ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.298
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.298.1
अथ भार्यासहायः स फलान्यादाय वीर्यवान् ।
कठिनं पूरयामास ततः काष्ठान्यपाटयत् ॥ ३.२९८.१ ॥
ତା'ପରେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଥିବା ସେହି ବଳବାନ ପୁରୁଷ ଫଳ ନେଇ, ଭାରୀ ବୋଝ ଭରି, ତା'ପରେ କାଠ ଚିରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
3.298.2
तस्य पाटयतः काष्ठं स्वेदो वै समजायत ।
व्यायामेन च तेनास्य जज्ञे शिरसि वेदना ॥ ३.२९८.२ ॥
କାଠ ଚିରିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଘାମ ହେଲା; ସେହି ପରିଶ୍ରମରେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଉପୁଜିଲା।
3.298.3
सोऽभिगम्य प्रियां भार्यामुवाच श्रमपीडितः ।
व्यायामेन ममानेन जाता शिरसि वेदना ॥ ३.२९८.३ ॥
ଶ୍ରମରେ ପୀଡ଼ିତ ସେ ପ୍ରିୟ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲେ, "ମୋ ଏହି ପରିଶ୍ରମରେ ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଉପୁଜିଛି।"
3.298.4
अङ्गानि चैव सावित्रि हृदयं दूयतीव च ।
अस्वस्थमिव चात्मानं लक्षये मितभाषिणि ॥ ३.२९८.४ ॥
ହେ ସାବିତ୍ରୀ, ମୋ ଅଙ୍ଗ ଓ ହୃଦୟ ଯେପରି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଜଳୁଛି; ହେ ମିତଭାଷିଣୀ, ମୁଁ ନିଜକୁ ଅସୁସ୍ଥ ପରି ଅନୁଭବ କରୁଛି।
3.298.5
शूलैरिव शिरो विद्धमिदं संलक्षयाम्यहम् ।
भ्रमन्तीव दिशः सर्वाश्चक्रारूढं मनो मम।
तत्स्वप्तुमिच्छे कल्याणि न स्तातुं शक्तिरस्ति मे ॥ ३.२९८.५ ॥
ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଯେପରି ଶୂଳରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇଛି ବୋଲି ମୁଁ ଅନୁଭବ କରୁଛି; ସମସ୍ତ ଦିଗ ଯେପରି ଘୂରୁଛି, ମୋ ମନ ଯେପରି ଚକ୍ରରେ ଚଢ଼ିଛି। ତେଣୁ ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ମୁଁ ଶୋଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ଠିଆ ହେବାର ଶକ୍ତି ମୋ ପାଖରେ ନାହିଁ।
3.298.6
सा समासाद्य सावित्री भर्तारमुपगम्य च ।
उत्सङ्गेऽस्य शिर कृत्वा निषसाद महीतले ॥ ३.२९८.६ ॥
ସାବିତ୍ରୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି, ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କୋଳରେ ରଖି ଭୂମିରେ ବସିଲେ।
3.298.7
ततः सा नारदवचो विमृशन्ती तपस्विनी ।
तं मुहूर्तं क्षणं वेलां दिवसं च युयोज ह ॥ ३.२९८.७ ॥
ତା'ପରେ ନାରଦଙ୍କ ବଚନ ବିଚାର କରୁଥିବା ସେହି ତପସ୍ଵିନୀ ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତ, କ୍ଷଣ, ବେଳା ଓ ଦିନକୁ ମନରେ ସ୍ଥିର କଲେ।
3.298.8
हन्त प्राप्तः स कालोऽयमिति चिन्तापरा सती ।
मुहूर्तादेव चापश्य्पुरुषं रक्तवाससम्।
वद्धमौलिं वपुष्मन्तमादित्यसमतेजसम् ॥ ३.२९८.८ ॥
'ଆହା, ସେ ସମୟ ଆସିଗଲା' ବୋଲି ଚିନ୍ତାରେ ମଗ୍ନ ସତୀ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଲାଲ ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ବନ୍ଧା କେଶବିଶିଷ୍ଟ, ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ତେଜସ୍ୱୀ ଜଣେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
3.298.9
श्यामावदातं रक्ताक्षं पाशहस्तं भयावहम् ।
स्थितं सत्यवतः पार्श्वे निरीक्षन्तं तमेव च ॥ ३.२९८.९ ॥
ଶ୍ୟାମ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଆଖିବିଶିଷ୍ଟ, ହାତରେ ପାଶ ଧରିଥିବା, ଭୟଜନକ, ସତ୍ୟବାନଙ୍କ ପାଖରେ ଠିଆ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ଚାହୁଁଥିବା ସେ ପୁରୁଷ।
3.298.10
तं दृष्ट्वासहसोत्थाय भर्तुन्यस्य शनैः शिरः ।
कृताञ्जलिरुवाचार्ता हृदयेन प्रवेपती ॥ ३.२९८.१० ॥
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ହଠାତ୍ ଉଠିଲେ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମସ୍ତକ ଧୀରେ ରଖି, ହାତଯୋଡ଼ି, ଦୁଃଖିତା ଓ ହୃଦୟ କମ୍ପିତ ହୋଇ କହିଲେ।
3.298.11
दैवतंत्वाभिजानामि वपुरेतद्ध्यमानुषम् ।
कामया ब्रूहि देवेश कस्त्वं किंच चिकीर्षसि ॥ ३.२९८.११ ॥
ମୁଁ ଜାଣେ ଆପଣ ଦେବତା, କାରଣ ଏହି ରୂପ ମନୁଷ୍ୟର ନୁହେଁ। ହେ ଦେବେଶ, କୃପାକରି କହନ୍ତୁ ଆପଣ କିଏ ଓ କ'ଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।
3.298.12
पतिव्रताऽसि सावित्रि तथैव च तपोन्विता ।
अस्त्वामभिभाषामि विद्धि मां त्वं शुभे यमम् ॥ ३.२९८.१२ ॥
ସାବିତ୍ରୀ, ତୁମେ ପତିବ୍ରତା ଓ ତପସ୍ୟାଯୁକ୍ତା। ମୁଁ ତୁମ ସହିତ କଥା କହୁଛି। ହେ ଶୁଭେ, ମୋତେ ଯମ ବୋଲି ଜାଣ।
3.298.13
अयं ते रसत्यवान्भर्ता क्षीणायुः पार्थिवात्मजः ।
नेष्यामि तमहं बद्ध्वा विद्ध्येतन्मे चीकिर्षितं ॥ ३.२९८.१३ ॥
ଏ ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ସତ୍ୟବାନ, ଯାହାର ଆୟୁ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଛି, ରାଜପୁତ୍ର। ତାକୁ ବାନ୍ଧି ମୁଁ ନେଇଯିବି; ଏହା ମୋର ଇଚ୍ଛିତ କାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣ।
3.298.14
श्रूयते भगवन्दूतास्तवागच्छन्ति मानवान् ।
नेतुं किल भवान्कस्मादागतोसि स्वयं प्रभो ॥ ३.२९८.१४ ॥
ଭଗବାନ, ମାନବମାନଙ୍କୁ ନେବାକୁ ତୁମର ଦୂତମାନେ ଆସନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣିଛି। ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ କାହିଁକି ନିଜେ ଆସିଲ?
3.298.15
इत्युक्तः पितृराजस्तां भगवान्स्वचिकीर्षितम् ।
यथावत्सर्वमाख्यातुं तत्प्रियार्थं प्रचक्रमे ॥ ३.२९८.१५ ॥
ଏପରି ତା ଦ୍ୱାରା କୁହାଯାଇ ପିତୃରାଜ ଭଗବାନ ନିଜର ଇଚ୍ଛିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଯଥାବତ୍ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ, ତା'ର ପ୍ରିୟ ପାଇଁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
3.298.16
अयं च धर्मसंयुक्तो रूपवान्गुणसागरः ।
नार्हो मत्पुरुषैर्नेतुमतोस्मि स्वयमागतः ॥ ३.२९८.१६ ॥
ଏ ଧର୍ମଯୁକ୍ତ, ରୂପବାନ ଏବଂ ଗୁଣର ସାଗର। ମୋର ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ନେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହନ୍ତି; ତେଣୁ ମୁଁ ନିଜେ ଆସିଛି।
3.298.17
ततः सत्यवतः कायात्पाशबद्धं वशंगतम् ।
अङ्गुष्ठमात्रं पुरुषं निश्चकर्ष यमो बलात् ॥ ३.२९८.१७ ॥
ତା'ପରେ ଯମ ପାଶରେ ବନ୍ଧା, ବଶୀଭୂତ, ଅଙ୍ଗୁଠା ପରିମାଣର ପୁରୁଷକୁ ସତ୍ୟବାନର ଦେହରୁ ବଳପୂର୍ବକ ଟାଣି ବାହାର କଲେ।
3.298.18
ततः समुद्धृतप्राणं गतश्वासं हतप्रभम् ।
निरविचेष्टंशरीरं तद्बभूवाप्रियदर्सनम् ॥ ३.२९८.१८ ॥
ତା'ପରେ ତାର ପ୍ରାଣ ଟାଣି ନିଆଗଲା; ଶ୍ୱାସ ଥମିଗଲା, ତେଜ ନଷ୍ଟ ହେଲା, ଏବଂ ସେ ଦେହ ନିଶ୍ଚଳ ଓ ଦେଖିବାକୁ ଅପ୍ରିୟ ହୋଇଗଲା।
3.298.19
यमस्तु तं ततो बद्ध्वा प्रयातो दक्षिणामुखः ।
सावित्री चैव दुःखार्ता यममेवान्वगच्छत ॥ ३.२९८.१९ ॥
ଯମ ତାହାକୁ ବାନ୍ଧି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁଖ କରି ଚାଲିଲେ; ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତା ସାବିତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଯମଙ୍କୁ ହିଁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
3.298.20
भर्तुः शरीररां च विधाय हि तपस्विनी ।
भर्तारमनुगच्छन्ती तथावस्थं सुमध्यमा।
नियमव्रतसंसिद्धा महाभागा पतिव्रता ॥ ३.२९८.२० ॥
ସ୍ୱାମୀର ଶରୀରକୁ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରଖି, ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ତପସ୍ୱିନୀ, ସୁନ୍ଦର କଟିବିଶିଷ୍ଟା ସାବିତ୍ରୀ; ନିୟମବ୍ରତରେ ସିଦ୍ଧା, ମହାଭାଗା, ପତିବ୍ରତା।
3.298.21
निवर्त गच्छ सावित्रि कुरुष्वास्यौर्ध्वदैहिकम् ।
कृतंभर्तुस्त्वयाऽऽनृण्यं यावद्गम्यं गतं त्वया ॥ ३.२९८.२१ ॥
ଫେରିଯାଅ, ସାବିତ୍ରୀ; ଏହାର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱଦୈହିକ କର୍ମ କର। ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରତି ତୁମର ଋଣ ତୁମେ ପରିଶୋଧ କରିଛ; ଯେଉଁ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯିବା ସମ୍ଭବ ସେଥିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଆସିଛ।
3.298.22
यत्र मे नीयते भर्ता स्वयं वा यत्र गच्छति ।
मया च तत्र गन्तव्यमेष धर्मः सनातनः ॥ ३.२९८.२२ ॥
ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଯେଉଁଠିକୁ ନିଆଯାଏ, କିମ୍ବା ସେ ନିଜେ ଯେଉଁଠିକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେଠିକୁ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଯିବାକୁ ହେବ; ଏହା ସନାତନ ଧର୍ମ।
3.298.23
तपसा गुरुभक्त्या च भर्तुः स्नेहाद्व्रतेन च ।
तव चैव प्रसादेन न मे प्रतिहता गतिः ॥ ३.२९८.२३ ॥
ତପସ୍ୟା, ଗୁରୁଭକ୍ତି, ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ, ବ୍ରତ ଏବଂ ତୁମର କୃପାରେ ମଧ୍ୟ ମୋର ଗତି ଅବରୁଦ୍ଧ ହୋଇନାହିଁ।
3.298.24
प्राहुः साप्तपदं मैत्रं बुधास्तत्त्वार्थदर्शिनः ।
मित्रतां च पुरस्कृत्य किंचिद्वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ ३.२९८.२४ ॥
ତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥଦର୍ଶୀ ବୁଦ୍ଧିମାନେ ସପ୍ତପଦ ମୈତ୍ରୀ କୁହନ୍ତି। ମୈତ୍ରୀକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ମୁଁ କିଛି କହିବି; ତାହା ଶୁଣ।
3.298.25
नानात्मवन्तस्तु वने चरन्ति ।
धर्मं च वासं च परिश्रमं च।
विज्ञानतो धर्ममुदाहरन्ति ।
तस्मात्सन्तो धर्ममाहुः प्रधानम् ॥ ३.२९८.२५ ॥
ଅନେକ ପ୍ରକାରେ ଆତ୍ମସଂଯମୀ ଲୋକେ ବନରେ ବାସ କରନ୍ତି। ଧର୍ମ, ବାସ ଓ ପରିଶ୍ରମ ସେମାନେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଜ୍ଞାନରୁ ସେମାନେ ଧର୍ମର ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି; ତେଣୁ ସଜ୍ଜନମାନେ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଧାନ କହନ୍ତି।
3.298.26
एकस्य धर्मेण सतां मतेन ।
सर्वेस्म तं मार्गमनुप्रपन्नाः। ॥ ३.२९८.२६ ॥
ଏକର ଧର୍ମ ଓ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ମତରେ ସମସ୍ତେ ସେହି ପଥ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
3.298.27
निवर्त तुष्टोस्मि तवानया गिरा ।
स्वराक्षरव्यञ्जनहेतुयुक्तया।
ददानि ते सर्वमनिन्दिते वरम् ॥ ३.२९८.२७ ॥
ଫେରିଯାଅ, ତୁମ ଏହି ବାଣୀରେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ — ସ୍ପଷ୍ଟ ଅକ୍ଷର, ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଓ ହେତୁଯୁକ୍ତ ଏହି ବାଣୀରେ। ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା, ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ବର ଦେବି।
3.298.28
च्युतः स्वराज्याद्वनवासमाश्रितो ।
विनष्टचक्षुः श्वशुरो ममाश्रमे।
स लब्धचक्षुर्बलवान्भवेन्नृप-
स्तव प्रसादाज्ज्वलनार्कसंनिभः ॥ ३.२९८.२८ ॥
ନିଜ ରାଜ୍ୟରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ ବନବାସ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା, ଦୃଷ୍ଟି ହରାଇଥିବା ମୋ ଶ୍ୱଶୁର ଆଶ୍ରମରେ ଅଛନ୍ତି। ସେ ପୁନର୍ବାର ଦୃଷ୍ଟି ପାଇ, ବଳବାନ ହୋଇ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ତେଜସ୍ୱୀ ରାଜା ହେଉନ୍ତୁ — ତୁମ କୃପାରେ।
3.298.29
ददानि तेऽहं तमनिन्दिते वरं ।
यथा त्वयोक्तं भविता च तत्तथा।
तवाध्वना ग्लानिमिवोपलक्षये ।
निवर्त गच्छस्व न ते श्रमो भवेत् ॥ ३.२९८.२९ ॥
ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା, ସେହି ବର ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି। ତୁମେ କହିଥିବା ପରି ତାହା ହେବ। ତୁମ ପଥରେ କ୍ଳାନ୍ତି ଦେଖାଯାଉଛି — ଫେରିଯାଅ, ଯାଅ; ତୁମର ଶ୍ରମ ନ ହେଉ।
3.298.30
श्रमः कुतो भर्तृसमीपतो हिमे ।
यतो हि भर्ता मम सा गतिर्ध्रुवा।
यतः पतिं नमेष्यसि तत्र मे गतिः ।
सुरेश भूयश्च वचो निबोध मे ॥ ३.२९८.३० ॥
ପତିଙ୍କ ସମୀପରେ ରହିବାରେ ମୋର କ'ଣ କ୍ଳାନ୍ତି? ପତି ହିଁ ମୋର ସ୍ଥିର ଗତି। ଆପଣ ପତିଙ୍କୁ ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଣାମ କରାଇବେ, ସେଠାରେ ହିଁ ମୋର ଗତି। ହେ ସୁରେଶ, ପୁଣି ମୋର ବଚନ ଶୁଣନ୍ତୁ।
3.298.31
सतां सकृत्संगतमीप्सितं परं ।
ततः परं मित्रमिति प्रचक्षते।
न चाफलं सत्पुरुषेण संगतं ।
ततः सतां संनिवसेत्समागमे ॥ ३.२९८.३१ ॥
ସଜ୍ଜନଙ୍କର ଏକବାର ସଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ପରମ ଇଚ୍ଛନୀୟ; ତା'ପରେ ତାହାକୁ ମିତ୍ରତା କୁହାଯାଏ। ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗ କେବେ ବି ବିଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସମାଗମରେ ହିଁ ବାସ କରିବା ଉଚିତ।
3.298.32
मनोनुकूलं बुधबुद्धिवर्धनं ।
त्वया यदुक्तं वचनं हिताश्रयम्।
विना पुनः सत्यवतोस्य जीवितं ।
वरं द्वितीयं वरयस्व भामिनि ॥ ३.२९८.३२ ॥
ଆପଣ କହିଥିବା ବଚନ ମନକୁ ପ୍ରିୟ, ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ବଢ଼ାଉଥିବା ଓ ହିତାଶ୍ରିତ। ତଥାପି ସତ୍ୟବାନଙ୍କ ଜୀବନ ବିନା; ହେ ଭାମିନୀ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବର ବରଣ କର।
3.298.33
हृतंपुरा मे श्वशुरस्य धीमतः ।
स्वमेव राज्यंलभतां स पार्थिवः।
कजह्यात्स्वधर्मान्न च मे गुरुर्यथा ।
द्वितीयमेतद्वरयामि ते वरम् ॥ ३.२९८.३३ ॥
ପୂର୍ବରୁ ମୋ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ହରଣ କରାଯାଇଥିଲା; ସେହି ରାଜା ନିଜର ରାଜ୍ୟ ପୁଣି ପାଆନ୍ତୁ। ସେ ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ ନାହିଁ, ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ପରି। ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ବର ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଖରୁ ମାଗୁଛି।
3.298.34
स्वमेवं राज्यं प्रतिपत्स्यतेऽचिरा-
न्न च स्वधर्मात्परिहीयते नृपः।
कृतेन कामेन मया नृपात्मजे ।
निवर्त गच्छस्व न ते श्रमो भवेत् ॥ ३.२९८.३४ ॥
ସେହି ରାଜା ଶୀଘ୍ର ନିଜ ରାଜ୍ୟ ପୁଣି ପାଇବେ, ଏବଂ ସ୍ୱଧର୍ମରୁ ସେ ଚ୍ୟୁତ ହେବେ ନାହିଁ। ହେ ରାଜକୁମାରୀ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି। ଫେରିଯାଅ, ଯାଅ; ତୁମକୁ ଶ୍ରମ ନ ହେଉ।
3.298.35
प्रजास्त्वयैता नियमेन संयता ।
नियम्य चैता नयसे निकामया।
ततो यमत्वं तव देव विश्रुतं ।
निबोध चेमां गिरमीरितां मया ॥ ३.२९८.३५ ॥
ହେ ଦେବ, ଆପଣ ଏହି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ନିୟମଦ୍ୱାରା ସଂଯତ କରନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ନେଇଯାନ୍ତି; ସେଥିପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ନାମ ଯମ ବିଖ୍ୟାତ। ଏବେ ମୋ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ଏହି ବାଣୀ ଶୁଣନ୍ତୁ।
3.298.36
मा वै द्वितीयं मा तृतीयं च वाञ्छे ।
तस्मात्सन्तो धर्ममाहुः प्रधानम्
अद्रोहः सर्वभूतेषु कर्मणा मनसा गिरा ।
अनुग्रहश्च दानं च सतां धर्मः सनातनः ॥ ३.२९८.३६ ॥
ମୁଁ ଦ୍ୱିତୀୟ ବର କିମ୍ବା ତୃତୀୟ ବର ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ; ସେଥିପାଇଁ ସଜ୍ଜନମାନେ ଅହିଂସାକୁ ପ୍ରଧାନ ଧର୍ମ କହନ୍ତି। କର୍ମ, ମନ ଓ ବାଣୀରେ ସର୍ବଭୂତ ପ୍ରତି ଦ୍ରୋହ ନ କରିବା, ଅନୁଗ୍ରହ ଓ ଦାନ — ଏହା ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କର ସନାତନ ଧର୍ମ।
3.298.37
वरं वृणीष्वेहविनाऽस्य जीवितं ।
एवंप्रायश्च लोकोऽयं मनुष्याः शक्तिपेशलाः।
सन्तस्त्वेवाप्यमित्रेषु दयां प्राप्तेषु कुर्वते ॥ ३.२९८.३७ ॥
ଏହାର ଜୀବନ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ଏକ ବର ବାଛ। ଏହି ଜଗତ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଶକ୍ତିରେ ଦୁର୍ବଳ; ମାତ୍ର ସଜ୍ଜନମାନେ ନିକଟକୁ ଆସିଥିବା ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଦୟା ଦେଖାନ୍ତି।
3.298.38
पिपासितस्येव भवेद्यथा पय-
स्तथा त्वया वाक्यमिदं समीरितम्।
विना पुनः सत्यवतोऽस्य जीवितं ।
वरं वृणीष्वेह शुभे यदिच्छसि ॥ ३.२९८.३८ ॥
ତୃଷାର୍ତ୍ତ ଲୋକ ପାଇଁ ଜଳ ଯେପରି ପ୍ରିୟ, ସେପରି ତୁମ ଏହି କଥା ପ୍ରିୟ ହେଲା। କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟବାନଙ୍କ ଜୀବନ ବ୍ୟତୀତ, ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର ସେ ବର ଏଠାରେ ବାଛ।
3.298.39
ममानपत्यः पृथिवीपतिः पिता ।
भवत्पितुः पुत्रशतं तथौरसम्।
कुलस्य संतानकरं च यद्भवे-
त्तृतीयमेतद्वरयामि ते वरम् ॥ ३.२९८.३९ ॥
ମୋ ପିତା, ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି, ସନ୍ତାନହୀନ। ତୁମ ପିତାଙ୍କର ଯେପରି ଶହେ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ସେପରି ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶରୀରରୁ ଜାତ, କୁଳର ସନ୍ତାନ ବଢ଼ାଉଥିବା ପୁତ୍ର ହେଉ — ଏହି ତୃତୀୟ ବର ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ମାଗୁଛି।
3.298.40
कुलस्य संतानकरं सुवर्चसं ।
शतं सुतानां पितुरस्तु ते शुभे।
कृतेन कामेन नराधिपात्मजे ।
निवर्त दूरं हि पथस्त्वमागता ॥ ३.२९८.४० ॥
କୁଳର ସନ୍ତାନ ବଢ଼ାଇବା ତେଜସ୍ୱୀ ଶହେ ପୁତ୍ର ତୁମ ପିତାଙ୍କର ହେଉ। ହେ ଶୁଭେ, ରାଜକନ୍ୟା, ତୁମ କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ। ଏବେ ଫେରିଯାଅ; ତୁମେ ବହୁ ଦୂର ପଥ ଆସିଛ।
3.298.41
न दूरमेतन्मम भर्तृसन्निधौ ।
मनो हि मे दूरतरं प्रधावति।
अथ व्रजन्नेव गिरं समुद्यतां ।
मयोच्यमानां शृणु भूय एव च ॥ ३.२९८.४१ ॥
ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଏହା ଦୂର ନୁହେଁ; ମୋ ମନ ଆହୁରି ଦୂରକୁ ଦୌଡ଼େ। ଏବେ ଚାଲିଚାଲିଇ, ମୁଁ କହୁଥିବା ବାଣୀ ପୁନର୍ବାର ଶୁଣ।
3.298.42
विवस्वतस्त्वं तनयऋ प्रतापवां-
स्ततो हि वैवस्वत उच्यसे बुधैः।
समेन धर्मेण चरन्ति ताः प्रजा-
स्ततस्तवेहेवर धर्मराजता ॥ ३.२९८.४२ ॥
ତୁମେ ବିବସ୍ୱାନଙ୍କର ପ୍ରତାପୀ ପୁତ୍ର; ସେଥିପାଇଁ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ତୁମକୁ ବୈବସ୍ୱତ କହନ୍ତି। ସମ ଧର୍ମରେ ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ ଚଳନ୍ତି; ତେଣୁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାରେ ଧର୍ମରାଜତ୍ୱ ତୁମର ହିଁ।
3.298.43
आत्मन्यपि न विश्वासस्तथा भवति सत्सु यः ।
तस्मात्सत्सु विशेपेण सर्वः प्रणयमिच्छति ॥ ३.२९८.४३ ॥
ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଯେପରି ବିଶ୍ୱାସ ଥାଏ, ନିଜ ପ୍ରତି ସେପରି ବିଶ୍ୱାସ ଥାଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ସମସ୍ତେ ସ୍ନେହ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।
3.298.44
सौहदात्सर्वभूतानां विश्वासो नाम जायते ।
तस्मात्सत्सु विशेपेण विश्वासं कुरुते जनः ॥ ३.२९८.४४ ॥
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି ସୌହାର୍ଦ୍ଦରୁ ହିଁ ବିଶ୍ୱାସ ଜନ୍ମେ। ସେଥିପାଇଁ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମନୁଷ୍ୟ ବିଶେଷ ଭାବରେ ବିଶ୍ୱାସ ରଖେ।
3.298.45
उदाहृतंते वचनं यदङ्गने ।
शुभे न तादृक् त्वदृते श्रुतं मया।
अनेन तुष्टोस्मि विनाऽस्य जीवितं ।
वरं चतुर्थं वरयस्व गच्छ च ॥ ३.२९८.४५ ॥
ହେ ଅଙ୍ଗନେ, ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ କହିଥିବା ବାକ୍ୟ ତୁମ ବ୍ୟତୀତ ମୁଁ ଅନ୍ୟ କାହାଠାରୁ ଶୁଣି ନାହିଁ। ଏଥିରେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ; ଏହାର ଜୀବନ ବ୍ୟତୀତ ଚତୁର୍ଥ ବର ମାଗ, ଯାଅ।
3.298.46
ममात्मजं सत्यवतस्तथौरसं ।
भवेदुभाभ्यामिह यत्कुलोद्वहम्।
शतं सुतानां बलवीर्यशालिना-
मिदंचतुर्थं वरयामि ते वरम् ॥ ३.२९८.४६ ॥
ସତ୍ୟବାନଙ୍କଠାରୁ ଜାତ ମୋ ଔରସ ପୁତ୍ର ଆମ ଦୁହିଁଙ୍କ କୁଳକୁ ଧାରଣ କରୁ; ବଳବୀର୍ଯ୍ୟଶାଳୀ ଶହେ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ହେଉ — ଏହି ଚତୁର୍ଥ ବର ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ମାଗୁଛି।
3.298.47
शतं सुतानां बलवीरय्शालिनां ।
भविष्यति प्रीतिकरं तवाबले।
परिश्रमस्ते न भवेन्नृपात्मजे ।
निवर्त दूरं हि पथस्त्वमागता ॥ ३.२९८.४७ ॥
ବଳବୀର୍ଯ୍ୟଶାଳୀ ଶହେ ପୁତ୍ର ତୁମ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ହେବେ। ହେ ଅବଳା, ହେ ରାଜକୁମାରୀ, ତୁମର କ୍ଳେଶ ନ ହେଉ। ଫେରିଯାଅ; ତୁମେ ବହୁ ଦୂରର ପଥ ଆସିଛ।
3.298.48
सतां सदा शाश्वतधर्मवृत्तिः ।
सन्तो न सीदन्ति न च व्यथन्ति।
सतां सद्भिर्नाफलः संगमोस्ति ।
सद्भ्यो भयंनानुवर्तन्ति सन्तः ॥ ३.२९८.४८ ॥
ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ଆଚରଣ ସର୍ବଦା ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମାନୁସାରୀ। ସତ୍ପୁରୁଷ ଶିଥିଳ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ବ୍ୟଥିତ ମଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ସହ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ସଙ୍ଗ ନିଷ୍ଫଳ ନୁହେଁ; ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କଠାରୁ ଭୟ ଆସେ ନାହିଁ।
3.298.49
सन्तो हि सत्येन नयन्ति सूर्यं ।
सन्तो भूमिं तपसा धारयन्ति।
सन्तो गतिर्भूतभव्यस्य राज-
न्सतां मध्ये नावसीदन्ति सन्तः ॥ ३.२९८.४९ ॥
ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ସତ୍ୟବଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଚଳାନ୍ତି; ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ହେ ରାଜନ, ସତ୍ପୁରୁଷ ହିଁ ଅତୀତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ଗତି; ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ପୁରୁଷ କଦାପି ଶିଥିଳ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
3.298.50
आर्यजुष्टमिदं वृत्तमिति विज्ञाय शाश्वतम् ।
सन्तः परार्थं कुर्वाणा नावेक्षन्ति प्रतिक्रियाः ॥ ३.२९८.५० ॥
ଏହା ଆର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ଶାଶ୍ୱତ ଆଚରଣ ବୋଲି ଜାଣି ସାଧୁମାନେ ପରାର୍ଥ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ତାହାର ପ୍ରତିଫଳ ଖୋଜନ୍ତି ନାହିଁ।
3.298.51
न च प्रसादः सत्पुरुषेषु मोघो ।
न चाप्यर्थो नश्यति नापि मानः।
यस्मादेतन्नियतं सत्सु नित्यं ।
तस्मात्सन्तो रक्षितारो भवन्ति ॥ ३.२९८.५१ ॥
ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କୃପା ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ ନାହିଁ; ଧନ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ, ସମ୍ମାନ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏହା ସାଧୁମାନଙ୍କଠାରେ ସର୍ବଦା ନିଶ୍ଚିତ ବୋଲି ସାଧୁମାନେ ରକ୍ଷକ ହୁଅନ୍ତି।
3.298.52
यथायथा भाषसि धर्मसंहितं ।
मनोनुकूलं सुपदं महार्थवत्।
तथातथा मे त्वयि भक्तिरुत्तमा ।
वरं वृणीष्वाप्रतिमं पतिव्रते ॥ ३.२९८.५२ ॥
ତୁମେ ଧର୍ମଯୁକ୍ତ, ମନକୁ ପ୍ରିୟ, ସୁନ୍ଦର ପଦଯୁକ୍ତ ଓ ମହାର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଯେତେ ଯେତେ କହୁଛ, ସେତେ ସେତେ ତୁମ ପ୍ରତି ମୋର ଉତ୍ତମ ଭକ୍ତି ବଢ଼େ। ହେ ପତିବ୍ରତା, ଅତୁଳନୀୟ ବର ମାଗ।
3.298.53
न तेऽपवर्गः सुकृताद्विना कृत-
स्तथा यथाऽन्येषु वरेषु मानद।
वरं वृणे जीवतु सत्यवानयं ।
यथा मृता ह्येवमहं पतिं विना ॥ ३.२९८.५३ ॥
ହେ ମାନଦାତା, ତୁମର ଏ ମୁକ୍ତି (କୃପା) ସୁକୃତ ବିନା ହୁଏ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ ବରରେ ଯେପରି ହୁଏ। ମୁଁ ବର ମାଗୁଛି ସତ୍ୟବାନ ବଞ୍ଚୁ; କାରଣ ସ୍ୱାମୀ ବିନା ମୁଁ ମୃତ ପରି ଅଛି।
3.298.54
न कामये भर्तविनाकृता सुखं ।
न कामये भर्तृविनाकृता दिवम्।
नकामये भर्तविनाकृता श्रियं ।
न भर्तृहीना व्यवसामि जीबितुम् ॥ ३.२९८.५४ ॥
ସ୍ୱାମୀ ବିନା ସୁଖ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ; ସ୍ୱାମୀ ବିନା ସ୍ୱର୍ଗ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ; ସ୍ୱାମୀ ବିନା ଶ୍ରୀ (ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ) ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ। ସ୍ୱାମୀହୀନା ହୋଇ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ମୁଁ ସ୍ଥିର କରେ ନାହିଁ।
3.298.55
वरातिसर्गः शतपुत्रता मम ।
त्वयैव दत्तो ह्रियते च मे पतिः।
वरं वृणे जीवतु सत्यवानयं ।
तवैव सत्यं वचनं भविष्यति ॥ ३.२९८.५५ ॥
ଶହେ ପୁତ୍ରର ବର ଆପଣ ହିଁ ଦେଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି। ମୁଁ ବର ମାଗୁଛି: ଏହି ସତ୍ୟବାନ ବଞ୍ଚୁ, ଆପଣଙ୍କ ବଚନ ହିଁ ସତ୍ୟ ହେଉ।
3.298.56
तथेत्युक्त्वा तु तं पाशं मुक्त्वा वैवस्वतो यमः ।
धर्मराजः प्रहृष्टात्मा सावित्रीमिदमब्रवीत् ॥ ३.२९८.५६ ॥
'ସେହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ସେ ପାଶ ଛାଡ଼ିଲେ ବୈବସ୍ୱତ ଯମ। ଧର୍ମରାଜ, ପ୍ରସନ୍ନ ମନରେ, ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
3.298.57
एष भद्रे मया मुक्तो भर्ता ते कुलनन्दिनि ।
तोषितोऽहं त्वया साध्वि वाक्यैर्धर्मार्तसंहितैः ॥ ३.२९८.५७ ॥
ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, କୁଳାନନ୍ଦିନୀ, ଏହି ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ମୁଁ ମୁକ୍ତ କରିଛି। ହେ ସାଧ୍ବୀ, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥଯୁକ୍ତ ତୁମ ବଚନରେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଛି।
3.298.58
अरोगस्व नेयश्च सिद्धार्थः स भविष्यि ।
चतुर्वर्षशतायुश्च त्वया सार्धमवाप्स्यति ॥ ३.२९८.५८ ॥
ସେ ରୋଗମୁକ୍ତ ହେବ, ତାର ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେବ। ତୁମ ସହିତ ସେ ଚାରି ଶହ ବର୍ଷ ଆୟୁ ପାଇବ।
3.298.59
इष्ट्वा यज्ञैश्च धर्मेण ख्यातिं लोके गमिष्यति ।
त्वयि पुत्रशतं चैव सत्यवाञ्जनयिष्यति ॥ ३.२९८.५९ ॥
ଯଜ୍ଞ କରି, ଧର୍ମରେ ସେ ଜଗତରେ ଖ୍ୟାତି ପାଇବ। ତୁମଠାରେ ସତ୍ୟବାନ ଶହେ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେବ।
3.298.60
ते चापि सर्वे राजानः क्षत्रियाः पुत्रपौत्रिणः ।
ख्यातास्त्वन्नामधेयाश्चभविष्यन्तीह शाश्वताः ॥ ३.२९८.६० ॥
ସେହି ସମସ୍ତ ରାଜା, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ପୁତ୍ରପୌତ୍ରବାନ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତୁମ ନାମଧାରୀ ହୋଇ ଏଠାରେ ଶାଶ୍ୱତ ରହିବେ।
3.298.61
पितुश्च ते पुत्रशतं भविता तव मातरि ।
मालव्यां मालवा नाम शाश्वताः पुत्रपौत्रिणः।
भ्रातरस्ते भविष्यन्ति क्षत्रियास्त्रिदशोपमाः ॥ ३.२९८.६१ ॥
ତୁମ ପିତାଙ୍କର ଶହେ ପୁଅ ହେବେ; ତୁମ ମାତାଙ୍କଠାରୁ ମାଳବ୍ୟାରେ ମାଳବ ନାମକ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ, ପୁତ୍ରପୌତ୍ରବାନ ଲୋକ ହେବେ। ତୁମ ଭାଇମାନେ ଦେବତୁଲ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହେବେ।
3.298.62
एवं तस्यै वरं दत्त्वा धर्मराजः प्रतापवान् ।
निवर्तयित्वा सावित्रीं स्वमेव भवनं ययौ ॥ ३.२९८.६२ ॥
ଏହିପରି ତାଙ୍କୁ ବର ଦେଇ, ପ୍ରତାପୀ ଧର୍ମରାଜ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଫେରାଇ ନିଜ ଭବନକୁ ଚାଲିଗଲେ।
3.298.63
सावित्र्यपि यमे याते भर्तारं प्रतिलभ्य च ।
जगाम तत्र यत्रास्या भर्तुः शावं कलेवरम् ॥ ३.२९८.६३ ॥
ଯମ ଚାଲିଗଲା ପରେ ସାବିତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ପତିଙ୍କୁ ପୁନଃ ପାଇ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ମୃତଦେହ ଥିଲା ସେଠାକୁ ଗଲେ।
3.298.64
सा भूमौ प्रेक्ष्यभर्तारमुपसृत्योपगृह्य च ।
उत्सङ्गे शिर आरोप्य भूमावुपविवेश ह ॥ ३.२९८.६४ ॥
ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ପତିଙ୍କୁ ଦେଖି, ନିକଟକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କୋଳରେ ରଖି ସେ ଭୂମିରେ ବସିଲେ।
3.298.65
संज्ञां चस पुनर्लब्ध्वा सावित्रीमभ्यभाषत ।
प्रोष्यागत इव प्रेम्णा पुनःपुनरुदीक्ष्यवै ॥ ३.२९८.६५ ॥
ଚେତନା ପୁନଃ ପାଇ ସେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ସହିତ କହିଲେ; ଦୂରରୁ ଫେରିଆସିଥିବା ଲୋକ ପରି, ସ୍ନେହରେ ବାରମ୍ବାର ତାଙ୍କୁ ଦେଖି।
3.298.66
सुचिरं बत सुप्तोस्मि किमर्थं नावबोधितः ।
क्व चासौ पुरुषः श्यामो योसौ मां संचकर्षह ॥ ३.२९८.६६ ॥
"ଅରେ! ମୁଁ ବହୁ ସମୟ ଶୋଇଥିଲି; ମୋତେ କାହିଁକି ଜଗାଇଲ ନାହିଁ? ମୋତେ ଟାଣି ନେଇଥିବା ସେହି କଳା ଲୋକଟି କେଉଁଠି?"
3.298.67
सुचिरं त्वंप्रसुप्तोसि ममाह्के पुरुषर्षभ ।
गतः स भगवान्देवः प्रजासंयमनो यमः ॥ ३.२९८.६७ ॥
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ମୋ କୋଳରେ ବହୁ ସମୟ ଧରି ଶୋଇଥିଲ। ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ସଂଯମ କରୁଥିବା ସେହି ଭଗବାନ ଦେବ ଯମ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି।
3.298.68
विश्रान्तोसि महाभाग विनिद्रश्च नृपात्मज ।
यदि शक्यं समुत्तिष्ठ विगाढां पश्य शर्वरीम् ॥ ३.२९८.६८ ॥
ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମେ ବିଶ୍ରାମ କରିଛ ଏବଂ ନିଦ୍ରାରୁ ଜାଗିଛ, ହେ ରାଜକୁମାର। ସମ୍ଭବ ହେଲେ ଉଠ ଏବଂ ରାତ୍ରି କେତେ ଗଭୀର ହୋଇଛି ଦେଖ।
3.298.69
उपलभ्यततः संज्ञां सुखसुप्त इवोत्थितः ।
दिशः सर्वा वनान्तांश्च निरीक्ष्योवाच सत्यवान् ॥ ३.२९८.६९ ॥
ତା'ପରେ ଚେତନା ଫେରି, ଯେପରି ସୁଖରେ ଶୋଇ ଉଠିଥିବା ପରି, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଏବଂ ବନର ସୀମା ଦେଖି ସତ୍ୟବାନ କହିଲା।
3.298.70
फलाहारोस्मि निष्क्रान्तस्वया सह सुमध्यमे ।
ततः पाटयतः काष्ठं शरिसो मे रुजाऽभवत् ॥ ३.२९८.७० ॥
ହେ ସୁମଧ୍ୟମେ, ଫଳ ଖାଇ ମୁଁ ତୁମ ସହ ବାହାରିଥିଲି। ତା'ପରେ କାଠ ଫଟାଉଥିବା ସମୟରେ ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଉପୁଜିଲା।
3.298.71
शिरोभितापसंतप्तः स्थातुं चिरमशक्नुवन् ।
तवोत्सङ्गे प्रसुप्तोस्मि इति सर्वं स्मरे शुभे ॥ ३.२९८.७१ ॥
ମୁଣ୍ଡବ୍ୟଥାର ତାପରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଠିଆ ହୋଇ ନ ପାରି, ହେ ଶୁଭେ, ମୁଁ ତୁମ କୋଳରେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଶୋଇପଡିଲି। ଏ ସବୁ ମୋର ମନେ ଅଛି।
3.298.72
त्वयोपगूढस्य च मे निद्रयाऽपहृतं मनः ।
ततोऽपश्यं तमो घोरं पुरुषं च महौजसम् ॥ ३.२९८.७२ ॥
ତୁମ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ନିଦ୍ରା ମୋ ମନ ହରଣ କଲା। ତା'ପରେ ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକାର ଏବଂ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଜଣେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲି।
3.298.73
तद्यदि त्वं विजानासि किं तद्ब्रूहि सुमध्यमे ।
स्वप्नो मे यदिवा दृष्टो यदि वा सत्यमेव तत् ॥ ३.२९८.७३ ॥
ଯଦି ତୁମେ ତାହା ଜାଣ, ତେବେ ହେ ସୁମଧ୍ୟମେ, କୁହ ତାହା କ'ଣ ଥିଲା। ମୁଁ ଯାହା ଦେଖିଲି ତାହା ସ୍ୱପ୍ନ ଥିଲା ନା ପ୍ରକୃତରେ ସେପରି ଥିଲା?
3.298.74
तमुवाचाथ सावित्री रजनी व्यवगाहते ।
श्वस्ते सर्वंयथावृत्तमाख्यास्यामि नृपात्मज ॥ ३.२९८.७४ ॥
ତେବେ ସାବିତ୍ରୀ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ରାତି ଗଭୀର ହେଉଛି। ହେ ରାଜକୁମାର, କାଲି ଯାହା ଯାହା ଘଟିଥିଲା ସବୁ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା ସେପରି ତୁମକୁ କହିବି।'
3.298.75
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते पितरौ पश्य सुव्रत ।
विगाढा रजनी चेयं निवृत्तश्च दिवाकरः ॥ ३.२९८.७५ ॥
ଉଠ, ଉଠ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ହେ ସୁବ୍ରତ, ତୁମ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଦେଖ। ଏହି ରାତି ଗଭୀର ହୋଇଛି ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଫେରିଯାଇଛନ୍ତି।
3.298.76
नक्तंचराश्चरन्त्येते हृष्टाः क्रूराभिभाषिणः ।
श्रूयन्ते पर्णशब्दाश्च मृगाणां चरतां वने ॥ ३.२९८.७६ ॥
ରାତିରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ହର୍ଷରେ କ୍ରୂର ସ୍ୱରରେ କହୁଛନ୍ତି। ବନରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ହରିଣମାନଙ୍କର ପତ୍ରଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଉଛି।
3.298.77
एता घोरं शिवा नादान्दिशं दक्षिणपश्चिमाम् ।
आस्थाय विरुवन्त्युग्राः कम्पयन्त्यो मनो मम ॥ ३.२९८.७७ ॥
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶିଆଳୀମାନେ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଠିଆ ହୋଇ ଉଗ୍ରଭାବେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ମୋ ମନକୁ କମ୍ପାଉଛନ୍ତି।
3.298.78
वनं प्रतिभयाकारं घनेन तमसा वृतम् ।
न विज्ञास्यसि पन्थानं गन्तुं चैव न शक्ष्यसि ॥ ३.२९८.७८ ॥
ଏହି ବନ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି ଏବଂ ଘନ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ। ତୁମେ ବାଟ ଚିହ୍ନି ପାରିବ ନାହିଁ, ଯାଇବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ହେବ ନାହିଁ।
3.298.79
अस्मिन्न वने दग्धे शुष्कवृक्षः स्थितो ज्वलन् ।
वायुना धम्यमानोत्र दृश्यतेऽग्निः क्वचित्क्वचित् ॥ ३.२९८.७९ ॥
ଏହି ଜଳିଯାଇଥିବା ବନରେ ଏକ ଶୁଖିଲା ଗଛ ଜଳି ଠିଆ ହୋଇଛି; ପବନରେ ଫୁଙ୍କାଯାଉଥିବା ଅଗ୍ନି ଏଠି ସେଠି ଦିଶୁଛି।
3.298.80
ततोऽग्निमानयित्वेह ज्वालयिप्यामि सर्वतः ।
काष्ठानीमानि सन्तीह जहि संतापमात्मनः ॥ ३.२९८.८० ॥
ତା'ପରେ ଏଠାକୁ ଅଗ୍ନି ଆଣି ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ଜାଳିବି; ଏଠି ଏହି କାଠଗୁଡ଼ିକ ଅଛି। ନିଜର କଷ୍ଟ ଦୂର କର।
3.298.81
यदि नोत्सहसे गन्तुं सरुजं त्वां हि लक्षये ।
न च ज्ञास्यसि पन्थानं तमसा संवृते वने ॥ ३.२९८.८१ ॥
ଯଦି ତୁମେ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହଁ — ମୁଁ ଦେଖୁଛି ତୁମେ ରୋଗୀ — ତେବେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଘେରା ଏହି ବନରେ ତୁମେ ପଥ ଜାଣିପାରିବ ନାହିଁ।
3.298.82
श्वः प्रभाते वने दृश्ये यास्यावोऽनुमते तव ।
वसावेह क्षपामेकां रुचितं यदि तेऽनघ ॥ ३.२९८.८२ ॥
କାଲି ସକାଳେ ବନ ଦିଶିବା ବେଳେ ତୁମ ଅନୁମତିରେ ଆମେ ଯିବା। ହେ ନିଷ୍ପାପ, ଯଦି ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗେ ତେବେ ଏଠି ଗୋଟିଏ ରାତି ରହିବା।
3.298.83
शिरोरुजा निवृत्ता मे स्वस्थान्यङ्गानि लक्षये ।
मातापितृभ्यामिच्छामि संयोगं त्वत्प्रसादजम् ॥ ३.२९८.८३ ॥
ମୋ ମୁଣ୍ଡ ବିନ୍ଧା ବନ୍ଦ ହୋଇଛି; ମୋ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ସୁସ୍ଥ ଦିଶୁଛି। ତୁମ କୃପାରୁ ମାତା-ପିତାଙ୍କୁ ଭେଟିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।
3.298.84
न कदाचिद्विकाले हि गतपूर्वोहमाश्रमात् ।
अनागतायां सन्ध्यायां माता मे प्ररुणद्धि माम् ॥ ३.२९८.८४ ॥
ମୁଁ କେବେ ହେଲେ ଅସମୟରେ ଆଶ୍ରମରୁ ବାହାରିନାହିଁ। ସନ୍ଧ୍ୟା ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ମୋ ମା ମୋତେ ଅଟକାଇ ଦିଅନ୍ତି।
3.298.85
दिवाऽपिमयि निष्क्रान्ते सन्तप्येते गुरू मम ।
विचिनोति हि मां तातः सहैवाश्रमवासिभिः ॥ ३.२९८.८५ ॥
ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ବାହାରିଗଲେ ମୋର ଦୁଇ ଗୁରୁଜନ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି। ପିତା ଆଶ୍ରମବାସୀମାନଙ୍କ ସହ ମୋତେ ଖୋଜନ୍ତି।
3.298.86
मात्रा पित्रा च सुभृशं दुःखिताभ्यामहं पुरा ।
उपालब्धश्च बहुशश्चिरेणागच्छसीति हि ॥ ३.२९८.८६ ॥
ପୂର୍ବରୁ ମୋର ମାତା ଓ ପିତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ତୁମେ ବିଳମ୍ବରେ ଆସୁଛ ବୋଲି ମୋତେ ଅନେକ ଥର ଧମକାଉଥିଲେ।
3.298.87
कात्ववस्था तयोरद्य मदर्थमिति चिन्तये ।
तयोरदृश्ये मयि च महद्दुःखं भविष्यति ॥ ३.२९८.८७ ॥
ଆଜି ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଅବସ୍ଥା କେମିତି ହେବ, ମୋ କାରଣରୁ — ଏହା ଭାବୁଛି। ମୁଁ ନ ଦିଶିଲେ ସେମାନଙ୍କ ଦୁହିଁଙ୍କୁ ମହା ଦୁଃଖ ହେବ।
3.298.88
पुरा मामूचतुश्चैव रात्रावस्रायमाणकौ ।
भृशं सुदुःखितौ वृद्धौ बहुशः प्रीतिसंयुतौ ॥ ३.२९८.८८ ॥
ପୂର୍ବରୁ ରାତିରେ ସେ ଦୁଇ ବୃଦ୍ଧ, ଲୁହ ଝରାଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସ୍ନେହରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମୋତେ ଅନେକ ଥର କହୁଥିଲେ।
3.298.89
त्वया हीनौ न जीवाव मुहूर्तमपि पुत्रक ।
यावद्धरिष्यसे पुत्र तावन्नौ जीवितं ध्रुवम् ॥ ३.२९८.८९ ॥
ପୁଅ, ତୁମ ବିନା ଆମେ ଦୁହେଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିବୁ ନାହିଁ। ପୁଅ, ତୁମେ ଆଣିବା ଯାଏ ହିଁ ଆମ ଜୀବନ ନିଶ୍ଚିତ।
3.298.90
वृद्धयोरन्धयोर्दृष्टिस्त्वयि वंशः प्रतिष्ठिः ।
त्वयि पिण्डश्च कीर्तिश्च सन्तानश्चावयोरिति ॥ ३.२९८.९० ॥
ବୃଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ଧ ଆମର ଦୃଷ୍ଟି ତୁମେ ହିଁ; ବଂଶ ତୁମଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ତୁମଠାରେ ହିଁ ଆମର ପିଣ୍ଡ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ସନ୍ତାନ।
3.298.91
माता वृद्धा पिता वृद्धस्तयोर्यष्टिरहं किल ।
तौ रात्रौ मामपश्यन्तौ कामवस्थां गमिष्यतः ॥ ३.२९८.९१ ॥
ମାତା ବୃଦ୍ଧା, ପିତା ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧ; ମୁଁ ହିଁ ସେମାନଙ୍କର ଯଷ୍ଟି। ରାତ୍ରିରେ ମୋତେ ନ ଦେଖି ସେମାନେ ଦୁହେଁ ବ୍ୟାକୁଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ଯିବେ।
3.298.92
निद्रायाश्चाभ्यसूयामि यस्या हेतोः पिता मम ।
माता च संशयं प्राप्ता मत्कृतेऽनपकारिणी ॥ ३.२९८.९२ ॥
ଯେଉଁ ନିଦ୍ରା ଯୋଗୁଁ ମୋ ପିତା ଓ ମାତା ସଙ୍କଟରେ ପଡ଼ିଲେ, ମୁଁ ସେହି ନିଦ୍ରା ଉପରେ କ୍ରୁଦ୍ଧ; ମାତା ନିରପରାଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଯୋଗୁଁ ସଙ୍କଟ ପାଇଲେ।
3.298.93
अहं च संशयं प्राप्तः कृच्छ्रामापदमास्थितः ।
मातापितृभ्यां हि विना नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ ३.२९८.९३ ॥
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସଙ୍କଟରେ ପଡ଼ି କଠିନ ବିପଦରେ ଅଛି। ମାତା-ପିତା ବିନା ମୁଁ ବଞ୍ଚିବାକୁ ସକ୍ଷମ ନୁହେଁ।
3.298.94
व्यक्तमाकुलया बुद्ध्या प्रज्ञाचक्षुः पिता मम ।
एकैकमस्यां वेलायां पृच्छत्याश्रमवासिनम् ॥ ३.२९८.९४ ॥
ସ୍ପଷ୍ଟ, ପ୍ରଜ୍ଞାଚକ୍ଷୁ ମୋ ପିତା ବ୍ୟାକୁଳ ବୁଦ୍ଧିରେ ଏହି ସମୟରେ ଆଶ୍ରମବାସୀମାନଙ୍କୁ ଜଣେ ଜଣେ କରି ପଚାରୁଥିବେ।
3.298.95
नात्मानमनुशोचामि यथाऽहंपितरं शुभे ।
भर्तारं चाप्यनुगतां मातरं भृशदुःखिताम् ॥ ३.२९८.९५ ॥
ହେ ଶୁଭେ, ମୁଁ ନିଜ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁନାହିଁ, ଯେତେ ମୋ ପିତା ପାଇଁ ଓ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଅତି ଦୁଃଖିନୀ ମାତା ପାଇଁ କରୁଛି।
3.298.96
मत्कृते न हि तावद्य सन्तापं परमेष्यतः ।
जीवन्तावनुजीवामि भर्तव्यौ तौ मयेति ह ॥ ३.२९८.९६ ॥
ମୋ ଯୋଗୁଁ ସେମାନେ ଆଜି ପରମ ସନ୍ତାପ ପାଇବେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ଜୀବିତ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ବଞ୍ଚିବି, କାରଣ ସେମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିବା ମୋର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।
3.298.97
तयोः प्रियं मे कर्व्यमिति जीवामि चाप्यहम् ।
परमं दैवतं तौ मे पूजनीयौ सदा मया।
तयोस्तु मे सदाऽस्त्येवं व्रतमेतत्पुरातनम् ॥ ३.२९८.९७ ॥
ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ କରିବା ମୋର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ସେଥିପାଇଁ ମୁଁ ବଞ୍ଚିଛି। ସେହି ଦୁଇଜଣ ମୋ ପାଇଁ ପରମ ଦେବତା; ମୁଁ ସର୍ବଦା ସେମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବି। ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଏହି ପୁରାତନ ବ୍ରତ ସର୍ବଦା ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।
3.298.98
एवमुक्त्वा स धर्मात्मा गुरुभक्तो गुरुप्रियः ।
उच्छ्रित्य बाहू दुःखार्तः सुस्वरं प्ररुरोद ह ॥ ३.२९८.९८ ॥
ଏପରି କହି ସେହି ଧର୍ମାତ୍ମା, ଗୁରୁଭକ୍ତ ଓ ଗୁରୁଜନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସତ୍ୟବାନ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଦୁଇ ବାହୁ ଉଠାଇ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲା।
3.298.99
ततोऽब्रवीत्तथा दृष्ट्वाभर्तारं शोककर्शितम् ।
प्रमृज्याश्रूणि पाणिभ्यां सावित्री धर्मचारिणी ॥ ३.२९८.९९ ॥
ତା'ପରେ ଶୋକରେ କୃଶ ହୋଇଥିବା ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଧର୍ମାଚାରିଣୀ ସାବିତ୍ରୀ ହାତରେ ଲୁହ ପୋଛି ଏପରି କହିଲେ।
3.298.100
यदि मेऽस्ति तपस्तप्तं यदि दत्तं हुतं यदि ।
श्वश्रूश्वशुरभर्तॄणां मम पुण्याऽस्तु शर्वरी ॥ ३.२९८.१०० ॥
ଯଦି ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରିଥାଏ, ଯଦି ଦାନ ଓ ହୋମ କରିଥାଏ, ତେବେ ଶ୍ୱଶୁରାଣୀ, ଶ୍ୱଶୁର ଓ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଇଁ ମୋ ଏ ରାତ୍ରି ପୁଣ୍ୟମୟ ହେଉ।
3.298.101
न स्मराम्युक्तपूर्वं वै स्वैरेष्वप्यनृतां गिरम् ।
तेन सत्येन तावद्य ध्रियेतां श्वशुरौ मम ॥ ३.२९८.१०१ ॥
ପରିହାସରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା ବାକ୍ୟ କହିଛି ବୋଲି ମନେ ନାହିଁ। ସେହି ସତ୍ୟର ବଳରେ ଆଜି ମୋ ଦୁଇ ଶ୍ୱଶୁର ବଞ୍ଚି ରହନ୍ତୁ।
3.298.102
कामये दर्शनं पित्रोर्याहि सावित्रि माचिरम् ।
अपिनाम गुरू तौ हि पश्येयं ध्रियमाणकौ ॥ ३.२९८.१०२ ॥
ମୁଁ ମାତାପିତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଇଚ୍ଛା କରେ। ହେ ସାବିତ୍ରୀ, ବିଳମ୍ବ ନ କର, ଚାଲ; ହୁଏତ ସେହି ଦୁଇ ପୂଜ୍ୟଙ୍କୁ ବଞ୍ଚିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିପାରିବି।
3.298.103
पुरा मातुः पितुर्वाऽपियदि पश्यामि विप्रियम् ।
न जीविष्ये वरारोहे सत्येनात्मानमालभे ॥ ३.२९८.१०३ ॥
ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିବିଶିଷ୍ଟା, ଯଦି ମାତା ବା ପିତାଙ୍କର କିଛି ଅପ୍ରିୟ ପ୍ରଥମେ ଦେଖେ, ମୁଁ ବଞ୍ଚିବି ନାହିଁ; ସତ୍ୟର ଶପଥ କରୁଛି।
3.298.104
यदि धर्मे च ते बुद्धिर्मां चेज्जीवन्तमिच्छसि ।
मम प्रियं वा कर्तव्यं गच्छावाश्रममन्तिकात् ॥ ३.२९८.१०४ ॥
ଯଦି ଧର୍ମରେ ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ଥାଏ ଏବଂ ତୁମେ ମୋତେ ଜୀବିତ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, କିମ୍ବା ମୋ ପ୍ରିୟ କରିବା ଉଚିତ, ତେବେ ନିକଟ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବା।
3.298.105
सावित्री तत उत्थाय केशान्संम्य भामिनी ।
पतिमुत्थापयामास बाहुभ्यां परिगृह्य वै ॥ ३.२९८.१०५ ॥
ତା ପରେ ସାବିତ୍ରୀ ଉଠି, କେଶ ସମ୍ଭାଳି, ସେହି ତେଜସ୍ବିନୀ ଦୁଇ ବାହୁରେ ଧରି ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଉଠାଇଲା।
3.298.106
उत्ताय सत्यवांश्चापि प्रमृज्याङ्गानि पाणिना ।
सर्वा दिशः समालोक्य कठिने दृष्टिमादधे ॥ ३.२९८.१०६ ॥
ଉଠି ସତ୍ୟବାନ ମଧ୍ୟ ହାତରେ ଅଙ୍ଗ ପୋଛିଲା, ସବୁ ଦିଗ ଦେଖିଲା, ଏବଂ କଠିନ ବନ ଆଡ଼କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲା।
3.298.107
तमुवाचाथसावित्री श्वः फलानि हरिष्यसि ।
योगक्षेमार्थमेतं ते नेष्यामि परशुं त्वहम् ॥ ३.२९८.१०७ ॥
ତାପରେ ସାବିତ୍ରୀ ତାକୁ କହିଲା: କାଲି ତୁମେ ଫଳ ଆଣିବ; ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ଓ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହି କୁରାଢ଼ି ମୁଁ ନେଇଯିବି।
3.298.108
कृत्त्वा कठिनभारं सा वृक्षशाखावलम्बिनम् ।
गृहीत्वा परशुं भर्तुः सकाशे पुनरागमत् ॥ ३.२९८.१०८ ॥
କଠିନ ଭାର କରି, ବୃକ୍ଷ ଡାଳରେ ଝୁଲୁଥିବା ତାକୁ ନେଇ, କୁରାଢ଼ି ଧରି ସେ ସ୍ୱାମୀ ନିକଟକୁ ପୁଣି ଫେରିଲା।
3.298.109
वामे स्कन्धे तु वामोरूर्भर्तुर्बाहुं निवेश्य च ।
दक्षिणएन परिष्वज्य जगाम गजगामिनी ॥ ३.२९८.१०९ ॥
ବାମ କାନ୍ଧରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ବାହୁ ରଖି ଏବଂ ଡାହାଣ ହାତରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଗଜଗାମିନୀ ସେ ଚାଲିଗଲେ।
3.298.110
अभ्यासगमनाद्भीरु पन्थानो विदिता मम ।
वृक्षान्तरालोकितया ज्योत्स्नया चापि लक्षये ॥ ३.२९८.११० ॥
ହେ ଭୀରୁ, ବାରମ୍ବାର ଯିବା ଯୋଗୁଁ ମୋତେ ପଥ ଜଣାଥାଏ; ଗଛ ମଝିରୁ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଜହ୍ନ ଆଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନୁଛି।
3.298.111
आगतौ स्वः पथा येन फलान्यवचितानि च ।
यथागतं शुभे गच्छ पन्थानं मा विचारय ॥ ३.२९८.१११ ॥
ଆମେ ଦୁହେଁ ଯେଉଁ ପଥରେ ଆସିଲୁ ଓ ଫଳ ସଂଗ୍ରହ କଲୁ, ହେ ଶୁଭେ, ସେହି ପଥରେ ଫେରିଯାଅ; ପଥ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କର ନାହିଁ।
3.298.112
पलाशखण्डे चैतस्मिन्पन्था व्यावर्तते द्विधा ।
तस्योत्तरेण यः पन्थास्तेन गच्छ त्वरस्व च ॥ ३.२९८.११२ ॥
ପଳାଶ ଗଛ ବନରେ ଏହି ପଥ ଦୁଇଭାଗ ହୋଇଯାଏ; ତାହାର ଉତ୍ତର ପଟେ ଥିବା ପଥରେ ଯାଅ ଓ ଶୀଘ୍ର କର।
3.298.113
स्वस्थोस्मि बलवानस्मि दिदृक्षुः पितरावुभौ ।
ब्रुवन्नेव त्वरायुक्तः सम्प्रायादाश्रमं प्रति ॥ ३.२९८.११३ ॥
ମୁଁ ସୁସ୍ଥ, ମୁଁ ବଳବାନ, ମୋ ପିତାମାତା ଦୁହିଁଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି, ଏହା କହୁ କହୁ ଶୀଘ୍ର ଆଶ୍ରମ ଆଡ଼କୁ ଚାଲିଗଲା।