमं दैवतं तौ मे पूजनीयौ सदा मया।
तयोस्तु मे सदाऽस्त्येवं व्रतमेतत्पुरातनम् ॥ ३.२९८.९७ ॥
അവർക്ക് പ്രിയമായത് ചെയ്യുക എന്നത് എന്റെ കടമയാണ്; അതിനാൽ ഞാൻ ജീവിക്കുന്നു. ആ ഇരുവരും എനിക്ക് പരമദൈവങ്ങളാണ്; ഞാൻ എപ്പോഴും അവരെ പൂജിക്കണം. അവരോടുള്ള ഈ പുരാതന വ്രതം എനിക്ക് സദാ ഉണ്ട്.
3.298.98
एवमुक्त्वा स धर्मात्मा गुरुभक्तो गुरुप्रियः ।
उच्छ्रित्य बाहू दुःखार्तः सुस्वरं प्ररुरोद ह ॥ ३.२९८.९८ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ധർമ്മാത്മാവും ഗുരുഭക്തനും ഗുരുക്കന്മാർക്ക് പ്രിയനുമായ അവൻ ദുഃഖപീഡിതനായി ഇരു കൈകളും ഉയർത്തി ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു.
3.298.99
ततोऽब्रवीत्तथा दृष्ट्वाभर्तारं शोककर्शितम् ।
प्रमृज्याश्रूणि पाणिभ्यां सावित्री धर्मचारिणी ॥ ३.२९८.९९ ॥
പിന്നീട്, ദുഃഖത്താൽ ക്ഷീണിച്ച ഭർത്താവിനെ കണ്ട ധർമ്മചാരിണിയായ സാവിത്രി കൈകൾകൊണ്ട് കണ്ണീർ തുടച്ചുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
3.298.100
यदि मेऽस्ति तपस्तप्तं यदि दत्तं हुतं यदि ।
श्वश्रूश्वशुरभर्तॄणां मम पुण्याऽस्तु शर्वरी ॥ ३.२९८.१०० ॥
ഞാൻ തപസ്സ് ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ദാനം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഹോമം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അമ്മായിയമ്മ, അച്ഛൻ, ഭർത്താവ് എന്നിവർക്കായി എന്റെ ഈ രാത്രി പുണ്യമായിരിക്കട്ടെ.
3.298.101
न स्मराम्युक्तपूर्वं वै स्वैरेष्वप्यनृतां गिरम् ।
तेन सत्येन तावद्य ध्रियेतां श्वशुरौ मम ॥ ३.२९८.१०१ ॥
തമാശയ്ക്കുപോലും ഞാൻ വ്യാജവാക്ക് പറഞ്ഞതായി ഓർമ്മയില്ല. ആ സത്യത്തിന്റെ ബലത്താൽ ഇന്ന് എന്റെ ഇരു അച്ഛന്മാരും ജീവിച്ചിരിക്കട്ടെ.
3.298.102
कामये दर्शनं पित्रोर्याहि सावित्रि माचिरम् ।
अपिनाम गुरू तौ हि पश्येयं ध्रियमाणकौ ॥ ३.२९८.१०२ ॥
മാതാപിതാക്കളെ കാണാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. സാവിത്രി, താമസിക്കാതെ പോകൂ; ജീവനോടെയിരിക്കുന്ന ആ ഇരുവരെയും ഒരുപക്ഷേ എനിക്ക് കാണാനാകും.
3.298.103
पुरा मातुः पितुर्वाऽपियदि पश्यामि विप्रियम् ।
न जीविष्ये वरारोहे सत्येनात्मानमालभे ॥ ३.२९८.१०३ ॥
സുന്ദരമായ അരക്കെട്ടുള്ളവളേ, അമ്മയ്ക്കോ അച്ഛനോ എന്തെങ്കിലും അപ്രിയം ആദ്യം കണ്ടാൽ ഞാൻ ജീവിച്ചിരിക്കില്ല; സത്യത്തിൽ സത്യം ചെയ്യുന്നു.
3.298.104
यदि धर्मे च ते बुद्धिर्मां चेज्जीवन्तमिच्छसि ।
मम प्रियं वा कर्तव्यं गच्छावाश्रममन्तिकात् ॥ ३.२९८.१०४ ॥
ധർമ്മത്തിൽ നിന്റെ മനസ്സുണ്ടെങ്കിൽ, ഞാൻ ജീവിച്ചിരിക്കണമെന്ന് നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അല്ലെങ്കിൽ എനിക്ക് പ്രിയമുള്ളത് ചെയ്യണമെങ്കിൽ, സമീപത്തുള്ള ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോകാം.
3.298.105
सावित्री तत उत्थाय केशान्संम्य भामिनी ।
पतिमुत्थापयामास बाहुभ्यां परिगृह्य वै ॥ ३.२९८.१०५ ॥
അപ്പോൾ സാവിത്രി എഴുന്നേറ്റ്, മുടി ഒതുക്കി, ആ തേജസ്വിനി രണ്ടു കൈകളാലും ഭർത്താവിനെ പിടിച്ചെഴുന്നേൽപ്പിച്ചു.
3.298.106
उत्ताय सत्यवांश्चापि प्रमृज्याङ्गानि पाणिना ।
सर्वा दिशः समालोक्य कठिने दृष्टिमादधे ॥ ३.२९८.१०६ ॥
എഴുന്നേറ്റ സത്യവാനും കൈകൊണ്ട് അവയവങ്ങൾ തുടച്ച്, എല്ലാ ദിക്കുകളും നോക്കി, കഠിനമായ കാട്ടിലേക്ക് ദൃഷ്ടി പായിച്ചു.
3.298.107
तमुवाचाथसावित्री श्वः फलानि हरिष्यसि ।
योगक्षेमार्थमेतं ते नेष्यामि परशुं त्वहम् ॥ ३.२९८.१०७ ॥
അപ്പോൾ സാവിത്രി അവനോടു പറഞ്ഞു: നാളെ നീ പഴങ്ങൾ ശേഖരിക്കും; നിന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി ഈ കോടാലി ഞാൻ കൊണ്ടുവരാം.
3.298.108
कृत्त्वा कठिनभारं सा वृक्षशाखावलम्बिनम् ।
गृहीत्वा परशुं भर्तुः सकाशे पुनरागमत् ॥ ३.२९८.१०८ ॥
കടുത്ത ഭാരമാക്കി, മരക്കൊമ്പിൽ തൂങ്ങിക്കിടന്നത് എടുത്ത്, കോടാലി പിടിച്ച് അവൾ ഭർത്താവിന്റെ അടുത്ത് വീണ്ടും വന്നു.
3.298.109
वामे स्कन्धे तु वामोरूर्भर्तुर्बाहुं निवेश्य च ।
दक्षिणएन परिष्वज्य जगाम गजगामिनी ॥ ३.२९८.१०९ ॥
ഇടത്തോളിൽ ഭർത്താവിന്റെ കൈ വെച്ചും വലതു കൈകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തെ ആലിംഗനം ചെയ്തും ആന നടപ്പുള്ള ആ സുന്ദരി നടന്നു.
3.298.110
अभ्यासगमनाद्भीरु पन्थानो विदिता मम ।
वृक्षान्तरालोकितया ज्योत्स्नया चापि लक्षये ॥ ३.२९८.११० ॥
ഭീരുവേ, പലപ്പോഴും പോയതിനാൽ എനിക്ക് വഴികൾ അറിയാം; മരങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ കാണുന്ന നിലാവിലൂടെയും ഞാൻ അവയെ കാണുന്നു.
3.298.111
आगतौ स्वः पथा येन फलान्यवचितानि च ।
यथागतं शुभे गच्छ पन्थानं मा विचारय ॥ ३.२९८.१११ ॥
നാം രണ്ടുപേരും വന്ന വഴിയിലൂടെ, പഴങ്ങൾ ശേഖരിച്ച വഴിയിലൂടെ, ശുഭേ, വന്നവഴിയിൽത്തന്നെ പോകൂ; വഴിയെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കേണ്ട.
3.298.112
पलाशखण्डे चैतस्मिन्पन्था व्यावर्तते द्विधा ।
तस्योत्तरेण यः पन्थास्तेन गच्छ त्वरस्व च ॥ ३.२९८.११२ ॥
പലാശവൃക്ഷക്കൂട്ടത്തിൽ ഈ വഴി രണ്ടായി പിരിയുന്നു; അതിന്റെ വടക്കുള്ള വഴിയിലൂടെ പോകൂ, വേഗം ചെല്ലൂ.
3.298.113
स्वस्थोस्मि बलवानस्मि दिदृक्षुः पितरावुभौ ।
ब्रुवन्नेव त्वरायुक्तः सम्प्रायादाश्रमं प्रति ॥ ३.२९८.११३ ॥
ഞാൻ ആരോഗ്യവാനാണ്, ബലവാനാണ്, എന്റെ മാതാപിതാക്കൾ രണ്ടുപേരെയും കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട്, തിടുക്കത്തോടെ അവൻ ആശ്രമത്തിലേക്കു പോയി.