ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.298
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.298.1
अथ भार्यासहायः स फलान्यादाय वीर्यवान् ।
कठिनं पूरयामास ततः काष्ठान्यपाटयत् ॥ ३.२९८.१ ॥
ਫਿਰ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਬਲਵਾਨ ਨੇ ਫਲ ਲੈ ਕੇ, ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਲੱਕੜਾਂ ਪਾੜਨ ਲੱਗਾ।
3.298.2
तस्य पाटयतः काष्ठं स्वेदो वै समजायत ।
व्यायामेन च तेनास्य जज्ञे शिरसि वेदना ॥ ३.२९८.२ ॥
ਲੱਕੜਾਂ ਪਾੜਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਸੀਨਾ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਹੋਇਆ।
3.298.3
सोऽभिगम्य प्रियां भार्यामुवाच श्रमपीडितः ।
व्यायामेन ममानेन जाता शिरसि वेदना ॥ ३.२९८.३ ॥
ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਉਹ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਬੋਲਿਆ, "ਮੇਰੀ ਇਸ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।"
3.298.4
अङ्गानि चैव सावित्रि हृदयं दूयतीव च ।
अस्वस्थमिव चात्मानं लक्षये मितभाषिणि ॥ ३.२९८.४ ॥
ਹੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ, ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਅਤੇ ਹਿਰਦਾ ਜਿਵੇਂ ਦਰਦ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੇ ਹਨ; ਹੇ ਮਿਤਭਾਸ਼ਿਣੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰ ਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
3.298.5
शूलैरिव शिरो विद्धमिदं संलक्षयाम्यहम् ।
भ्रमन्तीव दिशः सर्वाश्चक्रारूढं मनो मम।
तत्स्वप्तुमिच्छे कल्याणि न स्तातुं शक्तिरस्ति मे ॥ ३.२९८.५ ॥
ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਜਿਵੇਂ ਸੂਲਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਮੈਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਚੱਕਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਮੈਂ ਸੌਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।
3.298.6
सा समासाद्य सावित्री भर्तारमुपगम्य च ।
उत्सङ्गेऽस्य शिर कृत्वा निषसाद महीतले ॥ ३.२९८.६ ॥
ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਪਤੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਈ।
3.298.7
ततः सा नारदवचो विमृशन्ती तपस्विनी ।
तं मुहूर्तं क्षणं वेलां दिवसं च युयोज ह ॥ ३.२९८.७ ॥
ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਤਪਸਵਿਨੀ ਨੇ ਉਸ ਮੁਹੂਰਤ, ਖਿਣ, ਵੇਲਾ ਅਤੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਾਇਆ।
3.298.8
हन्त प्राप्तः स कालोऽयमिति चिन्तापरा सती ।
मुहूर्तादेव चापश्य्पुरुषं रक्तवाससम्।
वद्धमौलिं वपुष्मन्तमादित्यसमतेजसम् ॥ ३.२९८.८ ॥
'ਹਾਏ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ' ਐਸਾ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਸਤੀ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਾਲ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਬੱਝੇ ਜਟਾਂ ਵਾਲੇ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
3.298.9
श्यामावदातं रक्ताक्षं पाशहस्तं भयावहम् ।
स्थितं सत्यवतः पार्श्वे निरीक्षन्तं तमेव च ॥ ३.२९८.९ ॥
ਸਾਂਵਲਾ ਤੇ ਉਜਲਾ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫਾਹੀ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਭਿਆਨਕ, ਸਤਿਵਾਨ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਉਸੇ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਉਹ ਪੁਰਸ਼।
3.298.10
तं दृष्ट्वासहसोत्थाय भर्तुन्यस्य शनैः शिरः ।
कृताञ्जलिरुवाचार्ता हृदयेन प्रवेपती ॥ ३.२९८.१० ॥
ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਉੱਠੀ, ਪਤੀ ਦਾ ਸਿਰ ਹੌਲੀ ਰੱਖ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਕੰਬਦੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਬੋਲੀ।
3.298.11
दैवतंत्वाभिजानामि वपुरेतद्ध्यमानुषम् ।
कामया ब्रूहि देवेश कस्त्वं किंच चिकीर्षसि ॥ ३.२९८.११ ॥
ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਾ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰੂਪ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ ਅਤੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।
3.298.12
पतिव्रताऽसि सावित्रि तथैव च तपोन्विता ।
अस्त्वामभिभाषामि विद्धि मां त्वं शुभे यमम् ॥ ३.२९८.१२ ॥
ਸਾਵਿਤਰੀ, ਤੂੰ ਪਤੀਵਰਤਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵੀ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਮੈਨੂੰ ਯਮ ਜਾਣ।
3.298.13
अयं ते रसत्यवान्भर्ता क्षीणायुः पार्थिवात्मजः ।
नेष्यामि तमहं बद्ध्वा विद्ध्येतन्मे चीकिर्षितं ॥ ३.२९८.१३ ॥
ਇਹ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਸਤਿਆਵਾਨ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਉਮਰ ਘਟ ਗਈ ਹੈ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ। ਉਸਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੈਂ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਇਰਾਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ।
3.298.14
श्रूयते भगवन्दूतास्तवागच्छन्ति मानवान् ।
नेतुं किल भवान्कस्मादागतोसि स्वयं प्रभो ॥ ३.२९८.१४ ॥
ਭਗਵਾਨ, ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰੇ ਦੂਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਖ਼ੁਦ ਕਿਉਂ ਆਇਆ?
3.298.15
इत्युक्तः पितृराजस्तां भगवान्स्वचिकीर्षितम् ।
यथावत्सर्वमाख्यातुं तत्प्रियार्थं प्रचक्रमे ॥ ३.२९८.१५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਪਿਤਰਰਾਜ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਇਰਾਦਾ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਦੱਸਣ ਲਈ, ਉਸਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
3.298.16
अयं च धर्मसंयुक्तो रूपवान्गुणसागरः ।
नार्हो मत्पुरुषैर्नेतुमतोस्मि स्वयमागतः ॥ ३.२९८.१६ ॥
ਇਹ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਰੂਪਵਾਨ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਾਗਰ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਸੇਵਕ ਇਸਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਆਇਆ ਹਾਂ।
3.298.17
ततः सत्यवतः कायात्पाशबद्धं वशंगतम् ।
अङ्गुष्ठमात्रं पुरुषं निश्चकर्ष यमो बलात् ॥ ३.२९८.१७ ॥
ਫਿਰ ਯਮ ਨੇ ਫਾਹੀ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ, ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਸਤਿਆਵਾਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਖਿੱਚ ਕੱਢਿਆ।
3.298.18
ततः समुद्धृतप्राणं गतश्वासं हतप्रभम् ।
निरविचेष्टंशरीरं तद्बभूवाप्रियदर्सनम् ॥ ३.२९८.१८ ॥
ਫਿਰ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਖਿੱਚੇ ਗਏ; ਸਾਹ ਰੁਕ ਗਿਆ, ਤੇਜ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਰੀਰ ਹਿਲਜੁਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਗਿਆ।
3.298.19
यमस्तु तं ततो बद्ध्वा प्रयातो दक्षिणामुखः ।
सावित्री चैव दुःखार्ता यममेवान्वगच्छत ॥ ३.२९८.१९ ॥
ਯਮ ਉਸਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ; ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਾਵਿਤਰੀ ਵੀ ਯਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਈ।
3.298.20
भर्तुः शरीररां च विधाय हि तपस्विनी ।
भर्तारमनुगच्छन्ती तथावस्थं सुमध्यमा।
नियमव्रतसंसिद्धा महाभागा पतिव्रता ॥ ३.२९८.२० ॥
ਪਤੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਦੀ ਤਪਸਵਣੀ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਸਾਵਿਤਰੀ; ਨਿਯਮ-ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧ, ਮਹਾਭਾਗਾ, ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ।
3.298.21
निवर्त गच्छ सावित्रि कुरुष्वास्यौर्ध्वदैहिकम् ।
कृतंभर्तुस्त्वयाऽऽनृण्यं यावद्गम्यं गतं त्वया ॥ ३.२९८.२१ ॥
ਮੁੜ ਜਾ, ਸਾਵਿਤਰੀ; ਇਸ ਦੀਆਂ ਅੰਤਿਮ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਕਰ। ਪਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣਾ ਕਰਜ਼ ਤੂੰ ਚੁਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਜਾਣਾ ਸੰਭਵ ਸੀ ਤੂੰ ਉੱਥੋਂ ਤੱਕ ਆ ਗਈ ਹੈਂ।
3.298.22
यत्र मे नीयते भर्ता स्वयं वा यत्र गच्छति ।
मया च तत्र गन्तव्यमेष धर्मः सनातनः ॥ ३.२९८.२२ ॥
ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਜਿੱਥੇ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਹ ਆਪ ਜਿੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ।
3.298.23
तपसा गुरुभक्त्या च भर्तुः स्नेहाद्व्रतेन च ।
तव चैव प्रसादेन न मे प्रतिहता गतिः ॥ ३.२९८.२३ ॥
ਤਪ ਨਾਲ, ਗੁਰੂ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਪਤੀ ਦੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ, ਵਰਤ ਨਾਲ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਵੀ ਮੇਰੀ ਗਤੀ ਰੁਕੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
3.298.24
प्राहुः साप्तपदं मैत्रं बुधास्तत्त्वार्थदर्शिनः ।
मित्रतां च पुरस्कृत्य किंचिद्वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ ३.२९८.२४ ॥
ਤਤ੍ਵ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਗਿਆਨੀ ਸਪਤਪਦੀ ਮੈਤਰੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਮੈਤਰੀ ਦਾ ਮਾਨ ਰੱਖਦਿਆਂ ਮੈਂ ਕੁਝ ਆਖਾਂਗੀ; ਉਹ ਸੁਣ।
3.298.25
नानात्मवन्तस्तु वने चरन्ति ।
धर्मं च वासं च परिश्रमं च।
विज्ञानतो धर्ममुदाहरन्ति ।
तस्मात्सन्तो धर्ममाहुः प्रधानम् ॥ ३.२९८.२५ ॥
ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸੰਜਮੀ ਲੋਕ ਬਨ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਧਰਮ, ਵਾਸ ਅਤੇ ਪਰਿਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਉਹ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਸੰਤ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਆਖਦੇ ਹਨ।
3.298.26
एकस्य धर्मेण सतां मतेन ।
सर्वेस्म तं मार्गमनुप्रपन्नाः। ॥ ३.२९८.२६ ॥
ਇੱਕ ਦੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਮਤ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਉਸ ਮਾਰਗ ਦਾ ਅਨੁਸਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
3.298.27
निवर्त तुष्टोस्मि तवानया गिरा ।
स्वराक्षरव्यञ्जनहेतुयुक्तया।
ददानि ते सर्वमनिन्दिते वरम् ॥ ३.२९८.२७ ॥
ਮੁੜ ਜਾ, ਤੇਰੀ ਇਸ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਹਾਂ — ਸਾਫ਼ ਅੱਖਰਾਂ, ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਅਤੇ ਤਰਕ ਵਾਲੀ ਇਸ ਬੋਲੀ ਨਾਲ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ਾ, ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਵਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।
3.298.28
च्युतः स्वराज्याद्वनवासमाश्रितो ।
विनष्टचक्षुः श्वशुरो ममाश्रमे।
स लब्धचक्षुर्बलवान्भवेन्नृप-
स्तव प्रसादाज्ज्वलनार्कसंनिभः ॥ ३.२९८.२८ ॥
ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਬਨਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ, ਨਜ਼ਰ ਗੁਆ ਚੁੱਕੇ ਮੇਰੇ ਸਹੁਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਉਹ ਫਿਰ ਨਜ਼ਰ ਪਾ ਕੇ, ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਹੋਣ — ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ।
3.298.29
ददानि तेऽहं तमनिन्दिते वरं ।
यथा त्वयोक्तं भविता च तत्तथा।
तवाध्वना ग्लानिमिवोपलक्षये ।
निवर्त गच्छस्व न ते श्रमो भवेत् ॥ ३.२९८.२९ ॥
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ਾ, ਉਹ ਵਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਿਹਾ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੇਰੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਥਕਾਵਟ ਜਾਪਦੀ ਹੈ — ਮੁੜ ਜਾ, ਜਾ; ਤੈਨੂੰ ਥਕਾਵਟ ਨਾ ਹੋਵੇ।
3.298.30
श्रमः कुतो भर्तृसमीपतो हिमे ।
यतो हि भर्ता मम सा गतिर्ध्रुवा।
यतः पतिं नमेष्यसि तत्र मे गतिः ।
सुरेश भूयश्च वचो निबोध मे ॥ ३.२९८.३० ॥
ਪਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਥਕਾਵਟ ਕਿਵੇਂ? ਪਤੀ ਹੀ ਮੇਰੀ ਪੱਕੀ ਗਤੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਵਾਓਗੇ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੇਰੀ ਗਤੀ ਹੈ। ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼, ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।
3.298.31
सतां सकृत्संगतमीप्सितं परं ।
ततः परं मित्रमिति प्रचक्षते।
न चाफलं सत्पुरुषेण संगतं ।
ततः सतां संनिवसेत्समागमे ॥ ३.२९८.३१ ॥
ਸਜਣਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵੀ ਪਰਮ ਚਾਹੁਣ ਯੋਗ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਮਿੱਤਰਤਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਤਪੁਰਖ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਦੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ; ਇਸ ਲਈ ਸਜਣਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3.298.32
मनोनुकूलं बुधबुद्धिवर्धनं ।
त्वया यदुक्तं वचनं हिताश्रयम्।
विना पुनः सत्यवतोस्य जीवितं ।
वरं द्वितीयं वरयस्व भामिनि ॥ ३.२९८.३२ ॥
ਤੂੰ ਜੋ ਬਚਨ ਕਿਹਾ ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ, ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਹਿੱਤ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਸਤਿਆਵਾਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ; ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ, ਦੂਜਾ ਵਰ ਮੰਗ।
3.298.33
हृतंपुरा मे श्वशुरस्य धीमतः ।
स्वमेव राज्यंलभतां स पार्थिवः।
कजह्यात्स्वधर्मान्न च मे गुरुर्यथा ।
द्वितीयमेतद्वरयामि ते वरम् ॥ ३.२९८.३३ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸਹੁਰੇ ਦਾ ਰਾਜ ਖੋਹ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਉਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਰਾਜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਨਾ ਤਿਆਗੇ, ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਵਾਂਗ। ਇਹ ਹੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਥੋਂ ਦੂਜਾ ਵਰ ਮੰਗਦੀ ਹਾਂ।
3.298.34
स्वमेवं राज्यं प्रतिपत्स्यतेऽचिरा-
न्न च स्वधर्मात्परिहीयते नृपः।
कृतेन कामेन मया नृपात्मजे ।
निवर्त गच्छस्व न ते श्रमो भवेत् ॥ ३.२९८.३४ ॥
ਰਾਜਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਰਾਜ ਛੇਤੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇਗਾ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਮੁੜ ਜਾ, ਜਾ; ਤੈਨੂੰ ਥਕਾਵਟ ਨਾ ਹੋਵੇ।
3.298.35
प्रजास्त्वयैता नियमेन संयता ।
नियम्य चैता नयसे निकामया।
ततो यमत्वं तव देव विश्रुतं ।
निबोध चेमां गिरमीरितां मया ॥ ३.२९८.३५ ॥
ਹੇ ਦੇਵ, ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਪਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹੋ; ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ਯਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕਹੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣੋ।
3.298.36
मा वै द्वितीयं मा तृतीयं च वाञ्छे ।
तस्मात्सन्तो धर्ममाहुः प्रधानम्
अद्रोहः सर्वभूतेषु कर्मणा मनसा गिरा ।
अनुग्रहश्च दानं च सतां धर्मः सनातनः ॥ ३.२९८.३६ ॥
ਮੈਂ ਦੂਜਾ ਵਰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਸੰਤ ਅਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਧਰਮ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਦਾਨ — ਇਹੀ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ।
3.298.37
वरं वृणीष्वेहविनाऽस्य जीवितं ।
एवंप्रायश्च लोकोऽयं मनुष्याः शक्तिपेशलाः।
सन्तस्त्वेवाप्यमित्रेषु दयां प्राप्तेषु कुर्वते ॥ ३.२९८.३७ ॥
ਇਸ ਦੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਰ ਚੁਣ ਲਓ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਨ; ਪਰ ਸੰਤ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਆਏ ਵੈਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਦਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
3.298.38
पिपासितस्येव भवेद्यथा पय-
स्तथा त्वया वाक्यमिदं समीरितम्।
विना पुनः सत्यवतोऽस्य जीवितं ।
वरं वृणीष्वेह शुभे यदिच्छसि ॥ ३.२९८.३८ ॥
ਪਿਆਸੇ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਬਚਨ ਪਿਆਰਾ ਲੱਗਾ। ਪਰ ਸਤਿਆਵਾਨ ਦੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਜੋ ਵਰ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਉਹ ਇੱਥੇ ਚੁਣ ਲਓ।
3.298.39
ममानपत्यः पृथिवीपतिः पिता ।
भवत्पितुः पुत्रशतं तथौरसम्।
कुलस्य संतानकरं च यद्भवे-
त्तृतीयमेतद्वरयामि ते वरम् ॥ ३.२९८.३९ ॥
ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਸੰਤਾਨਹੀਨ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਤਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਕੁਲ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ — ਇਹ ਤੀਜਾ ਵਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗਦੀ ਹਾਂ।
3.298.40
कुलस्य संतानकरं सुवर्चसं ।
शतं सुतानां पितुरस्तु ते शुभे।
कृतेन कामेन नराधिपात्मजे ।
निवर्त दूरं हि पथस्त्वमागता ॥ ३.२९८.४० ॥
ਕੁਲ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਤੇਜਸਵੀ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੋਣ। ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਤੇਰੀ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ ਮੁੜ ਜਾ; ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਦਾ ਰਾਹ ਤੈਅ ਕਰ ਆਈ ਹੈਂ।
3.298.41
न दूरमेतन्मम भर्तृसन्निधौ ।
मनो हि मे दूरतरं प्रधावति।
अथ व्रजन्नेव गिरं समुद्यतां ।
मयोच्यमानां शृणु भूय एव च ॥ ३.२९८.४१ ॥
ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਹ ਦੂਰੀ ਨਹੀਂ; ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੋਰ ਵੀ ਦੂਰ ਦੌੜਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੁਰਦਿਆਂ ਹੀ, ਜੋ ਬਚਨ ਮੈਂ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹਾਂ ਉਹ ਫਿਰ ਸੁਣ।
3.298.42
विवस्वतस्त्वं तनयऋ प्रतापवां-
स्ततो हि वैवस्वत उच्यसे बुधैः।
समेन धर्मेण चरन्ति ताः प्रजा-
स्ततस्तवेहेवर धर्मराजता ॥ ३.२९८.४२ ॥
ਤੂੰ ਵਿਵਸਵਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ; ਇਸੇ ਲਈ ਵਿਦਵਾਨ ਤੈਨੂੰ ਵੈਵਸਵਤ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਨ ਧਰਮ ਨਾਲ ਇਹ ਪ੍ਰਜਾ ਚੱਲਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇੱਥੇ ਧਰਮਰਾਜਤਾ ਤੇਰੀ ਹੀ ਹੈ।
3.298.43
आत्मन्यपि न विश्वासस्तथा भवति सत्सु यः ।
तस्मात्सत्सु विशेपेण सर्वः प्रणयमिच्छति ॥ ३.२९८.४३ ॥
ਸਜਣਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿਵੇਂ ਭਰੋਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਸਜਣਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਹਰ ਕੋਈ ਪਿਆਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
3.298.44
सौहदात्सर्वभूतानां विश्वासो नाम जायते ।
तस्मात्सत्सु विशेपेण विश्वासं कुरुते जनः ॥ ३.२९८.४४ ॥
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਸਦਭਾਵ ਤੋਂ ਹੀ ਭਰੋਸਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਜਣਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3.298.45
उदाहृतंते वचनं यदङ्गने ।
शुभे न तादृक् त्वदृते श्रुतं मया।
अनेन तुष्टोस्मि विनाऽस्य जीवितं ।
वरं चतुर्थं वरयस्व गच्छ च ॥ ३.२९८.४५ ॥
ਹੇ ਅੰਗਨੇ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਤੂੰ ਜੋ ਬਚਨ ਕਹੇ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਇਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਚੌਥਾ ਵਰ ਮੰਗ, ਜਾ।
3.298.46
ममात्मजं सत्यवतस्तथौरसं ।
भवेदुभाभ्यामिह यत्कुलोद्वहम्।
शतं सुतानां बलवीर्यशालिना-
मिदंचतुर्थं वरयामि ते वरम् ॥ ३.२९८.४६ ॥
ਸਤਿਆਵਾਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਮੇਰਾ ਔਰਸ ਪੁੱਤਰ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਕੁਲ ਨੂੰ ਚਲਾਵੇ; ਬਲ-ਵੀਰਜ ਵਾਲੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਹੋਣ — ਇਹੀ ਚੌਥਾ ਵਰ ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਮੰਗਦੀ ਹਾਂ।
3.298.47
शतं सुतानां बलवीरय्शालिनां ।
भविष्यति प्रीतिकरं तवाबले।
परिश्रमस्ते न भवेन्नृपात्मजे ।
निवर्त दूरं हि पथस्त्वमागता ॥ ३.२९८.४७ ॥
ਬਲ-ਵੀਰਜ ਵਾਲੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰੇ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋਣਗੇ। ਹੇ ਅਬਲਾ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਤੈਨੂੰ ਥਕਾਵਟ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਮੁੜ ਜਾ; ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਦਾ ਰਾਹ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈਂ।
3.298.48
सतां सदा शाश्वतधर्मवृत्तिः ।
सन्तो न सीदन्ति न च व्यथन्ति।
सतां सद्भिर्नाफलः संगमोस्ति ।
सद्भ्यो भयंनानुवर्तन्ति सन्तः ॥ ३.२९८.४८ ॥
ਸੱਜਣਾਂ ਦਾ ਆਚਰਣ ਸਦਾ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੱਜਣ ਡੋਲਦੇ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੱਜਣਾਂ ਦਾ ਸੱਜਣਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਸੱਜਣਾਂ ਤੋਂ ਭੈ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
3.298.49
सन्तो हि सत्येन नयन्ति सूर्यं ।
सन्तो भूमिं तपसा धारयन्ति।
सन्तो गतिर्भूतभव्यस्य राज-
न्सतां मध्ये नावसीदन्ति सन्तः ॥ ३.२९८.४९ ॥
ਸੱਜਣ ਸੱਚ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਸੱਜਣ ਤਪ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੱਜਣ ਹੀ ਭੂਤ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਗਤੀ ਹਨ; ਸੱਜਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਜਣ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦੇ।
3.298.50
आर्यजुष्टमिदं वृत्तमिति विज्ञाय शाश्वतम् ।
सन्तः परार्थं कुर्वाणा नावेक्षन्ति प्रतिक्रियाः ॥ ३.२९८.५० ॥
ਇਹ ਆਰਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸਦੀਵੀ ਆਚਰਣ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਸਤਪੁਰਖ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਬਦਲਾ ਨਹੀਂ ਤੱਕਦੇ।
3.298.51
न च प्रसादः सत्पुरुषेषु मोघो ।
न चाप्यर्थो नश्यति नापि मानः।
यस्मादेतन्नियतं सत्सु नित्यं ।
तस्मात्सन्तो रक्षितारो भवन्ति ॥ ३.२९८.५१ ॥
ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ ਕਿਰਪਾ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਨਾ ਧਨ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਮਾਣ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਜਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਜਣ ਰੱਖਿਅਕ ਬਣਦੇ ਹਨ।
3.298.52
यथायथा भाषसि धर्मसंहितं ।
मनोनुकूलं सुपदं महार्थवत्।
तथातथा मे त्वयि भक्तिरुत्तमा ।
वरं वृणीष्वाप्रतिमं पतिव्रते ॥ ३.२९८.५२ ॥
ਤੂੰ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ ਪਦਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਅਰਥ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬੋਲਦੀ ਹੈਂ, ਤਿਵੇਂ ਤਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮੇਰੀ ਉੱਤਮ ਭਗਤੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਪਤਿਵਰਤਾ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਵਰ ਮੰਗ।
3.298.53
न तेऽपवर्गः सुकृताद्विना कृत-
स्तथा यथाऽन्येषु वरेषु मानद।
वरं वृणे जीवतु सत्यवानयं ।
यथा मृता ह्येवमहं पतिं विना ॥ ३.२९८.५३ ॥
ਹੇ ਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੀ ਇਹ ਮੁਕਤੀ (ਕਿਰਪਾ) ਸੁਕਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਵਰ ਮੰਗਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਸਤਿਵਾਨ ਜੀਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਮਰੀ ਹੋਈ ਵਾਂਗ ਹਾਂ।
3.298.54
न कामये भर्तविनाकृता सुखं ।
न कामये भर्तृविनाकृता दिवम्।
नकामये भर्तविनाकृता श्रियं ।
न भर्तृहीना व्यवसामि जीबितुम् ॥ ३.२९८.५४ ॥
ਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੁੱਖ ਦੀ ਮੈਂ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ; ਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ; ਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ। ਪਤੀ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣੀ ਹੋ ਕੇ ਜੀਣ ਦਾ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
3.298.55
वरातिसर्गः शतपुत्रता मम ।
त्वयैव दत्तो ह्रियते च मे पतिः।
वरं वृणे जीवतु सत्यवानयं ।
तवैव सत्यं वचनं भविष्यति ॥ ३.२९८.५५ ॥
ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਵਰ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਵਰ ਮੰਗਦੀ ਹਾਂ: ਇਹ ਸਤਿਆਵਾਨ ਜੀਵੇ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਬਚਨ ਸੱਚ ਹੋਵੇ।
3.298.56
तथेत्युक्त्वा तु तं पाशं मुक्त्वा वैवस्वतो यमः ।
धर्मराजः प्रहृष्टात्मा सावित्रीमिदमब्रवीत् ॥ ३.२९८.५६ ॥
'ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੋਵੇ' ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਫਾਹੀ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਯਮ ਨੇ। ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ, ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
3.298.57
एष भद्रे मया मुक्तो भर्ता ते कुलनन्दिनि ।
तोषितोऽहं त्वया साध्वि वाक्यैर्धर्मार्तसंहितैः ॥ ३.२९८.५७ ॥
ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਕੁਲ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਮੈਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਸਾਧਵੀ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਭਰੇ ਤੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
3.298.58
अरोगस्व नेयश्च सिद्धार्थः स भविष्यि ।
चतुर्वर्षशतायुश्च त्वया सार्धमवाप्स्यति ॥ ३.२९८.५८ ॥
ਉਹ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਹੋਣਗੇ। ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਉਹ ਚਾਰ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਪਾਵੇਗਾ।
3.298.59
इष्ट्वा यज्ञैश्च धर्मेण ख्यातिं लोके गमिष्यति ।
त्वयि पुत्रशतं चैव सत्यवाञ्जनयिष्यति ॥ ३.२९८.५९ ॥
ਯੱਗ ਕਰ ਕੇ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਯਸ਼ ਪਾਵੇਗਾ। ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਤਿਆਵਾਨ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦੇਵੇਗਾ।
3.298.60
ते चापि सर्वे राजानः क्षत्रियाः पुत्रपौत्रिणः ।
ख्यातास्त्वन्नामधेयाश्चभविष्यन्तीह शाश्वताः ॥ ३.२९८.६० ॥
ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ, ਕਸ਼ੱਤਰੀ, ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤਰਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣਗੇ।
3.298.61
पितुश्च ते पुत्रशतं भविता तव मातरि ।
मालव्यां मालवा नाम शाश्वताः पुत्रपौत्रिणः।
भ्रातरस्ते भविष्यन्ति क्षत्रियास्त्रिदशोपमाः ॥ ३.२९८.६१ ॥
ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਗੇ; ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਤੋਂ ਮਾਲਵਯਾ ਵਿੱਚ ਮਾਲਵ ਨਾਮ ਦੇ, ਸਦੀਵੀ, ਪੁੱਤਰਾਂ-ਪੋਤਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹੋਣਗੇ। ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਖੱਤਰੀ ਹੋਣਗੇ।
3.298.62
एवं तस्यै वरं दत्त्वा धर्मराजः प्रतापवान् ।
निवर्तयित्वा सावित्रीं स्वमेव भवनं ययौ ॥ ३.२९८.६२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇ ਕੇ, ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਧਰਮਰਾਜ ਸਾਵਿਤਰੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਵਨ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
3.298.63
सावित्र्यपि यमे याते भर्तारं प्रतिलभ्य च ।
जगाम तत्र यत्रास्या भर्तुः शावं कलेवरम् ॥ ३.२९८.६३ ॥
ਯਮ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਸਾਵਿਤਰੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਥਾਂ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਸੀ।
3.298.64
सा भूमौ प्रेक्ष्यभर्तारमुपसृत्योपगृह्य च ।
उत्सङ्गे शिर आरोप्य भूमावुपविवेश ह ॥ ३.२९८.६४ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਏ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਈ।
3.298.65
संज्ञां चस पुनर्लब्ध्वा सावित्रीमभ्यभाषत ।
प्रोष्यागत इव प्रेम्णा पुनःपुनरुदीक्ष्यवै ॥ ३.२९८.६५ ॥
ਹੋਸ਼ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਾਵਿਤਰੀ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ; ਦੂਰੋਂ ਪਰਤੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ।
3.298.66
सुचिरं बत सुप्तोस्मि किमर्थं नावबोधितः ।
क्व चासौ पुरुषः श्यामो योसौ मां संचकर्षह ॥ ३.२९८.६६ ॥
"ਹਾਏ! ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਸੌਂ ਗਿਆ ਸੀ; ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜਗਾਇਆ? ਮੈਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਕਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?"
3.298.67
सुचिरं त्वंप्रसुप्तोसि ममाह्के पुरुषर्षभ ।
गतः स भगवान्देवः प्रजासंयमनो यमः ॥ ३.२९८.६७ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਸੌਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਦੇਵ ਯਮ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ।
3.298.68
विश्रान्तोसि महाभाग विनिद्रश्च नृपात्मज ।
यदि शक्यं समुत्तिष्ठ विगाढां पश्य शर्वरीम् ॥ ३.२९८.६८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਤੂੰ ਆਰਾਮ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਜਾਗ ਪਿਆ ਹੈਂ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ। ਜੇ ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਉੱਠ ਅਤੇ ਵੇਖ ਰਾਤ ਕਿੰਨੀ ਡੂੰਘੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
3.298.69
उपलभ्यततः संज्ञां सुखसुप्त इवोत्थितः ।
दिशः सर्वा वनान्तांश्च निरीक्ष्योवाच सत्यवान् ॥ ३.२९८.६९ ॥
ਫਿਰ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੌਂ ਕੇ ਉੱਠਿਆ ਹੋਵੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਸਤਿਆਵਾਨ ਬੋਲਿਆ।
3.298.70
फलाहारोस्मि निष्क्रान्तस्वया सह सुमध्यमे ।
ततः पाटयतः काष्ठं शरिसो मे रुजाऽभवत् ॥ ३.२९८.७० ॥
ਹੇ ਸੁਮੱਧਮਾ, ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਲੱਕੜ ਪਾੜਦਿਆਂ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਪੀੜ ਹੋਈ।
3.298.71
शिरोभितापसंतप्तः स्थातुं चिरमशक्नुवन् ।
तवोत्सङ्गे प्रसुप्तोस्मि इति सर्वं स्मरे शुभे ॥ ३.२९८.७१ ॥
ਸਿਰ ਦੇ ਦਰਦ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਤੜਪਦਾ, ਦੇਰ ਤੱਕ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਸੌਂ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ।
3.298.72
त्वयोपगूढस्य च मे निद्रयाऽपहृतं मनः ।
ततोऽपश्यं तमो घोरं पुरुषं च महौजसम् ॥ ३.२९८.७२ ॥
ਤੇਰੇ ਗਲਵੱਕੜੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਨੀਂਦ ਨੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਚੁਰਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਭਿਆਨਕ ਹਨੇਰਾ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਵੇਖਿਆ।
3.298.73
तद्यदि त्वं विजानासि किं तद्ब्रूहि सुमध्यमे ।
स्वप्नो मे यदिवा दृष्टो यदि वा सत्यमेव तत् ॥ ३.२९८.७३ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਹੇ ਸੁਮਧਯਮੇ, ਦੱਸ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਜੋ ਵੇਖਿਆ ਉਹ ਸੁਪਨਾ ਸੀ ਜਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ?
3.298.74
तमुवाचाथ सावित्री रजनी व्यवगाहते ।
श्वस्ते सर्वंयथावृत्तमाख्यास्यामि नृपात्मज ॥ ३.२९८.७४ ॥
ਤਦ ਸਾਵਿਤਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਰਾਤ ਡੂੰਘੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਕੱਲ੍ਹ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ ਤਿਵੇਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗੀ।'
3.298.75
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते पितरौ पश्य सुव्रत ।
विगाढा रजनी चेयं निवृत्तश्च दिवाकरः ॥ ३.२९८.७५ ॥
ਉਠ, ਉਠ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ। ਇਹ ਰਾਤ ਡੂੰਘੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਮੁੜ ਗਿਆ ਹੈ।
3.298.76
नक्तंचराश्चरन्त्येते हृष्टाः क्रूराभिभाषिणः ।
श्रूयन्ते पर्णशब्दाश्च मृगाणां चरतां वने ॥ ३.२९८.७६ ॥
ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਇਹ ਜੀਵ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕ੍ਰੂਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਹਿਰਨਾਂ ਦੀ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਖੜਖੜ ਵੀ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ।
3.298.77
एता घोरं शिवा नादान्दिशं दक्षिणपश्चिमाम् ।
आस्थाय विरुवन्त्युग्राः कम्पयन्त्यो मनो मम ॥ ३.२९८.७७ ॥
ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਗਿੱਦੜੀਆਂ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਕ੍ਰੂਰਤਾ ਨਾਲ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਕੰਬਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
3.298.78
वनं प्रतिभयाकारं घनेन तमसा वृतम् ।
न विज्ञास्यसि पन्थानं गन्तुं चैव न शक्ष्यसि ॥ ३.२९८.७८ ॥
ਇਹ ਜੰਗਲ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘਣੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣ ਸਕੇਂਗੀ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤੁਰ ਸਕੇਂਗੀ।
3.298.79
अस्मिन्न वने दग्धे शुष्कवृक्षः स्थितो ज्वलन् ।
वायुना धम्यमानोत्र दृश्यतेऽग्निः क्वचित्क्वचित् ॥ ३.२९८.७९ ॥
ਇਸ ਸੜੇ ਹੋਏ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁੱਕਾ ਰੁੱਖ ਬਲਦਾ ਹੋਇਆ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ; ਹਵਾ ਨਾਲ ਭੜਕੀ ਅੱਗ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
3.298.80
ततोऽग्निमानयित्वेह ज्वालयिप्यामि सर्वतः ।
काष्ठानीमानि सन्तीह जहि संतापमात्मनः ॥ ३.२९८.८० ॥
ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਅੱਗ ਲਿਆ ਕੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਬਾਲਾਂਗੀ; ਇਹ ਲੱਕੜਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹਨ। ਆਪਣਾ ਕਸ਼ਟ ਦੂਰ ਕਰੋ।
3.298.81
यदि नोत्सहसे गन्तुं सरुजं त्वां हि लक्षये ।
न च ज्ञास्यसि पन्थानं तमसा संवृते वने ॥ ३.२९८.८१ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਤੁਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ — ਮੈਂ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਬਿਮਾਰ ਹੈਂ — ਤਾਂ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਸੁੱਝੇਗਾ।
3.298.82
श्वः प्रभाते वने दृश्ये यास्यावोऽनुमते तव ।
वसावेह क्षपामेकां रुचितं यदि तेऽनघ ॥ ३.२९८.८२ ॥
ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ ਜੰਗਲ ਦਿਸਣ 'ਤੇ ਤੇਰੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਠੀਕ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਇੱਕ ਰਾਤ ਰਹੀਏ।
3.298.83
शिरोरुजा निवृत्ता मे स्वस्थान्यङ्गानि लक्षये ।
मातापितृभ्यामिच्छामि संयोगं त्वत्प्रसादजम् ॥ ३.२९८.८३ ॥
ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਦਰਦ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਤੰਦਰੁਸਤ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
3.298.84
न कदाचिद्विकाले हि गतपूर्वोहमाश्रमात् ।
अनागतायां सन्ध्यायां माता मे प्ररुणद्धि माम् ॥ ३.२९८.८४ ॥
ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਬੇਵਕਤ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਮ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
3.298.85
दिवाऽपिमयि निष्क्रान्ते सन्तप्येते गुरू मम ।
विचिनोति हि मां तातः सहैवाश्रमवासिभिः ॥ ३.२९८.८५ ॥
ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਤੇ ਮੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਆਸ਼ਰਮਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹਨ।
3.298.86
मात्रा पित्रा च सुभृशं दुःखिताभ्यामहं पुरा ।
उपालब्धश्च बहुशश्चिरेणागच्छसीति हि ॥ ३.२९८.८६ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਤੂੰ ਦੇਰ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਏਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਝਿੜਕਦੇ ਸਨ।
3.298.87
कात्ववस्था तयोरद्य मदर्थमिति चिन्तये ।
तयोरदृश्ये मयि च महद्दुःखं भविष्यति ॥ ३.२९८.८७ ॥
ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ — ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਨਾ ਦਿਸਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੋਵੇਗਾ।
3.298.88
पुरा मामूचतुश्चैव रात्रावस्रायमाणकौ ।
भृशं सुदुःखितौ वृद्धौ बहुशः प्रीतिसंयुतौ ॥ ३.२९८.८८ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਅੱਥਰੂ ਵਹਾਉਂਦੇ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਆਖਦੇ ਸਨ।
3.298.89
त्वया हीनौ न जीवाव मुहूर्तमपि पुत्रक ।
यावद्धरिष्यसे पुत्र तावन्नौ जीवितं ध्रुवम् ॥ ३.२९८.८९ ॥
ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜੀਵਾਂਗੇ। ਪੁੱਤਰ, ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਰਹੇਂਗਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਹੀ ਸਾਡਾ ਜੀਵਨ ਪੱਕਾ ਹੈ।
3.298.90
वृद्धयोरन्धयोर्दृष्टिस्त्वयि वंशः प्रतिष्ठिः ।
त्वयि पिण्डश्च कीर्तिश्च सन्तानश्चावयोरिति ॥ ३.२९८.९० ॥
ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਸਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ; ਵੰਸ਼ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਡਾ ਪਿੰਡ, ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਹੈ।
3.298.91
माता वृद्धा पिता वृद्धस्तयोर्यष्टिरहं किल ।
तौ रात्रौ मामपश्यन्तौ कामवस्थां गमिष्यतः ॥ ३.२९८.९१ ॥
ਮਾਂ ਬੁੱਢੀ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਵੀ ਬੁੱਢਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਾਠੀ ਹਾਂ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵਿਆਕੁਲ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਣਗੇ।
3.298.92
निद्रायाश्चाभ्यसूयामि यस्या हेतोः पिता मम ।
माता च संशयं प्राप्ता मत्कृतेऽनपकारिणी ॥ ३.२९८.९२ ॥
ਜਿਸ ਨੀਂਦ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੀਂਦ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸੇ ਹਾਂ; ਮਾਤਾ ਬੇਕਸੂਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਹੈ।
3.298.93
अहं च संशयं प्राप्तः कृच्छ्रामापदमास्थितः ।
मातापितृभ्यां हि विना नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ ३.२९८.९३ ॥
ਮੈਂ ਵੀ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਕਠਿਨ ਆਪਦਾ ਵਿੱਚ ਹਾਂ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਜੀਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
3.298.94
व्यक्तमाकुलया बुद्ध्या प्रज्ञाचक्षुः पिता मम ।
एकैकमस्यां वेलायां पृच्छत्याश्रमवासिनम् ॥ ३.२९८.९४ ॥
ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਜਿਆ-ਚੱਖੂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਵਿਆਕੁਲ ਮਨ ਨਾਲ ਇਸ ਵੇਲੇ ਆਸ਼ਰਮ-ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ।
3.298.95
नात्मानमनुशोचामि यथाऽहंपितरं शुभे ।
भर्तारं चाप्यनुगतां मातरं भृशदुःखिताम् ॥ ३.२९८.९५ ॥
ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਿੰਨਾ ਪਿਤਾ ਲਈ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਮਾਤਾ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
3.298.96
मत्कृते न हि तावद्य सन्तापं परमेष्यतः ।
जीवन्तावनुजीवामि भर्तव्यौ तौ मयेति ह ॥ ३.२९८.९६ ॥
ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਅੱਜ ਹੀ ਪਰਮ ਸੰਤਾਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਣਗੇ; ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਜੀਵਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਮੈਂ ਹੀ ਕਰਨਾ ਹੈ।
3.298.97
तयोः प्रियं मे कर्व्यमिति जीवामि चाप्यहम् ।
परमं दैवतं तौ मे पूजनीयौ सदा मया।
तयोस्तु मे सदाऽस्त्येवं व्रतमेतत्पुरातनम् ॥ ३.२९८.९७ ॥
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ ਮੇਰਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਜੀਂਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ ਹਨ; ਮੈਂ ਸਦਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਵਰਤ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।
3.298.98
एवमुक्त्वा स धर्मात्मा गुरुभक्तो गुरुप्रियः ।
उच्छ्रित्य बाहू दुःखार्तः सुस्वरं प्ररुरोद ह ॥ ३.२९८.९८ ॥
ਏਦਾਂ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਗੁਰੂ-ਭਗਤ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਸੱਤਿਆਵਾਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉੱਚੀ ਰੋਣ ਲੱਗਾ।
3.298.99
ततोऽब्रवीत्तथा दृष्ट्वाभर्तारं शोककर्शितम् ।
प्रमृज्याश्रूणि पाणिभ्यां सावित्री धर्मचारिणी ॥ ३.२९८.९९ ॥
ਫਿਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਏ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਾਵਿਤਰੀ ਨੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਅੱਥਰੂ ਪੂੰਝਦਿਆਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ।
3.298.100
यदि मेऽस्ति तपस्तप्तं यदि दत्तं हुतं यदि ।
श्वश्रूश्वशुरभर्तॄणां मम पुण्याऽस्तु शर्वरी ॥ ३.२९८.१०० ॥
ਜੇ ਮੈਂ ਤਪ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੇ ਹਵਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੱਸ, ਸਹੁਰੇ ਅਤੇ ਪਤੀ ਲਈ ਮੇਰੀ ਇਹ ਰਾਤ ਪੁੰਨਮਈ ਹੋਵੇ।
3.298.101
न स्मराम्युक्तपूर्वं वै स्वैरेष्वप्यनृतां गिरम् ।
तेन सत्येन तावद्य ध्रियेतां श्वशुरौ मम ॥ ३.२९८.१०१ ॥
ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਮਜ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਦੇ ਝੂਠੀ ਬੋਲੀ ਹੋਵਾਂ। ਉਸ ਸੱਚ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਸਹੁਰੇ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣ।
3.298.102
कामये दर्शनं पित्रोर्याहि सावित्रि माचिरम् ।
अपिनाम गुरू तौ हि पश्येयं ध्रियमाणकौ ॥ ३.२९८.१०२ ॥
ਮੈਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸਾਵਿਤਰੀ, ਦੇਰ ਨਾ ਕਰ, ਚੱਲ; ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੂਜਨੀਕ ਜਿਉਂਦੇ ਵੇਖ ਸਕਾਂ।
3.298.103
पुरा मातुः पितुर्वाऽपियदि पश्यामि विप्रियम् ।
न जीविष्ये वरारोहे सत्येनात्मानमालभे ॥ ३.२९८.१०३ ॥
ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀਏ, ਜੇ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਤਾ ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਅਪ੍ਰਿਯ ਵੇਖਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਜੀਵਾਂਗਾ ਨਹੀਂ; ਸੱਚ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ।
3.298.104
यदि धर्मे च ते बुद्धिर्मां चेज्जीवन्तमिच्छसि ।
मम प्रियं वा कर्तव्यं गच्छावाश्रममन्तिकात् ॥ ३.२९८.१०४ ॥
ਜੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜੀਂਦਾ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਜਾਂ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨੇੜਲੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚੱਲੀਏ।
3.298.105
सावित्री तत उत्थाय केशान्संम्य भामिनी ।
पतिमुत्थापयामास बाहुभ्यां परिगृह्य वै ॥ ३.२९८.१०५ ॥
ਫਿਰ ਸਾਵਿਤਰੀ ਉੱਠੀ, ਵਾਲ ਸਮੇਟ ਕੇ, ਉਸ ਤੇਜਸਵਿਨੀ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਉਠਾਇਆ।
3.298.106
उत्ताय सत्यवांश्चापि प्रमृज्याङ्गानि पाणिना ।
सर्वा दिशः समालोक्य कठिने दृष्टिमादधे ॥ ३.२९८.१०६ ॥
ਉੱਠ ਕੇ ਸਤਿਆਵਾਨ ਨੇ ਵੀ ਹੱਥ ਨਾਲ ਅੰਗ ਪੂੰਝੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੇਖੀਆਂ ਅਤੇ ਕਠਿਨ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਟਿਕਾਈ।
3.298.107
तमुवाचाथसावित्री श्वः फलानि हरिष्यसि ।
योगक्षेमार्थमेतं ते नेष्यामि परशुं त्वहम् ॥ ३.२९८.१०७ ॥
ਫਿਰ ਸਾਵਿਤਰੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ: ਕੱਲ੍ਹ ਤੂੰ ਫਲ ਲਿਆਏਂਗਾ; ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇਹ ਕੁਹਾੜਾ ਮੈਂ ਲੈ ਕੇ ਆਵਾਂਗੀ।
3.298.108
कृत्त्वा कठिनभारं सा वृक्षशाखावलम्बिनम् ।
गृहीत्वा परशुं भर्तुः सकाशे पुनरागमत् ॥ ३.२९८.१०८ ॥
ਕਠਿਨ ਬੋਝ ਬਣਾ ਕੇ, ਰੁੱਖ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਨਾਲ ਲਟਕਿਆ ਉਹ ਲੈ ਕੇ, ਕੁਹਾੜਾ ਫੜ ਕੇ ਉਹ ਪਤੀ ਕੋਲ ਮੁੜ ਆਈ।
3.298.109
वामे स्कन्धे तु वामोरूर्भर्तुर्बाहुं निवेश्य च ।
दक्षिणएन परिष्वज्य जगाम गजगामिनी ॥ ३.२९८.१०९ ॥
ਖੱਬੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਪਤੀ ਦੀ ਬਾਂਹ ਰੱਖ ਕੇ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਗਲਵੱਕੜੀ ਪਾ ਕੇ, ਗਜਗਾਮਿਨੀ ਉਹ ਤੁਰ ਪਈ।
3.298.110
अभ्यासगमनाद्भीरु पन्थानो विदिता मम ।
वृक्षान्तरालोकितया ज्योत्स्नया चापि लक्षये ॥ ३.२९८.११० ॥
ਹੇ ਭੀਰੂ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਰਸਤੇ ਪਤਾ ਹਨ; ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਦਿਸਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਨਾਲ ਵੀ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
3.298.111
आगतौ स्वः पथा येन फलान्यवचितानि च ।
यथागतं शुभे गच्छ पन्थानं मा विचारय ॥ ३.२९८.१११ ॥
ਜਿਸ ਰਸਤੇ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਆਏ ਅਤੇ ਜਿੱਥੋਂ ਫਲ ਚੁਣੇ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਉਸੇ ਰਸਤੇ ਜਾ; ਰਸਤੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਨਾ।
3.298.112
पलाशखण्डे चैतस्मिन्पन्था व्यावर्तते द्विधा ।
तस्योत्तरेण यः पन्थास्तेन गच्छ त्वरस्व च ॥ ३.२९८.११२ ॥
ਪਲਾਸ਼ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਸਤਾ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਜਾ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਕਰ।
3.298.113
स्वस्थोस्मि बलवानस्मि दिदृक्षुः पितरावुभौ ।
ब्रुवन्नेव त्वरायुक्तः सम्प्रायादाश्रमं प्रति ॥ ३.२९८.११३ ॥
ਮੈਂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹਾਂ, ਬਲਵਾਨ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਦੋਵੇਂ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।