મહાભારત · અધ્યાય 3.298
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.298.1
अथ भार्यासहायः स फलान्यादाय वीर्यवान् ।
कठिनं पूरयामास ततः काष्ठान्यपाटयत् ॥ ३.२९८.१ ॥
પછી પત્ની સાથેના તે વીર્યવાન પુરુષે ફળ લઈ, ભારે ભારો ભર્યો અને પછી લાકડાં ચીરવા લાગ્યો.
3.298.2
तस्य पाटयतः काष्ठं स्वेदो वै समजायत ।
व्यायामेन च तेनास्य जज्ञे शिरसि वेदना ॥ ३.२९८.२ ॥
લાકડાં ચીરતાં તેને પરસેવો થયો, અને તે પરિશ્રમથી તેના માથામાં પીડા થઈ.
3.298.3
सोऽभिगम्य प्रियां भार्यामुवाच श्रमपीडितः ।
व्यायामेन ममानेन जाता शिरसि वेदना ॥ ३.२९८.३ ॥
પરિશ્રમથી પીડિત તે પ્રિય પત્ની પાસે જઈને બોલ્યો, "મારા આ પરિશ્રમથી મારા માથામાં પીડા થઈ છે."
3.298.4
अङ्गानि चैव सावित्रि हृदयं दूयतीव च ।
अस्वस्थमिव चात्मानं लक्षये मितभाषिणि ॥ ३.२९८.४ ॥
હે સાવિત્રી, મારા અંગો અને હૃદય જાણે પીડાથી બળે છે; હે મિતભાષિણી, હું પોતાને અસ્વસ્થ અનુભવું છું.
3.298.5
शूलैरिव शिरो विद्धमिदं संलक्षयाम्यहम् ।
भ्रमन्तीव दिशः सर्वाश्चक्रारूढं मनो मम।
तत्स्वप्तुमिच्छे कल्याणि न स्तातुं शक्तिरस्ति मे ॥ ३.२९८.५ ॥
મારું માથું જાણે શૂળોથી વીંધાયેલું છે એમ હું અનુભવું છું; બધી દિશાઓ ફરતી હોય એમ લાગે છે, મારું મન ચક્ર પર ચઢેલું છે. તેથી હે કલ્યાણી, મને સૂવાની ઇચ્છા છે; ઊભા રહેવાની શક્તિ મારામાં નથી.
3.298.6
सा समासाद्य सावित्री भर्तारमुपगम्य च ।
उत्सङ्गेऽस्य शिर कृत्वा निषसाद महीतले ॥ ३.२९८.६ ॥
સાવિત્રી પતિ પાસે આવી, તેની નજીક જઈ, તેનું માથું ખોળામાં મૂકી ભૂમિ પર બેઠી.
3.298.7
ततः सा नारदवचो विमृशन्ती तपस्विनी ।
तं मुहूर्तं क्षणं वेलां दिवसं च युयोज ह ॥ ३.२९८.७ ॥
ત્યારે નારદના વચનો વિચારતી તપસ્વિની એ મુહૂર્ત, ક્ષણ, વેળા અને દિવસને મનમાં નિશ્ચિત કર્યા.
3.298.8
हन्त प्राप्तः स कालोऽयमिति चिन्तापरा सती ।
मुहूर्तादेव चापश्य्पुरुषं रक्तवाससम्।
वद्धमौलिं वपुष्मन्तमादित्यसमतेजसम् ॥ ३.२९८.८ ॥
'અરે, તે સમય આવી ગયો' એમ ચિંતામાં ડૂબેલી સતીએ એક મુહૂર્તમાં જ લાલ વસ્ત્ર પહેરેલા, બાંધેલા જટાવાળા, સૂર્ય સમાન તેજસ્વી પુરુષને જોયો.
3.298.9
श्यामावदातं रक्ताक्षं पाशहस्तं भयावहम् ।
स्थितं सत्यवतः पार्श्वे निरीक्षन्तं तमेव च ॥ ३.२९८.९ ॥
શ્યામ અને ઉજ્જવળ, લાલ આંખોવાળો, હાથમાં પાશ ધારણ કરેલો, ભયજનક, સત્યવાનની પાસે ઊભો રહીને તેને જ જોતો તે પુરુષ.
3.298.10
तं दृष्ट्वासहसोत्थाय भर्तुन्यस्य शनैः शिरः ।
कृताञ्जलिरुवाचार्ता हृदयेन प्रवेपती ॥ ३.२९८.१० ॥
તેને જોઈને તે અચાનક ઊઠી, પતિનું માથું ધીમેથી નીચે મૂકીને, હાથ જોડીને, દુઃખી અને હૃદય કંપતું બોલી.
3.298.11
दैवतंत्वाभिजानामि वपुरेतद्ध्यमानुषम् ।
कामया ब्रूहि देवेश कस्त्वं किंच चिकीर्षसि ॥ ३.२९८.११ ॥
હું જાણું છું કે તમે દેવ છો, કારણ કે આ રૂપ માનવનું નથી. હે દેવેશ, કૃપા કરીને કહો કે તમે કોણ છો અને શું કરવા ઇચ્છો છો.
3.298.12
पतिव्रताऽसि सावित्रि तथैव च तपोन्विता ।
अस्त्वामभिभाषामि विद्धि मां त्वं शुभे यमम् ॥ ३.२९८.१२ ॥
સાવિત્રી, તું પતિવ્રતા છે અને તપયુક્ત પણ છે. હું તારી સાથે વાત કરું છું. હે શુભે, મને યમ જાણ.
3.298.13
अयं ते रसत्यवान्भर्ता क्षीणायुः पार्थिवात्मजः ।
नेष्यामि तमहं बद्ध्वा विद्ध्येतन्मे चीकिर्षितं ॥ ३.२९८.१३ ॥
આ તારો પતિ સત્યવાન છે, જેનું આયુષ્ય ક્ષીણ થયું છે, રાજપુત્ર. તેને બાંધીને હું લઈ જઈશ; આ મારું કર્તવ્ય છે એમ જાણ.
3.298.14
श्रूयते भगवन्दूतास्तवागच्छन्ति मानवान् ।
नेतुं किल भवान्कस्मादागतोसि स्वयं प्रभो ॥ ३.२९८.१४ ॥
ભગવન્, તારા દૂતો મનુષ્યોને લઈ જવા આવે છે એમ સાંભળ્યું છે. હે પ્રભુ, તું પોતે કેમ આવ્યો?
3.298.15
इत्युक्तः पितृराजस्तां भगवान्स्वचिकीर्षितम् ।
यथावत्सर्वमाख्यातुं तत्प्रियार्थं प्रचक्रमे ॥ ३.२९८.१५ ॥
આમ તેના વડે કહેવાયેલા પિતૃરાજ ભગવાને, પોતાનો ઇચ્છિત હેતુ યથાવત કહેવા, તેના પ્રિય માટે આરંભ કર્યો.
3.298.16
अयं च धर्मसंयुक्तो रूपवान्गुणसागरः ।
नार्हो मत्पुरुषैर्नेतुमतोस्मि स्वयमागतः ॥ ३.२९८.१६ ॥
આ ધર્મયુક્ત, રૂપવાન અને ગુણોનો સાગર છે. મારા સેવકો તેને લઈ જવા યોગ્ય નથી; તેથી હું પોતે આવ્યો છું.
3.298.17
ततः सत्यवतः कायात्पाशबद्धं वशंगतम् ।
अङ्गुष्ठमात्रं पुरुषं निश्चकर्ष यमो बलात् ॥ ३.२९८.१७ ॥
ત્યારે યમે પાશથી બંધાયેલા, વશ થયેલા, અંગૂઠા જેવડા આકારના પુરુષને સત્યવાનના દેહમાંથી બળપૂર્વક ખેંચી કાઢ્યો.
3.298.18
ततः समुद्धृतप्राणं गतश्वासं हतप्रभम् ।
निरविचेष्टंशरीरं तद्बभूवाप्रियदर्सनम् ॥ ३.२९८.१८ ॥
ત્યારે તેના પ્રાણ ખેંચાઈ ગયા; શ્વાસ અટક્યો, તેજ નાશ પામ્યું, અને તે દેહ નિશ્ચેષ્ટ તથા જોવામાં અપ્રિય થઈ ગયો.
3.298.19
यमस्तु तं ततो बद्ध्वा प्रयातो दक्षिणामुखः ।
सावित्री चैव दुःखार्ता यममेवान्वगच्छत ॥ ३.२९८.१९ ॥
યમ તેને બાંધીને દક્ષિણ દિશા તરફ ચાલ્યો; દુઃખથી પીડિત સાવિત્રી પણ યમની પાછળ ગઈ.
3.298.20
भर्तुः शरीररां च विधाय हि तपस्विनी ।
भर्तारमनुगच्छन्ती तथावस्थं सुमध्यमा।
नियमव्रतसंसिद्धा महाभागा पतिव्रता ॥ ३.२९८.२० ॥
પતિના શરીરને એક બાજુ મૂકીને, એ સ્થિતિમાં જ પતિને અનુસરતી તપસ્વિની, સુંદર કટિવાળી સાવિત્રી; નિયમ-વ્રતમાં સિદ્ધ, મહાભાગ્યવતી, પતિવ્રતા.
3.298.21
निवर्त गच्छ सावित्रि कुरुष्वास्यौर्ध्वदैहिकम् ।
कृतंभर्तुस्त्वयाऽऽनृण्यं यावद्गम्यं गतं त्वया ॥ ३.२९८.२१ ॥
પાછી ફર, સાવિત્રી; એની ઉત્તરક્રિયા કર. પતિ પ્રત્યેનું તારું ઋણ તેં ચૂકવી દીધું છે; જ્યાં સુધી જવાય તેટલે સુધી તું આવી ગઈ છે.
3.298.22
यत्र मे नीयते भर्ता स्वयं वा यत्र गच्छति ।
मया च तत्र गन्तव्यमेष धर्मः सनातनः ॥ ३.२९८.२२ ॥
મારા પતિને જ્યાં લઈ જવાય છે, અથવા તે પોતે જ્યાં જાય છે, ત્યાં મારે પણ જવું જોઈએ; આ સનાતન ધર્મ છે.
3.298.23
तपसा गुरुभक्त्या च भर्तुः स्नेहाद्व्रतेन च ।
तव चैव प्रसादेन न मे प्रतिहता गतिः ॥ ३.२९८.२३ ॥
તપ, ગુરુભક્તિ, પતિ પ્રત્યેના સ્નેહ, વ્રત અને તારી કૃપાથી પણ મારી ગતિ રોકાઈ નથી.
3.298.24
प्राहुः साप्तपदं मैत्रं बुधास्तत्त्वार्थदर्शिनः ।
मित्रतां च पुरस्कृत्य किंचिद्वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ ३.२९८.२४ ॥
તત્ત્વાર્થ જોનારા જ્ઞાની જનો સપ્તપદી મૈત્રી કહે છે. મૈત્રીનું માન રાખીને હું કંઈક કહીશ; તે સાંભળ.
3.298.25
नानात्मवन्तस्तु वने चरन्ति ।
धर्मं च वासं च परिश्रमं च।
विज्ञानतो धर्ममुदाहरन्ति ।
तस्मात्सन्तो धर्ममाहुः प्रधानम् ॥ ३.२९८.२५ ॥
અનેક રીતે આત્મસંયમી લોકો વનમાં વસે છે. ધર્મ, વાસ અને પરિશ્રમને તેઓ અપનાવે છે. જ્ઞાનથી તેઓ ધર્મનો ઉપદેશ આપે છે; તેથી સજ્જનો ધર્મને જ પ્રધાન કહે છે.
3.298.26
एकस्य धर्मेण सतां मतेन ।
सर्वेस्म तं मार्गमनुप्रपन्नाः। ॥ ३.२९८.२६ ॥
એકના ધર્મ અને સજ્જનોના મત વડે સૌ તે માર્ગનું અનુસરણ કરે છે.
3.298.27
निवर्त तुष्टोस्मि तवानया गिरा ।
स्वराक्षरव्यञ्जनहेतुयुक्तया।
ददानि ते सर्वमनिन्दिते वरम् ॥ ३.२९८.२७ ॥
પાછી વળ, તારી આ વાણીથી હું પ્રસન્ન છું — સ્પષ્ટ અક્ષરો, વ્યંજનો અને હેતુયુક્ત આ વાણીથી. હે નિર્દોષા, તને સર્વ વર આપું છું.
3.298.28
च्युतः स्वराज्याद्वनवासमाश्रितो ।
विनष्टचक्षुः श्वशुरो ममाश्रमे।
स लब्धचक्षुर्बलवान्भवेन्नृप-
स्तव प्रसादाज्ज्वलनार्कसंनिभः ॥ ३.२९८.२८ ॥
પોતાના રાજ્યથી ચ્યુત થઈ વનવાસનો આશ્રય લીધેલા, દૃષ્ટિ ગુમાવેલા મારા સસરા આશ્રમમાં છે. તેઓ ફરી દૃષ્ટિ પામીને, બળવાન થઈ, અગ્નિ અને સૂર્ય સમાન તેજસ્વી રાજા થાઓ — તમારી કૃપાથી.
3.298.29
ददानि तेऽहं तमनिन्दिते वरं ।
यथा त्वयोक्तं भविता च तत्तथा।
तवाध्वना ग्लानिमिवोपलक्षये ।
निवर्त गच्छस्व न ते श्रमो भवेत् ॥ ३.२९८.२९ ॥
હે નિર્દોષા, તે વર હું તને આપું છું. તેં કહ્યું તેમ જ તે થશે. તારા માર્ગમાં થાક દેખાય છે — પાછી વળ, જા; તને શ્રમ ન થાય.
3.298.30
श्रमः कुतो भर्तृसमीपतो हिमे ।
यतो हि भर्ता मम सा गतिर्ध्रुवा।
यतः पतिं नमेष्यसि तत्र मे गतिः ।
सुरेश भूयश्च वचो निबोध मे ॥ ३.२९८.३० ॥
પતિની સમીપ રહેવાથી મને થાક શો? પતિ જ મારી નિશ્ચિત ગતિ છે. તમે પતિને જ્યાં નમાવશો ત્યાં જ મારી ગતિ. હે સુરેશ, ફરી મારું વચન સાંભળો.
3.298.31
सतां सकृत्संगतमीप्सितं परं ।
ततः परं मित्रमिति प्रचक्षते।
न चाफलं सत्पुरुषेण संगतं ।
ततः सतां संनिवसेत्समागमे ॥ ३.२९८.३१ ॥
સજ્જનોનો એક વાર પણ સંગ પરમ ઇચ્છનીય છે; પછી તેને મિત્રતા કહેવાય છે. સત્પુરુષનો સંગ ક્યારેય નિષ્ફળ જતો નથી; તેથી સજ્જનોના સમાગમમાં જ વસવું.
3.298.32
मनोनुकूलं बुधबुद्धिवर्धनं ।
त्वया यदुक्तं वचनं हिताश्रयम्।
विना पुनः सत्यवतोस्य जीवितं ।
वरं द्वितीयं वरयस्व भामिनि ॥ ३.२९८.३२ ॥
તમે કહેલું વચન મનને ગમે તેવું, બુદ્ધિમાનોની બુદ્ધિ વધારનારું અને હિતાશ્રિત છે. છતાં સત્યવાનના જીવન વિના; હે ભામિની, બીજો વર માગો.
3.298.33
हृतंपुरा मे श्वशुरस्य धीमतः ।
स्वमेव राज्यंलभतां स पार्थिवः।
कजह्यात्स्वधर्मान्न च मे गुरुर्यथा ।
द्वितीयमेतद्वरयामि ते वरम् ॥ ३.२९८.३३ ॥
પૂર્વે મારા બુદ્ધિમાન સસરાનું રાજ્ય હરી લેવાયું હતું; તે રાજા પોતાનું જ રાજ્ય ફરીથી પામે. તે પોતાનો સ્વધર્મ ન છોડે, મારા ગુરુની જેમ. આ બીજો વર હું તમારી પાસે માગું છું.
3.298.34
स्वमेवं राज्यं प्रतिपत्स्यतेऽचिरा-
न्न च स्वधर्मात्परिहीयते नृपः।
कृतेन कामेन मया नृपात्मजे ।
निवर्त गच्छस्व न ते श्रमो भवेत् ॥ ३.२९८.३४ ॥
તે રાજા પોતાનું જ રાજ્ય જલદી પામશે, અને પોતાના સ્વધર્મથી ચ્યુત નહીં થાય. હે રાજકુમારી, મારા દ્વારા તમારી ઇચ્છા પૂર્ણ થઈ. પાછા ફરો, જાઓ; તમને થાક ન લાગે.
3.298.35
प्रजास्त्वयैता नियमेन संयता ।
नियम्य चैता नयसे निकामया।
ततो यमत्वं तव देव विश्रुतं ।
निबोध चेमां गिरमीरितां मया ॥ ३.२९८.३५ ॥
હે દેવ, તમે આ પ્રજાઓને નિયમથી સંયમિત કરો છો અને પોતાની ઇચ્છાથી લઈ જાઓ છો; તેથી તમારું નામ યમ પ્રસિદ્ધ છે. હવે મારી કહેલી આ વાણી સાંભળો.
3.298.36
मा वै द्वितीयं मा तृतीयं च वाञ्छे ।
तस्मात्सन्तो धर्ममाहुः प्रधानम्
अद्रोहः सर्वभूतेषु कर्मणा मनसा गिरा ।
अनुग्रहश्च दानं च सतां धर्मः सनातनः ॥ ३.२९८.३६ ॥
હું બીજું કે ત્રીજું વરદાન ઇચ્છતી નથી; તેથી સંતો અહિંસાને પ્રધાન ધર્મ કહે છે. કર્મ, મન અને વાણીથી સર્વ જીવો પ્રત્યે દ્રોહ ન કરવો, કૃપા અને દાન — આ સંતોનો સનાતન ધર્મ છે.
3.298.37
वरं वृणीष्वेहविनाऽस्य जीवितं ।
एवंप्रायश्च लोकोऽयं मनुष्याः शक्तिपेशलाः।
सन्तस्त्वेवाप्यमित्रेषु दयां प्राप्तेषु कुर्वते ॥ ३.२९८.३७ ॥
આનું જીવન સિવાય બીજું કોઈ વરદાન પસંદ કરો. આ જગત અને મનુષ્યો સામાન્ય રીતે શક્તિમાં નબળા હોય છે; પણ સંતો તો પોતાની પાસે આવેલા શત્રુઓ પર પણ દયા રાખે છે.
3.298.38
पिपासितस्येव भवेद्यथा पय-
स्तथा त्वया वाक्यमिदं समीरितम्।
विना पुनः सत्यवतोऽस्य जीवितं ।
वरं वृणीष्वेह शुभे यदिच्छसि ॥ ३.२९८.३८ ॥
તરસ્યાને પાણી જેમ પ્રિય લાગે, તેમ તમે કહેલું આ વાક્ય પ્રિય લાગ્યું. પણ સત્યવાનનું જીવન સિવાય, હે શુભે, તમને જે વરદાન ગમે તે અહીં પસંદ કરો.
3.298.39
ममानपत्यः पृथिवीपतिः पिता ।
भवत्पितुः पुत्रशतं तथौरसम्।
कुलस्य संतानकरं च यद्भवे-
त्तृतीयमेतद्वरयामि ते वरम् ॥ ३.२९८.३९ ॥
મારા પિતા, પૃથ્વીના સ્વામી, સંતાનહીન છે. તમારા પિતાને જેમ સો પુત્રો હતા, તેમ મારા પિતાને પણ પોતાના શરીરથી જન્મેલા, કુળની સંતતિ વધારનારા પુત્રો હો — આ ત્રીજું વરદાન હું તમારી પાસેથી માંગું છું.
3.298.40
कुलस्य संतानकरं सुवर्चसं ।
शतं सुतानां पितुरस्तु ते शुभे।
कृतेन कामेन नराधिपात्मजे ।
निवर्त दूरं हि पथस्त्वमागता ॥ ३.२९८.४० ॥
કુળની સંતતિ વધારનારા, તેજસ્વી સો પુત્રો તારા પિતાને થાઓ. હે શુભે, રાજકુમારી, તારી કામના પૂર્ણ થાઓ. હવે પાછી ફર; તું ઘણે દૂરનો માર્ગ આવી છે.
3.298.41
न दूरमेतन्मम भर्तृसन्निधौ ।
मनो हि मे दूरतरं प्रधावति।
अथ व्रजन्नेव गिरं समुद्यतां ।
मयोच्यमानां शृणु भूय एव च ॥ ३.२९८.४१ ॥
મારા પતિના સાન્નિધ્યમાં આ દૂર નથી; મારું મન હજી વધુ દૂર દોડે છે. હવે ચાલતાં જ, હું જે વાણી કહું છું તે ફરી સાંભળ.
3.298.42
विवस्वतस्त्वं तनयऋ प्रतापवां-
स्ततो हि वैवस्वत उच्यसे बुधैः।
समेन धर्मेण चरन्ति ताः प्रजा-
स्ततस्तवेहेवर धर्मराजता ॥ ३.२९८.४२ ॥
તું વિવસ્વાનનો પ્રતાપી પુત્ર છે; તેથી વિદ્વાનો તને વૈવસ્વત કહે છે. સમાન ધર્મથી આ પ્રજાઓ ચાલે છે; તેથી, હે શ્રેષ્ઠ, અહીં ધર્મરાજપણું તારું જ છે.
3.298.43
आत्मन्यपि न विश्वासस्तथा भवति सत्सु यः ।
तस्मात्सत्सु विशेपेण सर्वः प्रणयमिच्छति ॥ ३.२९८.४३ ॥
સજ્જનો પર હોય છે તેવો વિશ્વાસ પોતા પર પણ હોતો નથી. તેથી સજ્જનોમાં ખાસ કરીને સૌ કોઈ સ્નેહ ઇચ્છે છે.
3.298.44
सौहदात्सर्वभूतानां विश्वासो नाम जायते ।
तस्मात्सत्सु विशेपेण विश्वासं कुरुते जनः ॥ ३.२९८.४४ ॥
સર્વ પ્રાણીઓ પ્રત્યેની સૌહાર્દતાથી જ વિશ્વાસ ઉત્પન્ન થાય છે. તેથી સજ્જનો પર માણસ ખાસ કરીને વિશ્વાસ રાખે છે.
3.298.45
उदाहृतंते वचनं यदङ्गने ।
शुभे न तादृक् त्वदृते श्रुतं मया।
अनेन तुष्टोस्मि विनाऽस्य जीवितं ।
वरं चतुर्थं वरयस्व गच्छ च ॥ ३.२९८.४५ ॥
હે અંગને, હે શુભે, તેં કહેલું વચન તારા સિવાય મેં કોઈની પાસેથી સાંભળ્યું નથી. આથી હું પ્રસન્ન છું; તેના જીવન સિવાય ચોથો વર માગ, જા.
3.298.46
ममात्मजं सत्यवतस्तथौरसं ।
भवेदुभाभ्यामिह यत्कुलोद्वहम्।
शतं सुतानां बलवीर्यशालिना-
मिदंचतुर्थं वरयामि ते वरम् ॥ ३.२९८.४६ ॥
સત્યવાનથી જન્મેલો મારો ઔરસ પુત્ર અમારા બંનેના કુળને ધારણ કરે; બળવીર્યથી યુક્ત સો પુત્રો પણ થાય — આ ચોથો વર હું તારી પાસે માગું છું.
3.298.47
शतं सुतानां बलवीरय्शालिनां ।
भविष्यति प्रीतिकरं तवाबले।
परिश्रमस्ते न भवेन्नृपात्मजे ।
निवर्त दूरं हि पथस्त्वमागता ॥ ३.२९८.४७ ॥
બળવીર્યથી યુક્ત સો પુત્રો તારા માટે આનંદદાયક થશે. હે અબળા, હે રાજકુમારી, તને શ્રમ ન થાય. પાછી વળ; તું ઘણો દૂરનો માર્ગ આવી ચૂકી છે.
3.298.48
सतां सदा शाश्वतधर्मवृत्तिः ।
सन्तो न सीदन्ति न च व्यथन्ति।
सतां सद्भिर्नाफलः संगमोस्ति ।
सद्भ्यो भयंनानुवर्तन्ति सन्तः ॥ ३.२९८.४८ ॥
સજ્જનોનું આચરણ સદા શાશ્વત ધર્મને અનુસરે છે. સજ્જનો ડગતા નથી, દુઃખી પણ થતા નથી. સજ્જનોનો સજ્જનો સાથે સંગ નિષ્ફળ નથી; સજ્જનોથી ભય આવતો નથી.
3.298.49
सन्तो हि सत्येन नयन्ति सूर्यं ।
सन्तो भूमिं तपसा धारयन्ति।
सन्तो गतिर्भूतभव्यस्य राज-
न्सतां मध्ये नावसीदन्ति सन्तः ॥ ३.२९८.४९ ॥
સજ્જનો સત્યના બળથી સૂર્યને ચલાવે છે; સજ્જનો તપથી પૃથ્વીને ધારણ કરે છે. હે રાજન, સજ્જનો જ ભૂત અને ભવિષ્યની ગતિ છે; સજ્જનોની વચ્ચે સજ્જનો કદી ડગતા નથી.
3.298.50
आर्यजुष्टमिदं वृत्तमिति विज्ञाय शाश्वतम् ।
सन्तः परार्थं कुर्वाणा नावेक्षन्ति प्रतिक्रियाः ॥ ३.२९८.५० ॥
આ આર્યોએ સેવેલું શાશ્વત આચરણ છે એમ જાણીને સજ્જનો પરના હિત માટે કાર્ય કરે છે અને તેના બદલાની અપેક્ષા રાખતા નથી.
3.298.51
न च प्रसादः सत्पुरुषेषु मोघो ।
न चाप्यर्थो नश्यति नापि मानः।
यस्मादेतन्नियतं सत्सु नित्यं ।
तस्मात्सन्तो रक्षितारो भवन्ति ॥ ३.२९८.५१ ॥
સત્પુરુષો પરની કૃપા નિષ્ફળ જતી નથી, ધન પણ નાશ પામતું નથી કે માન પણ નાશ પામતું નથી; આ સજ્જનોમાં સદા નિશ્ચિત હોવાથી સજ્જનો રક્ષક બને છે.
3.298.52
यथायथा भाषसि धर्मसंहितं ।
मनोनुकूलं सुपदं महार्थवत्।
तथातथा मे त्वयि भक्तिरुत्तमा ।
वरं वृणीष्वाप्रतिमं पतिव्रते ॥ ३.२९८.५२ ॥
તું ધર્મયુક્ત, મનને ગમતી, સુંદર પદવાળી અને મહાન અર્થવાળી વાતો જેમ જેમ બોલે છે, તેમ તેમ તારા પ્રત્યે મારી ઉત્તમ ભક્તિ વધે છે. હે પતિવ્રતા, અનુપમ વર માગ.
3.298.53
न तेऽपवर्गः सुकृताद्विना कृत-
स्तथा यथाऽन्येषु वरेषु मानद।
वरं वृणे जीवतु सत्यवानयं ।
यथा मृता ह्येवमहं पतिं विना ॥ ३.२९८.५३ ॥
હે માનદાતા, તારી આ મુક્તિ (કૃપા) સુકૃત વિના થતી નથી, જેમ બીજા વરોમાં થાય છે. સત્યવાન જીવંત થાય એવો વર હું માગું છું; પતિ વિના હું મૃત જેવી છું.
3.298.54
न कामये भर्तविनाकृता सुखं ।
न कामये भर्तृविनाकृता दिवम्।
नकामये भर्तविनाकृता श्रियं ।
न भर्तृहीना व्यवसामि जीबितुम् ॥ ३.२९८.५४ ॥
પતિ વિના સુખની મને ઇચ્છા નથી, પતિ વિના સ્વર્ગની ઇચ્છા નથી, પતિ વિના ધન-સંપત્તિની ઇચ્છા નથી. પતિ વિનાની થઈને જીવવાનો નિશ્ચય હું કરતી નથી.
3.298.55
वरातिसर्गः शतपुत्रता मम ।
त्वयैव दत्तो ह्रियते च मे पतिः।
वरं वृणे जीवतु सत्यवानयं ।
तवैव सत्यं वचनं भविष्यति ॥ ३.२९८.५५ ॥
સો પુત્રોનો વર આપ જ આપ્યો છે, પણ મારા પતિને લઈ જવાય છે. હું વર માગું છું: આ સત્યવાન જીવતો રહે, અને તમારું જ વચન સાચું થાય.
3.298.56
तथेत्युक्त्वा तु तं पाशं मुक्त्वा वैवस्वतो यमः ।
धर्मराजः प्रहृष्टात्मा सावित्रीमिदमब्रवीत् ॥ ३.२९८.५६ ॥
'એમ જ થાઓ' એમ કહીને એ પાશ છોડ્યો વૈવસ્વત યમે. ધર્મરાજ, પ્રસન્ન મનથી, સાવિત્રીને આ પ્રમાણે બોલ્યા.
3.298.57
एष भद्रे मया मुक्तो भर्ता ते कुलनन्दिनि ।
तोषितोऽहं त्वया साध्वि वाक्यैर्धर्मार्तसंहितैः ॥ ३.२९८.५७ ॥
હે કલ્યાણી, કુલનંદિની, આ તારો પતિ મેં મુક્ત કર્યો છે. હે સાધ્વી, ધર્મ અને અર્થથી યુક્ત તારા વચનોથી હું પ્રસન્ન થયો છું.
3.298.58
अरोगस्व नेयश्च सिद्धार्थः स भविष्यि ।
चतुर्वर्षशतायुश्च त्वया सार्धमवाप्स्यति ॥ ३.२९८.५८ ॥
તે રોગરહિત થશે, તેના સર્વ ઉદ્દેશ્યો સિદ્ધ થશે. તારી સાથે ચારસો વર્ષનું આયુષ્ય તે પ્રાપ્ત કરશે.
3.298.59
इष्ट्वा यज्ञैश्च धर्मेण ख्यातिं लोके गमिष्यति ।
त्वयि पुत्रशतं चैव सत्यवाञ्जनयिष्यति ॥ ३.२९८.५९ ॥
યજ્ઞો કરીને, ધર્મથી તે જગતમાં કીર્તિ પામશે. તારામાં સત્યવાન સો પુત્રોને જન્મ આપશે.
3.298.60
ते चापि सर्वे राजानः क्षत्रियाः पुत्रपौत्रिणः ।
ख्यातास्त्वन्नामधेयाश्चभविष्यन्तीह शाश्वताः ॥ ३.२९८.६० ॥
તે બધા રાજાઓ, ક્ષત્રિયો, પુત્રપૌત્રવાળા, પ્રખ્યાત, તારા નામવાળા થઈને અહીં શાશ્વત રહેશે.
3.298.61
पितुश्च ते पुत्रशतं भविता तव मातरि ।
मालव्यां मालवा नाम शाश्वताः पुत्रपौत्रिणः।
भ्रातरस्ते भविष्यन्ति क्षत्रियास्त्रिदशोपमाः ॥ ३.२९८.६१ ॥
તારા પિતાને સો પુત્રો થશે; તારી માતાથી માલવ્યામાં માલવ નામના, શાશ્વત, પુત્રપૌત્રવાળા લોકો થશે. તારા ભાઈઓ દેવસમાન ક્ષત્રિયો થશે.
3.298.62
एवं तस्यै वरं दत्त्वा धर्मराजः प्रतापवान् ।
निवर्तयित्वा सावित्रीं स्वमेव भवनं ययौ ॥ ३.२९८.६२ ॥
આ રીતે તેને વર આપીને, પ્રતાપી ધર્મરાજે સાવિત્રીને પાછી વાળીને પોતાના ભવનમાં ગયા.
3.298.63
सावित्र्यपि यमे याते भर्तारं प्रतिलभ्य च ।
जगाम तत्र यत्रास्या भर्तुः शावं कलेवरम् ॥ ३.२९८.६३ ॥
યમ ગયા પછી સાવિત્રીએ પણ પતિને ફરી મેળવીને, જ્યાં તેના પતિનો મૃતદેહ હતો ત્યાં ગઈ.
3.298.64
सा भूमौ प्रेक्ष्यभर्तारमुपसृत्योपगृह्य च ।
उत्सङ्गे शिर आरोप्य भूमावुपविवेश ह ॥ ३.२९८.६४ ॥
ભૂમિ પર પડેલા પતિને જોઈને, પાસે જઈ તેને આલિંગન આપીને, તેનું માથું ખોળામાં મૂકીને તે ભૂમિ પર બેઠી.
3.298.65
संज्ञां चस पुनर्लब्ध्वा सावित्रीमभ्यभाषत ।
प्रोष्यागत इव प्रेम्णा पुनःपुनरुदीक्ष्यवै ॥ ३.२९८.६५ ॥
ચેતના ફરી મેળવીને તે સાવિત્રી સાથે બોલ્યો; દૂરથી પાછા ફરેલા માણસની જેમ, પ્રેમથી તેને વારંવાર જોતો.
3.298.66
सुचिरं बत सुप्तोस्मि किमर्थं नावबोधितः ।
क्व चासौ पुरुषः श्यामो योसौ मां संचकर्षह ॥ ३.२९८.६६ ॥
"અરે! હું ઘણી વાર સૂઈ ગયો હતો; મને કેમ જગાડ્યો નહીં? મને ખેંચી જનાર તે કાળો પુરુષ ક્યાં છે?"
3.298.67
सुचिरं त्वंप्रसुप्तोसि ममाह्के पुरुषर्षभ ।
गतः स भगवान्देवः प्रजासंयमनो यमः ॥ ३.२९८.६७ ॥
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, તું મારા ખોળામાં ઘણી વાર સુધી સૂતો હતો. પ્રજાઓને સંયમમાં રાખનાર તે ભગવાન દેવ યમ ચાલ્યા ગયા.
3.298.68
विश्रान्तोसि महाभाग विनिद्रश्च नृपात्मज ।
यदि शक्यं समुत्तिष्ठ विगाढां पश्य शर्वरीम् ॥ ३.२९८.६८ ॥
હે મહાભાગ, તેં વિશ્રામ કર્યો છે અને ઊંઘમાંથી જાગ્યો છે, હે રાજકુમાર. શક્ય હોય તો ઊઠ અને જો કે રાત કેટલી ગાઢ થઈ છે.
3.298.69
उपलभ्यततः संज्ञां सुखसुप्त इवोत्थितः ।
दिशः सर्वा वनान्तांश्च निरीक्ष्योवाच सत्यवान् ॥ ३.२९८.६९ ॥
પછી ચેતના પાછી મેળવીને, જાણે સુખેથી સૂઈને ઊઠ્યો હોય તેમ, બધી દિશાઓ અને વનના કિનારા જોઈને સત્યવાન બોલ્યો.
3.298.70
फलाहारोस्मि निष्क्रान्तस्वया सह सुमध्यमे ।
ततः पाटयतः काष्ठं शरिसो मे रुजाऽभवत् ॥ ३.२९८.७० ॥
હે સુમધ્યમે, ફળો ખાઈને હું તારી સાથે નીકળ્યો હતો. પછી લાકડું ફાડતી વખતે મારા માથામાં પીડા થઈ.
3.298.71
शिरोभितापसंतप्तः स्थातुं चिरमशक्नुवन् ।
तवोत्सङ्गे प्रसुप्तोस्मि इति सर्वं स्मरे शुभे ॥ ३.२९८.७१ ॥
માથાના દુખાવાના તાપથી પીડાઈને, લાંબો સમય ઊભા રહી ન શકવાથી, હે શુભે, હું તારા ખોળામાં ગાઢ ઊંઘમાં સૂઈ ગયો. આ બધું મને યાદ છે.
3.298.72
त्वयोपगूढस्य च मे निद्रयाऽपहृतं मनः ।
ततोऽपश्यं तमो घोरं पुरुषं च महौजसम् ॥ ३.२९८.७२ ॥
તારા આલિંગનમાં હોવા છતાં ઊંઘે મારું મન હરી લીધું. પછી મેં ભયંકર અંધકાર અને મહાતેજસ્વી એક પુરુષ જોયો.
3.298.73
तद्यदि त्वं विजानासि किं तद्ब्रूहि सुमध्यमे ।
स्वप्नो मे यदिवा दृष्टो यदि वा सत्यमेव तत् ॥ ३.२९८.७३ ॥
જો તું તે જાણતી હોય, તો હે સુમધ્યમે, કહે કે તે શું હતું. મેં જોયેલું તે સ્વપ્ન હતું કે ખરેખર એવું જ હતું?
3.298.74
तमुवाचाथ सावित्री रजनी व्यवगाहते ।
श्वस्ते सर्वंयथावृत्तमाख्यास्यामि नृपात्मज ॥ ३.२९८.७४ ॥
ત્યારે સાવિત્રીએ તેને કહ્યું, 'રાત ગાઢ થઈ રહી છે. હે રાજકુમાર, કાલે જે જે બન્યું તે બધું જેમ બન્યું તેમ હું તને કહીશ.'
3.298.75
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते पितरौ पश्य सुव्रत ।
विगाढा रजनी चेयं निवृत्तश्च दिवाकरः ॥ ३.२९८.७५ ॥
ઊઠ, ઊઠ, તારું કલ્યાણ થાય. હે સુવ્રત, તારાં માતા-પિતાને જો. આ રાત ગાઢ થઈ ગઈ છે અને સૂર્ય પાછો વળ્યો છે.
3.298.76
नक्तंचराश्चरन्त्येते हृष्टाः क्रूराभिभाषिणः ।
श्रूयन्ते पर्णशब्दाश्च मृगाणां चरतां वने ॥ ३.२९८.७६ ॥
રાત્રે વિચરતાં આ પ્રાણીઓ હર્ષથી ક્રૂર સ્વરે બોલી રહ્યાં છે. વનમાં ફરતાં હરણોના પાંદડાંના અવાજો પણ સંભળાય છે.
3.298.77
एता घोरं शिवा नादान्दिशं दक्षिणपश्चिमाम् ।
आस्थाय विरुवन्त्युग्राः कम्पयन्त्यो मनो मम ॥ ३.२९८.७७ ॥
આ ભયંકર શિયાળણીઓ દક્ષિણ-પશ્ચિમ દિશામાં ઊભી રહીને ઉગ્રતાથી ચીસો પાડે છે અને મારા મનને કંપાવે છે.
3.298.78
वनं प्रतिभयाकारं घनेन तमसा वृतम् ।
न विज्ञास्यसि पन्थानं गन्तुं चैव न शक्ष्यसि ॥ ३.२९८.७८ ॥
આ વન ભયાનક આકારનું છે અને ઘન અંધકારથી ઢંકાયેલું છે. તું માર્ગ ઓળખી શકીશ નહીં, અને ચાલી પણ શકીશ નહીં.
3.298.79
अस्मिन्न वने दग्धे शुष्कवृक्षः स्थितो ज्वलन् ।
वायुना धम्यमानोत्र दृश्यतेऽग्निः क्वचित्क्वचित् ॥ ३.२९८.७९ ॥
આ બળી ગયેલા વનમાં એક સૂકું વૃક્ષ બળતું ઊભું છે; પવનથી ફૂંકાતી આગ અહીં-ત્યાં દેખાય છે.
3.298.80
ततोऽग्निमानयित्वेह ज्वालयिप्यामि सर्वतः ।
काष्ठानीमानि सन्तीह जहि संतापमात्मनः ॥ ३.२९८.८० ॥
પછી અહીં અગ્નિ લાવીને ચારે બાજુ સળગાવીશ; આ લાકડાં અહીં જ છે. તારું દુઃખ દૂર કર.
3.298.81
यदि नोत्सहसे गन्तुं सरुजं त्वां हि लक्षये ।
न च ज्ञास्यसि पन्थानं तमसा संवृते वने ॥ ३.२९८.८१ ॥
જો તું જવાની શક્તિ ન ધરાવે — હું જોઉં છું કે તું બીમાર છે — તો અંધકારથી ઘેરાયેલા આ વનમાં તું રસ્તો જાણી નહીં શકે.
3.298.82
श्वः प्रभाते वने दृश्ये यास्यावोऽनुमते तव ।
वसावेह क्षपामेकां रुचितं यदि तेऽनघ ॥ ३.२९८.८२ ॥
કાલે સવારે વન દેખાય ત્યારે તારી સંમતિથી આપણે જઈશું. હે નિર્દોષ, જો તને ગમે તો અહીં જ એક રાત રહીએ.
3.298.83
शिरोरुजा निवृत्ता मे स्वस्थान्यङ्गानि लक्षये ।
मातापितृभ्यामिच्छामि संयोगं त्वत्प्रसादजम् ॥ ३.२९८.८३ ॥
મારો માથાનો દુખાવો શમી ગયો છે; મારાં અંગો સ્વસ્થ લાગે છે. તારી કૃપાથી હું માતા-પિતાને મળવા ઇચ્છું છું.
3.298.84
न कदाचिद्विकाले हि गतपूर्वोहमाश्रमात् ।
अनागतायां सन्ध्यायां माता मे प्ररुणद्धि माम् ॥ ३.२९८.८४ ॥
હું ક્યારેય અસમયે આશ્રમની બહાર ગયો નથી. સાંજ થાય તે પહેલાં મારી માતા મને રોકે છે.
3.298.85
दिवाऽपिमयि निष्क्रान्ते सन्तप्येते गुरू मम ।
विचिनोति हि मां तातः सहैवाश्रमवासिभिः ॥ ३.२९८.८५ ॥
દિવસે પણ હું બહાર નીકળું ત્યારે મારા બંને વડીલો વ્યથિત થાય છે. પિતા આશ્રમવાસીઓ સાથે મને શોધે છે.
3.298.86
मात्रा पित्रा च सुभृशं दुःखिताभ्यामहं पुरा ।
उपालब्धश्च बहुशश्चिरेणागच्छसीति हि ॥ ३.२९८.८६ ॥
પહેલાં મારાં માતા અને પિતા અત્યંત દુઃખી થઈને, તું મોડો આવે છે એમ કહી મને ઘણી વાર ઠપકો આપતાં.
3.298.87
कात्ववस्था तयोरद्य मदर्थमिति चिन्तये ।
तयोरदृश्ये मयि च महद्दुःखं भविष्यति ॥ ३.२९८.८७ ॥
આજે તે બંનેની શી દશા થશે, મારે કારણે — એમ વિચારું છું. મારા ન દેખાવાથી તે બંનેને મહાન દુઃખ થશે.
3.298.88
पुरा मामूचतुश्चैव रात्रावस्रायमाणकौ ।
भृशं सुदुःखितौ वृद्धौ बहुशः प्रीतिसंयुतौ ॥ ३.२९८.८८ ॥
પહેલાં રાત્રે તે બે વૃદ્ધો, આંસુ સારતા, અત્યંત દુઃખી થઈને, પ્રેમથી ભરેલા, મને ઘણી વાર કહેતા.
3.298.89
त्वया हीनौ न जीवाव मुहूर्तमपि पुत्रक ।
यावद्धरिष्यसे पुत्र तावन्नौ जीवितं ध्रुवम् ॥ ३.२९८.८९ ॥
બેટા, તારા વિના અમે બંને એક ક્ષણ પણ જીવીશું નહીં. બેટા, તું લાવે ત્યાં સુધી જ અમારું જીવન નિશ્ચિત છે.
3.298.90
वृद्धयोरन्धयोर्दृष्टिस्त्वयि वंशः प्रतिष्ठिः ।
त्वयि पिण्डश्च कीर्तिश्च सन्तानश्चावयोरिति ॥ ३.२९८.९० ॥
વૃદ્ધ અને અંધ એવા અમારી દૃષ્ટિ તું જ છે; વંશ તારામાં સ્થિર છે. તારામાં જ અમારું પિંડ, કીર્તિ અને સંતાન છે.
3.298.91
माता वृद्धा पिता वृद्धस्तयोर्यष्टिरहं किल ।
तौ रात्रौ मामपश्यन्तौ कामवस्थां गमिष्यतः ॥ ३.२९८.९१ ॥
માતા વૃદ્ધ છે અને પિતા પણ વૃદ્ધ છે; હું જ તેમની લાકડી છું. રાત્રે મને ન જોઈને તેઓ બંને વ્યાકુળ દશામાં પડશે.
3.298.92
निद्रायाश्चाभ्यसूयामि यस्या हेतोः पिता मम ।
माता च संशयं प्राप्ता मत्कृतेऽनपकारिणी ॥ ३.२९८.९२ ॥
જે ઊંઘને કારણે મારા પિતા અને માતા સંકટમાં પડ્યાં, તે ઊંઘ પર હું ક્રોધિત છું; માતા નિર્દોષ હોવા છતાં મારા કારણે સંકટમાં આવી છે.
3.298.93
अहं च संशयं प्राप्तः कृच्छ्रामापदमास्थितः ।
मातापितृभ्यां हि विना नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ ३.२९८.९३ ॥
હું પણ સંકટમાં પડીને કઠિન આપત્તિમાં છું. માતા-પિતા વિના હું જીવવા સમર્થ નથી.
3.298.94
व्यक्तमाकुलया बुद्ध्या प्रज्ञाचक्षुः पिता मम ।
एकैकमस्यां वेलायां पृच्छत्याश्रमवासिनम् ॥ ३.२९८.९४ ॥
સ્પષ્ટ છે કે પ્રજ્ઞાચક્ષુ મારા પિતા વ્યાકુળ બુદ્ધિથી આ સમયે આશ્રમવાસીઓને એક પછી એક પૂછી રહ્યા હશે.
3.298.95
नात्मानमनुशोचामि यथाऽहंपितरं शुभे ।
भर्तारं चाप्यनुगतां मातरं भृशदुःखिताम् ॥ ३.२९८.९५ ॥
હે શુભે, હું મારા માટે શોક કરતો નથી, જેટલો મારા પિતા માટે અને પતિને અનુસરતી અત્યંત દુઃખી માતા માટે કરું છું.
3.298.96
मत्कृते न हि तावद्य सन्तापं परमेष्यतः ।
जीवन्तावनुजीवामि भर्तव्यौ तौ मयेति ह ॥ ३.२९८.९६ ॥
મારા કારણે તેઓ આજે પરમ સંતાપ પામશે નહીં; તેઓ જીવતા છે ત્યાં સુધી હું જીવીશ, કારણ કે તેમનું પાલન મારે જ કરવાનું છે.
3.298.97
तयोः प्रियं मे कर्व्यमिति जीवामि चाप्यहम् ।
परमं दैवतं तौ मे पूजनीयौ सदा मया।
तयोस्तु मे सदाऽस्त्येवं व्रतमेतत्पुरातनम् ॥ ३.२९८.९७ ॥
તેમનું પ્રિય કરવું એ મારું કર્તવ્ય છે, તેથી જ હું જીવું છું. તે બંને મારા પરમ દેવતા છે; મારે સદા તેમની પૂજા કરવી જોઈએ. તેમના પ્રત્યેનું આ પ્રાચીન વ્રત મારામાં સદા છે.
3.298.98
एवमुक्त्वा स धर्मात्मा गुरुभक्तो गुरुप्रियः ।
उच्छ्रित्य बाहू दुःखार्तः सुस्वरं प्ररुरोद ह ॥ ३.२९८.९८ ॥
આમ કહીને તે ધર્માત્મા, ગુરુભક્ત અને ગુરુઓનો પ્રિય સત્યવાન દુઃખથી પીડિત થઈ બંને બાહુ ઊંચા કરીને જોરથી રડી પડ્યો.
3.298.99
ततोऽब्रवीत्तथा दृष्ट्वाभर्तारं शोककर्शितम् ।
प्रमृज्याश्रूणि पाणिभ्यां सावित्री धर्मचारिणी ॥ ३.२९८.९९ ॥
પછી શોકથી કૃશ થયેલા પતિને જોઈને ધર્માચરણ કરતી સાવિત્રીએ હાથોથી આંસુ લૂછીને આમ કહ્યું.
3.298.100
यदि मेऽस्ति तपस्तप्तं यदि दत्तं हुतं यदि ।
श्वश्रूश्वशुरभर्तॄणां मम पुण्याऽस्तु शर्वरी ॥ ३.२९८.१०० ॥
જો મેં તપ કર્યું હોય, દાન કર્યું હોય, હોમ કર્યો હોય, તો સાસુ, સસરા અને પતિ માટે મારી આ રાત્રિ પુણ્યમય થાઓ.
3.298.101
न स्मराम्युक्तपूर्वं वै स्वैरेष्वप्यनृतां गिरम् ।
तेन सत्येन तावद्य ध्रियेतां श्वशुरौ मम ॥ ३.२९८.१०१ ॥
મજાકમાં પણ મેં ક્યારેય અસત્ય વાણી બોલી હોય એવું મને યાદ નથી. તે સત્યના બળે આજે મારા બંને સસરા જીવિત રહો.
3.298.102
कामये दर्शनं पित्रोर्याहि सावित्रि माचिरम् ।
अपिनाम गुरू तौ हि पश्येयं ध्रियमाणकौ ॥ ३.२९८.१०२ ॥
હું માતા-પિતાનું દર્શન ઇચ્છું છું. હે સાવિત્રી, વિલંબ ન કર, ચાલ; કદાચ તે બંને પૂજ્યોને જીવિત જોઈ શકું.
3.298.103
पुरा मातुः पितुर्वाऽपियदि पश्यामि विप्रियम् ।
न जीविष्ये वरारोहे सत्येनात्मानमालभे ॥ ३.२९८.१०३ ॥
હે સુંદર કમરવાળી, જો હું પ્રથમ માતા કે પિતાનું કંઈ અપ્રિય જોઉં તો હું જીવીશ નહીં; સત્યના સોગંદ લઉં છું.
3.298.104
यदि धर्मे च ते बुद्धिर्मां चेज्जीवन्तमिच्छसि ।
मम प्रियं वा कर्तव्यं गच्छावाश्रममन्तिकात् ॥ ३.२९८.१०४ ॥
જો ધર્મમાં તારી બુદ્ધિ હોય અને મને જીવતો જોવાની તારી ઇચ્છા હોય, અથવા મારું પ્રિય કરવું હોય, તો નજીકના આશ્રમે જઈએ.
3.298.105
सावित्री तत उत्थाय केशान्संम्य भामिनी ।
पतिमुत्थापयामास बाहुभ्यां परिगृह्य वै ॥ ३.२९८.१०५ ॥
પછી સાવિત્રી ઊઠી, વાળ સંભાળીને, એ તેજસ્વિની બંને હાથે પકડીને પતિને ઊભો કર્યો.
3.298.106
उत्ताय सत्यवांश्चापि प्रमृज्याङ्गानि पाणिना ।
सर्वा दिशः समालोक्य कठिने दृष्टिमादधे ॥ ३.२९८.१०६ ॥
ઊઠીને સત્યવાને પણ હાથથી અંગો લૂછ્યાં, બધી દિશાઓ જોઈ, અને કઠિન વન તરફ દૃષ્ટિ માંડી.
3.298.107
तमुवाचाथसावित्री श्वः फलानि हरिष्यसि ।
योगक्षेमार्थमेतं ते नेष्यामि परशुं त्वहम् ॥ ३.२९८.१०७ ॥
ત્યારે સાવિત્રીએ તેને કહ્યું: કાલે તું ફળ લાવીશ; તારા કલ્યાણ અને રક્ષણ માટે આ કુહાડી હું લઈ આવીશ.
3.298.108
कृत्त्वा कठिनभारं सा वृक्षशाखावलम्बिनम् ।
गृहीत्वा परशुं भर्तुः सकाशे पुनरागमत् ॥ ३.२९८.१०८ ॥
કઠિન ભાર બનાવીને, વૃક્ષની ડાળીએ લટકતું એ લઈને, કુહાડી પકડીને તે પતિ પાસે ફરી આવી.
3.298.109
वामे स्कन्धे तु वामोरूर्भर्तुर्बाहुं निवेश्य च ।
दक्षिणएन परिष्वज्य जगाम गजगामिनी ॥ ३.२९८.१०९ ॥
ડાબા ખભા પર પતિનો હાથ મૂકીને અને જમણા હાથે તેને આલિંગન આપીને, હાથીની ચાલે ચાલતી તે ચાલી ગઈ.
3.298.110
अभ्यासगमनाद्भीरु पन्थानो विदिता मम ।
वृक्षान्तरालोकितया ज्योत्स्नया चापि लक्षये ॥ ३.२९८.११० ॥
હે ભીરુ, વારંવાર જવાને કારણે મને રસ્તા જાણીતા છે; ઝાડની વચ્ચેથી દેખાતી ચાંદનીથી પણ હું તેમને ઓળખું છું.
3.298.111
आगतौ स्वः पथा येन फलान्यवचितानि च ।
यथागतं शुभे गच्छ पन्थानं मा विचारय ॥ ३.२९८.१११ ॥
આપણે બંને જે માર્ગે આવ્યા અને જ્યાંથી ફળો વીણ્યાં, હે શુભે, તે જ માર્ગે જા; માર્ગનો વિચાર ન કર.
3.298.112
पलाशखण्डे चैतस्मिन्पन्था व्यावर्तते द्विधा ।
तस्योत्तरेण यः पन्थास्तेन गच्छ त्वरस्व च ॥ ३.२९८.११२ ॥
ખાખરાના ઝુંડમાં આ માર્ગ બે ભાગમાં વહેંચાય છે; તેની ઉત્તરે જે માર્ગ છે તેનાથી જા અને ઝડપ કર.
3.298.113
स्वस्थोस्मि बलवानस्मि दिदृक्षुः पितरावुभौ ।
ब्रुवन्नेव त्वरायुक्तः सम्प्रायादाश्रमं प्रति ॥ ३.२९८.११३ ॥
હું સ્વસ્થ છું, બળવાન છું, મારા બંને માતાપિતાને જોવાની ઇચ્છા છે, એમ બોલતાં, ઉતાવળથી તે આશ્રમ તરફ ચાલી ગયો.